श्री गुरु ग्रन्थ साहिबः

पुटः - 1282


ਪਉੜੀ ॥
पउड़ी ॥

पौरी : १.

ਅਤੁਲੁ ਕਿਉ ਤੋਲੀਐ ਵਿਣੁ ਤੋਲੇ ਪਾਇਆ ਨ ਜਾਇ ॥
अतुलु किउ तोलीऐ विणु तोले पाइआ न जाइ ॥

अतुलनीयं कथं तुलनीयम् ? तं तौल्य विना न लभ्यते ।

ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਵੀਚਾਰੀਐ ਗੁਣ ਮਹਿ ਰਹੈ ਸਮਾਇ ॥
गुर कै सबदि वीचारीऐ गुण महि रहै समाइ ॥

गुरुस्य शबदस्य वचनं चिन्तयन्तु, तस्य गौरवपूर्णगुणेषु च निमग्नाः भवन्तु।

ਅਪਣਾ ਆਪੁ ਆਪਿ ਤੋਲਸੀ ਆਪੇ ਮਿਲੈ ਮਿਲਾਇ ॥
अपणा आपु आपि तोलसी आपे मिलै मिलाइ ॥

सः एव आत्मानं तौलति; सः स्वेन सह संयोगेन एकीभवति।

ਤਿਸ ਕੀ ਕੀਮਤਿ ਨਾ ਪਵੈ ਕਹਣਾ ਕਿਛੂ ਨ ਜਾਇ ॥
तिस की कीमति ना पवै कहणा किछू न जाइ ॥

तस्य मूल्यं अनुमानितुं न शक्यते; अस्मिन् विषये किमपि वक्तुं न शक्यते।

ਹਉ ਬਲਿਹਾਰੀ ਗੁਰ ਆਪਣੇ ਜਿਨਿ ਸਚੀ ਬੂਝ ਦਿਤੀ ਬੁਝਾਇ ॥
हउ बलिहारी गुर आपणे जिनि सची बूझ दिती बुझाइ ॥

अहं मम गुरुं यज्ञः अस्मि; तेन एतत् सत्यं साक्षात्कारं मया साक्षात्कृतम्।

ਜਗਤੁ ਮੁਸੈ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਲੁਟੀਐ ਮਨਮੁਖ ਬੂਝ ਨ ਪਾਇ ॥
जगतु मुसै अंम्रितु लुटीऐ मनमुख बूझ न पाइ ॥

जगत् वञ्चितं, अम्ब्रोसियलामृतं च लुण्ठितं भवति। स्वेच्छा मनमुखो न एतत् अवगच्छति।

ਵਿਣੁ ਨਾਵੈ ਨਾਲਿ ਨ ਚਲਸੀ ਜਾਸੀ ਜਨਮੁ ਗਵਾਇ ॥
विणु नावै नालि न चलसी जासी जनमु गवाइ ॥

नाम विना तस्य सह किमपि न गमिष्यति; सः स्वप्राणान् अपव्ययति, गच्छति च।

ਗੁਰਮਤੀ ਜਾਗੇ ਤਿਨੑੀ ਘਰੁ ਰਖਿਆ ਦੂਤਾ ਕਾ ਕਿਛੁ ਨ ਵਸਾਇ ॥੮॥
गुरमती जागे तिनी घरु रखिआ दूता का किछु न वसाइ ॥८॥

ये गुरुशिक्षां अनुसृत्य जागृताः जागरूकाः च तिष्ठन्ति, ते स्वहृदयस्य गृहस्य संरक्षणं रक्षणं च कुर्वन्ति; राक्षसानां तेषां विरुद्धं शक्तिः नास्ति। ||८||

ਸਲੋਕ ਮਃ ੩ ॥
सलोक मः ३ ॥

सलोक, तृतीय मेहल : १.

ਬਾਬੀਹਾ ਨਾ ਬਿਲਲਾਇ ਨਾ ਤਰਸਾਇ ਏਹੁ ਮਨੁ ਖਸਮ ਕਾ ਹੁਕਮੁ ਮੰਨਿ ॥
बाबीहा ना बिललाइ ना तरसाइ एहु मनु खसम का हुकमु मंनि ॥

हे वर्षपक्षि मा क्रन्दसि । मा तव मनः एतावता जलबिन्दुपिपासा । भगवतः गुरुस्य च आज्ञां हुकमम् आज्ञापयतु।

ਨਾਨਕ ਹੁਕਮਿ ਮੰਨਿਐ ਤਿਖ ਉਤਰੈ ਚੜੈ ਚਵਗਲਿ ਵੰਨੁ ॥੧॥
नानक हुकमि मंनिऐ तिख उतरै चड़ै चवगलि वंनु ॥१॥

तव तृष्णा च शाम्यति। तस्य प्रेम्णः तव चतुर्गुणं वर्धते। ||१||

ਮਃ ੩ ॥
मः ३ ॥

तृतीय मेहलः १.

