श्री गुरु ग्रन्थ साहिबः

पुटः - 470


ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੧ ॥
सलोकु मः १ ॥

सलोक, प्रथम मेहल : १.

ਨਾਨਕ ਮੇਰੁ ਸਰੀਰ ਕਾ ਇਕੁ ਰਥੁ ਇਕੁ ਰਥਵਾਹੁ ॥
नानक मेरु सरीर का इकु रथु इकु रथवाहु ॥

शरीरात्मने एक रथः एकः सूतश्च नानक ।

ਜੁਗੁ ਜੁਗੁ ਫੇਰਿ ਵਟਾਈਅਹਿ ਗਿਆਨੀ ਬੁਝਹਿ ਤਾਹਿ ॥
जुगु जुगु फेरि वटाईअहि गिआनी बुझहि ताहि ॥

युगे युगे ते परिवर्तन्ते; आध्यात्मिकबुद्धयः एतत् अवगच्छन्ति।

ਸਤਜੁਗਿ ਰਥੁ ਸੰਤੋਖ ਕਾ ਧਰਮੁ ਅਗੈ ਰਥਵਾਹੁ ॥
सतजुगि रथु संतोख का धरमु अगै रथवाहु ॥

सत्युगस्य स्वर्णयुगे सन्तोषः रथः, धर्मः च सारथिः आसीत् ।

ਤ੍ਰੇਤੈ ਰਥੁ ਜਤੈ ਕਾ ਜੋਰੁ ਅਗੈ ਰਥਵਾਹੁ ॥
त्रेतै रथु जतै का जोरु अगै रथवाहु ॥

त्रयतायुगस्य रजतयुगे ब्रह्मचर्यं रथः, शक्तिः च सारथिः आसीत् ।

ਦੁਆਪੁਰਿ ਰਥੁ ਤਪੈ ਕਾ ਸਤੁ ਅਗੈ ਰਥਵਾਹੁ ॥
दुआपुरि रथु तपै का सतु अगै रथवाहु ॥

द्वापरयुगस्य पीतलयुगे तपः रथः सत्यं च सारथिः आसीत् ।

ਕਲਜੁਗਿ ਰਥੁ ਅਗਨਿ ਕਾ ਕੂੜੁ ਅਗੈ ਰਥਵਾਹੁ ॥੧॥
कलजुगि रथु अगनि का कूड़ु अगै रथवाहु ॥१॥

कलियुगे लौहयुगे अग्निः रथः मिथ्या सूतः । ||१||

ਮਃ ੧ ॥
मः १ ॥

प्रथमः मेहलः : १.

ਸਾਮ ਕਹੈ ਸੇਤੰਬਰੁ ਸੁਆਮੀ ਸਚ ਮਹਿ ਆਛੈ ਸਾਚਿ ਰਹੇ ॥
साम कहै सेतंबरु सुआमी सच महि आछै साचि रहे ॥

सामवेदः कथयति यत् भगवान् गुरुः श्वेतवस्त्रधारी अस्ति; सत्ययुगे, २.

ਸਭੁ ਕੋ ਸਚਿ ਸਮਾਵੈ ॥
सभु को सचि समावै ॥

सर्वे सत्यकामन्तः सत्ये स्थिताः सत्ये विलीनाः ।

ਰਿਗੁ ਕਹੈ ਰਹਿਆ ਭਰਪੂਰਿ ॥
रिगु कहै रहिआ भरपूरि ॥

ऋग्वेदः वदति यत् ईश्वरः सर्वत्र व्याप्तः व्याप्तः च अस्ति;

ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਦੇਵਾ ਮਹਿ ਸੂਰੁ ॥
राम नामु देवा महि सूरु ॥

देवतानां मध्ये भगवतः नाम परमम् ।

ਨਾਇ ਲਇਐ ਪਰਾਛਤ ਜਾਹਿ ॥
नाइ लइऐ पराछत जाहि ॥

नाम जपन् पापाः प्रयान्ति;

ਨਾਨਕ ਤਉ ਮੋਖੰਤਰੁ ਪਾਹਿ ॥
नानक तउ मोखंतरु पाहि ॥

हे नानक तर्हि मोक्षं लभते।

ਜੁਜ ਮਹਿ ਜੋਰਿ ਛਲੀ ਚੰਦ੍ਰਾਵਲਿ ਕਾਨੑ ਕ੍ਰਿਸਨੁ ਜਾਦਮੁ ਭਇਆ ॥
जुज महि जोरि छली चंद्रावलि कान क्रिसनु जादमु भइआ ॥

जुजरवेदे यादवगोत्रस्य कानकृष्णः चन्द्रावलीं बलात् प्रलोभयति स्म ।

ਪਾਰਜਾਤੁ ਗੋਪੀ ਲੈ ਆਇਆ ਬਿੰਦ੍ਰਾਬਨ ਮਹਿ ਰੰਗੁ ਕੀਆ ॥
पारजातु गोपी लै आइआ बिंद्राबन महि रंगु कीआ ॥

