श्री गुरु ग्रन्थ साहिबः

पुटः - 1369


ਕਬੀਰ ਮਨੁ ਪੰਖੀ ਭਇਓ ਉਡਿ ਉਡਿ ਦਹ ਦਿਸ ਜਾਇ ॥
कबीर मनु पंखी भइओ उडि उडि दह दिस जाइ ॥

कबीर, मनः पक्षी जातः; उड्डीयते दश दिक्षु उड्डीयते च।

ਜੋ ਜੈਸੀ ਸੰਗਤਿ ਮਿਲੈ ਸੋ ਤੈਸੋ ਫਲੁ ਖਾਇ ॥੮੬॥
जो जैसी संगति मिलै सो तैसो फलु खाइ ॥८६॥

यत् सङ्गतिं धारयति तदनुसारं तत् खादति फलानि अपि तथैव सन्ति । ||८६||

ਕਬੀਰ ਜਾ ਕਉ ਖੋਜਤੇ ਪਾਇਓ ਸੋਈ ਠਉਰੁ ॥
कबीर जा कउ खोजते पाइओ सोई ठउरु ॥

कबीर, त्वं तत् स्थानं प्राप्तवान् यत् त्वं अन्विष्यसि स्म।

ਸੋਈ ਫਿਰਿ ਕੈ ਤੂ ਭਇਆ ਜਾ ਕਉ ਕਹਤਾ ਅਉਰੁ ॥੮੭॥
सोई फिरि कै तू भइआ जा कउ कहता अउरु ॥८७॥

त्वं तद्भवसि यत् त्वं स्वतः पृथक् इति चिन्तयसि। ||८७||

ਕਬੀਰ ਮਾਰੀ ਮਰਉ ਕੁਸੰਗ ਕੀ ਕੇਲੇ ਨਿਕਟਿ ਜੁ ਬੇਰਿ ॥
कबीर मारी मरउ कुसंग की केले निकटि जु बेरि ॥

कबीर, अहं दुर्सङ्गत्या नष्टः, नष्टः च अभवम्, यथा कण्टकगुल्मस्य समीपे कदलीवृक्षः।

ਉਹ ਝੂਲੈ ਉਹ ਚੀਰੀਐ ਸਾਕਤ ਸੰਗੁ ਨ ਹੇਰਿ ॥੮੮॥
उह झूलै उह चीरीऐ साकत संगु न हेरि ॥८८॥

कण्टकगुल्मः वायुना तरङ्गयति, कदलीफलं च वेधति; एतत् पश्यन्तु, अविश्वासयुक्तैः निन्दकैः सह मा सङ्गतिं कुर्वन्तु। ||८८||

ਕਬੀਰ ਭਾਰ ਪਰਾਈ ਸਿਰਿ ਚਰੈ ਚਲਿਓ ਚਾਹੈ ਬਾਟ ॥
कबीर भार पराई सिरि चरै चलिओ चाहै बाट ॥

कबीरः मर्त्यः परपापभारं शिरसि वहन् मार्गे गन्तुम् इच्छति।

ਅਪਨੇ ਭਾਰਹਿ ਨਾ ਡਰੈ ਆਗੈ ਅਉਘਟ ਘਾਟ ॥੮੯॥
अपने भारहि ना डरै आगै अउघट घाट ॥८९॥

स्वस्य पापभारात् न बिभेति; अग्रे मार्गः कठिनः विश्वासघातकः च भविष्यति। ||८९||

ਕਬੀਰ ਬਨ ਕੀ ਦਾਧੀ ਲਾਕਰੀ ਠਾਢੀ ਕਰੈ ਪੁਕਾਰ ॥
कबीर बन की दाधी लाकरी ठाढी करै पुकार ॥

कबीर्, वनं दहति; तस्मिन् स्थितः वृक्षः क्रन्दति।

ਮਤਿ ਬਸਿ ਪਰਉ ਲੁਹਾਰ ਕੇ ਜਾਰੈ ਦੂਜੀ ਬਾਰ ॥੯੦॥
मति बसि परउ लुहार के जारै दूजी बार ॥९०॥

"मा मां लोहारस्य हस्ते पततु, यः मां द्वितीयवारं दहति स्म।" ||९०||

ਕਬੀਰ ਏਕ ਮਰੰਤੇ ਦੁਇ ਮੂਏ ਦੋਇ ਮਰੰਤਹ ਚਾਰਿ ॥
कबीर एक मरंते दुइ मूए दोइ मरंतह चारि ॥

कबीरः यदा एकः मृतः तदा द्वौ मृतौ आस्ताम्। यदा द्वौ मृतौ तदा चत्वारः मृताः आसन् ।

ਚਾਰਿ ਮਰੰਤਹ ਛਹ ਮੂਏ ਚਾਰਿ ਪੁਰਖ ਦੁਇ ਨਾਰਿ ॥੯੧॥
चारि मरंतह छह मूए चारि पुरख दुइ नारि ॥९१॥