ਬਾਬੀਹਾ ਜਲ ਮਹਿ ਤੇਰਾ ਵਾਸੁ ਹੈ ਜਲ ਹੀ ਮਾਹਿ ਫਿਰਾਹਿ ॥
बाबीहा जल महि तेरा वासु है जल ही माहि फिराहि ॥

हे वर्षपक्षि तव स्थानं जले अस्ति; त्वं जले परिभ्रमसि।

ਜਲ ਕੀ ਸਾਰ ਨ ਜਾਣਹੀ ਤਾਂ ਤੂੰ ਕੂਕਣ ਪਾਹਿ ॥
जल की सार न जाणही तां तूं कूकण पाहि ॥

किन्तु त्वं जलं न प्रशंससि, अतः त्वं क्रन्दसि।

ਜਲ ਥਲ ਚਹੁ ਦਿਸਿ ਵਰਸਦਾ ਖਾਲੀ ਕੋ ਥਾਉ ਨਾਹਿ ॥
जल थल चहु दिसि वरसदा खाली को थाउ नाहि ॥

जले च भूमौ च दश दिक्षु वर्षति । न कश्चित् स्थानं शुष्कं अवशिष्यते।

ਏਤੈ ਜਲਿ ਵਰਸਦੈ ਤਿਖ ਮਰਹਿ ਭਾਗ ਤਿਨਾ ਕੇ ਨਾਹਿ ॥
एतै जलि वरसदै तिख मरहि भाग तिना के नाहि ॥

एतावता वृष्ट्या ये तृष्णायाः म्रियन्ते ते अतीव दुर्भाग्याः ।

ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਤਿਨ ਸੋਝੀ ਪਈ ਜਿਨ ਵਸਿਆ ਮਨ ਮਾਹਿ ॥੨॥
नानक गुरमुखि तिन सोझी पई जिन वसिआ मन माहि ॥२॥

हे नानक गुरमुखाः अवगच्छन्ति; तेषां मनसि भगवान् तिष्ठति। ||२||

ਪਉੜੀ ॥
पउड़ी ॥

पौरी : १.

ਨਾਥ ਜਤੀ ਸਿਧ ਪੀਰ ਕਿਨੈ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਇਆ ॥
नाथ जती सिध पीर किनै अंतु न पाइआ ॥

योगगुरुब्रह्मचारी सिद्धाध्यात्मगुरुः - तेषु कश्चित् भगवतः सीमां न लब्धवान्।

ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇ ਤੁਝੈ ਸਮਾਇਆ ॥
गुरमुखि नामु धिआइ तुझै समाइआ ॥

गुर्मुखाः नाम ध्यायन्ति, त्वयि प्रलीयन्ति च भगवन्।

ਜੁਗ ਛਤੀਹ ਗੁਬਾਰੁ ਤਿਸ ਹੀ ਭਾਇਆ ॥
जुग छतीह गुबारु तिस ही भाइआ ॥

षट्त्रिंशत्युगानि यावत् ईश्वरः यथा इच्छति तथा सर्वथा अन्धकारे एव स्थितवान् ।

ਜਲਾ ਬਿੰਬੁ ਅਸਰਾਲੁ ਤਿਨੈ ਵਰਤਾਇਆ ॥
जला बिंबु असरालु तिनै वरताइआ ॥

विशालः जलविस्तारः परितः भ्रमति स्म ।

ਨੀਲੁ ਅਨੀਲੁ ਅਗੰਮੁ ਸਰਜੀਤੁ ਸਬਾਇਆ ॥
नीलु अनीलु अगंमु सरजीतु सबाइआ ॥

सर्वेषां प्रजापतिः अनन्तः अनन्तः दुर्गमः च अस्ति।

ਅਗਨਿ ਉਪਾਈ ਵਾਦੁ ਭੁਖ ਤਿਹਾਇਆ ॥
अगनि उपाई वादु भुख तिहाइआ ॥

अग्निं विग्रहं च क्षुधां तृष्णां च निर्मितवान् |

ਦੁਨੀਆ ਕੈ ਸਿਰਿ ਕਾਲੁ ਦੂਜਾ ਭਾਇਆ ॥
दुनीआ कै सिरि कालु दूजा भाइआ ॥

मृत्युः जगतः जनानां शिरसि लम्बते, द्वैतप्रेमेण।

ਰਖੈ ਰਖਣਹਾਰੁ ਜਿਨਿ ਸਬਦੁ ਬੁਝਾਇਆ ॥੯॥
रखै रखणहारु जिनि सबदु बुझाइआ ॥९॥

त्राता प्रभुः तान् तारयति ये शाबादस्य वचनं साक्षात्कयन्ति। ||९||

ਸਲੋਕ ਮਃ ੩ ॥
सलोक मः ३ ॥

सलोक, तृतीय मेहल : १.

