श्री गुरु ग्रन्थ साहिबः

पुटः - 76


ਅੰਤਿ ਕਾਲਿ ਪਛੁਤਾਸੀ ਅੰਧੁਲੇ ਜਾ ਜਮਿ ਪਕੜਿ ਚਲਾਇਆ ॥
अंति कालि पछुतासी अंधुले जा जमि पकड़ि चलाइआ ॥

अन्तिमे क्षणे त्वं पश्चात्तापं करोषि-त्वं तावत् अन्धः असि!-यदा मृत्युदूतः त्वां गृहीत्वा नयति।

ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਅਪੁਨਾ ਕਰਿ ਕਰਿ ਰਾਖਿਆ ਖਿਨ ਮਹਿ ਭਇਆ ਪਰਾਇਆ ॥
सभु किछु अपुना करि करि राखिआ खिन महि भइआ पराइआ ॥

त्वया सर्वाणि वस्तूनि स्वस्य कृते स्थापितानि, परन्तु क्षणमात्रेण सर्वाणि नष्टानि भवन्ति ।

ਬੁਧਿ ਵਿਸਰਜੀ ਗਈ ਸਿਆਣਪ ਕਰਿ ਅਵਗਣ ਪਛੁਤਾਇ ॥
बुधि विसरजी गई सिआणप करि अवगण पछुताइ ॥

तव बुद्धिः त्वां त्यक्त्वा प्रज्ञा गता, अधुना त्वं कृतदुष्टकर्मणां पश्चात्तापं करोषि ।

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਤੀਜੈ ਪਹਰੈ ਪ੍ਰਭੁ ਚੇਤਹੁ ਲਿਵ ਲਾਇ ॥੩॥
कहु नानक प्राणी तीजै पहरै प्रभु चेतहु लिव लाइ ॥३॥

कथयति नानक, हे मर्त्य, रात्रौ तृतीये प्रहरणे, तव चैतन्यं प्रेम्णा ईश्वरं प्रति केन्द्रितं भवतु। ||३||

ਚਉਥੈ ਪਹਰੈ ਰੈਣਿ ਕੈ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਬਿਰਧਿ ਭਇਆ ਤਨੁ ਖੀਣੁ ॥
चउथै पहरै रैणि कै वणजारिआ मित्रा बिरधि भइआ तनु खीणु ॥

चतुर्थे निशायां वणिक् मित्रे तव शरीरं वृद्धं दुर्बलं च भवति ।

ਅਖੀ ਅੰਧੁ ਨ ਦੀਸਈ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਕੰਨੀ ਸੁਣੈ ਨ ਵੈਣ ॥
अखी अंधु न दीसई वणजारिआ मित्रा कंनी सुणै न वैण ॥

अन्धं गच्छन्ति चक्षुः न पश्यति वणिज मित्र कर्णो न शृणोति वचः ।

ਅਖੀ ਅੰਧੁ ਜੀਭ ਰਸੁ ਨਾਹੀ ਰਹੇ ਪਰਾਕਉ ਤਾਣਾ ॥
अखी अंधु जीभ रसु नाही रहे पराकउ ताणा ॥

तव नेत्राणि अन्धानि गच्छन्ति, तव जिह्वा च स्वादनं कर्तुं असमर्था भवति; त्वं परेषां साहाय्येन एव जीवसि।

ਗੁਣ ਅੰਤਰਿ ਨਾਹੀ ਕਿਉ ਸੁਖੁ ਪਾਵੈ ਮਨਮੁਖ ਆਵਣ ਜਾਣਾ ॥
गुण अंतरि नाही किउ सुखु पावै मनमुख आवण जाणा ॥

अन्तः गुणहीनं कथं शान्तिं लभसे । स्वेच्छा मनमुखः पुनर्जन्मनि आगच्छति याति च।

ਖੜੁ ਪਕੀ ਕੁੜਿ ਭਜੈ ਬਿਨਸੈ ਆਇ ਚਲੈ ਕਿਆ ਮਾਣੁ ॥
खड़ु पकी कुड़ि भजै बिनसै आइ चलै किआ माणु ॥

यदा जीवनस्य सस्यं प्रौढं भवति तदा तत् नमति, भग्नं भवति, नश्यति च; यत् आगच्छति गच्छति तस्मिन् किमर्थं गर्वः भवति?

