श्री गुरु ग्रन्थ साहिबः

पुटः - 68


ਮਨੁ ਤਨੁ ਅਰਪੀ ਆਪੁ ਗਵਾਈ ਚਲਾ ਸਤਿਗੁਰ ਭਾਏ ॥
मनु तनु अरपी आपु गवाई चला सतिगुर भाए ॥

अहं मनः शरीरं च समर्पयामि, स्वार्थं अभिमानं च परित्यजामि; अहं सच्चिगुरुस्य इच्छायाः सद्भावेन चरामि।

ਸਦ ਬਲਿਹਾਰੀ ਗੁਰ ਅਪੁਨੇ ਵਿਟਹੁ ਜਿ ਹਰਿ ਸੇਤੀ ਚਿਤੁ ਲਾਏ ॥੭॥
सद बलिहारी गुर अपुने विटहु जि हरि सेती चितु लाए ॥७॥

अहं सदा यज्ञोऽस्मि गुरवे, यः मम चैतन्यं भगवता संलग्नं कृतवान्। ||७||

ਸੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣੁ ਬ੍ਰਹਮੁ ਜੋ ਬਿੰਦੇ ਹਰਿ ਸੇਤੀ ਰੰਗਿ ਰਾਤਾ ॥
सो ब्राहमणु ब्रहमु जो बिंदे हरि सेती रंगि राता ॥

स एव ब्राह्मणः भगवन्तं ब्रह्मवित्, भगवतः प्रेमानुरूपः।

ਪ੍ਰਭੁ ਨਿਕਟਿ ਵਸੈ ਸਭਨਾ ਘਟ ਅੰਤਰਿ ਗੁਰਮੁਖਿ ਵਿਰਲੈ ਜਾਤਾ ॥
प्रभु निकटि वसै सभना घट अंतरि गुरमुखि विरलै जाता ॥

ईश्वरः समीपे एव अस्ति; सः सर्वेषां हृदयेषु गभीरं निवसति। कथं दुर्लभाः सन्ति ये गुरमुखत्वेन तं विदुः।

ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਮਿਲੈ ਵਡਿਆਈ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਪਛਾਤਾ ॥੮॥੫॥੨੨॥
नानक नामु मिलै वडिआई गुर कै सबदि पछाता ॥८॥५॥२२॥

हे नानक नामद्वारा माहात्म्यं लभ्यते; गुरुस्य शाबादस्य वचनस्य माध्यमेन सः साक्षात्कृतः भवति। ||८||५||२२||

ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹਲਾ ੩ ॥
सिरीरागु महला ३ ॥

सिरी राग, तृतीय मेहल : १.

ਸਹਜੈ ਨੋ ਸਭ ਲੋਚਦੀ ਬਿਨੁ ਗੁਰ ਪਾਇਆ ਨ ਜਾਇ ॥
सहजै नो सभ लोचदी बिनु गुर पाइआ न जाइ ॥

सर्वे केन्द्रीकृताः सन्तुलिताः च भवितुम् आकांक्षन्ति, परन्तु गुरुं विना कोऽपि न शक्नोति।

ਪੜਿ ਪੜਿ ਪੰਡਿਤ ਜੋਤਕੀ ਥਕੇ ਭੇਖੀ ਭਰਮਿ ਭੁਲਾਇ ॥
पड़ि पड़ि पंडित जोतकी थके भेखी भरमि भुलाइ ॥

पण्डिताः ज्योतिषिणः च यावत् श्रान्ताः न भवन्ति तावत् पठन्ति पठन्ति च, कट्टरपंथिनः तु संशयेन मोहिताः भवन्ति।

ਗੁਰ ਭੇਟੇ ਸਹਜੁ ਪਾਇਆ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰੇ ਰਜਾਇ ॥੧॥
गुर भेटे सहजु पाइआ आपणी किरपा करे रजाइ ॥१॥

गुरुणा सह मिलित्वा सहजं सन्तुलनं प्राप्यते, यदा ईश्वरः स्वेच्छया स्वकृपां प्रयच्छति। ||१||

ਭਾਈ ਰੇ ਗੁਰ ਬਿਨੁ ਸਹਜੁ ਨ ਹੋਇ ॥
भाई रे गुर बिनु सहजु न होइ ॥

हे दैवभ्रातरः गुरुं विना सहजसन्तुलनं न लभ्यते।

ਸਬਦੈ ਹੀ ਤੇ ਸਹਜੁ ਊਪਜੈ ਹਰਿ ਪਾਇਆ ਸਚੁ ਸੋਇ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥
सबदै ही ते सहजु ऊपजै हरि पाइआ सचु सोइ ॥१॥ रहाउ ॥