चत्वारः मृताः षट् मृताः, चत्वारः पुरुषाः, द्वौ महिलाः च । ||९१||

ਕਬੀਰ ਦੇਖਿ ਦੇਖਿ ਜਗੁ ਢੂੰਢਿਆ ਕਹੂੰ ਨ ਪਾਇਆ ਠਉਰੁ ॥
कबीर देखि देखि जगु ढूंढिआ कहूं न पाइआ ठउरु ॥

कबीर, अहं दृष्टवान् अवलोकितवान् च, सम्पूर्णं जगत् अन्वेषितवान्, परन्तु मया कुत्रापि विश्रामस्थानं न लब्धम्।

ਜਿਨਿ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਨ ਚੇਤਿਓ ਕਹਾ ਭੁਲਾਨੇ ਅਉਰ ॥੯੨॥
जिनि हरि का नामु न चेतिओ कहा भुलाने अउर ॥९२॥

ये भगवतः नाम न स्मरन्ति - अन्येषु कार्येषु किमर्थं मोहयन्ति ? ||९२||

ਕਬੀਰ ਸੰਗਤਿ ਕਰੀਐ ਸਾਧ ਕੀ ਅੰਤਿ ਕਰੈ ਨਿਰਬਾਹੁ ॥
कबीर संगति करीऐ साध की अंति करै निरबाहु ॥

कबीर, पवित्रजनसहसङ्गं, ये त्वां अन्ते निर्वाणं नेष्यन्ति।

ਸਾਕਤ ਸੰਗੁ ਨ ਕੀਜੀਐ ਜਾ ਤੇ ਹੋਇ ਬਿਨਾਹੁ ॥੯੩॥
साकत संगु न कीजीऐ जा ते होइ बिनाहु ॥९३॥

अविश्वासयुक्तैः निन्दकैः सह मा सङ्गतिं कुर्वन्तु; ते भवन्तं विनाशं आनयन्ति स्म। ||९३||

ਕਬੀਰ ਜਗ ਮਹਿ ਚੇਤਿਓ ਜਾਨਿ ਕੈ ਜਗ ਮਹਿ ਰਹਿਓ ਸਮਾਇ ॥
कबीर जग महि चेतिओ जानि कै जग महि रहिओ समाइ ॥

कबीर, अहं जगति भगवन्तं चिन्तयामि; अहं जानामि यत् सः जगत् व्याप्तः अस्ति।

ਜਿਨ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਨ ਚੇਤਿਓ ਬਾਦਹਿ ਜਨਮੇਂ ਆਇ ॥੯੪॥
जिन हरि का नामु न चेतिओ बादहि जनमें आइ ॥९४॥

ये भगवतः नाम न चिन्तयन्ति - तेषां लोके जन्म निष्प्रयोजनम्। ||९४||

ਕਬੀਰ ਆਸਾ ਕਰੀਐ ਰਾਮ ਕੀ ਅਵਰੈ ਆਸ ਨਿਰਾਸ ॥
कबीर आसा करीऐ राम की अवरै आस निरास ॥

कबीर, भगवते आशां स्थापयतु; अन्याः आशाः निराशां जनयन्ति।

ਨਰਕਿ ਪਰਹਿ ਤੇ ਮਾਨਈ ਜੋ ਹਰਿ ਨਾਮ ਉਦਾਸ ॥੯੫॥
नरकि परहि ते मानई जो हरि नाम उदास ॥९५॥

ये भगवतः नामतः विच्छिन्नाः भवन्ति - यदा ते नरकं पतन्ति तदा ते तस्य मूल्यं प्रशंसन्ति। ||९५||

ਕਬੀਰ ਸਿਖ ਸਾਖਾ ਬਹੁਤੇ ਕੀਏ ਕੇਸੋ ਕੀਓ ਨ ਮੀਤੁ ॥
कबीर सिख साखा बहुते कीए केसो कीओ न मीतु ॥

कबीरेण बहवः छात्राः शिष्याः च कृताः, परन्तु सः ईश्वरं स्वमित्रं न कृतवान्।

ਚਾਲੇ ਥੇ ਹਰਿ ਮਿਲਨ ਕਉ ਬੀਚੈ ਅਟਕਿਓ ਚੀਤੁ ॥੯੬॥
चाले थे हरि मिलन कउ बीचै अटकिओ चीतु ॥९६॥

