श्री गुरु ग्रन्थ साहिबः

पुटः - 5


ਨਾਨਕ ਆਖਣਿ ਸਭੁ ਕੋ ਆਖੈ ਇਕ ਦੂ ਇਕੁ ਸਿਆਣਾ ॥
नानक आखणि सभु को आखै इक दू इकु सिआणा ॥

तं नानक ब्रूते सर्वे, प्रत्येकं शेषेभ्यः बुद्धिमान्।

ਵਡਾ ਸਾਹਿਬੁ ਵਡੀ ਨਾਈ ਕੀਤਾ ਜਾ ਕਾ ਹੋਵੈ ॥
वडा साहिबु वडी नाई कीता जा का होवै ॥

महान् गुरुः, महत् तस्य नाम। यत्किमपि भवति तत् तस्य इच्छानुसारम्।

ਨਾਨਕ ਜੇ ਕੋ ਆਪੌ ਜਾਣੈ ਅਗੈ ਗਇਆ ਨ ਸੋਹੈ ॥੨੧॥
नानक जे को आपौ जाणै अगै गइआ न सोहै ॥२१॥

नानक सर्वं ज्ञातुमित्यत्र न अलङ्कृतो लोके । ||२१||

ਪਾਤਾਲਾ ਪਾਤਾਲ ਲਖ ਆਗਾਸਾ ਆਗਾਸ ॥
पाताला पाताल लख आगासा आगास ॥

पातालानां अधः पातालानां, उपरि स्वर्गलोकशतसहस्राणि च सन्ति ।

ਓੜਕ ਓੜਕ ਭਾਲਿ ਥਕੇ ਵੇਦ ਕਹਨਿ ਇਕ ਵਾਤ ॥
ओड़क ओड़क भालि थके वेद कहनि इक वात ॥

वेदाः वदन्ति यत् भवन्तः तान् सर्वान् अन्वेष्टुं अन्वेष्टुं च शक्नुवन्ति, यावत् भवन्तः श्रान्ताः न भवन्ति।

ਸਹਸ ਅਠਾਰਹ ਕਹਨਿ ਕਤੇਬਾ ਅਸੁਲੂ ਇਕੁ ਧਾਤੁ ॥
सहस अठारह कहनि कतेबा असुलू इकु धातु ॥

१८,००० लोकाः सन्ति इति शास्त्रेषु उक्तं, किन्तु वस्तुतः एकमेव जगत् अस्ति ।

ਲੇਖਾ ਹੋਇ ਤ ਲਿਖੀਐ ਲੇਖੈ ਹੋਇ ਵਿਣਾਸੁ ॥
लेखा होइ त लिखीऐ लेखै होइ विणासु ॥

यदि भवान् अस्य विवरणं लिखितुं प्रयतते तर्हि भवान् अवश्यमेव तस्य लेखनं समाप्तुं पूर्वं स्वयमेव समाप्तं करिष्यति ।

