શ્રી દસમ ગ્રંથ

પાન - 550

ਸੰਧਿ ਜਰਾ ਹੂ ਕੋ ਸੈਨ ਮਥਿਓ ਅਰੁ ਸਤ੍ਰਨ ਕੋ ਜਿਹ ਮਾਨਹਿ ਟਾਰਿਓ ॥

sandh jaraa hoo ko sain mathio ar satran ko jih maaneh ttaario |

જેણે જરાસંધની સેનાને મુશ્કેલી આપી હતી અને દુશ્મનોના અભિમાનનો નાશ કર્યો હતો.

ਤਿਉ ਬ੍ਰਿਜ ਨਾਇਕ ਸਾਧਨ ਕੇ ਪੁਨਿ ਚਾਹਤ ਹੈ ਸਭ ਪਾਪਨ ਟਾਰਿਓ ॥੨੪੮੧॥

tiau brij naaeik saadhan ke pun chaahat hai sabh paapan ttaario |2481|

જે રીતે જરાસંધની સેનાનું મંથન કરવામાં આવ્યું હતું અને તેના અભિમાનને ચકનાચૂર કરવામાં આવ્યું હતું, તે જ રીતે કૃષ્ણ તે સ્ત્રીઓના તમામ પાપોને સમાપ્ત કરવા માંગે છે.2481.

ਜੋ ਬ੍ਰਿਜ ਨਾਇਕ ਕੇ ਰੁਚ ਸੋ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਫੁਨਿ ਗੀਤਨ ਗੈ ਹੈ ॥

jo brij naaeik ke ruch so kab sayaam bhanai fun geetan gai hai |

કવિને શ્યામ કહેવામાં આવે છે, જે (સાધક) પ્રેમથી ભગવાન કૃષ્ણના ગીતો ગાય છે.

ਚਾਤੁਰਤਾ ਸੰਗ ਜੋ ਹਰਿ ਕੋ ਜਸੁ ਬੀਚ ਕਬਿਤਨ ਕੇ ਸੁ ਬਨੈ ਹੈ ॥

chaaturataa sang jo har ko jas beech kabitan ke su banai hai |

જે કોઈ પ્રેમથી કૃષ્ણના ગીતો ગાશે, તેનો મહિમા કવિતામાં સરસ રીતે વર્ણવશે,

ਅਉਰਨ ਤੇ ਸੁਨਿ ਜੋ ਚਰਚਾ ਹਰਿ ਕੀ ਹਰਿ ਕੋ ਮਨ ਭੀਤਰ ਦੈ ਹੈ ॥

aauran te sun jo charachaa har kee har ko man bheetar dai hai |

જે (વ્યક્તિ) અન્ય લોકો પાસેથી શ્રી કૃષ્ણની ચર્ચા સાંભળે છે અને તેનું મન શ્રી કૃષ્ણ પર સ્થિર કરે છે.

ਸੋ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਧਰਿ ਕੈ ਤਨ ਯਾ ਭਵ ਭੀਤਰ ਫੇਰਿ ਨ ਐ ਹੈ ॥੨੪੮੨॥

so kab sayaam bhanai dhar kai tan yaa bhav bheetar fer na aai hai |2482|

અન્ય લોકો પાસેથી ભગવાન વિશે સાંભળીને તેમના મનમાં ભગવાન વિશે ચર્ચા કરો, કવિ શ્યામ કહે છે કે તે બીજું શરીર ધારણ કરશે નહીં અને સ્થળાંતર કરશે.2482.

ਜੋ ਉਪਮਾ ਬ੍ਰਿਜਨਾਥ ਕੀ ਗਾਇ ਹੈ ਅਉਰ ਕਬਿਤਨ ਬੀਚ ਕਰੈਗੇ ॥

jo upamaa brijanaath kee gaae hai aaur kabitan beech karaige |

જે શ્રી કૃષ્ણની ઉપમા ગાય છે અને કવિતામાં રચે છે.

