શ્રી દસમ ગ્રંથ

પાન - 265

ਛੋਦ ਕਰੋਟਨ ਓਟਨ ਕੋਟ ਅਟਾਨਮੋ ਜਾਨਕੀ ਬਾਨ ਪਛਾਨੇ ॥੬੧੬॥

chhod karottan ottan kott attaanamo jaanakee baan pachhaane |616|

તેઓ બીજી તરફ ઘૂસી ગયા, જ્યારે તીર સ્ટીલના બખ્તરોને વીંધ્યા પછી પડી ગયા, ત્યારે સીતાને સમજાયું કે આ તીરો રામ દ્વારા છોડવામાં આવ્યા હતા.616.

ਸ੍ਰੀ ਅਸੁਰਾਰਦਨ ਕੇ ਕਰ ਕੋ ਜਿਨ ਏਕ ਹੀ ਬਾਨ ਬਿਖੈ ਤਨ ਚਾਖਯੋ ॥

sree asuraaradan ke kar ko jin ek hee baan bikhai tan chaakhayo |

શ્રી રામના હાથમાંથી એક તીર (અસુરર્દન) માંસનો સ્વાદ ચાખી ગયો,

ਭਾਜ ਸਰਯੋ ਨ ਭਿਰਯੋ ਹਠ ਕੈ ਭਟ ਏਕ ਹੀ ਘਾਇ ਧਰਾ ਪਰ ਰਾਖਯੋ ॥

bhaaj sarayo na bhirayo hatth kai bhatt ek hee ghaae dharaa par raakhayo |

રામના તીરથી માર્યા ગયેલા તે યોદ્ધા ન તો તે જગ્યાથી ભાગી શક્યા અને ન તો લડી શક્યા, પરંતુ તે જમીન પર ઢળી પડ્યો.

ਛੇਦ ਸਨਾਹ ਸੁਬਾਹਨ ਕੋ ਸਰ ਓਟਨ ਕੋਟ ਕਰੋਟਨ ਨਾਖਯੋ ॥

chhed sanaah subaahan ko sar ottan kott karottan naakhayo |

(શ્રી રામના તીરો) યોદ્ધાઓની કવચને વીંધી નાખે છે અને લાખો મસ્તકોના હેલ્મેટને વીંધી નાખે છે.

ਸੁਆਰ ਜੁਝਾਰ ਅਪਾਰ ਹਠੀ ਰਨ ਹਾਰ ਗਿਰੇ ਧਰ ਹਾਇ ਨ ਭਾਖਯੋ ॥੬੧੭॥

suaar jujhaar apaar hatthee ran haar gire dhar haae na bhaakhayo |617|

રામના તીર યોદ્ધાઓના બખ્તરમાંથી વીંધાઈ ગયા અને પછી પરાક્રમી લડવૈયાઓ કોઈ નિશાની બોલ્યા વિના પૃથ્વી પર પડી ગયા.617.

ਆਨ ਅਰੇ ਸੁ ਮਰੇ ਸਭ ਹੀ ਭਟ ਜੀਤ ਬਚੇ ਰਨ ਛਾਡਿ ਪਰਾਨੇ ॥

aan are su mare sabh hee bhatt jeet bache ran chhaadd paraane |

રાવણે તેના બધા યોદ્ધાઓને બોલાવ્યા, પરંતુ બાકીના લડવૈયાઓ ભાગી ગયા

ਦੇਵ ਅਦੇਵਨ ਕੇ ਜਿਤੀਯਾ ਰਨ ਕੋਟ ਹਤੇ ਕਰ ਏਕ ਨ ਜਾਨੇ ॥

dev adevan ke jiteeyaa ran kott hate kar ek na jaane |

રાવણે લાખો દેવતાઓ અને દાનવોને માર્યા, પરંતુ યુદ્ધના મેદાનમાં તેનાથી કોઈ ફરક પડ્યો નહીં.