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਚਉਥੈ ਪਹਰੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਬਦੁ ਪਛਾਣੁ ॥੪॥
कहु नानक प्राणी चउथै पहरै गुरमुखि सबदु पछाणु ॥४॥

कथयति नानक, हे मर्त्य, रात्रौ चतुर्थे प्रहरणे, गुरमुखः शबदस्य वचनं परिचिनोति। ||४||

ਓੜਕੁ ਆਇਆ ਤਿਨ ਸਾਹਿਆ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਜਰੁ ਜਰਵਾਣਾ ਕੰਨਿ ॥
ओड़कु आइआ तिन साहिआ वणजारिआ मित्रा जरु जरवाणा कंनि ॥

तव निःश्वासोऽन्तं वणिज मित्र स्कन्धौ जरा-अत्याचारिणा भारितम् ।

ਇਕ ਰਤੀ ਗੁਣ ਨ ਸਮਾਣਿਆ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਅਵਗਣ ਖੜਸਨਿ ਬੰਨਿ ॥
इक रती गुण न समाणिआ वणजारिआ मित्रा अवगण खड़सनि बंनि ॥

न कश्चित् गुणस्य त्वयि आगतः, हे मम वणिक् मित्र; दुष्टेन बद्धः गगः च, त्वं प्रेषितः असि।

ਗੁਣ ਸੰਜਮਿ ਜਾਵੈ ਚੋਟ ਨ ਖਾਵੈ ਨਾ ਤਿਸੁ ਜੰਮਣੁ ਮਰਣਾ ॥
गुण संजमि जावै चोट न खावै ना तिसु जंमणु मरणा ॥

गुणात्मनुशासनेन प्रयाति न प्रहृत्य जन्ममरणचक्रं न निरुज्झति।

ਕਾਲੁ ਜਾਲੁ ਜਮੁ ਜੋਹਿ ਨ ਸਾਕੈ ਭਾਇ ਭਗਤਿ ਭੈ ਤਰਣਾ ॥
कालु जालु जमु जोहि न साकै भाइ भगति भै तरणा ॥

मृत्युदूतः तस्य जालं च तं स्पृशितुं न शक्नोति; प्रेम्णः भक्तिपूजाद्वारा भयसागरं लङ्घयति।

ਪਤਿ ਸੇਤੀ ਜਾਵੈ ਸਹਜਿ ਸਮਾਵੈ ਸਗਲੇ ਦੂਖ ਮਿਟਾਵੈ ॥
पति सेती जावै सहजि समावै सगले दूख मिटावै ॥

सः मानेन गच्छति, सहजशान्तिं शान्तिं च विलीयते; तस्य सर्वाणि वेदनाः प्रस्थायन्ते।

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਗੁਰਮੁਖਿ ਛੂਟੈ ਸਾਚੇ ਤੇ ਪਤਿ ਪਾਵੈ ॥੫॥੨॥
कहु नानक प्राणी गुरमुखि छूटै साचे ते पति पावै ॥५॥२॥

नानकः वदति यदा मर्त्यः गुरमुखः भवति तदा सच्चिदानन्देन त्राता, सम्मानितः च भवति। ||५||२||

ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹਲਾ ੪ ॥
सिरीरागु महला ४ ॥

सिरी राग, चतुर्थ मेहल : १.

ਪਹਿਲੈ ਪਹਰੈ ਰੈਣਿ ਕੈ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਹਰਿ ਪਾਇਆ ਉਦਰ ਮੰਝਾਰਿ ॥
पहिलै पहरै रैणि कै वणजारिआ मित्रा हरि पाइआ उदर मंझारि ॥

प्रथमे रात्रौ वणिक् मित्रे त्वां गर्भे स्थापयति ।

ਹਰਿ ਧਿਆਵੈ ਹਰਿ ਉਚਰੈ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਸਮਾਰਿ ॥
हरि धिआवै हरि उचरै वणजारिआ मित्रा हरि हरि नामु समारि ॥

ध्यायसि भगवन्तं नाम जपसि मे वणिक् मित्र | त्वं भगवन्नामं चिन्तयसि हर, हर।

ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਜਪੇ ਆਰਾਧੇ ਵਿਚਿ ਅਗਨੀ ਹਰਿ ਜਪਿ ਜੀਵਿਆ ॥
हरि हरि नामु जपे आराधे विचि अगनी हरि जपि जीविआ ॥