सः भगवन्तं मिलितुं यात्रां कर्तुं प्रस्थितवान्, परन्तु तस्य चेतना अर्धमार्गे विफलं जातम् । ||९६||

ਕਬੀਰ ਕਾਰਨੁ ਬਪੁਰਾ ਕਿਆ ਕਰੈ ਜਉ ਰਾਮੁ ਨ ਕਰੈ ਸਹਾਇ ॥
कबीर कारनु बपुरा किआ करै जउ रामु न करै सहाइ ॥

कबीर, दरिद्रः प्राणी किं कर्तुं शक्नोति, यदि भगवान् तस्मै साहाय्यं न ददाति।

ਜਿਹ ਜਿਹ ਡਾਲੀ ਪਗੁ ਧਰਉ ਸੋਈ ਮੁਰਿ ਮੁਰਿ ਜਾਇ ॥੯੭॥
जिह जिह डाली पगु धरउ सोई मुरि मुरि जाइ ॥९७॥

या शाखां पदानि पदानि विच्छिन्दति, पतति च। ||९७||

ਕਬੀਰ ਅਵਰਹ ਕਉ ਉਪਦੇਸਤੇ ਮੁਖ ਮੈ ਪਰਿ ਹੈ ਰੇਤੁ ॥
कबीर अवरह कउ उपदेसते मुख मै परि है रेतु ॥

कबीर, ये केवलं परोपदेशं कुर्वन्ति - तेषां मुखेषु वालुका पतति।

ਰਾਸਿ ਬਿਰਾਨੀ ਰਾਖਤੇ ਖਾਯਾ ਘਰ ਕਾ ਖੇਤੁ ॥੯੮॥
रासि बिरानी राखते खाया घर का खेतु ॥९८॥

परसम्पत्तौ दृष्टिः स्थापयन्ति, स्वस्य कृषिक्षेत्रं भक्ष्यते । ||९८||

ਕਬੀਰ ਸਾਧੂ ਕੀ ਸੰਗਤਿ ਰਹਉ ਜਉ ਕੀ ਭੂਸੀ ਖਾਉ ॥
कबीर साधू की संगति रहउ जउ की भूसी खाउ ॥

कबीर, अहं साधसंगत, पवित्रस्य कम्पनीयां तिष्ठामि, यद्यपि मम केवलं स्थूलं रोटिकां खादितुम् अस्ति।

ਹੋਨਹਾਰੁ ਸੋ ਹੋਇਹੈ ਸਾਕਤ ਸੰਗਿ ਨ ਜਾਉ ॥੯੯॥
होनहारु सो होइहै साकत संगि न जाउ ॥९९॥

यद् भविष्यति, भविष्यति। अहं अविश्वासयुक्तैः निन्दकैः सह सङ्गतिं न करिष्यामि। ||९९||

ਕਬੀਰ ਸੰਗਤਿ ਸਾਧ ਕੀ ਦਿਨ ਦਿਨ ਦੂਨਾ ਹੇਤੁ ॥
कबीर संगति साध की दिन दिन दूना हेतु ॥

कबीर, साध संगत, भगवते प्रेम दिने दिने द्विगुणित होता है।

ਸਾਕਤ ਕਾਰੀ ਕਾਂਬਰੀ ਧੋਏ ਹੋਇ ਨ ਸੇਤੁ ॥੧੦੦॥
साकत कारी कांबरी धोए होइ न सेतु ॥१००॥

अश्रद्धः निन्दकः कृष्णकम्बल इव, यः प्रक्षालितेन न श्वेतः भवति । ||१००||

ਕਬੀਰ ਮਨੁ ਮੂੰਡਿਆ ਨਹੀ ਕੇਸ ਮੁੰਡਾਏ ਕਾਂਇ ॥
कबीर मनु मूंडिआ नही केस मुंडाए कांइ ॥

कबीर, त्वया मनः न मुण्डितं, तर्हि त्वं किमर्थं शिरः मुण्डनं करोषि?