ਪਾਪਨ ਕੀ ਤੇਊ ਪਾਵਕ ਮੈ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਕਬਹੂੰ ਨ ਜਰੈਗੇ ॥

paapan kee teaoo paavak mai kab sayaam bhanai kabahoon na jaraige |

જેઓ કૃષ્ણના ગુણગાન ગાશે અને તેમને કવિતામાં સંભળાવશે, તેઓ ક્યારેય પાપની આગમાં બળશે નહીં.

ਚਿੰਤ ਸਭੈ ਮਿਟ ਹੈ ਜੁ ਰਹੀ ਛਿਨ ਮੈ ਤਿਨ ਕੇ ਅਘ ਬ੍ਰਿੰਦ ਟਰੈਗੇ ॥

chint sabhai mitt hai ju rahee chhin mai tin ke agh brind ttaraige |

તેમની બધી ચિંતાઓ નાશ પામશે અને તેમના બધા પાપોનો સામૂહિક અંત આવશે

ਜੇ ਨਰ ਸ੍ਯਾਮ ਜੂ ਕੇ ਪਰਸੇ ਪਗ ਤੇ ਨਰ ਫੇਰਿ ਨ ਦੇਹ ਧਰੈਗੇ ॥੨੪੮੩॥

je nar sayaam joo ke parase pag te nar fer na deh dharaige |2483|

તે વ્યક્તિ, જે કૃષ્ણના ચરણ સ્પર્શ કરશે, તે ફરી ક્યારેય શરીર ધારણ કરશે નહીં.2483.

ਜੋ ਬ੍ਰਿਜ ਨਾਇਕ ਕੋ ਰੁਚਿ ਸੋ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਫੁਨਿ ਜਾਪੁ ਜਪੈ ਹੈ ॥

jo brij naaeik ko ruch so kab sayaam bhanai fun jaap japai hai |

કવિ શ્યામ કહે છે, તો તે (વ્યક્તિઓ) જેઓ રસથી શ્રી કૃષ્ણનો જપ કરે છે.

ਜੋ ਤਿਹ ਕੇ ਹਿਤ ਕੈ ਮਨ ਮੈ ਬਹੁ ਮੰਗਨ ਲੋਗਨ ਕਉ ਧਨ ਦੈ ਹੈ ॥

jo tih ke hit kai man mai bahu mangan logan kau dhan dai hai |

જે કૃષ્ણનું નામ પ્રેમથી જપશે, જે તેમને સ્મરણ કરનારને ધન વગેરે આપશે,

ਜੋ ਤਜਿ ਕਾਜ ਸਭੈ ਘਰ ਕੇ ਤਿਹ ਪਾਇਨ ਕੇ ਚਿਤ ਭੀਤਰ ਦੈ ਹੈ ॥

jo taj kaaj sabhai ghar ke tih paaein ke chit bheetar dai hai |

જેઓ (વ્યક્તિઓ) ઘરના તમામ કામકાજ છોડી દે છે અને તેના પગ ચિત્ત (સ્થાન) માં રાખે છે.

ਭੀਤਰ ਤੇ ਅਬ ਯਾ ਜਗ ਕੇ ਅਘ ਬ੍ਰਿੰਦਨ ਬੀਰ ਬਿਦਾ ਕਰਿ ਜੈ ਹੈ ॥੨੪੮੪॥

bheetar te ab yaa jag ke agh brindan beer bidaa kar jai hai |2484|

જે પોતાનું મન કૃષ્ણના ચરણોમાં સમાઈ જશે, ગૃહસ્થના તમામ કાર્યોનો ત્યાગ કરશે, તો તેના મનમાંથી જગતના તમામ પાપોનો ત્યાગ થશે.2484.

ਪ੍ਰੇਮ ਕੀਓ ਨ ਕੀਓ ਬਹੁਤੋ ਤਪ ਕਸਟ ਸਹਿਓ ਤਨ ਕੋ ਅਤਿ ਤਾਯੋ ॥

prem keeo na keeo bahuto tap kasatt sahio tan ko at taayo |

પ્રેમમાં લીન ન હોવા છતાં તેણે શરીર પર અનેક કષ્ટો સહન કર્યા અને તપસ્યા કરી.