ਸ੍ਰੀ ਰਘੁਰਾਜ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਮ ਕੋ ਲਖ ਤੇਜ ਸੰਬੂਹ ਸਭੈ ਭਹਰਾਨੇ ॥

sree raghuraaj praakram ko lakh tej sanbooh sabhai bhaharaane |

રામની શક્તિ જોઈને પ્રતિષ્ઠિત વ્યક્તિઓ પરેશાન થઈ ગયા અને

ਓਟਨ ਕੂਦ ਕਰੋਟਨ ਫਾਧ ਸੁ ਲੰਕਹਿ ਛਾਡਿ ਬਿਲੰਕ ਸਿਧਾਨੇ ॥੬੧੮॥

ottan kood karottan faadh su lankeh chhaadd bilank sidhaane |618|

કિલ્લાની દિવાલો પર કૂદીને તેઓ ભાગી ગયા.618.

ਰਾਵਨ ਰੋਸ ਭਰਯੋ ਰਨ ਮੋ ਗਹਿ ਬੀਸ ਹੂੰ ਬਾਹਿ ਹਥਯਾਰ ਪ੍ਰਹਾਰੇ ॥

raavan ros bharayo ran mo geh bees hoon baeh hathayaar prahaare |

રાવણ ક્રોધે ભરાયો અને વીસ ભુજાઓમાં શસ્ત્રો ચલાવવા લાગ્યો.

ਭੂੰਮਿ ਅਕਾਸ ਦਿਸਾ ਬਿਦਿਸਾ ਚਕਿ ਚਾਰ ਰੁਕੇ ਨਹੀ ਜਾਤ ਨਿਹਾਰੇ ॥

bhoonm akaas disaa bidisaa chak chaar ruke nahee jaat nihaare |

ભારે ક્રોધમાં રાવણે વીસ ભુજાઓથી શસ્ત્રોથી હુમલો કર્યો અને તેના પ્રહારથી પૃથ્વી, આકાશ અને ચારેય દિશાઓ અદૃશ્ય થઈ ગઈ.

ਫੋਕਨ ਤੈ ਫਲ ਤੈ ਮਧ ਤੈ ਅਧ ਤੈ ਬਧ ਕੈ ਰਣ ਮੰਡਲ ਡਾਰੇ ॥

fokan tai fal tai madh tai adh tai badh kai ran manddal ddaare |

(રામે) તીરો (રાવણના) બાણોને યુદ્ધના મેદાનમાં વચ્ચેથી કાપી નાખ્યા.

ਛੰਤ੍ਰ ਧੁਜਾ ਬਰ ਬਾਜ ਰਥੀ ਰਥ ਕਾਟਿ ਸਭੈ ਰਘੁਰਾਜ ਉਤਾਰੇ ॥੬੧੯॥

chhantr dhujaa bar baaj rathee rath kaatt sabhai raghuraaj utaare |619|

રામે શત્રુઓને ફળની જેમ સરળતાથી કાપીને યુદ્ધના મેદાનમાંથી દૂર ફેંકી દીધા. રામે રાવણના તમામ છત્રો, બેનરો, ઘોડાઓ અને સારથિઓને કાપીને ફેંકી દીધા.619.

ਰਾਵਨ ਚਉਪ ਚਲਯੋ ਚਪ ਕੈ ਨਿਜ ਬਾਜ ਬਿਹੀਨ ਜਬੈ ਰਥ ਜਾਨਯੋ ॥

raavan chaup chalayo chap kai nij baaj biheen jabai rath jaanayo |

જ્યારે રાવણે ઘોડા વગરનો પોતાનો રથ જોયો ત્યારે તે ગુસ્સે થઈ ગયો અને જીદ કરીને ચાલ્યો.

ਢਾਲ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਗਦਾ ਬਰਛੀ ਗਹਿ ਸ੍ਰੀ ਰਘੁਨੰਦਨ ਸੋ ਰਨ ਠਾਨਯੋ ॥

dtaal trisool gadaa barachhee geh sree raghunandan so ran tthaanayo |

જ્યારે રાવણે તેના રથને ઘોડાઓથી વંચિત જોયો, ત્યારે તે ઝડપથી આગળ વધ્યો અને તેની ઢાલ, ત્રિશૂળ ગદા અને ભાલા હાથમાં લઈને તે રામ સાથે યુદ્ધ કર્યો.