ਨਾਨਕ ਵਡਾ ਆਖੀਐ ਆਪੇ ਜਾਣੈ ਆਪੁ ॥੨੨॥
नानक वडा आखीऐ आपे जाणै आपु ॥२२॥

हे नानक, तं महान् वद! सः एव आत्मानं जानाति। ||२२||

ਸਾਲਾਹੀ ਸਾਲਾਹਿ ਏਤੀ ਸੁਰਤਿ ਨ ਪਾਈਆ ॥
सालाही सालाहि एती सुरति न पाईआ ॥

स्तुवकाः भगवन्तं स्तुवन्ति, परन्तु ते सहजबोधं न प्राप्नुवन्ति

ਨਦੀਆ ਅਤੈ ਵਾਹ ਪਵਹਿ ਸਮੁੰਦਿ ਨ ਜਾਣੀਅਹਿ ॥
नदीआ अतै वाह पवहि समुंदि न जाणीअहि ॥

सागरप्रवाहाः प्रवाहाः नद्यः च तस्य विशालतां न जानन्ति।

ਸਮੁੰਦ ਸਾਹ ਸੁਲਤਾਨ ਗਿਰਹਾ ਸੇਤੀ ਮਾਲੁ ਧਨੁ ॥
समुंद साह सुलतान गिरहा सेती मालु धनु ॥

राजा सम्राट् अपि सम्पत्तिशैलैः धनसागरैः |

ਕੀੜੀ ਤੁਲਿ ਨ ਹੋਵਨੀ ਜੇ ਤਿਸੁ ਮਨਹੁ ਨ ਵੀਸਰਹਿ ॥੨੩॥
कीड़ी तुलि न होवनी जे तिसु मनहु न वीसरहि ॥२३॥

-एते पिपीलिका अपि न समाः, यः ईश्वरं न विस्मरति। ||२३||

ਅੰਤੁ ਨ ਸਿਫਤੀ ਕਹਣਿ ਨ ਅੰਤੁ ॥
अंतु न सिफती कहणि न अंतु ॥

अनन्ताः तस्य स्तुतयः, अनन्ताः वदन्तः।

ਅੰਤੁ ਨ ਕਰਣੈ ਦੇਣਿ ਨ ਅੰਤੁ ॥
अंतु न करणै देणि न अंतु ॥

अनन्तानि तस्य कर्माणि अनन्तानि दानानि।

ਅੰਤੁ ਨ ਵੇਖਣਿ ਸੁਣਣਿ ਨ ਅੰਤੁ ॥
अंतु न वेखणि सुणणि न अंतु ॥

अनन्तं तस्य दर्शनं, अनन्तं तस्य श्रवणम्।

ਅੰਤੁ ਨ ਜਾਪੈ ਕਿਆ ਮਨਿ ਮੰਤੁ ॥
अंतु न जापै किआ मनि मंतु ॥

तस्य सीमाः न प्रतीयन्ते। तस्य मनसः रहस्यं किम् ?

