શ્રી દસમ ગ્રંથ

પાન - 178


ਬ੍ਰਹਮ ਬਿਸਨ ਮਹਿ ਭੇਦੁ ਨ ਲਹੀਐ ॥
braham bisan meh bhed na laheeai |

બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ વચ્ચે (કોઈપણ પ્રકારનો) તફાવત હોવો જોઈએ નહીં.

ਸਾਸਤ੍ਰ ਸਿੰਮ੍ਰਿਤਿ ਭੀਤਰ ਇਮ ਕਹੀਐ ॥੭॥
saasatr sinmrit bheetar im kaheeai |7|

શાસ્ત્રો અને સ્મૃતિઓમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે બ્રહ્મા અને વિષ્ણુમાં કોઈ ભેદ નથી.7.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਸਮੋ ਅਵਤਾਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੧੦॥
eit sree bachitr naattake brahamaa dasamo avataar samaapatam sat subham sat |10|

બચિત્તર નાટકમાં બ્રહ્માના દસમા અવતારના વર્ણનનો અંત.10.

ਅਥ ਰੁਦ੍ਰ ਅਵਤਾਰ ਬਰਨਨੰ ॥
ath rudr avataar barananan |

હવે રુદ્ર અવતારનું વર્ણન શરૂ થાય છે:

ਸ੍ਰੀ ਭਗਉਤੀ ਜੀ ਸਹਾਇ ॥
sree bhgautee jee sahaae |

શ્રી ભગૌતી જી (પ્રાથમિક ભગવાન) મદદરૂપ થવા દો.

ਤੋਟਕ ਛੰਦ ॥
tottak chhand |

ટોટક સ્ટેન્ઝા

ਸਬ ਹੀ ਜਨ ਧਰਮ ਕੇ ਕਰਮ ਲਗੇ ॥
sab hee jan dharam ke karam lage |

બધા લોકો ધર્મમાં જોડાઈ ગયા.

ਤਜਿ ਜੋਗ ਕੀ ਰੀਤਿ ਕੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਭਗੇ ॥
taj jog kee reet kee preet bhage |

બધા લોકો ધર્મના કાર્યોમાં લીન થઈ ગયા, પરંતુ સમય એવો આવ્યો જ્યારે યોગ અને ભક્તિનો ત્યાગ કરવામાં આવ્યો.

ਜਬ ਧਰਮ ਚਲੇ ਤਬ ਜੀਉ ਬਢੇ ॥
jab dharam chale tab jeeo badte |

જ્યારે ધર્મ શરૂ થયો, ત્યારે જીવોની સંખ્યા વધી

ਜਨੁ ਕੋਟਿ ਸਰੂਪ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮੁ ਗਢੇ ॥੧॥
jan kott saroop ke braham gadte |1|

જ્યારે ધર્મનો માર્ગ અપનાવવામાં આવે છે, ત્યારે તમામ આત્માઓ પ્રસન્ન થાય છે અને સમાનતાનું પાલન કરે છે, તેઓ બધાની અંદર એક બ્રહ્મનું દર્શન કરે છે.1.

ਜਗ ਜੀਵਨ ਭਾਰ ਭਰੀ ਧਰਣੀ ॥
jag jeevan bhaar bharee dharanee |

પૃથ્વી વિશ્વના જીવોથી ભરેલી હતી,

ਦੁਖ ਆਕੁਲ ਜਾਤ ਨਹੀ ਬਰਣੀ ॥
dukh aakul jaat nahee baranee |

આ પૃથ્વી વિશ્વના લોકોના દુઃખોના સ્વામી હેઠળ દબાયેલી હતી અને તેની વેદના અને વેદનાનું વર્ણન કરવું અશક્ય હતું.