हर हर हर नाम जपन् गर्भाग्निमध्ये ध्यात्वा नाम वसन् तव जीवनं धारयति।

ਬਾਹਰਿ ਜਨਮੁ ਭਇਆ ਮੁਖਿ ਲਾਗਾ ਸਰਸੇ ਪਿਤਾ ਮਾਤ ਥੀਵਿਆ ॥
बाहरि जनमु भइआ मुखि लागा सरसे पिता मात थीविआ ॥

जायसे बहिर्भवसि माता पिता च तव मुखं दृष्ट्वा प्रहृष्टौ ।

ਜਿਸ ਕੀ ਵਸਤੁ ਤਿਸੁ ਚੇਤਹੁ ਪ੍ਰਾਣੀ ਕਰਿ ਹਿਰਦੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਬੀਚਾਰਿ ॥
जिस की वसतु तिसु चेतहु प्राणी करि हिरदै गुरमुखि बीचारि ॥

यस्य बाला यस्यास्ति तं स्मर मर्त्य | गुरमुखत्वेन तं हृदयान्तरं चिन्तयतु।

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਪਹਿਲੈ ਪਹਰੈ ਹਰਿ ਜਪੀਐ ਕਿਰਪਾ ਧਾਰਿ ॥੧॥
कहु नानक प्राणी पहिलै पहरै हरि जपीऐ किरपा धारि ॥१॥

नानक कथयति मर्त्य प्रथमे रात्रौ प्रहरणे भगवन्तं निवस, यः त्वां प्रसादवृष्टिं करिष्यति। ||१||

ਦੂਜੈ ਪਹਰੈ ਰੈਣਿ ਕੈ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਮਨੁ ਲਾਗਾ ਦੂਜੈ ਭਾਇ ॥
दूजै पहरै रैणि कै वणजारिआ मित्रा मनु लागा दूजै भाइ ॥

द्वितीये रात्रौ वणिक् मित्रे मनः द्वन्द्वप्रेमसक्तम् ।

ਮੇਰਾ ਮੇਰਾ ਕਰਿ ਪਾਲੀਐ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਲੇ ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਗਲਿ ਲਾਇ ॥
मेरा मेरा करि पालीऐ वणजारिआ मित्रा ले मात पिता गलि लाइ ॥

माता पिता च भवन्तं आलिंगने निकटतया आलिंगयन्ति, "सः मम, सः मम" इति दावान् कुर्वन्ति; तथा बालः पालितः वणिज मित्र |

ਲਾਵੈ ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਸਦਾ ਗਲ ਸੇਤੀ ਮਨਿ ਜਾਣੈ ਖਟਿ ਖਵਾਏ ॥
लावै मात पिता सदा गल सेती मनि जाणै खटि खवाए ॥

तव माता पिता च त्वां नित्यं आलिंगने निकटतया आलिंगयन्ति; तेषां मनसि ते मन्यन्ते यत् भवन्तः तेषां पोषणं करिष्यन्ति, तेषां समर्थनं च करिष्यन्ति।

ਜੋ ਦੇਵੈ ਤਿਸੈ ਨ ਜਾਣੈ ਮੂੜਾ ਦਿਤੇ ਨੋ ਲਪਟਾਏ ॥
जो देवै तिसै न जाणै मूड़ा दिते नो लपटाए ॥

मूढो न वेत्ति यः ददाति; अपि तु दाने लसति।

ਕੋਈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਹੋਵੈ ਸੁ ਕਰੈ ਵੀਚਾਰੁ ਹਰਿ ਧਿਆਵੈ ਮਨਿ ਲਿਵ ਲਾਇ ॥
कोई गुरमुखि होवै सु करै वीचारु हरि धिआवै मनि लिव लाइ ॥

दुर्लभः गुर्मुखः यः चिन्तयति, ध्यायति, मनसि च प्रेम्णा भगवते आसक्तः भवति।

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਦੂਜੈ ਪਹਰੈ ਪ੍ਰਾਣੀ ਤਿਸੁ ਕਾਲੁ ਨ ਕਬਹੂੰ ਖਾਇ ॥੨॥
कहु नानक दूजै पहरै प्राणी तिसु कालु न कबहूं खाइ ॥२॥