ਕਾਸੀ ਮੈ ਜਾਇ ਪੜਿਓ ਅਤਿ ਹੀ ਬਹੁ ਬੇਦਨ ਕੋ ਕਰਿ ਸਾਰ ਨ ਆਯੋ ॥

kaasee mai jaae parrio at hee bahu bedan ko kar saar na aayo |

તેમ છતાં તેને કાશીમાં વેદના પઠન વિશે સૂચનાઓ મળી હતી, પરંતુ તેનો સાર સમજ્યો ન હતો.

ਦਾਨ ਦੀਏ ਬਸਿ ਹ੍ਵੈ ਗਯੋ ਸ੍ਯਾਮ ਸਭੈ ਅਪਨੋ ਤਿਨ ਦਰਬ ਗਵਾਯੋ ॥

daan dee bas hvai gayo sayaam sabhai apano tin darab gavaayo |

(જેઓએ) દાન આપ્યું છે, () શ્રી કૃષ્ણ તેમનું નિવાસસ્થાન છે, (ના) તે બધાએ તેમની સંપત્તિ ગુમાવી છે.

ਅੰਤ੍ਰਿ ਕੀ ਰੁਚਿ ਕੈ ਹਰਿ ਸਿਉ ਜਿਹ ਹੇਤ ਕੀਓ ਤਿਨ ਹੂ ਹਰਿ ਪਾਯੋ ॥੨੪੮੫॥

antr kee ruch kai har siau jih het keeo tin hoo har paayo |2485|

તેમ વિચારીને તેણે પોતાની બધી સંપત્તિ દાનમાં આપી દીધી કે ભગવાન પ્રસન્ન થશે, પરંતુ જેણે ભગવાનને તેના હૃદયથી પ્રેમ કર્યો છે, તે જ ભગવાનનો સાક્ષાત્કાર કરી શક્યો.2485.

ਕਾ ਭਯੋ ਜੋ ਬਕ ਲੋਚਨ ਮੂੰਦ ਕੈ ਬੈਠਿ ਰਹਿਓ ਜਗ ਭੇਖ ਦਿਖਾਏ ॥

kaa bhayo jo bak lochan moond kai baitth rahio jag bhekh dikhaae |

તો પછી શું, જો કોઈ ક્રેઈન જેવા ભક્ત આંખ બંધ કરીને લોકોને બતાવીને પાખંડ કરી રહ્યા હોત તો?

ਮੀਨ ਫਿਰਿਓ ਜਲ ਨ੍ਰਹਾਤ ਸਦਾ ਤੁ ਕਹਾ ਤਿਹ ਕੇ ਕਰਿ ਮੋ ਹਰਿ ਆਏ ॥

meen firio jal nrahaat sadaa tu kahaa tih ke kar mo har aae |

કોઈ વ્યક્તિ માછલીની જેમ તમામ તીર્થસ્થાનો પર સ્નાન કરતો હશે, શું તે ક્યારેય ભગવાનનો સાક્ષાત્કાર કરી શક્યો છે?

ਦਾਦੁਰ ਜੋ ਦਿਨ ਰੈਨਿ ਰਟੈ ਸੁ ਬਿਹੰਗ ਉਡੈ ਤਨਿ ਪੰਖ ਲਗਾਏ ॥

daadur jo din rain rattai su bihang uddai tan pankh lagaae |

(જેમ કે) દેડકા જે રાત-દિવસ વાતો કરતો રહે છે અથવા (જેમ) એક પક્ષી જે તેના શરીર પર પાંખો વડે ઉડે છે.

ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਇਹ ਸੰਤ ਸਭਾ ਬਿਨੁ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹੂ ਬ੍ਰਿਜਨਾਥ ਰਿਝਾਏ ॥੨੪੮੬॥

sayaam bhanai ih sant sabhaa bin prem kahoo brijanaath rijhaae |2486|

દેડકા દિવસ-રાત બૂમ પાડે છે, પક્ષીઓ હંમેશા ઉડે છે, પરંતુ કવિ શ્યામ કહે છે કે (નામ) રટણ કરવા અને ત્યાં-ત્યાં દોડવા છતાં, પ્રેમ વિના કોઈ કૃષ્ણને ખુશ કરી શક્યું નથી.2486.

ਲਾਲਚ ਜੋ ਧਨ ਕੇ ਕਿਨਹੂ ਜੁ ਪੈ ਗਾਇ ਭਲੈ ਪ੍ਰਭ ਗੀਤ ਸੁਨਾਯੋ ॥

laalach jo dhan ke kinahoo ju pai gaae bhalai prabh geet sunaayo |

જો કોઈને પૈસાનો લોભ હોય અને તેણે કોઈને ભગવાનના ગીતો સારી રીતે સંભળાવ્યા હોય.

ਨਾਚ ਨਚਿਓ ਨ ਖਚਿਓ ਤਿਹ ਮੈ ਹਰਿ ਲੋਕ ਅਲੋਕ ਕੋ ਪੈਡ ਨ ਪਾਯੋ ॥

naach nachio na khachio tih mai har lok alok ko paidd na paayo |

જે ભગવાનની સ્તુતિ કરે છે, ધનની લાલસા કરે છે અને તેને પ્રેમ કર્યા વિના નૃત્ય કરે છે, તે ભગવાન તરફ લઈ જતા માર્ગની અનુભૂતિ કરી શકતો નથી.

ਹਾਸ ਕਰਿਓ ਜਗ ਮੈ ਆਪੁਨੋ ਸੁਪਨੇ ਹੂ ਨ ਗਿਆਨ ਕੋ ਤਤੁ ਜਨਾਯੋ ॥

haas kario jag mai aapuno supane hoo na giaan ko tat janaayo |

જેણે પોતાનું આખું જીવન રમતગમતમાં જ પસાર કર્યું, અને જ્ઞાનનો સાર જાણ્યો નહીં, તે પણ પ્રભુનો સાક્ષાત્કાર કરી શક્યો નહીં.

ਪ੍ਰੇਮ ਬਿਨਾ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਕਰਿ ਕਾਹੂ ਕੇ ਮੈ ਬ੍ਰਿਜ ਨਾਇਕ ਆਯੋ ॥੨੪੮੭॥

prem binaa kab sayaam bhanai kar kaahoo ke mai brij naaeik aayo |2487|

ભગવાન કૃષ્ણને પ્રેમ કર્યા વિના કેવી રીતે સાક્ષાત્કાર કરી શકાય?2487.

ਹਾਰਿ ਚਲੇ ਗ੍ਰਿਹ ਆਪਨੇ ਕੋ ਬਨ ਮੋ ਬਹੁਤੋ ਤਿਨ ਧਿਆਨ ਲਗਾਏ ॥

haar chale grih aapane ko ban mo bahuto tin dhiaan lagaae |

જેઓ જંગલમાં ધ્યાન કરે છે, તેઓ આખરે થાકીને પોતાના ઘરે પાછા આવે છે

ਸਿਧ ਸਮਾਧਿ ਅਗਾਧਿ ਕਥਾ ਮੁਨਿ ਖੋਜ ਰਹੇ ਹਰਿ ਹਾਥਿ ਨ ਆਏ ॥

sidh samaadh agaadh kathaa mun khoj rahe har haath na aae |

વિદ્વાન અને ઋષિમુનિઓ ચિંતન દ્વારા ભગવાનને શોધતા રહ્યા છે, પરંતુ તે ભગવાનનો કોઈને સાક્ષાત્કાર થઈ શક્યો નથી.

ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਸਭ ਬੇਦ ਕਤੇਬਨ ਸੰਤਨ ਕੇ ਮਤਿ ਯੌ ਠਹਰਾਏ ॥

sayaam bhanai sabh bed kateban santan ke mat yau tthaharaae |

(કવિ) શ્યામ કહે છે કે બધા વેદ, પુસ્તકો અને સંતોના મતે આ જ પ્રસ્થાપિત છે.