ਧਾਇ ਪਰਯੋ ਲਲਕਾਰ ਹਠੀ ਕਪ ਪੁੰਜਨ ਕੋ ਕਛੁ ਤ੍ਰਾਸ ਨ ਮਾਨਯੋ ॥

dhaae parayo lalakaar hatthee kap punjan ko kachh traas na maanayo |

સતત રાવણ, વાંદરાઓના દળોના ભય વિના

ਅੰਗਦ ਆਦਿ ਹਨਵੰਤ ਤੇ ਲੈ ਭਟ ਕੋਟ ਹੁਤੇ ਕਰ ਏਕ ਨ ਜਾਨਯੋ ॥੬੨੦॥

angad aad hanavant te lai bhatt kott hute kar ek na jaanayo |620|

હિંસક બૂમો પાડતા નિર્ભયપણે આગળ વધ્યા. અંગદ, હનુમાન વગેરે જેવા ઘણા યોદ્ધાઓ હતા, પરંતુ તે કોઈથી ડરતા ન હતા.620.

ਰਾਵਨ ਕੋ ਰਘੁਰਾਜ ਜਬੈ ਰਣ ਮੰਡਲ ਆਵਤ ਮਧਿ ਨਿਹਾਰਯੋ ॥

raavan ko raghuraaj jabai ran manddal aavat madh nihaarayo |

જ્યારે રાવણને રામચંદ્ર રણ-ભૂમિ પર આવતા જોયો હતો

ਬੀਸ ਸਿਲਾ ਸਿਤ ਸਾਇਕ ਲੈ ਕਰਿ ਕੋਪੁ ਬਡੋ ਉਰ ਮਧ ਪ੍ਰਹਾਰਯੋ ॥

bees silaa sit saaeik lai kar kop baddo ur madh prahaarayo |

રાઘવ કુળના રાજાએ જ્યારે રાવણને આગળ આવતો જોયો, ત્યારે તેણે (રામ) તેની છાતી પર તેના વીસ તીરો છોડાવીને તેના પર હુમલો કર્યો.

ਭੇਦ ਚਲੇ ਮਰਮ ਸਥਲ ਕੋ ਸਰ ਸ੍ਰੋਣ ਨਦੀ ਸਰ ਬੀਚ ਪਖਾਰਯੋ ॥

bhed chale maram sathal ko sar sron nadee sar beech pakhaarayo |

તે તીરોએ રાવણના સંવેદનશીલ સ્થળને ફાડી નાખ્યું અને (તેથી લોહીથી રંગાઈ ગયું) જાણે લોહીના મહાસાગરમાં ધોવાઈ ગયું.

ਆਗੇ ਹੀ ਰੇਾਂਗ ਚਲਯੋ ਹਠਿ ਕੈ ਭਟ ਧਾਮ ਕੋ ਭੂਲ ਨ ਨਾਮ ਉਚਾਰਯੋ ॥੬੨੧॥

aage hee reaang chalayo hatth kai bhatt dhaam ko bhool na naam uchaarayo |621|

આ તીરો તેના મહત્વપૂર્ણ ભાગોમાં ઘૂસી ગયા અને તે લોહીના પ્રવાહમાં સ્નાન કરી ગયો. રાવણ નીચે પડ્યો અને આગળ વધ્યો, તે તેના ઘરનું સ્થાન પણ ભૂલી ગયો.621.

ਰੋਸ ਭਰਯੋ ਰਨ ਮੌ ਰਘੁਨਾਥ ਸੁ ਪਾਨ ਕੇ ਬੀਚ ਸਰਾਸਨ ਲੈ ਕੈ ॥

ros bharayo ran mau raghunaath su paan ke beech saraasan lai kai |

શ્રી રામચંદ્ર હાથમાં ધનુષ અને બાણ લઈને મેદાનમાં ક્રોધિત થઈ ગયા.