सः स्वस्य दुग्धदासीयाः कृते एलिसियन्-वृक्षम् आनयत्, बृन्दाबन्-नगरे च आनन्दं कृतवान् ।

ਕਲਿ ਮਹਿ ਬੇਦੁ ਅਥਰਬਣੁ ਹੂਆ ਨਾਉ ਖੁਦਾਈ ਅਲਹੁ ਭਇਆ ॥
कलि महि बेदु अथरबणु हूआ नाउ खुदाई अलहु भइआ ॥

कलियुगस्य कृष्णयुगे अथर्ववेदः प्रमुखः अभवत्; अल्लाहः ईश्वरस्य नाम अभवत्।

ਨੀਲ ਬਸਤ੍ਰ ਲੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਰੇ ਤੁਰਕ ਪਠਾਣੀ ਅਮਲੁ ਕੀਆ ॥
नील बसत्र ले कपड़े पहिरे तुरक पठाणी अमलु कीआ ॥

मनुष्याः नीलवस्त्राणि, वस्त्राणि च धारयितुं आरब्धवन्तः; तुर्काः पट'हानः च सत्तां स्वीकृतवन्तः ।

ਚਾਰੇ ਵੇਦ ਹੋਏ ਸਚਿਆਰ ॥
चारे वेद होए सचिआर ॥

चत्वारः वेदाः प्रत्येकं सत्यं वदन्ति ।

ਪੜਹਿ ਗੁਣਹਿ ਤਿਨੑ ਚਾਰ ਵੀਚਾਰ ॥
पड़हि गुणहि तिन चार वीचार ॥

तान् पठित्वा अध्ययनं कृत्वा चत्वारः सिद्धान्ताः प्राप्यन्ते।

ਭਾਉ ਭਗਤਿ ਕਰਿ ਨੀਚੁ ਸਦਾਏ ॥
भाउ भगति करि नीचु सदाए ॥

प्रेम्णा भक्तिपूजनेन विनयेन स्थितेन ।

ਤਉ ਨਾਨਕ ਮੋਖੰਤਰੁ ਪਾਏ ॥੨॥
तउ नानक मोखंतरु पाए ॥२॥

हे नानक मोक्षं लभते। ||२||

ਪਉੜੀ ॥
पउड़ी ॥

पौरी : १.

ਸਤਿਗੁਰ ਵਿਟਹੁ ਵਾਰਿਆ ਜਿਤੁ ਮਿਲਿਐ ਖਸਮੁ ਸਮਾਲਿਆ ॥
सतिगुर विटहु वारिआ जितु मिलिऐ खसमु समालिआ ॥

अहं सच्चि गुरवे यज्ञोऽस्मि; तं मिलित्वा अहं भगवन्तं पोषणं कर्तुं आगतः।

ਜਿਨਿ ਕਰਿ ਉਪਦੇਸੁ ਗਿਆਨ ਅੰਜਨੁ ਦੀਆ ਇਨੑੀ ਨੇਤ੍ਰੀ ਜਗਤੁ ਨਿਹਾਲਿਆ ॥
जिनि करि उपदेसु गिआन अंजनु दीआ इनी नेत्री जगतु निहालिआ ॥

सः मां उपदिष्टः, आध्यात्मिकप्रज्ञायाः चिकित्सालेपनं च दत्तवान्, एतैः नेत्रैः अहं जगत् पश्यामि।

ਖਸਮੁ ਛੋਡਿ ਦੂਜੈ ਲਗੇ ਡੁਬੇ ਸੇ ਵਣਜਾਰਿਆ ॥
खसमु छोडि दूजै लगे डुबे से वणजारिआ ॥

ये व्यापारिणः स्वामिनं स्वामिनं त्यक्त्वा अन्यस्मिन् आसक्ताः भवन्ति, ते मज्जन्ति।

ਸਤਿਗੁਰੂ ਹੈ ਬੋਹਿਥਾ ਵਿਰਲੈ ਕਿਨੈ ਵੀਚਾਰਿਆ ॥
सतिगुरू है बोहिथा विरलै किनै वीचारिआ ॥

सत्यगुरुः नौका, किन्तु अल्पाः एव एतत् अवगच्छन्ति।

ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਪਾਰਿ ਉਤਾਰਿਆ ॥੧੩॥
करि किरपा पारि उतारिआ ॥१३॥

अनुग्रहं दत्त्वा तान् पारं वहति। ||१३||

ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੧ ॥
सलोकु मः १ ॥

सलोक, प्रथम मेहल : १.

