श्री गुरु ग्रन्थ साहिबः

पुटः - 64


ਸਭੁ ਜਗੁ ਕਾਜਲ ਕੋਠੜੀ ਤਨੁ ਮਨੁ ਦੇਹ ਸੁਆਹਿ ॥
सभु जगु काजल कोठड़ी तनु मनु देह सुआहि ॥

सर्वं जगत् दीपकृष्णस्य भण्डारगृहम् अस्ति; शरीरं मनश्च तेन कृष्णं भवति।

ਗੁਰਿ ਰਾਖੇ ਸੇ ਨਿਰਮਲੇ ਸਬਦਿ ਨਿਵਾਰੀ ਭਾਹਿ ॥੭॥
गुरि राखे से निरमले सबदि निवारी भाहि ॥७॥

ये गुरुणा तारिताः ते निर्मलाः शुद्धाः च; शबादस्य वचनस्य माध्यमेन ते कामस्य अग्निं निवारयन्ति। ||७||

ਨਾਨਕ ਤਰੀਐ ਸਚਿ ਨਾਮਿ ਸਿਰਿ ਸਾਹਾ ਪਾਤਿਸਾਹੁ ॥
नानक तरीऐ सचि नामि सिरि साहा पातिसाहु ॥

नानक तरणन्ति सत्यनाम भगवतः नृपशिरसा उपरि नृपः ।

ਮੈ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਨ ਵੀਸਰੈ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਰਤਨੁ ਵੇਸਾਹੁ ॥
मै हरि नामु न वीसरै हरि नामु रतनु वेसाहु ॥

भगवतः नाम कदापि न विस्मरतु ! मया भगवतः नामरत्नं क्रीतम्।

ਮਨਮੁਖ ਭਉਜਲਿ ਪਚਿ ਮੁਏ ਗੁਰਮੁਖਿ ਤਰੇ ਅਥਾਹੁ ॥੮॥੧੬॥
मनमुख भउजलि पचि मुए गुरमुखि तरे अथाहु ॥८॥१६॥

स्वेच्छा मनुष्यमुखाः भयङ्करविश्वसमुद्रे सड़न्ति म्रियन्ते च, गुरमुखाः तु अतलसमुद्रं लङ्घयन्ति। ||८||१६||

ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹਲਾ ੧ ਘਰੁ ੨ ॥
सिरीरागु महला १ घरु २ ॥

सिरी राग, प्रथम मेहल, द्वितीय सदन : १.

ਮੁਕਾਮੁ ਕਰਿ ਘਰਿ ਬੈਸਣਾ ਨਿਤ ਚਲਣੈ ਕੀ ਧੋਖ ॥
मुकामु करि घरि बैसणा नित चलणै की धोख ॥

एतत् तेषां विश्रामस्थानं कृत्वा ते गृहे उपविशन्ति, परन्तु प्रस्थानस्य आग्रहः सर्वदा एव भवति।

ਮੁਕਾਮੁ ਤਾ ਪਰੁ ਜਾਣੀਐ ਜਾ ਰਹੈ ਨਿਹਚਲੁ ਲੋਕ ॥੧॥
मुकामु ता परु जाणीऐ जा रहै निहचलु लोक ॥१॥

एतत् स्थायिविश्रामस्थानं इति ज्ञास्यति स्म, केवलं यदि ते स्थिराः अपरिवर्तिताः च तिष्ठन्ति स्म । ||१||

ਦੁਨੀਆ ਕੈਸਿ ਮੁਕਾਮੇ ॥
दुनीआ कैसि मुकामे ॥

कीदृशं विश्रामस्थानं अयं संसारः ?

ਕਰਿ ਸਿਦਕੁ ਕਰਣੀ ਖਰਚੁ ਬਾਧਹੁ ਲਾਗਿ ਰਹੁ ਨਾਮੇ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥
करि सिदकु करणी खरचु बाधहु लागि रहु नामे ॥१॥ रहाउ ॥

