શ્રી દસમ ગ્રંથ

પાન - 229

ਕੰਠ ਅਭੂਖਨ ਛੰਦ ॥

kantth abhookhan chhand |

કંથ આભૂષણ સ્તન્ઝા

ਜਾਉ ਕਹਾ ਪਗ ਭੇਟ ਕਹਉ ਤੁਹ ॥

jaau kahaa pag bhett khau tuh |

ક્યાં જાઉં હું તમારા ચરણ સ્પર્શ કરીને કહું છું, હે રામ!

ਲਾਜ ਨ ਲਾਗਤ ਰਾਮ ਕਹੋ ਮੁਹ ॥

laaj na laagat raam kaho muh |

ઓ રામ! તારા ચરણ સ્પર્શ કર્યા પછી હવે મારે ક્યાં જવું જોઈએ? શું મને શરમ ન આવે?

ਮੈ ਅਤਿ ਦੀਨ ਮਲੀਨ ਬਿਨਾ ਗਤ ॥

mai at deen maleen binaa gat |

કારણ કે હું અત્યંત નીચ, ગંદો અને આચારવિહીન છું.

ਰਾਖ ਲੈ ਰਾਜ ਬਿਖੈ ਚਰਨਾਮ੍ਰਿਤ ॥੨੮੭॥

raakh lai raaj bikhai charanaamrit |287|

હું અત્યંત નીચો, ગંદો અને ગતિહીન છું. ઓ રામ! તમારા સામ્રાજ્યનું સંચાલન કરો અને તમારા અમૃત પગથી તેનો મહિમા કરો.��287.

ਚਛ ਬਿਹੀਨ ਸੁਪਛ ਜਿਮੰ ਕਰ ॥

chachh biheen supachh jiman kar |

આંખો વિનાના પક્ષીની જેમ (પડે છે).

ਤਿਉ ਪ੍ਰਭ ਤੀਰ ਗਿਰਯੋ ਪਗ ਭਰਥਰ ॥

tiau prabh teer girayo pag bharathar |

જે રીતે પક્ષી દૃષ્ટિહીન બનીને નીચે પડી જાય છે, તેવી જ રીતે ભરત પણ રામની આગળ પડી ગયો.

ਅੰਕ ਰਹੇ ਗਹ ਰਾਮ ਤਿਸੈ ਤਬ ॥

ank rahe gah raam tisai tab |

રામે તરત જ તેને પકડી લીધો અને ભેટી પડ્યો.

ਰੋਇ ਮਿਲੇ ਲਛਨਾਦਿ ਭਯਾ ਸਭ ॥੨੮੮॥

roe mile lachhanaad bhayaa sabh |288|

તે જ સમયે રામે તેને પોતાની છાતીમાં ગળે લગાડ્યો અને ત્યાં લક્ષ્મણ અને બધા ભાઈ રડી પડ્યા.288.

ਪਾਨਿ ਪੀਆਇ ਜਗਾਇ ਸੁ ਬੀਰਹ ॥

paan peeae jagaae su beerah |

પાણી પીને (શ્રી રામે) પોતાના ભાઈને ચેતવ્યા

ਫੇਰਿ ਕਹਯੋ ਹਸ ਸ੍ਰੀ ਰਘੁਬੀਰਹ ॥

fer kahayo has sree raghubeerah |

બહાદુર ભરતને પાણી આપીને ભાનમાં લાવવામાં આવ્યો. રામે ફરી હસતાં હસતાં કહ્યું:

ਤ੍ਰਿਯੋਦਸ ਬਰਖ ਗਏ ਫਿਰਿ ਐਹੈ ॥

triyodas barakh ge fir aaihai |

તેર વર્ષ પછી આપણે પાછા ફરીશું.

ਜਾਹੁ ਹਮੈ ਕਛੁ ਕਾਜ ਕਿਵੈਹੈ ॥੨੮੯॥

jaahu hamai kachh kaaj kivaihai |289|

��તેર વર્ષ વીતી ગયા પછી આપણે પાછા ફરીશું, હવે તમે પાછા જાઓ કારણ કે મારે જંગલમાં અમુક કાર્યો પૂરા કરવાના છે.��289.

ਚੀਨ ਗਏ ਚਤੁਰਾ ਚਿਤ ਮੋ ਸਭ ॥

cheen ge chaturaa chit mo sabh |

બધા હોંશિયાર (પુરુષો) તેમના મનમાં સમજી ગયા (કે) રામચંદ્રને અસ્તિત્વમાં આવવાનો બીજો હેતુ હતો.

ਸ੍ਰੀ ਰਘੁਬੀਰ ਕਹੀ ਅਸ ਕੈ ਜਬ ॥

sree raghubeer kahee as kai jab |

જ્યારે રામે આ કહ્યું, ત્યારે બધા લોકો તેનો દ્રવ્ય સમજી ગયા (કે તેણે જંગલમાં રાક્ષસોનો વધ કરવો હતો).