शबादस्य वचनस्य माध्यमेन सहजं शान्तिः, शान्तिः च प्रवहति, सः सच्चः प्रभुः च प्राप्यते। ||१||विराम||

ਸਹਜੇ ਗਾਵਿਆ ਥਾਇ ਪਵੈ ਬਿਨੁ ਸਹਜੈ ਕਥਨੀ ਬਾਦਿ ॥
सहजे गाविआ थाइ पवै बिनु सहजै कथनी बादि ॥

यत् सहजतया गायितं तत् ग्राह्यम्; अनेन अन्तःकरणेन विना सर्वं जपं निष्प्रयोजनम्।

ਸਹਜੇ ਹੀ ਭਗਤਿ ਊਪਜੈ ਸਹਜਿ ਪਿਆਰਿ ਬੈਰਾਗਿ ॥
सहजे ही भगति ऊपजै सहजि पिआरि बैरागि ॥

सहजसन्तुलनस्य अवस्थायां भक्तिः प्रवहति। सहजसन्तुलने प्रेम सन्तुलितं विरक्तं च भवति।

ਸਹਜੈ ਹੀ ਤੇ ਸੁਖ ਸਾਤਿ ਹੋਇ ਬਿਨੁ ਸਹਜੈ ਜੀਵਣੁ ਬਾਦਿ ॥੨॥
सहजै ही ते सुख साति होइ बिनु सहजै जीवणु बादि ॥२॥

सहजसन्तुलनस्य अवस्थायां शान्तिः शान्तिः च उत्पाद्यते । सहजं संतुलनं विना जीवनं व्यर्थं भवति। ||२||

ਸਹਜਿ ਸਾਲਾਹੀ ਸਦਾ ਸਦਾ ਸਹਜਿ ਸਮਾਧਿ ਲਗਾਇ ॥
सहजि सालाही सदा सदा सहजि समाधि लगाइ ॥

सहजसन्तुलनावस्थायां भगवन्तं स्तुवन्तु सदा सदा। सहजतया समाधिं आलिंगयन्तु।

ਸਹਜੇ ਹੀ ਗੁਣ ਊਚਰੈ ਭਗਤਿ ਕਰੇ ਲਿਵ ਲਾਇ ॥
सहजे ही गुण ऊचरै भगति करे लिव लाइ ॥

सहजसन्तुलनावस्थायां भक्तिपूजने प्रेम्णा लीनः तस्य महिमा जप।

ਸਬਦੇ ਹੀ ਹਰਿ ਮਨਿ ਵਸੈ ਰਸਨਾ ਹਰਿ ਰਸੁ ਖਾਇ ॥੩॥
सबदे ही हरि मनि वसै रसना हरि रसु खाइ ॥३॥

शबादद्वारा भगवान् मनसः अन्तः निवसति, जिह्वा च भगवतः उदात्ततत्त्वस्य स्वादनं करोति। ||३||

ਸਹਜੇ ਕਾਲੁ ਵਿਡਾਰਿਆ ਸਚ ਸਰਣਾਈ ਪਾਇ ॥
सहजे कालु विडारिआ सच सरणाई पाइ ॥

सहजसन्तुलनस्य शान्तिः सत्यस्य अभयारण्ये प्रविश्य मृत्युः नश्यति ।

ਸਹਜੇ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਮਨਿ ਵਸਿਆ ਸਚੀ ਕਾਰ ਕਮਾਇ ॥
सहजे हरि नामु मनि वसिआ सची कार कमाइ ॥

सहजतया सन्तुलितं भगवतः नाम सत्यस्य जीवनशैल्याः अभ्यासं कुर्वन् मनसः अन्तः निवसति।