ਅੰਤੁ ਨ ਜਾਪੈ ਕੀਤਾ ਆਕਾਰੁ ॥
अंतु न जापै कीता आकारु ॥

सृष्टस्य जगतः सीमाः न प्रतीयन्ते ।

ਅੰਤੁ ਨ ਜਾਪੈ ਪਾਰਾਵਾਰੁ ॥
अंतु न जापै पारावारु ॥

इह परं च तस्य सीमाः न प्रतीयन्ते ।

ਅੰਤ ਕਾਰਣਿ ਕੇਤੇ ਬਿਲਲਾਹਿ ॥
अंत कारणि केते बिललाहि ॥

तस्य सीमां ज्ञातुं बहवः संघर्षं कुर्वन्ति,

ਤਾ ਕੇ ਅੰਤ ਨ ਪਾਏ ਜਾਹਿ ॥
ता के अंत न पाए जाहि ॥

किन्तु तस्य सीमाः न लभ्यन्ते।

ਏਹੁ ਅੰਤੁ ਨ ਜਾਣੈ ਕੋਇ ॥
एहु अंतु न जाणै कोइ ॥

एताः सीमाः कोऽपि ज्ञातुं न शक्नोति।

ਬਹੁਤਾ ਕਹੀਐ ਬਹੁਤਾ ਹੋਇ ॥
बहुता कहीऐ बहुता होइ ॥

यथा यथा तेषां विषये वदसि तावत् अधिकं वक्तुं अवशिष्टम् अस्ति।

ਵਡਾ ਸਾਹਿਬੁ ਊਚਾ ਥਾਉ ॥
वडा साहिबु ऊचा थाउ ॥

महान् गुरुः, उच्चः तस्य स्वर्गगृहम्।

ਊਚੇ ਉਪਰਿ ਊਚਾ ਨਾਉ ॥
ऊचे उपरि ऊचा नाउ ॥

उच्चतमः सर्वेभ्यः उपरि तस्य नाम अस्ति।

ਏਵਡੁ ਊਚਾ ਹੋਵੈ ਕੋਇ ॥
एवडु ऊचा होवै कोइ ॥

केवलं एकः एव महान् ईश्वरः इव उच्चः च

ਤਿਸੁ ਊਚੇ ਕਉ ਜਾਣੈ ਸੋਇ ॥
तिसु ऊचे कउ जाणै सोइ ॥

तस्य उदात्तं उदात्तं च अवस्थां ज्ञातुं शक्नोति।

ਜੇਵਡੁ ਆਪਿ ਜਾਣੈ ਆਪਿ ਆਪਿ ॥
जेवडु आपि जाणै आपि आपि ॥

केवलं सः एव सः महान् अस्ति। सः एव आत्मानं जानाति।

ਨਾਨਕ ਨਦਰੀ ਕਰਮੀ ਦਾਤਿ ॥੨੪॥
नानक नदरी करमी दाति ॥२४॥

नानक प्रसादकटाक्षेण आशीर्वादं ददाति। ||२४||

ਬਹੁਤਾ ਕਰਮੁ ਲਿਖਿਆ ਨਾ ਜਾਇ ॥
बहुता करमु लिखिआ ना जाइ ॥

तस्य आशीर्वादाः एतावन्तः प्रचुराः सन्ति यत् तेषां लिखितलेखः न भवितुम् अर्हति।

ਵਡਾ ਦਾਤਾ ਤਿਲੁ ਨ ਤਮਾਇ ॥
वडा दाता तिलु न तमाइ ॥

महान् दाता किमपि न धारयति।

ਕੇਤੇ ਮੰਗਹਿ ਜੋਧ ਅਪਾਰ ॥
केते मंगहि जोध अपार ॥

अनन्तेश्वरद्वारे एतावन्तः महान् वीरा योद्धा याचन्ते।

ਕੇਤਿਆ ਗਣਤ ਨਹੀ ਵੀਚਾਰੁ ॥
केतिआ गणत नही वीचारु ॥

एतावन्तः तं चिन्तयन्ति निवसन्ति च यत् ते गणयितुं न शक्यन्ते।

ਕੇਤੇ ਖਪਿ ਤੁਟਹਿ ਵੇਕਾਰ ॥
केते खपि तुटहि वेकार ॥

एतावन्तः भ्रष्टाचारे निरताः मृत्युपर्यन्तं अपव्यययन्ति।

ਕੇਤੇ ਲੈ ਲੈ ਮੁਕਰੁ ਪਾਹਿ ॥
केते लै लै मुकरु पाहि ॥

एतावन्तः पुनः गृहीत्वा गृह्णन्ति, ततः ग्रहणं नकारयन्ति।

ਕੇਤੇ ਮੂਰਖ ਖਾਹੀ ਖਾਹਿ ॥
केते मूरख खाही खाहि ॥

एतावन्तः मूर्खाः उपभोक्तारः उपभोगं कुर्वन्ति एव।

ਕੇਤਿਆ ਦੂਖ ਭੂਖ ਸਦ ਮਾਰ ॥
केतिआ दूख भूख सद मार ॥

एतावन्तः दुःखं, अभावं, नित्यं दुरुपयोगं च सहन्ते।

ਏਹਿ ਭਿ ਦਾਤਿ ਤੇਰੀ ਦਾਤਾਰ ॥
एहि भि दाति तेरी दातार ॥

एतानि अपि तव दानानि महादा!