ਇਹੁ ਜਲੁ ਸਭ ਤੈ ਵਰਸਦਾ ਵਰਸੈ ਭਾਇ ਸੁਭਾਇ ॥
इहु जलु सभ तै वरसदा वरसै भाइ सुभाइ ॥

एषा वर्षा सर्वेषां उपरि प्रवहति; ईश्वरस्य प्रेम्णः इच्छानुसारं वर्षा भवति।

ਸੇ ਬਿਰਖਾ ਹਰੀਆਵਲੇ ਜੋ ਗੁਰਮੁਖਿ ਰਹੇ ਸਮਾਇ ॥
से बिरखा हरीआवले जो गुरमुखि रहे समाइ ॥

ते वृक्षाः हरिताः लसनीः च भवन्ति, ये गुरुवचने निमग्नाः तिष्ठन्ति।

ਨਾਨਕ ਨਦਰੀ ਸੁਖੁ ਹੋਇ ਏਨਾ ਜੰਤਾ ਕਾ ਦੁਖੁ ਜਾਇ ॥੧॥
नानक नदरी सुखु होइ एना जंता का दुखु जाइ ॥१॥

हे नानक तस्य प्रसादात् शान्तिः अस्ति; एतेषां प्राणिनां वेदना गता। ||१||

ਮਃ ੩ ॥
मः ३ ॥

तृतीय मेहलः १.

ਭਿੰਨੀ ਰੈਣਿ ਚਮਕਿਆ ਵੁਠਾ ਛਹਬਰ ਲਾਇ ॥
भिंनी रैणि चमकिआ वुठा छहबर लाइ ॥

रात्रिः ओसना आर्द्रः भवति; विद्युत् प्रज्वलति, वर्षा च प्रवाहैः प्रवहति।

ਜਿਤੁ ਵੁਠੈ ਅਨੁ ਧਨੁ ਬਹੁਤੁ ਊਪਜੈ ਜਾਂ ਸਹੁ ਕਰੇ ਰਜਾਇ ॥
जितु वुठै अनु धनु बहुतु ऊपजै जां सहु करे रजाइ ॥

अन्नं धनं च वर्षायां प्रचुरं उत्पाद्यते, यदि ईश्वरस्य इच्छा अस्ति।

ਜਿਤੁ ਖਾਧੈ ਮਨੁ ਤ੍ਰਿਪਤੀਐ ਜੀਆਂ ਜੁਗਤਿ ਸਮਾਇ ॥
जितु खाधै मनु त्रिपतीऐ जीआं जुगति समाइ ॥

तस्य सेवनेन तस्य प्राणिनां मनः तृप्तं भवति, ते च मार्गस्य जीवनशैलीं स्वीकुर्वन्ति।

ਇਹੁ ਧਨੁ ਕਰਤੇ ਕਾ ਖੇਲੁ ਹੈ ਕਦੇ ਆਵੈ ਕਦੇ ਜਾਇ ॥
इहु धनु करते का खेलु है कदे आवै कदे जाइ ॥

एतत् धनं प्रजापतिनाथस्य क्रीडा । कदाचित् आगच्छति, कदाचित् गच्छति।

ਗਿਆਨੀਆ ਕਾ ਧਨੁ ਨਾਮੁ ਹੈ ਸਦ ਹੀ ਰਹੈ ਸਮਾਇ ॥
गिआनीआ का धनु नामु है सद ही रहै समाइ ॥

नाम अध्यात्मज्ञानिनां धनम्। व्याप्तं व्याप्तं च सदा ।

ਨਾਨਕ ਜਿਨ ਕਉ ਨਦਰਿ ਕਰੇ ਤਾਂ ਇਹੁ ਧਨੁ ਪਲੈ ਪਾਇ ॥੨॥
नानक जिन कउ नदरि करे तां इहु धनु पलै पाइ ॥२॥

तस्य प्रसादकटाक्षेण धन्याः ये नानक लभन्ते धनमिदम् । ||२||

ਪਉੜੀ ॥
पउड़ी ॥

पौरी : १.

ਆਪਿ ਕਰਾਏ ਕਰੇ ਆਪਿ ਹਉ ਕੈ ਸਿਉ ਕਰੀ ਪੁਕਾਰ ॥
आपि कराए करे आपि हउ कै सिउ करी पुकार ॥

स्वयं करोति, सर्वकार्यं च करोति। कस्मै अहं शिकायतुं शक्नोमि?