श्रद्धाकर्म कृत्वा यात्रायाः सामानं सङ्गृह्य नामप्रतिबद्धः तिष्ठतु। ||१||विराम||

ਜੋਗੀ ਤ ਆਸਣੁ ਕਰਿ ਬਹੈ ਮੁਲਾ ਬਹੈ ਮੁਕਾਮਿ ॥
जोगी त आसणु करि बहै मुला बहै मुकामि ॥

योगिनः योगमुद्रासु उपविशन्ति, मुल्लाः स्वविश्रामस्थानेषु उपविशन्ति।

ਪੰਡਿਤ ਵਖਾਣਹਿ ਪੋਥੀਆ ਸਿਧ ਬਹਹਿ ਦੇਵ ਸਥਾਨਿ ॥੨॥
पंडित वखाणहि पोथीआ सिध बहहि देव सथानि ॥२॥

हिन्दुपण्डिताः स्वपुस्तकात् पाठयन्ति, सिद्धाः च स्वदेवमन्दिरेषु उपविशन्ति। ||२||

ਸੁਰ ਸਿਧ ਗਣ ਗੰਧਰਬ ਮੁਨਿ ਜਨ ਸੇਖ ਪੀਰ ਸਲਾਰ ॥
सुर सिध गण गंधरब मुनि जन सेख पीर सलार ॥

स्वर्गदूताः सिद्धाः शिवपूजकाः स्वर्गवादिनः मौनऋषिः सन्तः पुरोहिताः प्रचारकाः आध्यात्मिकगुरुः सेनापतयः च

ਦਰਿ ਕੂਚ ਕੂਚਾ ਕਰਿ ਗਏ ਅਵਰੇ ਭਿ ਚਲਣਹਾਰ ॥੩॥
दरि कूच कूचा करि गए अवरे भि चलणहार ॥३॥

-एकैकं गतः, अन्ये सर्वे अपि गमिष्यन्ति। ||३||

ਸੁਲਤਾਨ ਖਾਨ ਮਲੂਕ ਉਮਰੇ ਗਏ ਕਰਿ ਕਰਿ ਕੂਚੁ ॥
सुलतान खान मलूक उमरे गए करि करि कूचु ॥

सुल्ताना राजा च धनिनः महाबलाः च क्रमेण गतवन्तः।

ਘੜੀ ਮੁਹਤਿ ਕਿ ਚਲਣਾ ਦਿਲ ਸਮਝੁ ਤੂੰ ਭਿ ਪਹੂਚੁ ॥੪॥
घड़ी मुहति कि चलणा दिल समझु तूं भि पहूचु ॥४॥

क्षणेन वा द्वयोः वा वयम् अपि प्रस्थास्यामः । हे हृदय, अवगच्छतु यत् त्वया अपि गन्तव्यम्! ||४||

ਸਬਦਾਹ ਮਾਹਿ ਵਖਾਣੀਐ ਵਿਰਲਾ ਤ ਬੂਝੈ ਕੋਇ ॥
सबदाह माहि वखाणीऐ विरला त बूझै कोइ ॥

इति शब्देषु वर्णितम्; कतिपये एव एतत् अवगच्छन्ति!

ਨਾਨਕੁ ਵਖਾਣੈ ਬੇਨਤੀ ਜਲਿ ਥਲਿ ਮਹੀਅਲਿ ਸੋਇ ॥੫॥
नानकु वखाणै बेनती जलि थलि महीअलि सोइ ॥५॥

जलभूमिवायुव्याप्ताय नानकः एतां प्रार्थनां करोति । ||५||

ਅਲਾਹੁ ਅਲਖੁ ਅਗੰਮੁ ਕਾਦਰੁ ਕਰਣਹਾਰੁ ਕਰੀਮੁ ॥
अलाहु अलखु अगंमु कादरु करणहारु करीमु ॥

सः अल्लाहः, अज्ञातः, दुर्गमः, सर्वशक्तिमान् दयालुः च सृष्टिकर्ता अस्ति।

ਸਭ ਦੁਨੀ ਆਵਣ ਜਾਵਣੀ ਮੁਕਾਮੁ ਏਕੁ ਰਹੀਮੁ ॥੬॥
सभ दुनी आवण जावणी मुकामु एकु रहीमु ॥६॥

सर्वं जगत् आगच्छति गच्छति-केवलं दयालुः प्रभुः स्थायिः। ||६||

ਮੁਕਾਮੁ ਤਿਸ ਨੋ ਆਖੀਐ ਜਿਸੁ ਸਿਸਿ ਨ ਹੋਵੀ ਲੇਖੁ ॥
मुकामु तिस नो आखीऐ जिसु सिसि न होवी लेखु ॥