ਮਾਤ ਸਮੋਧ ਸੁ ਪਾਵਰਿ ਲੀਨੀ ॥

maat samodh su paavar leenee |

શ્રી રામ દ્વારા આપવામાં આવેલ ઉચ્ચ જ્ઞાનથી (એટલે કે સ્વીકારીને) પરાજિત થઈને, (ભરતે) રામના પગલાં ભર્યા.

ਅਉਰ ਬਸੇ ਪੁਰ ਅਉਧ ਨ ਚੀਨੀ ॥੨੯੦॥

aaur base pur aaudh na cheenee |290|

રામની સૂચનાઓને આદરપૂર્વક આધીન થઈને અને પ્રસન્ન મનથી ભરતે રામના ચંપલ લીધા અને અયોધ્યાની માન્યતા ભૂલીને તે તેની મર્યાદાની બહાર રહેવા લાગ્યો.290.

ਸੀਸ ਜਟਾਨ ਕੋ ਜੂਟ ਧਰੇ ਬਰ ॥

sees jattaan ko joott dhare bar |

(ભરતે તેના માથા પર જટાનું સુંદર પોટલું પહેર્યું હતું).

ਰਾਜ ਸਮਾਜ ਦੀਯੋ ਪਊਵਾ ਪਰ ॥

raaj samaaj deeyo paoovaa par |

તેના માથા પર મેટ વાળ પહેરીને તેણે તમામ શાહી કાર્ય તે સેન્ડલને સમર્પિત કર્યું.

ਰਾਜ ਕਰੇ ਦਿਨੁ ਹੋਤ ਉਜਿਆਰੈ ॥

raaj kare din hot ujiaarai |

જ્યારે દિવસનો ઉજાસ હતો, ત્યારે ભરતે રાજ્યનું કામ કર્યું

ਰੈਨਿ ਭਏ ਰਘੁਰਾਜ ਸੰਭਾਰੈ ॥੨੯੧॥

rain bhe raghuraaj sanbhaarai |291|

દિવસ દરમિયાન તે તે સેન્ડલના સહારે તેની શાહી ફરજો નિભાવતો હતો અને રાત્રે તે તેની રક્ષા કરતો હતો.291.

ਜਜਰ ਭਯੋ ਝੁਰ ਝੰਝਰ ਜਿਉ ਤਨ ॥

jajar bhayo jhur jhanjhar jiau tan |

(ભારતનું) શરીર સૂકા બરડા જેવું પોલું થઈ ગયું,

ਰਾਖਤ ਸ੍ਰੀ ਰਘੁਰਾਜ ਬਿਖੈ ਮਨ ॥

raakhat sree raghuraaj bikhai man |

ભરતનું શરીર સુકાઈ ગયું અને જર્જરિત થઈ ગયું, પરંતુ તેમ છતાં તેણે હંમેશા રામનું સ્મરણ મનમાં રાખ્યું.

ਬੈਰਿਨ ਕੇ ਰਨ ਬਿੰਦ ਨਿਕੰਦਤ ॥

bairin ke ran bind nikandat |

(તે) યુદ્ધમાં શત્રુઓના યજમાનનો નાશ કરે છે.

ਭਾਖਤ ਕੰਠਿ ਅਭੂਖਨ ਛੰਦਤ ॥੨੯੨॥

bhaakhat kantth abhookhan chhandat |292|

આ સાથે તેણે દુશ્મનોના જૂથોનો નાશ કર્યો અને ઘરેણાંને બદલે તેણે માળા તરીકે માળા પહેરાવી.292.

ਝੂਲਾ ਛੰਦ ॥

jhoolaa chhand |

ઝૂલા સ્ટેન્ઝા

ਇਤੈ ਰਾਮ ਰਾਜੰ ॥

eitai raam raajan |

(બનવું) રાજા રામ

ਕਰੈ ਦੇਵ ਕਾਜੰ ॥

karai dev kaajan |

તેઓ દેવતાઓનું કામ કરે છે.

ਧਰੋ ਬਾਨ ਪਾਨੰ ॥

dharo baan paanan |

હાથમાં ધનુષ અને તીર છે

ਭਰੈ ਬੀਰ ਮਾਨੰ ॥੨੯੩॥

bharai beer maanan |293|

આ બાજુ રાજા રામ પોતાના હાથમાં ધનુષ્ય લઈને એક પરાક્રમી વીર જેવા દેખાતા રાક્ષસોને મારીને દેવતાઓની ફરજો કરી રહ્યા છે.293.

ਜਹਾ ਸਾਲ ਭਾਰੇ ॥

jahaa saal bhaare |

જ્યાં વર્ષના મોટા વૃક્ષો હતા

ਦ੍ਰੁਮੰ ਤਾਲ ਨਯਾਰੇ ॥

druman taal nayaare |

અને ત્યાં વિવિધ લયની પાંખો હતી,

ਛੁਏ ਸੁਰਗ ਲੋਕੰ ॥

chhue surag lokan |

જેઓ આકાશને સ્પર્શી રહ્યા હતા

ਹਰੈ ਜਾਤ ਸੋਕੰ ॥੨੯੪॥

harai jaat sokan |294|

જ્યાં જંગલમાં સાલનાં વૃક્ષો અને અન્ય વૃક્ષો અને ટાણા વગેરે હતાં ત્યાં તેનો મહિમા સ્વર્ગ જેવો અને સર્વ દુ:ખોનો નાશ કરનાર હતો.294.