ਸਿੰਮਲ ਰੁਖੁ ਸਰਾਇਰਾ ਅਤਿ ਦੀਰਘ ਅਤਿ ਮੁਚੁ ॥
सिंमल रुखु सराइरा अति दीरघ अति मुचु ॥

सिमिल् वृक्षः बाणवत् ऋजुः अस्ति; अतीव ऊर्ध्वं, अतीव स्थूलं च अस्ति।

ਓਇ ਜਿ ਆਵਹਿ ਆਸ ਕਰਿ ਜਾਹਿ ਨਿਰਾਸੇ ਕਿਤੁ ॥
ओइ जि आवहि आस करि जाहि निरासे कितु ॥

परन्तु ये पक्षिणः आशासे तत् आगच्छन्ति, ते निराशाः प्रस्थायन्ते।

ਫਲ ਫਿਕੇ ਫੁਲ ਬਕਬਕੇ ਕੰਮਿ ਨ ਆਵਹਿ ਪਤ ॥
फल फिके फुल बकबके कंमि न आवहि पत ॥

तस्य फलं अरुचिकरं पुष्पं विमूढं पत्रं निष्प्रयोजनम् ।

ਮਿਠਤੁ ਨੀਵੀ ਨਾਨਕਾ ਗੁਣ ਚੰਗਿਆਈਆ ਤਤੁ ॥
मिठतु नीवी नानका गुण चंगिआईआ ततु ॥

माधुर्यं विनयं च नानक गुणसद्भावस्य सारम् |

ਸਭੁ ਕੋ ਨਿਵੈ ਆਪ ਕਉ ਪਰ ਕਉ ਨਿਵੈ ਨ ਕੋਇ ॥
सभु को निवै आप कउ पर कउ निवै न कोइ ॥

सर्वे प्रणमन्ति आत्मनः; न कश्चित् परं नमति।

ਧਰਿ ਤਾਰਾਜੂ ਤੋਲੀਐ ਨਿਵੈ ਸੁ ਗਉਰਾ ਹੋਇ ॥
धरि ताराजू तोलीऐ निवै सु गउरा होइ ॥

यदा किमपि तुलातुलौ स्थापयित्वा तौलितं भवति तदा यः पार्श्वः अवतरति सः गुरुतरः भवति ।

ਅਪਰਾਧੀ ਦੂਣਾ ਨਿਵੈ ਜੋ ਹੰਤਾ ਮਿਰਗਾਹਿ ॥
अपराधी दूणा निवै जो हंता मिरगाहि ॥

मृगलुब्धक इव पापी द्विगुणं प्रणमति ।

ਸੀਸਿ ਨਿਵਾਇਐ ਕਿਆ ਥੀਐ ਜਾ ਰਿਦੈ ਕੁਸੁਧੇ ਜਾਹਿ ॥੧॥
सीसि निवाइऐ किआ थीऐ जा रिदै कुसुधे जाहि ॥१॥

किं तु शिरसा प्रणम्य साध्यं हृदयमशुद्धे । ||१||

ਮਃ ੧ ॥
मः १ ॥

प्रथमः मेहलः : १.

ਪੜਿ ਪੁਸਤਕ ਸੰਧਿਆ ਬਾਦੰ ॥
पड़ि पुसतक संधिआ बादं ॥

भवन्तः स्वपुस्तकानि पठित्वा प्रार्थनां वदन्ति, ततः वादविवादं कुर्वन्ति;

ਸਿਲ ਪੂਜਸਿ ਬਗੁਲ ਸਮਾਧੰ ॥
सिल पूजसि बगुल समाधं ॥

पाषाणपूजयित्वा समाधिं कृत्वा सारस इव उपविशसि।

ਮੁਖਿ ਝੂਠ ਬਿਭੂਖਣ ਸਾਰੰ ॥
मुखि झूठ बिभूखण सारं ॥

मुखेन अनृतं वदसि, बहुमूल्यैः अलङ्कारैः च अलङ्कृतः;

ਤ੍ਰੈਪਾਲ ਤਿਹਾਲ ਬਿਚਾਰੰ ॥
त्रैपाल तिहाल बिचारं ॥

त्वं गायत्रीपङ्क्तित्रयं पठसि त्रिवारं दिवसे।

ਗਲਿ ਮਾਲਾ ਤਿਲਕੁ ਲਿਲਾਟੰ ॥
गलि माला तिलकु लिलाटं ॥

कण्ठे माला, ललाटे च पवित्रचिह्नम् अस्ति;