ਸੇ ਵਡਭਾਗੀ ਜਿਨੀ ਪਾਇਆ ਸਹਜੇ ਰਹੇ ਸਮਾਇ ॥੪॥
से वडभागी जिनी पाइआ सहजे रहे समाइ ॥४॥

ये तं लब्धवन्तः ते अतीव भाग्यवन्तः; ते तस्मिन् सहजतया लीनाः तिष्ठन्ति। ||४||

ਮਾਇਆ ਵਿਚਿ ਸਹਜੁ ਨ ਊਪਜੈ ਮਾਇਆ ਦੂਜੈ ਭਾਇ ॥
माइआ विचि सहजु न ऊपजै माइआ दूजै भाइ ॥

मायान्तर्गतं सहजसन्तुलनस्य शान्तिः न उत्पाद्यते । माया द्वन्द्वप्रेमं नयति।

ਮਨਮੁਖ ਕਰਮ ਕਮਾਵਣੇ ਹਉਮੈ ਜਲੈ ਜਲਾਇ ॥
मनमुख करम कमावणे हउमै जलै जलाइ ॥

स्वार्थिनः मनमुखाः धर्मं कुर्वन्ति, किन्तु स्वार्थेन अभिमानेन च दह्यन्ते ।

ਜੰਮਣੁ ਮਰਣੁ ਨ ਚੂਕਈ ਫਿਰਿ ਫਿਰਿ ਆਵੈ ਜਾਇ ॥੫॥
जंमणु मरणु न चूकई फिरि फिरि आवै जाइ ॥५॥

तेषां जन्ममरणानि न निवर्तन्ते; पुनः पुनः पुनर्जन्मनि आगच्छन्ति गच्छन्ति च। ||५||

ਤ੍ਰਿਹੁ ਗੁਣਾ ਵਿਚਿ ਸਹਜੁ ਨ ਪਾਈਐ ਤ੍ਰੈ ਗੁਣ ਭਰਮਿ ਭੁਲਾਇ ॥
त्रिहु गुणा विचि सहजु न पाईऐ त्रै गुण भरमि भुलाइ ॥

गुणत्रये सहजसन्तुलनं न लभ्यते; गुणत्रयेण मोहं संशयं च जायते।

ਪੜੀਐ ਗੁਣੀਐ ਕਿਆ ਕਥੀਐ ਜਾ ਮੁੰਢਹੁ ਘੁਥਾ ਜਾਇ ॥
पड़ीऐ गुणीऐ किआ कथीऐ जा मुंढहु घुथा जाइ ॥

पठन-अध्ययन-विमर्शयोः किं प्रयोजनं, यदि मूलं नष्टं भवति ?

ਚਉਥੇ ਪਦ ਮਹਿ ਸਹਜੁ ਹੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਪਲੈ ਪਾਇ ॥੬॥
चउथे पद महि सहजु है गुरमुखि पलै पाइ ॥६॥

चतुर्थे अवस्थायां सहजं सन्तुलनं भवति; गुरमुखाः सङ्गृह्णन्ति तत् ||६||

ਨਿਰਗੁਣ ਨਾਮੁ ਨਿਧਾਨੁ ਹੈ ਸਹਜੇ ਸੋਝੀ ਹੋਇ ॥
निरगुण नामु निधानु है सहजे सोझी होइ ॥

नाम निराकारस्य भगवतः नाम निधिः। सहजसन्तुलनद्वारा अवगमनं प्राप्यते ।

ਗੁਣਵੰਤੀ ਸਾਲਾਹਿਆ ਸਚੇ ਸਚੀ ਸੋਇ ॥
गुणवंती सालाहिआ सचे सची सोइ ॥

सज्जनाः सत्यं स्तुवन्ति; तेषां कीर्तिः सत्या एव।

ਭੁਲਿਆ ਸਹਜਿ ਮਿਲਾਇਸੀ ਸਬਦਿ ਮਿਲਾਵਾ ਹੋਇ ॥੭॥
भुलिआ सहजि मिलाइसी सबदि मिलावा होइ ॥७॥

पथभ्रष्टाः सहजसन्तुलनद्वारा ईश्वरेण सह एकीकृताः भवन्ति; शबादद्वारा संयोगः प्राप्यते । ||७||

ਬਿਨੁ ਸਹਜੈ ਸਭੁ ਅੰਧੁ ਹੈ ਮਾਇਆ ਮੋਹੁ ਗੁਬਾਰੁ ॥
बिनु सहजै सभु अंधु है माइआ मोहु गुबारु ॥

सहजं संतुलनं विना सर्वे अन्धाः भवन्ति। माया प्रति भावनात्मकः आसक्तिः सर्वथा अन्धकारः एव।

ਸਹਜੇ ਹੀ ਸੋਝੀ ਪਈ ਸਚੈ ਸਬਦਿ ਅਪਾਰਿ ॥
सहजे ही सोझी पई सचै सबदि अपारि ॥

सहजतुलने सत्यस्य, अनन्तस्य शबदस्य अवगमनं प्राप्यते।

ਆਪੇ ਬਖਸਿ ਮਿਲਾਇਅਨੁ ਪੂਰੇ ਗੁਰ ਕਰਤਾਰਿ ॥੮॥
आपे बखसि मिलाइअनु पूरे गुर करतारि ॥८॥

क्षमाप्रदानं सिद्धगुरुः अस्मान् प्रजापतिना सह संयोजयति। ||८||

ਸਹਜੇ ਅਦਿਸਟੁ ਪਛਾਣੀਐ ਨਿਰਭਉ ਜੋਤਿ ਨਿਰੰਕਾਰੁ ॥
सहजे अदिसटु पछाणीऐ निरभउ जोति निरंकारु ॥