स्थायिमात्रं वदन्तु यस्य ललाटे न निहितं दैवम् ।

ਅਸਮਾਨੁ ਧਰਤੀ ਚਲਸੀ ਮੁਕਾਮੁ ਓਹੀ ਏਕੁ ॥੭॥
असमानु धरती चलसी मुकामु ओही एकु ॥७॥

आकाशं पृथिवीं च व्यतीतव्यं; स एव स्थायित्वम् । ||७||

ਦਿਨ ਰਵਿ ਚਲੈ ਨਿਸਿ ਸਸਿ ਚਲੈ ਤਾਰਿਕਾ ਲਖ ਪਲੋਇ ॥
दिन रवि चलै निसि ससि चलै तारिका लख पलोइ ॥

दिवसः सूर्यश्च गमिष्यति; निशा चन्द्रं च गमिष्यति; नक्षत्रशतसहस्राणि तिरोहिताः भविष्यन्ति।

ਮੁਕਾਮੁ ਓਹੀ ਏਕੁ ਹੈ ਨਾਨਕਾ ਸਚੁ ਬੁਗੋਇ ॥੮॥੧੭॥
मुकामु ओही एकु है नानका सचु बुगोइ ॥८॥१७॥

स एव स्थायित्वम्; नानकः सत्यं वदति। ||८||१७||

ਮਹਲੇ ਪਹਿਲੇ ਸਤਾਰਹ ਅਸਟਪਦੀਆ ॥
महले पहिले सतारह असटपदीआ ॥

प्रथम मेहलस्य सप्तदश अष्टपाधीया।

ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹਲਾ ੩ ਘਰੁ ੧ ਅਸਟਪਦੀਆ ॥
सिरीरागु महला ३ घरु १ असटपदीआ ॥

सिरी राग, तृतीय मेहल, प्रथम गृह, अष्टपाधीया:

ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥
ੴ सतिगुर प्रसादि ॥

एकः सार्वभौमिकः प्रजापतिः ईश्वरः। सच्चे गुरुप्रसादेन : १.

ਗੁਰਮੁਖਿ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੇ ਭਗਤਿ ਕੀਜੈ ਬਿਨੁ ਗੁਰ ਭਗਤਿ ਨ ਹੋਇ ॥
गुरमुखि क्रिपा करे भगति कीजै बिनु गुर भगति न होइ ॥

ईश्वरस्य प्रसादेन गुरमुखः भक्तिम् आचरति; गुरुं विना भक्तिपूजा न विद्यते।

ਆਪੈ ਆਪੁ ਮਿਲਾਏ ਬੂਝੈ ਤਾ ਨਿਰਮਲੁ ਹੋਵੈ ਕੋਇ ॥
आपै आपु मिलाए बूझै ता निरमलु होवै कोइ ॥

स्वात्मानं तस्मिन् विलीयते स अवगच्छति, तथा शुद्धो भवति।

ਹਰਿ ਜੀਉ ਸਚਾ ਸਚੀ ਬਾਣੀ ਸਬਦਿ ਮਿਲਾਵਾ ਹੋਇ ॥੧॥
हरि जीउ सचा सची बाणी सबदि मिलावा होइ ॥१॥

प्रियेश्वरः सत्यं सत्यं तस्य बनिवचनम्। शाबादस्य वचनेन तेन सह संयोगः प्राप्यते। ||१||

ਭਾਈ ਰੇ ਭਗਤਿਹੀਣੁ ਕਾਹੇ ਜਗਿ ਆਇਆ ॥
भाई रे भगतिहीणु काहे जगि आइआ ॥

हे दैवभ्रातरः, भक्तिं विना, किमर्थं जनाः लोके अपि आगताः।

ਪੂਰੇ ਗੁਰ ਕੀ ਸੇਵ ਨ ਕੀਨੀ ਬਿਰਥਾ ਜਨਮੁ ਗਵਾਇਆ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥
पूरे गुर की सेव न कीनी बिरथा जनमु गवाइआ ॥१॥ रहाउ ॥