ਬੰਦਿ ਖਲਾਸੀ ਭਾਣੈ ਹੋਇ ॥
बंदि खलासी भाणै होइ ॥

बन्धनमुक्तिः भवतः इच्छायाः एव भवति।

ਹੋਰੁ ਆਖਿ ਨ ਸਕੈ ਕੋਇ ॥
होरु आखि न सकै कोइ ॥

अस्मिन् विषये अन्यस्य कस्यचित् वचनं नास्ति।

ਜੇ ਕੋ ਖਾਇਕੁ ਆਖਣਿ ਪਾਇ ॥
जे को खाइकु आखणि पाइ ॥

यदि कश्चित् मूर्खः करोति इति वदिष्यति ।

ਓਹੁ ਜਾਣੈ ਜੇਤੀਆ ਮੁਹਿ ਖਾਇ ॥
ओहु जाणै जेतीआ मुहि खाइ ॥

सः शिक्षेत्, स्वस्य मूर्खतायां प्रभावं च अनुभविष्यति।

ਆਪੇ ਜਾਣੈ ਆਪੇ ਦੇਇ ॥
आपे जाणै आपे देइ ॥

स्वयं जानाति, स्वयं ददाति।

ਆਖਹਿ ਸਿ ਭਿ ਕੇਈ ਕੇਇ ॥
आखहि सि भि केई केइ ॥

अल्पाः एव अत्यल्पाः एव एतत् स्वीकुर्वन्ति ।

ਜਿਸ ਨੋ ਬਖਸੇ ਸਿਫਤਿ ਸਾਲਾਹ ॥
जिस नो बखसे सिफति सालाह ॥

भगवतः स्तुतिगातुं धन्यः यः ।

ਨਾਨਕ ਪਾਤਿਸਾਹੀ ਪਾਤਿਸਾਹੁ ॥੨੫॥
नानक पातिसाही पातिसाहु ॥२५॥

हे नानक, नृपराजः। ||२५||

ਅਮੁਲ ਗੁਣ ਅਮੁਲ ਵਾਪਾਰ ॥
अमुल गुण अमुल वापार ॥

अमूल्याः तस्य गुणाः, अमूल्याः व्यवहाराः।

ਅਮੁਲ ਵਾਪਾਰੀਏ ਅਮੁਲ ਭੰਡਾਰ ॥
अमुल वापारीए अमुल भंडार ॥

अमूल्याः तस्य व्यापारिणः, अमूल्याः तस्य निधिः।

ਅਮੁਲ ਆਵਹਿ ਅਮੁਲ ਲੈ ਜਾਹਿ ॥
अमुल आवहि अमुल लै जाहि ॥

अमूल्याः ये तस्य समीपं आगच्छन्ति, अमूल्याः ये तस्मात् क्रीणन्ति।

ਅਮੁਲ ਭਾਇ ਅਮੁਲਾ ਸਮਾਹਿ ॥
अमुल भाइ अमुला समाहि ॥

अमूल्यं तस्मिन् प्रेम, अमूल्यं तस्मिन् लीनम्।

ਅਮੁਲੁ ਧਰਮੁ ਅਮੁਲੁ ਦੀਬਾਣੁ ॥
अमुलु धरमु अमुलु दीबाणु ॥

अमूल्यः ईश्वरीयः धर्मनियमः, अमूल्यः दिव्यन्यायालयः।

ਅਮੁਲੁ ਤੁਲੁ ਅਮੁਲੁ ਪਰਵਾਣੁ ॥
अमुलु तुलु अमुलु परवाणु ॥

अमूल्याः तराजूः, अमूल्याः भाराः।

ਅਮੁਲੁ ਬਖਸੀਸ ਅਮੁਲੁ ਨੀਸਾਣੁ ॥
अमुलु बखसीस अमुलु नीसाणु ॥

अमूल्याः तस्य आशीर्वादाः, अमूल्याः तस्य ध्वजाः, चिह्नानि च।

ਅਮੁਲੁ ਕਰਮੁ ਅਮੁਲੁ ਫੁਰਮਾਣੁ ॥
अमुलु करमु अमुलु फुरमाणु ॥

अमूल्यं तस्य दया, अमूल्यं तस्य राज आज्ञा।

ਅਮੁਲੋ ਅਮੁਲੁ ਆਖਿਆ ਨ ਜਾਇ ॥
अमुलो अमुलु आखिआ न जाइ ॥

अमूल्य, हे अमूल्य अभिव्यक्ति परे !