सहजसन्तुलने अदृष्टं ज्ञायते-निर्भयः, प्रकाशमानः, निराकारः प्रभुः।

ਸਭਨਾ ਜੀਆ ਕਾ ਇਕੁ ਦਾਤਾ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਮਿਲਾਵਣਹਾਰੁ ॥
सभना जीआ का इकु दाता जोती जोति मिलावणहारु ॥

सर्वभूतानां एकः एव दाता अस्ति। सः अस्माकं प्रकाशं स्वप्रकाशेन सह मिश्रयति।

ਪੂਰੈ ਸਬਦਿ ਸਲਾਹੀਐ ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਰਾਵਾਰੁ ॥੯॥
पूरै सबदि सलाहीऐ जिस दा अंतु न पारावारु ॥९॥

अतः ईश्वरस्य स्तुतिं तस्य शब्दस्य सिद्धवचनेन कुर्वन्तु; तस्य अन्त्यः सीमा वा नास्ति। ||९||

ਗਿਆਨੀਆ ਕਾ ਧਨੁ ਨਾਮੁ ਹੈ ਸਹਜਿ ਕਰਹਿ ਵਾਪਾਰੁ ॥
गिआनीआ का धनु नामु है सहजि करहि वापारु ॥

ये ज्ञानिनः नाम गृह्णन्ति धनं; सहजतया तेन सह व्यापारं कुर्वन्ति।

ਅਨਦਿਨੁ ਲਾਹਾ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਲੈਨਿ ਅਖੁਟ ਭਰੇ ਭੰਡਾਰ ॥
अनदिनु लाहा हरि नामु लैनि अखुट भरे भंडार ॥

रात्रौ दिवा च भगवन्नामलाभं प्राप्नुवन्ति, यत् अक्षयः अतिप्रवाहः च निधिः अस्ति।

ਨਾਨਕ ਤੋਟਿ ਨ ਆਵਈ ਦੀਏ ਦੇਵਣਹਾਰਿ ॥੧੦॥੬॥੨੩॥
नानक तोटि न आवई दीए देवणहारि ॥१०॥६॥२३॥

नानक महादाता यदा ददाति तदा किमपि अभावः नास्ति। ||१०||६||२३||


सूचिः (1 - 1430)
जप पुटः: 1 - 8
सो दर पुटः: 8 - 10
सो पुरख पुटः: 10 - 12
सोहला पुटः: 12 - 13
सिरी राग पुटः: 14 - 93
राग माझ पुटः: 94 - 150
राग गउड़ी पुटः: 151 - 346
राग आसा पुटः: 347 - 488
राग गूजरी पुटः: 489 - 526
राग देवगणधारी पुटः: 527 - 536
राग बिहागड़ा पुटः: 537 - 556
राग वढ़हंस पुटः: 557 - 594
राग सोरठ पुटः: 595 - 659
राग धनसारी पुटः: 660 - 695
राग जैतसरी पुटः: 696 - 710
राग तोडी पुटः: 711 - 718
राग बैराडी पुटः: 719 - 720
राग तिलंग पुटः: 721 - 727
राग सूही पुटः: 728 - 794
राग बिलावल पुटः: 795 - 858
राग गोंड पुटः: 859 - 875
राग रामकली पुटः: 876 - 974
राग नट नारायण पुटः: 975 - 983
राग माली पुटः: 984 - 988
राग मारू पुटः: 989 - 1106
राग तुखारी पुटः: 1107 - 1117
राग केदारा पुटः: 1118 - 1124
राग भैरौ पुटः: 1125 - 1167
राग वसंत पुटः: 1168 - 1196
राग सारंगस पुटः: 1197 - 1253
राग मलार पुटः: 1254 - 1293
राग कानडा पुटः: 1294 - 1318
राग कल्याण पुटः: 1319 - 1326
राग प्रभाती पुटः: 1327 - 1351
राग जयवंती पुटः: 1352 - 1359
सलोक सहस्रकृति पुटः: 1353 - 1360
गाथा महला 5 पुटः: 1360 - 1361
फुनहे महला 5 पुटः: 1361 - 1363
चौबोले महला 5 पुटः: 1363 - 1364
सलोक भगत कबीर जिओ के पुटः: 1364 - 1377
सलोक सेख फरीद के पुटः: 1377 - 1385
सवईए स्री मुखबाक महला 5 पुटः: 1385 - 1389
सवईए महले पहिले के पुटः: 1389 - 1390
सवईए महले दूजे के पुटः: 1391 - 1392
सवईए महले तीजे के पुटः: 1392 - 1396
सवईए महले चौथे के पुटः: 1396 - 1406
सवईए महले पंजवे के पुटः: 1406 - 1409
सलोक वारा ते वधीक पुटः: 1410 - 1426
सलोक महला 9 पुटः: 1426 - 1429
मुंदावणी महला 5 पुटः: 1429 - 1429
रागमाला पुटः: 1430 - 1430