तेषां सिद्धगुरुं न सेवितम्; तेषां जीवनं व्यर्थं व्यर्थं कृतम्। ||१||विराम||

ਆਪੇ ਹਰਿ ਜਗਜੀਵਨੁ ਦਾਤਾ ਆਪੇ ਬਖਸਿ ਮਿਲਾਏ ॥
आपे हरि जगजीवनु दाता आपे बखसि मिलाए ॥

भगवान् एव जगतः जीवनं दाता अस्ति। सः स्वयमेव क्षमति, अस्मान् स्वेन सह संयोजयति च।

ਜੀਅ ਜੰਤ ਏ ਕਿਆ ਵੇਚਾਰੇ ਕਿਆ ਕੋ ਆਖਿ ਸੁਣਾਏ ॥
जीअ जंत ए किआ वेचारे किआ को आखि सुणाए ॥

कानि इमानि दरिद्राणि भूतानि प्राणिनि च? ते किं वदिष्यन्ति किं वक्तुं च शक्नुवन्ति।

ਗੁਰਮੁਖਿ ਆਪੇ ਦੇ ਵਡਿਆਈ ਆਪੇ ਸੇਵ ਕਰਾਏ ॥੨॥
गुरमुखि आपे दे वडिआई आपे सेव कराए ॥२॥

ईश्वरः एव गुरमुखानाम् महिमाम् अयच्छति; सः तान् स्वसेवायां सम्मिलितं करोति। ||२||

ਦੇਖਿ ਕੁਟੰਬੁ ਮੋਹਿ ਲੋਭਾਣਾ ਚਲਦਿਆ ਨਾਲਿ ਨ ਜਾਈ ॥
देखि कुटंबु मोहि लोभाणा चलदिआ नालि न जाई ॥

कुटुम्बं दृष्ट्वा भावात्मकसङ्गेन प्रलोभ्यते, परन्तु गमनसमये ते भवता सह न गमिष्यन्ति ।


सूचिः (1 - 1430)
जप पुटः: 1 - 8
सो दर पुटः: 8 - 10
सो पुरख पुटः: 10 - 12
सोहला पुटः: 12 - 13
सिरी राग पुटः: 14 - 93
राग माझ पुटः: 94 - 150
राग गउड़ी पुटः: 151 - 346
राग आसा पुटः: 347 - 488
राग गूजरी पुटः: 489 - 526
राग देवगणधारी पुटः: 527 - 536
राग बिहागड़ा पुटः: 537 - 556
राग वढ़हंस पुटः: 557 - 594
राग सोरठ पुटः: 595 - 659
राग धनसारी पुटः: 660 - 695
राग जैतसरी पुटः: 696 - 710
राग तोडी पुटः: 711 - 718
राग बैराडी पुटः: 719 - 720
राग तिलंग पुटः: 721 - 727
राग सूही पुटः: 728 - 794
राग बिलावल पुटः: 795 - 858
राग गोंड पुटः: 859 - 875
राग रामकली पुटः: 876 - 974
राग नट नारायण पुटः: 975 - 983
राग माली पुटः: 984 - 988
राग मारू पुटः: 989 - 1106
राग तुखारी पुटः: 1107 - 1117
राग केदारा पुटः: 1118 - 1124
राग भैरौ पुटः: 1125 - 1167
राग वसंत पुटः: 1168 - 1196
राग सारंगस पुटः: 1197 - 1253
राग मलार पुटः: 1254 - 1293
राग कानडा पुटः: 1294 - 1318
राग कल्याण पुटः: 1319 - 1326
राग प्रभाती पुटः: 1327 - 1351
राग जयवंती पुटः: 1352 - 1359
सलोक सहस्रकृति पुटः: 1353 - 1360
गाथा महला 5 पुटः: 1360 - 1361
फुनहे महला 5 पुटः: 1361 - 1363
चौबोले महला 5 पुटः: 1363 - 1364
सलोक भगत कबीर जिओ के पुटः: 1364 - 1377
सलोक सेख फरीद के पुटः: 1377 - 1385
सवईए स्री मुखबाक महला 5 पुटः: 1385 - 1389
सवईए महले पहिले के पुटः: 1389 - 1390
सवईए महले दूजे के पुटः: 1391 - 1392
सवईए महले तीजे के पुटः: 1392 - 1396
सवईए महले चौथे के पुटः: 1396 - 1406
सवईए महले पंजवे के पुटः: 1406 - 1409
सलोक वारा ते वधीक पुटः: 1410 - 1426
सलोक महला 9 पुटः: 1426 - 1429
मुंदावणी महला 5 पुटः: 1429 - 1429
रागमाला पुटः: 1430 - 1430