ਪਾਚਕ ਪਾਇ ਹਟਾਇ ਦਯੋ ਤਿਹ ਬੀਸਹੂੰ ਬਾਹਿ ਬਿਨਾ ਓਹ ਕੈ ਕੈ ॥

paachak paae hattaae dayo tih beesahoon baeh binaa oh kai kai |

રાઘવ કુળના રાજા રામે ભારે ક્રોધમાં પોતાનું ધનુષ્ય હાથમાં લઈને પાંચ ડગલાં પાછળ જઈને તેના તમામ વીસ હાથ કાપી નાખ્યા.

ਦੈ ਦਸ ਬਾਨ ਬਿਮਾਨ ਦਸੋ ਸਿਰ ਕਾਟ ਦਏ ਸਿਵ ਲੋਕ ਪਠੈ ਕੈ ॥

dai das baan bimaan daso sir kaatt de siv lok patthai kai |

શિવના ધામમાં મોકલવા માટે દસ તીર વડે તેના દસ માથા કાપી નાખો

ਸ੍ਰੀ ਰਘੁਰਾਜ ਬਰਯੋ ਸੀਅ ਕੋ ਬਹੁਰੋ ਜਨੁ ਜੁਧ ਸੁਯੰਬਰ ਜੈ ਕੈ ॥੬੨੨॥

sree raghuraaj barayo seea ko bahuro jan judh suyanbar jai kai |622|

યુદ્ધ પછી રામે સ્વયંવરના સમારોહમાં સીતા સાથે ફરીથી એવી રીતે લગ્ન કર્યા કે જાણે તેણે તેણીને જીતી લીધી હોય.622.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕੇ ਰਾਮਵਤਾਰ ਦਸ ਸਿਰ ਬਧਹ ਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ॥

eit sree bachitr naattake raamavataar das sir badhah dhiaae samaapatam sat |

બચત્તર નાટકમાં રામાવતારમાં દશ માથાવાળા (રાવણ) નું શીર્ષક ધરાવતા પ્રકરણનો અંત.

ਅਥ ਮਦੋਦਰੀ ਸਮੋਧ ਬਭੀਛਨ ਕੋ ਲੰਕ ਰਾਜ ਦੀਬੋ ॥

ath madodaree samodh babheechhan ko lank raaj deebo |

હવે મંદોદરીને સમકાલીન જ્ઞાન અને વિભીષણને લંકા રાજ્યની ભેટનું વર્ણન શરૂ થાય છે:

ਸੀਤਾ ਮਿਲਬੋ ਕਥਨੰ ॥

seetaa milabo kathanan |

સીતા સાથેના જોડાણનું વર્ણન:

ਸ੍ਵੈਯਾ ਛੰਦ ॥

svaiyaa chhand |

સ્વૈય સ્તન્ઝા

ਇੰਦ੍ਰ ਡਰਾਕੁਲ ਥੋ ਜਿਹ ਕੇ ਡਰ ਸੂਰਜ ਚੰਦ੍ਰ ਹੁਤੋ ਭਯ ਭੀਤੋ ॥

eindr ddaraakul tho jih ke ddar sooraj chandr huto bhay bheeto |

જેના ભયથી ઈન્દ્ર વ્યથિત થયા અને સૂર્ય અને ચંદ્ર પણ ગભરાઈ ગયા.

ਲੂਟ ਲਯੋ ਧਨ ਜਉਨ ਧਨੇਸ ਕੋ ਬ੍ਰਹਮ ਹੁਤੋ ਚਿਤ ਮੋਨਨਿ ਚੀਤੋ ॥

loott layo dhan jaun dhanes ko braham huto chit monan cheeto |

જેનાથી ઇન્દ્ર, ચંદ્ર અને સૂર્ય મૂંઝાયા હતા, જેણે કુબેરનો ભંડાર લૂંટ્યો હતો અને જેની આગળ બ્રહ્મા મૌન રહ્યા હતા.