ਆਪੇ ਲੇਖਾ ਮੰਗਸੀ ਆਪਿ ਕਰਾਏ ਕਾਰ ॥
आपे लेखा मंगसी आपि कराए कार ॥

सः स्वयं मर्त्यजीवान् उत्तरदायिनीम् आह्वयति; स एव तान् कर्म करोति।

ਜੋ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਸੋ ਥੀਐ ਹੁਕਮੁ ਕਰੇ ਗਾਵਾਰੁ ॥
जो तिसु भावै सो थीऐ हुकमु करे गावारु ॥

तस्य यत् प्रीतिः भवति तत् भवति। केवलं मूर्खः एव आदेशान् निर्गच्छति।

ਆਪਿ ਛਡਾਏ ਛੁਟੀਐ ਆਪੇ ਬਖਸਣਹਾਰੁ ॥
आपि छडाए छुटीऐ आपे बखसणहारु ॥

सः एव तारयति मोचयति च; सः एव क्षमाकर्ता अस्ति।

ਆਪੇ ਵੇਖੈ ਸੁਣੇ ਆਪਿ ਸਭਸੈ ਦੇ ਆਧਾਰੁ ॥
आपे वेखै सुणे आपि सभसै दे आधारु ॥

स्वयं पश्यति, स्वयं च शृणोति; सः सर्वेभ्यः स्वस्य समर्थनं ददाति।

ਸਭ ਮਹਿ ਏਕੁ ਵਰਤਦਾ ਸਿਰਿ ਸਿਰਿ ਕਰੇ ਬੀਚਾਰੁ ॥
सभ महि एकु वरतदा सिरि सिरि करे बीचारु ॥

स एव सर्वव्याप्य व्याप्तः; एकैकं मन्यते ।


सूचिः (1 - 1430)
जप पुटः: 1 - 8
सो दर पुटः: 8 - 10
सो पुरख पुटः: 10 - 12
सोहला पुटः: 12 - 13
सिरी राग पुटः: 14 - 93
राग माझ पुटः: 94 - 150
राग गउड़ी पुटः: 151 - 346
राग आसा पुटः: 347 - 488
राग गूजरी पुटः: 489 - 526
राग देवगणधारी पुटः: 527 - 536
राग बिहागड़ा पुटः: 537 - 556
राग वढ़हंस पुटः: 557 - 594
राग सोरठ पुटः: 595 - 659
राग धनसारी पुटः: 660 - 695
राग जैतसरी पुटः: 696 - 710
राग तोडी पुटः: 711 - 718
राग बैराडी पुटः: 719 - 720
राग तिलंग पुटः: 721 - 727
राग सूही पुटः: 728 - 794
राग बिलावल पुटः: 795 - 858
राग गोंड पुटः: 859 - 875
राग रामकली पुटः: 876 - 974
राग नट नारायण पुटः: 975 - 983
राग माली पुटः: 984 - 988
राग मारू पुटः: 989 - 1106
राग तुखारी पुटः: 1107 - 1117
राग केदारा पुटः: 1118 - 1124
राग भैरौ पुटः: 1125 - 1167
राग वसंत पुटः: 1168 - 1196
राग सारंगस पुटः: 1197 - 1253
राग मलार पुटः: 1254 - 1293
राग कानडा पुटः: 1294 - 1318
राग कल्याण पुटः: 1319 - 1326
राग प्रभाती पुटः: 1327 - 1351
राग जयवंती पुटः: 1352 - 1359
सलोक सहस्रकृति पुटः: 1353 - 1360
गाथा महला 5 पुटः: 1360 - 1361
फुनहे महला 5 पुटः: 1361 - 1363
चौबोले महला 5 पुटः: 1363 - 1364
सलोक भगत कबीर जिओ के पुटः: 1364 - 1377
सलोक सेख फरीद के पुटः: 1377 - 1385
सवईए स्री मुखबाक महला 5 पुटः: 1385 - 1389
सवईए महले पहिले के पुटः: 1389 - 1390
सवईए महले दूजे के पुटः: 1391 - 1392
सवईए महले तीजे के पुटः: 1392 - 1396
सवईए महले चौथे के पुटः: 1396 - 1406
सवईए महले पंजवे के पुटः: 1406 - 1409
सलोक वारा ते वधीक पुटः: 1410 - 1426
सलोक महला 9 पुटः: 1426 - 1429
मुंदावणी महला 5 पुटः: 1429 - 1429
रागमाला पुटः: 1430 - 1430