कथयति नानकः, रात्रौ द्वितीये प्रहरणे, मर्त्य, मृत्युः त्वां कदापि न भक्षयति। ||२||

ਤੀਜੈ ਪਹਰੈ ਰੈਣਿ ਕੈ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਮਨੁ ਲਗਾ ਆਲਿ ਜੰਜਾਲਿ ॥
तीजै पहरै रैणि कै वणजारिआ मित्रा मनु लगा आलि जंजालि ॥

तृतीये रात्रौ वणिक् मित्रे तव मनः लौकिक-गृह-कार्येषु संलग्नम् अस्ति ।

ਧਨੁ ਚਿਤਵੈ ਧਨੁ ਸੰਚਵੈ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ ਹਰਿ ਨਾਮਾ ਹਰਿ ਨ ਸਮਾਲਿ ॥
धनु चितवै धनु संचवै वणजारिआ मित्रा हरि नामा हरि न समालि ॥

धनं चिन्तयसि धनं सङ्गृह्णासि मे वणिक् मित्रं न तु भगवन्तं नाम्नं वा चिन्तयसि ।

ਹਰਿ ਨਾਮਾ ਹਰਿ ਹਰਿ ਕਦੇ ਨ ਸਮਾਲੈ ਜਿ ਹੋਵੈ ਅੰਤਿ ਸਖਾਈ ॥
हरि नामा हरि हरि कदे न समालै जि होवै अंति सखाई ॥

त्वं कदापि भगवतः नाम हर, हरं न निवससि, यः अन्ते भवतः एकमात्रः सहायकः, समर्थकः च भविष्यति।


सूचिः (1 - 1430)
जप पुटः: 1 - 8
सो दर पुटः: 8 - 10
सो पुरख पुटः: 10 - 12
सोहला पुटः: 12 - 13
सिरी राग पुटः: 14 - 93
राग माझ पुटः: 94 - 150
राग गउड़ी पुटः: 151 - 346
राग आसा पुटः: 347 - 488
राग गूजरी पुटः: 489 - 526
राग देवगणधारी पुटः: 527 - 536
राग बिहागड़ा पुटः: 537 - 556
राग वढ़हंस पुटः: 557 - 594
राग सोरठ पुटः: 595 - 659
राग धनसारी पुटः: 660 - 695
राग जैतसरी पुटः: 696 - 710
राग तोडी पुटः: 711 - 718
राग बैराडी पुटः: 719 - 720
राग तिलंग पुटः: 721 - 727
राग सूही पुटः: 728 - 794
राग बिलावल पुटः: 795 - 858
राग गोंड पुटः: 859 - 875
राग रामकली पुटः: 876 - 974
राग नट नारायण पुटः: 975 - 983
राग माली पुटः: 984 - 988
राग मारू पुटः: 989 - 1106
राग तुखारी पुटः: 1107 - 1117
राग केदारा पुटः: 1118 - 1124
राग भैरौ पुटः: 1125 - 1167
राग वसंत पुटः: 1168 - 1196
राग सारंगस पुटः: 1197 - 1253
राग मलार पुटः: 1254 - 1293
राग कानडा पुटः: 1294 - 1318
राग कल्याण पुटः: 1319 - 1326
राग प्रभाती पुटः: 1327 - 1351
राग जयवंती पुटः: 1352 - 1359
सलोक सहस्रकृति पुटः: 1353 - 1360
गाथा महला 5 पुटः: 1360 - 1361
फुनहे महला 5 पुटः: 1361 - 1363
चौबोले महला 5 पुटः: 1363 - 1364
सलोक भगत कबीर जिओ के पुटः: 1364 - 1377
सलोक सेख फरीद के पुटः: 1377 - 1385
सवईए स्री मुखबाक महला 5 पुटः: 1385 - 1389
सवईए महले पहिले के पुटः: 1389 - 1390
सवईए महले दूजे के पुटः: 1391 - 1392
सवईए महले तीजे के पुटः: 1392 - 1396
सवईए महले चौथे के पुटः: 1396 - 1406
सवईए महले पंजवे के पुटः: 1406 - 1409
सलोक वारा ते वधीक पुटः: 1410 - 1426
सलोक महला 9 पुटः: 1426 - 1429
मुंदावणी महला 5 पुटः: 1429 - 1429
रागमाला पुटः: 1430 - 1430