ਧਰ ਰੂਪ ਗਊ ਦਧ ਸਿੰਧ ਗਈ ॥
dhar roop gaoo dadh sindh gee |

(પૃથ્વી) ગાયનું રૂપ ધારણ કરીને છિર સાગરમાં ગયો

ਜਗਨਾਇਕ ਪੈ ਦੁਖੁ ਰੋਤ ਭਈ ॥੨॥
jaganaaeik pai dukh rot bhee |2|

પછી પૃથ્વી ગાયમાં રૂપાંતરિત થઈ ગઈ અને રડતી રડતી તે અસ્થાયી ભગવાન સમક્ષ દૂધ-સાગરમાં પહોંચી ગઈ.2.

ਹਸਿ ਕਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਭਏ ਤਬ ਹੀ ॥
has kaal prasan bhe tab hee |

જેમતેમ પોતાના કાન વડે ધરતીનું દુ:ખ સાંભળ્યું

ਦੁਖ ਸ੍ਰਉਨਨ ਭੂਮਿ ਸੁਨਿਯੋ ਜਬ ਹੀ ॥
dukh sraunan bhoom suniyo jab hee |

જ્યારે ભગવાને પોતાના કાનથી પૃથ્વીની વેદના સાંભળી ત્યારે સંહારક ભગવાન પ્રસન્ન થયા અને હસ્યા.

ਢਿਗ ਬਿਸਨੁ ਬੁਲਾਇ ਲਯੋ ਅਪਨੇ ॥
dtig bisan bulaae layo apane |

(તેઓએ) વિષ્ણુને પોતાની પાસે બોલાવ્યા

ਇਹ ਭਾਤਿ ਕਹਿਯੋ ਤਿਹ ਕੋ ਸੁਪਨੇ ॥੩॥
eih bhaat kahiyo tih ko supane |3|

તેણે વિષ્ણુને પોતાની હાજરીમાં બોલાવીને આ રીતે કહ્યું.3.

ਸੁ ਕਹਿਯੋ ਤੁਮ ਰੁਦ੍ਰ ਸਰੂਪ ਧਰੋ ॥
su kahiyo tum rudr saroop dharo |

('કાલ પુરૂખે') કહ્યું, (હે વિષ્ણુ!) રુદ્ર સ્વરૂપ ધારણ કરો.

ਜਗ ਜੀਵਨ ਕੋ ਚਲਿ ਨਾਸ ਕਰੋ ॥
jag jeevan ko chal naas karo |

સંહારક ભગવાને વિશ્વના જીવોનો નાશ કરવા માટે વિષ્ણુને રુદ્ર સ્વરૂપે પ્રગટ થવા કહ્યું

ਤਬ ਹੀ ਤਿਹ ਰੁਦ੍ਰ ਸਰੂਪ ਧਰਿਯੋ ॥
tab hee tih rudr saroop dhariyo |

ત્યારે જ તેણે રુદ્રનું રૂપ ધારણ કર્યું

ਜਗ ਜੰਤ ਸੰਘਾਰ ਕੇ ਜੋਗ ਕਰਿਯੋ ॥੪॥
jag jant sanghaar ke jog kariyo |4|

પછી વિષ્ણુ રુદ્ર સ્વરૂપે પ્રગટ થયા અને વિશ્વના જીવોનો નાશ કરીને યોગની સ્થાપના કરી.4.

ਕਹਿ ਹੋਂ ਸਿਵ ਜੈਸਕ ਜੁਧ ਕੀਏ ॥
keh hon siv jaisak judh kee |

(હું) કહું કે, શિવે જે પ્રકારના યુદ્ધો કર્યા

ਸੁਖ ਸੰਤਨ ਕੋ ਜਿਹ ਭਾਤਿ ਦੀਏ ॥
sukh santan ko jih bhaat dee |

હું હવે વર્ણન કરીશ કે કેવી રીતે શિવે યુદ્ધો કર્યા અને સંતોને સાંત્વના આપી

ਗਨਿਯੋ ਜਿਹ ਭਾਤਿ ਬਰੀ ਗਿਰਜਾ ॥
ganiyo jih bhaat baree girajaa |

(પછી) હું કહીશ કે (તેણે) પાર્વતી (ગિરિજા) સાથે કેવી રીતે લગ્ન કર્યા.