ਤਹਾ ਰਾਮ ਪੈਠੇ ॥

tahaa raam paitthe |

રામ એ ઘરમાં ગયા

ਮਹਾਬੀਰ ਐਠੇ ॥

mahaabeer aaitthe |

જે ખૂબ જ ગૌરવશાળી હીરો હતો.

ਲੀਏ ਸੰਗਿ ਸੀਤਾ ॥

lee sang seetaa |

(તેઓ) સીતાને પોતાની સાથે લઈ ગયા છે

ਮਹਾ ਸੁਭ੍ਰ ਗੀਤਾ ॥੨੯੫॥

mahaa subhr geetaa |295|

રામ તે સ્થળે જ રહ્યા અને એક પરાક્રમી યોદ્ધા જેવા દેખાતા હતા, સીતા તેમની સાથે હતા જે એક દિવ્ય ગીત સમાન હતા.295.

ਬਿਧੁੰ ਬਾਕ ਬੈਣੀ ॥

bidhun baak bainee |

(તેણી) કોયલ જેવા અવાજ સાથે,

ਮ੍ਰਿਗੀ ਰਾਜ ਨੈਣੀ ॥

mrigee raaj nainee |

હરણની આંખોવાળું,

ਕਟੰ ਛੀਨ ਦੇ ਸੀ ॥

kattan chheen de see |

પાતળા ઢાંકણા

ਪਰੀ ਪਦਮਨੀ ਸੀ ॥੨੯੬॥

paree padamanee see |296|

તે મીઠી વાણીની સ્ત્રી હતી અને તેની આંખો હરણની રાણી જેવી હતી, તે પાતળી હતી અને તે પરી, પદ્મિની (સ્ત્રીઓમાં) જેવી દેખાતી હતી.296.

ਝੂਲਨਾ ਛੰਦ ॥

jhoolanaa chhand |

ઝૂલના સ્ટેન્ઝા

ਚੜੈ ਪਾਨ ਬਾਨੀ ਧਰੇ ਸਾਨ ਮਾਨੋ ਚਛਾ ਬਾਨ ਸੋਹੈ ਦੋਊ ਰਾਮ ਰਾਨੀ ॥

charrai paan baanee dhare saan maano chachhaa baan sohai doaoo raam raanee |

રામ તેના હાથમાં તીક્ષ્ણ તીરોથી ભવ્ય દેખાય છે અને સીતા, રામની રાણી તેની આંખોના સુંદર બાણોથી ભવ્ય દેખાય છે.

ਫਿਰੈ ਖਿਆਲ ਸੋ ਏਕ ਹਵਾਲ ਸੇਤੀ ਛੁਟੇ ਇੰਦ੍ਰ ਸੇਤੀ ਮਨੋ ਇੰਦ੍ਰ ਧਾਨੀ ॥

firai khiaal so ek havaal setee chhutte indr setee mano indr dhaanee |

તે રામ સાથે ભ્રમણ કરે છે, એવા વિચારોમાં લીન થઈને જાણે કે તેની રાજધાનીમાંથી હાંકી કાઢવામાં આવેલો ઈન્દ્ર અહીં-તહીં સ્તબ્ધ થઈ રહ્યો હતો.

ਮਨੋ ਨਾਗ ਬਾਕੇ ਲਜੀ ਆਬ ਫਾਕੈ ਰੰਗੇ ਰੰਗ ਸੁਹਾਬ ਸੌ ਰਾਮ ਬਾਰੇ ॥

mano naag baake lajee aab faakai range rang suhaab sau raam baare |

નાગની કીર્તિમાં સંકોચ પેદા કરતા તેણીની વેણીના છૂટા વાળ રામ માટે બલિદાન બની રહ્યા છે.

ਮ੍ਰਿਗਾ ਦੇਖਿ ਮੋਹੇ ਲਖੇ ਮੀਨ ਰੋਹੇ ਜਿਨੈ ਨੈਕ ਚੀਨੇ ਤਿਨੋ ਪ੍ਰਾਨ ਵਾਰੇ ॥੨੯੭॥

mrigaa dekh mohe lakhe meen rohe jinai naik cheene tino praan vaare |297|

તેણીને જોઈ રહેલા હરણો તેના દ્વારા આકર્ષાય છે, તેણીની સુંદરતા જોઈ રહેલી માછલીઓ તેણીની ઈર્ષ્યા અનુભવે છે, જેણે તેણીને જોઈ હતી, તેણે તેના માટે પોતાનું બલિદાન આપ્યું હતું.297.