सः आगतः सः च गतः, अधुना, तस्य नाम अपि मृतम्।
तस्य गमनानन्तरं पत्रेषु भोजनं प्रदत्तं, पक्षिणः आगत्य खादितुम् आहूताः ।
हे नानक स्वेच्छा मनमुखाः अन्धकारं प्रीयन्ते |
गुरुं विना जगत् मज्जति। ||२||
प्रथमः मेहलः : १.
दशवर्षे सः बालकः अस्ति; विंशतिवर्षे यौवने त्रिंशत् वर्षे च सुन्दरः इति उच्यते।
चत्वारिंशत् वर्षे सः जीवनपूर्णः अस्ति; पञ्चाशमे तस्य पादः स्खलति, षष्टि वर्षे जरा तस्य उपरि भवति।
सप्ततिवर्षे तस्य बुद्धिः नष्टा भवति, अशीतिवर्षे सः कार्याणि कर्तुं न शक्नोति ।
नवति वर्षे सः शयने शयनं करोति, तस्य दुर्बलतां ज्ञातुं न शक्नोति ।
एतावत्कालं अन्विष्य अन्वेष्य नानक धूमभवनमात्रं जगत् मया दृष्टम् । ||३||
पौरी : १.
त्वं प्रजापति भगवन् अगाह्य असि। त्वया एव विश्वं सृष्टम्, २.
तस्य वर्णाः गुणाः विविधाः च एतावता प्रकारेण रूपैः च।
त्वया सृष्टं त्वमेव तत् अवगच्छ । इदं सर्वं भवतः क्रीडा अस्ति।
केचन आगच्छन्ति, केचन उत्तिष्ठन्ति, गच्छन्ति च; नाम विना तु सर्वे म्रियन्ते।
गुरमुखाः खसखसस्य गहनेन किरमिजीवर्णेन ओतप्रोताः सन्ति; ते भगवतः प्रेमस्य वर्णेन रञ्जिताः भवन्ति।
अतः सत्यस्य शुद्धस्य भगवतः परमशक्तिमान् दैवस्य शिल्पकारस्य सेवां कुर्वन्तु।
त्वं स्वयं सर्वज्ञ असि। हे भगवन् महान्तोऽसि!
ये त्वां ध्यायन्ति तेभ्यः सच्चिदानन्दं यज्ञोऽस्मि सत्येश्वर । ||१||
सलोक, प्रथम मेहल : १.
सः आत्मानं तस्मिन् शरीरे स्थापयति स्म यत् सः निर्मितवान्। स सृष्टिं सृष्टिं रक्षति।
चक्षुषा पश्यन्ति, जिह्वाभिः च वदन्ति; कर्णैः मनः जागरूकतां प्रति आनयन्ति।
पादैः गच्छन्ति, हस्तेन च कार्यं कुर्वन्ति; यत् दत्तं तत् धारयन्ति खादन्ति च।
न ते विदुः सृष्टिं सृष्टिम् । अन्धमूर्खाः कुर्वन्ति कृष्णकर्माणि।
यदा पिण्डस्य कलशः भग्नः भग्नः भवति तदा पुनः सृजितुं न शक्यते ।
गुरुं विना नानक मानं नास्ति; मानं विना कश्चित् पारं न वहति। ||१||
द्वितीयः मेहलः : १.
ते दानस्य स्थाने दानं प्राधान्यं ददति; तादृशं स्वेच्छा मनमुखानां मार्गः।
तेषां बुद्धिः, तेषां अवगमनं, तेषां चतुरता वा कश्चित् किं वदेत् ।
स्वगृहे उपविश्य यानि कर्माणि करोति तानि दूरं दूरं चतुर्दिशं ज्ञायन्ते।
यः धर्मात् जीवति सः धर्मात्मा इति ज्ञायते; यः पापं करोति सः पापः इति प्रसिद्धः।
त्वं स्वयं सर्वं नाटकं प्रवर्तयसि प्रजापति। किमर्थं अन्यस्य विषये वक्तव्यम् ?
यावत् तव ज्योतिः शरीरस्य अन्तः अस्ति तावत् त्वं तत् ज्योतिः माध्यमेन वदसि । तव प्रकाशं विना कः किमपि कर्तुं शक्नोति ? एतादृशं किमपि चतुरं दर्शयतु!
हे नानक भगवान् एव सिद्धः सर्वज्ञः; सः गुरमुखाय प्रकटितः भवति। ||२||
पौरी : १.
त्वया एव जगत् निर्मितं त्वया एव तत् कार्यं कृतम् ।
भावात्मकसङ्गस्य औषधं प्रशासयन् त्वया एव जगत् भ्रष्टम् ।
कामाग्निः अन्तः गहनः अस्ति; अतृप्ताः जनाः क्षुधार्ताः तृष्णाश्च तिष्ठन्ति।
अयं संसारः भ्रमः एव; म्रियते पुनर्जन्म च-आयाति गच्छति पुनर्जन्मनि।
सच्चे गुरुं विना भावात्मकः आसक्तिः न भग्नः। शून्यकर्माणि कुर्वन्तः सर्वे श्रान्ताः अभवन् ।
गुरुशिक्षानुवर्तकाः नाम भगवतः नाम ध्यायन्ति। आनन्दशान्तिपूर्णाः ते भवतः इच्छां समर्पयन्ति।
ते स्वकुटुम्बान् पूर्वजान् च तारयन्ति; धन्याः ये मातरः प्रसूताः |