ਆਖਿ ਆਖਿ ਰਹੇ ਲਿਵ ਲਾਇ ॥
आखि आखि रहे लिव लाइ ॥

तस्य विषये निरन्तरं वद, तस्य प्रेम्णि लीनः तिष्ठतु।

ਆਖਹਿ ਵੇਦ ਪਾਠ ਪੁਰਾਣ ॥
आखहि वेद पाठ पुराण ॥

वेदाः पुराणाः च वदन्ति।

ਆਖਹਿ ਪੜੇ ਕਰਹਿ ਵਖਿਆਣ ॥
आखहि पड़े करहि वखिआण ॥

विद्वांसः वदन्ति व्याख्यानं च कुर्वन्ति।

ਆਖਹਿ ਬਰਮੇ ਆਖਹਿ ਇੰਦ ॥
आखहि बरमे आखहि इंद ॥

ब्रह्म वदति, इन्द्रः वदति।


सूचिः (1 - 1430)
जप पुटः: 1 - 8
सो दर पुटः: 8 - 10
सो पुरख पुटः: 10 - 12
सोहला पुटः: 12 - 13
सिरी राग पुटः: 14 - 93
राग माझ पुटः: 94 - 150
राग गउड़ी पुटः: 151 - 346
राग आसा पुटः: 347 - 488
राग गूजरी पुटः: 489 - 526
राग देवगणधारी पुटः: 527 - 536
राग बिहागड़ा पुटः: 537 - 556
राग वढ़हंस पुटः: 557 - 594
राग सोरठ पुटः: 595 - 659
राग धनसारी पुटः: 660 - 695
राग जैतसरी पुटः: 696 - 710
राग तोडी पुटः: 711 - 718
राग बैराडी पुटः: 719 - 720
राग तिलंग पुटः: 721 - 727
राग सूही पुटः: 728 - 794
राग बिलावल पुटः: 795 - 858
राग गोंड पुटः: 859 - 875
राग रामकली पुटः: 876 - 974
राग नट नारायण पुटः: 975 - 983
राग माली पुटः: 984 - 988
राग मारू पुटः: 989 - 1106
राग तुखारी पुटः: 1107 - 1117
राग केदारा पुटः: 1118 - 1124
राग भैरौ पुटः: 1125 - 1167
राग वसंत पुटः: 1168 - 1196
राग सारंगस पुटः: 1197 - 1253
राग मलार पुटः: 1254 - 1293
राग कानडा पुटः: 1294 - 1318
राग कल्याण पुटः: 1319 - 1326
राग प्रभाती पुटः: 1327 - 1351
राग जयवंती पुटः: 1352 - 1359
सलोक सहस्रकृति पुटः: 1353 - 1360
गाथा महला 5 पुटः: 1360 - 1361
फुनहे महला 5 पुटः: 1361 - 1363
चौबोले महला 5 पुटः: 1363 - 1364
सलोक भगत कबीर जिओ के पुटः: 1364 - 1377
सलोक सेख फरीद के पुटः: 1377 - 1385
सवईए स्री मुखबाक महला 5 पुटः: 1385 - 1389
सवईए महले पहिले के पुटः: 1389 - 1390
सवईए महले दूजे के पुटः: 1391 - 1392
सवईए महले तीजे के पुटः: 1392 - 1396
सवईए महले चौथे के पुटः: 1396 - 1406
सवईए महले पंजवे के पुटः: 1406 - 1409
सलोक वारा ते वधीक पुटः: 1410 - 1426
सलोक महला 9 पुटः: 1426 - 1429
मुंदावणी महला 5 पुटः: 1429 - 1429
रागमाला पुटः: 1430 - 1430