ਭਾਖਤ ਹੈ ਕਬਿ ਸੰਤ ਸੁਨੋ ਜਿਹ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀਏ ਤਿਹ ਸ੍ਰੀਪਤਿ ਪਾਏ ॥੨੪੮੮॥

bhaakhat hai kab sant suno jih prem kee tih sreepat paae |2488|

બધા વેદ, કાતેબ (સેમિટિક ગ્રંથો) અને સંતો આ કહે છે કે જેણે ભગવાનને પ્રેમ કર્યો છે, તેણે તેને સાકાર કર્યો છે.2488.

ਛਤ੍ਰੀ ਕੋ ਪੂਤ ਹੌ ਬਾਮਨ ਕੋ ਨਹਿ ਕੈ ਤਪੁ ਆਵਤ ਹੈ ਜੁ ਕਰੋ ॥

chhatree ko poot hau baaman ko neh kai tap aavat hai ju karo |

હું ક્ષત્રિયનો દીકરો છું અને બ્રાહ્મણનો નથી કે જે સખત તપસ્યા કરવાની સૂચના આપી શકે.

ਅਰੁ ਅਉਰ ਜੰਜਾਰ ਜਿਤੋ ਗ੍ਰਿਹ ਕੋ ਤੁਹਿ ਤਿਆਗਿ ਕਹਾ ਚਿਤ ਤਾ ਮੈ ਧਰੋ ॥

ar aaur janjaar jito grih ko tuhi tiaag kahaa chit taa mai dharo |

તને છોડીને હું દુનિયાની અકળામણમાં કેવી રીતે સમાઈ જાઉં

ਅਬ ਰੀਝਿ ਕੈ ਦੇਹੁ ਵਹੈ ਹਮ ਕਉ ਜੋਊ ਹਉ ਬਿਨਤੀ ਕਰ ਜੋਰਿ ਕਰੋ ॥

ab reejh kai dehu vahai ham kau joaoo hau binatee kar jor karo |

હું હાથ જોડીને જે કંઈ વિનંતી કરું છું, હે પ્રભુ!

ਜਬ ਆਉ ਕੀ ਅਉਧ ਨਿਦਾਨ ਬਨੈ ਅਤਿ ਹੀ ਰਨ ਮੈ ਤਬ ਜੂਝਿ ਮਰੋ ॥੨੪੮੯॥

jab aau kee aaudh nidaan banai at hee ran mai tab joojh maro |2489|

કૃપા કરીને કૃપાળુ બનો અને મને આ વરદાન આપો કે જ્યારે પણ મારો અંત આવે, ત્યારે હું યુદ્ધના મેદાનમાં લડતા મરી શકું.2489.

ਦੋਹਰਾ ॥

doharaa |

દોહરા

ਸਤ੍ਰਹ ਸੈ ਪੈਤਾਲਿ ਮਹਿ ਸਾਵਨ ਸੁਦਿ ਥਿਤਿ ਦੀਪ ॥

satrah sai paitaal meh saavan sud thit deep |

વિક્રમી યુગના વર્ષ 1745માં સાવન માસમાં ચંદ્રના સુદી પાસામાં

ਨਗਰ ਪਾਵਟਾ ਸੁਭ ਕਰਨ ਜਮੁਨਾ ਬਹੈ ਸਮੀਪ ॥੨੪੯੦॥

nagar paavattaa subh karan jamunaa bahai sameep |2490|

પાઓંટા નગરમાં શુભ મુહૂર્તમાં, વહેતી યમુનાના કિનારે, (આ કાર્ય પૂર્ણ થયું છે).2490.

ਦਸਮ ਕਥਾ ਭਾਗੌਤ ਕੀ ਭਾਖਾ ਕਰੀ ਬਨਾਇ ॥

dasam kathaa bhaagauat kee bhaakhaa karee banaae |

મેં ભાગવતના દસમા ભાગ (સ્કંધ)નું પ્રવચન સ્થાનિક ભાષામાં રચ્યું છે.