ਜਗਜੀਤ ਸੁਯੰਬਰ ਮੋ ਸੁ ਪ੍ਰਭਾ ॥੫॥
jagajeet suyanbar mo su prabhaa |5|

હું એ પણ કહીશ કે કેવી રીતે તેણે સ્વયંવરમાં (દાવેદારોમાંથી પતિની સ્વ-પસંદગી)માં વિજય મેળવ્યા પછી પાર્વતી સાથે લગ્ન કર્યા.

ਜਿਮ ਅੰਧਕ ਸੋ ਹਰਿ ਜੁਧੁ ਕਰਿਯੋ ॥
jim andhak so har judh kariyo |

જેમ શિવ અંધક (રાક્ષસ) સાથે લડ્યા.

ਜਿਹ ਭਾਤਿ ਮਨੋਜ ਕੋ ਮਾਨ ਹਰਿਯੋ ॥
jih bhaat manoj ko maan hariyo |

કેવી રીતે શિવે અંદગાકાસુર સામે યુદ્ધ કર્યું? કામદેવનું અભિમાન કેવી રીતે દૂર થાય છે?

ਦਲ ਦੈਤ ਦਲੇ ਕਰ ਕੋਪ ਜਿਮੰ ॥
dal dait dale kar kop jiman |

જે રીતે તેણે ક્રોધમાં દૈત્યોને હરાવ્યા

ਕਹਿਹੋ ਸਬ ਛੋਰਿ ਪ੍ਰਸੰਗ ਤਿਮੰ ॥੬॥
kahiho sab chhor prasang timan |6|

ગુસ્સે થઈને, તેણે રાક્ષસોના મેળાવડાને કેવી રીતે મેશ કર્યો? હું આ બધી ટુચકાઓનું વર્ણન કરીશ.6.

ਪਾਧਰੀ ਛੰਦ ॥
paadharee chhand |

પધારી શ્લોક

ਜਬ ਹੋਤ ਧਰਨ ਭਾਰਾਕਰਾਤ ॥
jab hot dharan bhaaraakaraat |

જ્યારે પૃથ્વી વજનથી પીડાય છે

ਤਬ ਪਰਤ ਨਾਹਿ ਤਿਹ ਹ੍ਰਿਦੈ ਸਾਤਿ ॥
tab parat naeh tih hridai saat |

જ્યારે પૃથ્વી પાપોના ભારથી દબાયેલી હોય છે, ત્યારે તેણી તેના હૃદયમાં શાંતિ મેળવી શકતી નથી.

ਤਬ ਦਧ ਸਮੁੰਦ੍ਰਿ ਕਰਈ ਪੁਕਾਰ ॥
tab dadh samundr karee pukaar |

પછી (તેણી) ચિર સમુદ્રમાં જાય છે અને પ્રાર્થના કરે છે

ਤਬ ਧਰਤ ਬਿਸਨ ਰੁਦ੍ਰਾਵਤਾਰ ॥੭॥
tab dharat bisan rudraavataar |7|

પછી તે દૂધ-સાગરમાં જઈને જોરથી પોકાર કરે છે અને વિષ્ણુનો રુદ્ર અવતાર પ્રગટ થાય છે.7.

ਤਬ ਕਰਤ ਸਕਲ ਦਾਨਵ ਸੰਘਾਰ ॥
tab karat sakal daanav sanghaar |

પછી (રુદ્ર) બધા રાક્ષસો પર વિજય મેળવે છે,

ਕਰਿ ਦਨੁਜ ਪ੍ਰਲਵ ਸੰਤਨ ਉਧਾਰ ॥
kar danuj pralav santan udhaar |

પ્રગટ થયા પછી, રુદ્ર રાક્ષસોનો નાશ કરે છે અને તેમને કચડી નાખે છે, તે સંતોનું રક્ષણ કરે છે.