ਜੋ ਕਿਛੁ ਕੀਆ ਸੋ ਮਨ ਕੀਆ ਮੂੰਡਾ ਮੂੰਡੁ ਅਜਾਂਇ ॥੧੦੧॥
जो किछु कीआ सो मन कीआ मूंडा मूंडु अजांइ ॥१०१॥

यद् क्रियते, तत् मनसा क्रियते; शिरः मुण्डनं व्यर्थं भवति। ||१०१||

ਕਬੀਰ ਰਾਮੁ ਨ ਛੋਡੀਐ ਤਨੁ ਧਨੁ ਜਾਇ ਤ ਜਾਉ ॥
कबीर रामु न छोडीऐ तनु धनु जाइ त जाउ ॥

कबीर, भगवन्तं मा त्यज; तव शरीरं धनं च गमिष्यति, अतः ते गच्छन्तु।

ਚਰਨ ਕਮਲ ਚਿਤੁ ਬੇਧਿਆ ਰਾਮਹਿ ਨਾਮਿ ਸਮਾਉ ॥੧੦੨॥
चरन कमल चितु बेधिआ रामहि नामि समाउ ॥१०२॥

मम चैतन्यं भगवतः पादकमलेन विद्धं भवति; अहं भगवतः नाम्ना लीनः अस्मि। ||१०२||

ਕਬੀਰ ਜੋ ਹਮ ਜੰਤੁ ਬਜਾਵਤੇ ਟੂਟਿ ਗਈਂ ਸਭ ਤਾਰ ॥
कबीर जो हम जंतु बजावते टूटि गईं सभ तार ॥

कबीर, मया वादितस्य वाद्यस्य सर्वाणि ताराः भग्नाः सन्ति।

ਜੰਤੁ ਬਿਚਾਰਾ ਕਿਆ ਕਰੈ ਚਲੇ ਬਜਾਵਨਹਾਰ ॥੧੦੩॥
जंतु बिचारा किआ करै चले बजावनहार ॥१०३॥

किं कर्तुं शक्नोति दरिद्रः वाद्यः, यदा वादकः अपि गतः। ||१०३||

ਕਬੀਰ ਮਾਇ ਮੂੰਡਉ ਤਿਹ ਗੁਰੂ ਕੀ ਜਾ ਤੇ ਭਰਮੁ ਨ ਜਾਇ ॥
कबीर माइ मूंडउ तिह गुरू की जा ते भरमु न जाइ ॥

कबीर, तस्य गुरुस्य मातरं मुण्डय, या शङ्कां न हरति।


सूचिः (1 - 1430)
जप पुटः: 1 - 8
सो दर पुटः: 8 - 10
सो पुरख पुटः: 10 - 12
सोहला पुटः: 12 - 13
सिरी राग पुटः: 14 - 93
राग माझ पुटः: 94 - 150
राग गउड़ी पुटः: 151 - 346
राग आसा पुटः: 347 - 488
राग गूजरी पुटः: 489 - 526
राग देवगणधारी पुटः: 527 - 536
राग बिहागड़ा पुटः: 537 - 556
राग वढ़हंस पुटः: 557 - 594
राग सोरठ पुटः: 595 - 659
राग धनसारी पुटः: 660 - 695
राग जैतसरी पुटः: 696 - 710
राग तोडी पुटः: 711 - 718
राग बैराडी पुटः: 719 - 720
राग तिलंग पुटः: 721 - 727
राग सूही पुटः: 728 - 794
राग बिलावल पुटः: 795 - 858
राग गोंड पुटः: 859 - 875
राग रामकली पुटः: 876 - 974
राग नट नारायण पुटः: 975 - 983
राग माली पुटः: 984 - 988
राग मारू पुटः: 989 - 1106
राग तुखारी पुटः: 1107 - 1117
राग केदारा पुटः: 1118 - 1124
राग भैरौ पुटः: 1125 - 1167
राग वसंत पुटः: 1168 - 1196
राग सारंगस पुटः: 1197 - 1253
राग मलार पुटः: 1254 - 1293
राग कानडा पुटः: 1294 - 1318
राग कल्याण पुटः: 1319 - 1326
राग प्रभाती पुटः: 1327 - 1351
राग जयवंती पुटः: 1352 - 1359
सलोक सहस्रकृति पुटः: 1353 - 1360
गाथा महला 5 पुटः: 1360 - 1361
फुनहे महला 5 पुटः: 1361 - 1363
चौबोले महला 5 पुटः: 1363 - 1364
सलोक भगत कबीर जिओ के पुटः: 1364 - 1377
सलोक सेख फरीद के पुटः: 1377 - 1385
सवईए स्री मुखबाक महला 5 पुटः: 1385 - 1389
सवईए महले पहिले के पुटः: 1389 - 1390
सवईए महले दूजे के पुटः: 1391 - 1392
सवईए महले तीजे के पुटः: 1392 - 1396
सवईए महले चौथे के पुटः: 1396 - 1406
सवईए महले पंजवे के पुटः: 1406 - 1409
सलोक वारा ते वधीक पुटः: 1410 - 1426
सलोक महला 9 पुटः: 1426 - 1429
मुंदावणी महला 5 पुटः: 1429 - 1429
रागमाला पुटः: 1430 - 1430