ਅਵਰ ਬਾਸਨਾ ਨਾਹਿ ਪ੍ਰਭ ਧਰਮ ਜੁਧ ਕੇ ਚਾਇ ॥੨੪੯੧॥

avar baasanaa naeh prabh dharam judh ke chaae |2491|

હે પ્રભુ! મારી બીજી કોઈ ઈચ્છા નથી અને માત્ર સચ્ચાઈના આધારે લડાયેલા યુદ્ધ માટેનો ઉત્સાહ છે.2491.

ਸਵੈਯਾ ॥

savaiyaa |

સ્વય્યા

ਧੰਨਿ ਜੀਓ ਤਿਹ ਕੋ ਜਗ ਮੈ ਮੁਖ ਤੇ ਹਰਿ ਚਿਤ ਮੈ ਜੁਧੁ ਬਿਚਾਰੈ ॥

dhan jeeo tih ko jag mai mukh te har chit mai judh bichaarai |

તે વ્યક્તિના આત્માને બ્રાવો, જે તેના મુખ દ્વારા ભગવાનને યાદ કરે છે અને તેના મનમાં સચ્ચાઈના યુદ્ધ વિશે વિચારે છે.

ਦੇਹ ਅਨਿਤ ਨ ਨਿਤ ਰਹੈ ਜਸੁ ਨਾਵ ਚੜੈ ਭਵ ਸਾਗਰ ਤਾਰੈ ॥

deh anit na nit rahai jas naav charrai bhav saagar taarai |

જે આ શરીરને સદાચારનું યુદ્ધ માને છે, જે આ શરીરને ક્ષણિક માને છે, ભગવાનની સ્તુતિની હોડી પર ચઢે છે.

ਧੀਰਜ ਧਾਮ ਬਨਾਇ ਇਹੈ ਤਨ ਬੁਧਿ ਸੁ ਦੀਪਕ ਜਿਉ ਉਜੀਆਰੈ ॥

dheeraj dhaam banaae ihai tan budh su deepak jiau ujeeaarai |

આ શરીરને ધૈર્યનું ઘર બનાવો અને બુદ્ધિને દીવાની જેમ પ્રજ્વલિત કરો.

ਗਿਆਨਹਿ ਕੀ ਬਢਨੀ ਮਨਹੁ ਹਾਥ ਲੈ ਕਾਤਰਤਾ ਕੁਤਵਾਰ ਬੁਹਾਰੈ ॥੨੪੯੨॥

giaaneh kee badtanee manahu haath lai kaatarataa kutavaar buhaarai |2492|

જે આ દેહને ધીરજનું ધામ બનાવે છે અને બુદ્ધિના દીવાથી તેને પ્રકાશિત કરે છે અને જે હાથમાં જ્ઞાનની સાવરણી લઈને કાયરતાનો કચરો સાફ કરે છે.2492.

સૂચિ (1 - 1428)

જાપ પાન: 1 - 10

અਕਾਲ ઉસ્તਤ પાન: 11 - 38

બચિત્તર નાટક પાન: 39 - 73

ચાંદી ચરિત્તર ઉકાત બિલાસ પાન: 74 - 99

ચાંદી ચરિત્તર પાન: 100 - 118

વાર શ્રી ભૌગૌતિ જી કી પાન: 119 - 126

જ્ઞાન પ્રબોધ પાન: 127 - 154

ચૌબીસ અવતાર પાન: 155 - 610

બ્રહ્મ અવતાર પાન: 611 - 634

રુદ્ર અવતાર પાન: 635 - 708

શબ્દ હજારે પાન: 709 - 712

૩૩ સ્વૈયાય પાન: 712 - 716

ખાલસા મહિમા પાન: 716 - 716

શસ્ત્ર નામ માળા પાન: 717 - 808

ચરિત્રોપાખ્યાણ પાન: 809 - 1388

જફરનામા પાન: 1389 - 1394

હિકાયત પાન: 1394 - 1428