ਦੁਇ ਧੋਤੀ ਬਸਤ੍ਰ ਕਪਾਟੰ ॥
दुइ धोती बसत्र कपाटं ॥

शिरसि पगडी अस्ति, त्वं कटिवस्त्रद्वयं धारयसि।

ਜੇ ਜਾਣਸਿ ਬ੍ਰਹਮੰ ਕਰਮੰ ॥
जे जाणसि ब्रहमं करमं ॥

यदि त्वं ईश्वरस्य स्वभावं जानासि स्म,

ਸਭਿ ਫੋਕਟ ਨਿਸਚਉ ਕਰਮੰ ॥
सभि फोकट निसचउ करमं ॥

एते सर्वे प्रत्ययाः संस्काराः च व्यर्थाः इति भवन्तः ज्ञास्यन्ति स्म।

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਨਿਹਚਉ ਧਿਆਵੈ ॥
कहु नानक निहचउ धिआवै ॥

नानकः वदति, गहनश्रद्धया ध्याय;

ਵਿਣੁ ਸਤਿਗੁਰ ਵਾਟ ਨ ਪਾਵੈ ॥੨॥
विणु सतिगुर वाट न पावै ॥२॥

सत्यगुरुं विना कोऽपि मार्गं न विन्दति। ||२||

ਪਉੜੀ ॥
पउड़ी ॥

पौरी : १.

ਕਪੜੁ ਰੂਪੁ ਸੁਹਾਵਣਾ ਛਡਿ ਦੁਨੀਆ ਅੰਦਰਿ ਜਾਵਣਾ ॥
कपड़ु रूपु सुहावणा छडि दुनीआ अंदरि जावणा ॥

सौन्दर्यलोकं, सुन्दरवस्त्रं च त्यक्त्वा प्रयातव्यम् ।

ਮੰਦਾ ਚੰਗਾ ਆਪਣਾ ਆਪੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਪਾਵਣਾ ॥
मंदा चंगा आपणा आपे ही कीता पावणा ॥

स शुभाशुभकर्मफलं लभते |

ਹੁਕਮ ਕੀਏ ਮਨਿ ਭਾਵਦੇ ਰਾਹਿ ਭੀੜੈ ਅਗੈ ਜਾਵਣਾ ॥
हुकम कीए मनि भावदे राहि भीड़ै अगै जावणा ॥

सः यत् इच्छति तत् आदेशं निर्गन्तुं शक्नोति, परन्तु तस्य पश्चात् संकीर्णं मार्गं ग्रहीतव्यं भविष्यति।


सूचिः (1 - 1430)
जप पुटः: 1 - 8
सो दर पुटः: 8 - 10
सो पुरख पुटः: 10 - 12
सोहला पुटः: 12 - 13
सिरी राग पुटः: 14 - 93
राग माझ पुटः: 94 - 150
राग गउड़ी पुटः: 151 - 346
राग आसा पुटः: 347 - 488
राग गूजरी पुटः: 489 - 526
राग देवगणधारी पुटः: 527 - 536
राग बिहागड़ा पुटः: 537 - 556
राग वढ़हंस पुटः: 557 - 594
राग सोरठ पुटः: 595 - 659
राग धनसारी पुटः: 660 - 695
राग जैतसरी पुटः: 696 - 710
राग तोडी पुटः: 711 - 718
राग बैराडी पुटः: 719 - 720
राग तिलंग पुटः: 721 - 727
राग सूही पुटः: 728 - 794
राग बिलावल पुटः: 795 - 858
राग गोंड पुटः: 859 - 875
राग रामकली पुटः: 876 - 974
राग नट नारायण पुटः: 975 - 983
राग माली पुटः: 984 - 988
राग मारू पुटः: 989 - 1106
राग तुखारी पुटः: 1107 - 1117
राग केदारा पुटः: 1118 - 1124
राग भैरौ पुटः: 1125 - 1167
राग वसंत पुटः: 1168 - 1196
राग सारंगस पुटः: 1197 - 1253
राग मलार पुटः: 1254 - 1293
राग कानडा पुटः: 1294 - 1318
राग कल्याण पुटः: 1319 - 1326
राग प्रभाती पुटः: 1327 - 1351
राग जयवंती पुटः: 1352 - 1359
सलोक सहस्रकृति पुटः: 1353 - 1360
गाथा महला 5 पुटः: 1360 - 1361
फुनहे महला 5 पुटः: 1361 - 1363
चौबोले महला 5 पुटः: 1363 - 1364
सलोक भगत कबीर जिओ के पुटः: 1364 - 1377
सलोक सेख फरीद के पुटः: 1377 - 1385
सवईए स्री मुखबाक महला 5 पुटः: 1385 - 1389
सवईए महले पहिले के पुटः: 1389 - 1390
सवईए महले दूजे के पुटः: 1391 - 1392
सवईए महले तीजे के पुटः: 1392 - 1396
सवईए महले चौथे के पुटः: 1396 - 1406
सवईए महले पंजवे के पुटः: 1406 - 1409
सलोक वारा ते वधीक पुटः: 1410 - 1426
सलोक महला 9 पुटः: 1426 - 1429
मुंदावणी महला 5 पुटः: 1429 - 1429
रागमाला पुटः: 1430 - 1430