ਇਹ ਭਾਤਿ ਸਕਲ ਕਰਿ ਦੁਸਟ ਨਾਸ ॥
eih bhaat sakal kar dusatt naas |

આ રીતે બધા દુષ્ટોનો નાશ કરીને

ਪੁਨਿ ਕਰਤਿ ਹ੍ਰਿਦੈ ਭਗਵਾਨ ਬਾਸ ॥੮॥
pun karat hridai bhagavaan baas |8|

આ રીતે, બધા અત્યાચારીઓનો નાશ કરીને, તે પછી તેના ભક્તોના હૃદયમાં રહે છે.8.

ਤੋਟਕ ਛੰਦ ॥
tottak chhand |

ટોટક સ્ટેન્ઝા

ਤ੍ਰਿਪੁਰੈ ਇਕ ਦੈਤ ਬਢਿਯੋ ਤ੍ਰਿਪੁਰੰ ॥
tripurai ik dait badtiyo tripuran |

ટીપુર નામના રાક્ષસે (મધુ રાક્ષસ દ્વારા બનાવેલ) ત્રણ પુરીઓ પકડી લીધી.

ਜਿਹ ਤੇਜ ਤਪੈ ਰਵਿ ਜਿਉ ਤ੍ਰਿਪੁਰੰ ॥
jih tej tapai rav jiau tripuran |

ત્રિપુરા રાજ્યમાં ત્રણ આંખોવાળા રાક્ષસો રહેતા હતા, જેનો મહિમા ત્રણેય લોકમાં ફેલાયેલા સૂર્યના મહિમા જેવો હતો.

ਬਰਦਾਇ ਮਹਾਸੁਰ ਐਸ ਭਯੋ ॥
baradaae mahaasur aais bhayo |

વરદાન મેળવીને, (તે) આટલો મોટો દૈત્ય બની ગયો

ਜਿਨਿ ਲੋਕ ਚਤੁਰਦਸ ਜੀਤ ਲਯੋ ॥੯॥
jin lok chaturadas jeet layo |9|

વરદાન પ્રાપ્ત કર્યા પછી, તે રાક્ષસો એટલા શક્તિશાળી બની ગયા કે તેણે બ્રહ્માંડના તમામ ચૌદ પ્રદેશોને જીતી લીધા.9.

ਜੋਊ ਏਕ ਹੀ ਬਾਣ ਹਣੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰੰ ॥
joaoo ek hee baan hane tripuran |

(તે દૈત્યને વરદાન હતું કે) જે એક બાણથી ત્રિપુરાનો નાશ કરી શકશે.

ਸੋਊ ਨਾਸ ਕਰੈ ਤਿਹ ਦੈਤ ਦੁਰੰ ॥
soaoo naas karai tih dait duran |

(તે રાક્ષસને એવું વરદાન હતું કે) જેની પાસે તેને એક તીરથી મારી નાખવાની શક્તિ હતી, તે જ તે ભયંકર રાક્ષસને મારી શકે છે.

ਅਸ ਕੋ ਪ੍ਰਗਟਿਯੋ ਕਬਿ ਤਾਹਿ ਗਨੈ ॥
as ko pragattiyo kab taeh ganai |

આના જેવું કોણ દેખાયું? કવિ તેનું વર્ણન કરે છે

ਇਕ ਬਾਣ ਹੀ ਸੋ ਪੁਰ ਤੀਨ ਹਨੈ ॥੧੦॥
eik baan hee so pur teen hanai |10|

કવિ હવે તે પરાક્રમી યોદ્ધાનું વર્ણન કરવા માંગે છે જે તે ત્રણ આંખવાળા રાક્ષસને એક તીરથી મારી શકે છે.10.