ਇੰਦ੍ਰ ਸੇ ਭੂਪ ਅਨੇਕ ਲਰੈ ਇਨ ਸੌ ਫਿਰਿ ਕੈ ਗ੍ਰਹ ਜਾਤ ਨ ਜੀਤੋ ॥

eindr se bhoop anek larai in sau fir kai grah jaat na jeeto |

જેની સાથે ઈન્દ્ર જેવા અનેક જીવો લડ્યા હતા, પણ જેને જીતી શકાયા ન હતા

ਸੋ ਰਨ ਆਜ ਭਲੈਂ ਰਘੁਰਾਜ ਸੁ ਜੁਧ ਸੁਯੰਬਰ ਕੈ ਸੀਅ ਜੀਤੋ ॥੬੨੩॥

so ran aaj bhalain raghuraaj su judh suyanbar kai seea jeeto |623|

આજે યુદ્ધના મેદાનમાં તેમને જીતીને, રામે પણ સ્વયમ્વરની જેમ સીતા પર વિજય મેળવ્યો.623.

ਅਲਕਾ ਛੰਦ ॥

alakaa chhand |

અલ્કા સ્ટેન્ઝા

ਚਟਪਟ ਸੈਣੰ ਖਟਪਟ ਭਾਜੇ ॥

chattapatt sainan khattapatt bhaaje |

અચાનક થયેલા હુમલાને કારણે વિશાળ સેના ભાગી ગઈ

ਝਟਪਟ ਜੁਝਯੋ ਲਖ ਰਣ ਰਾਜੇ ॥

jhattapatt jujhayo lakh ran raaje |

દળો ઝડપથી દોડ્યા અને લડવા લાગ્યા, યોદ્ધાઓ ઝડપથી દોડ્યા અને

ਸਟਪਟ ਭਾਜੇ ਅਟਪਟ ਸੂਰੰ ॥

sattapatt bhaaje attapatt sooran |

અશાંત યોદ્ધાઓ દૂર ભાગી ગયા

ਝਟਪਟ ਬਿਸਰੀ ਘਟ ਪਟ ਹੂਰੰ ॥੬੨੪॥

jhattapatt bisaree ghatt patt hooran |624|

તેઓ સ્વર્ગીય કુમારિકાઓ વિશે તેમના વિચારો ભૂલી ગયા.624.

ਚਟਪਟ ਪੈਠੇ ਖਟਪਟ ਲੰਕੰ ॥

chattapatt paitthe khattapatt lankan |

તરત જ લંકામાં ખળભળાટ મચી ગયો.

ਰਣ ਤਜ ਸੂਰੰ ਸਰ ਧਰ ਬੰਕੰ ॥

ran taj sooran sar dhar bankan |

મેદાન અને બાણ છોડીને યોદ્ધાઓ લંકામાં પ્રવેશ્યા

ਝਲਹਲ ਬਾਰੰ ਨਰਬਰ ਨੈਣੰ ॥

jhalahal baaran narabar nainan |

રાવણની આંખમાંથી આંસુ વહી રહ્યા હતા

ਧਕਿ ਧਕਿ ਉਚਰੇ ਭਕਿ ਭਕਿ ਬੈਣੰ ॥੬੨੫॥

dhak dhak uchare bhak bhak bainan |625|

રામને પોતાની આંખોથી જોઈને તેઓએ વિલાપના ઉચ્ચારણ કર્યા.625.

ਨਰ ਬਰ ਰਾਮੰ ਬਰਨਰ ਮਾਰੋ ॥

nar bar raaman baranar maaro |

પરષોત્તમ રામે (કહ્યું કે) રાવણને મારી નાખો

ਝਟਪਟ ਬਾਹੰ ਕਟਿ ਕਟਿ ਡਾਰੋ ॥

jhattapatt baahan katt katt ddaaro |

શાનદાર રામે તે બધાને મારી નાખ્યા અને તેમના હાથ કાપી નાખ્યા

ਤਬ ਸਭ ਭਾਜੇ ਰਖ ਰਖ ਪ੍ਰਾਣੰ ॥

tab sabh bhaaje rakh rakh praanan |

તે બધા જીવ બચાવીને (લંકા) નાસી ગયા.

ਖਟਪਟ ਮਾਰੇ ਝਟਪਟ ਬਾਣੰ ॥੬੨੬॥

khattapatt maare jhattapatt baanan |626|

પછી બધા (અન્ય) પોતાને બચાવીને ભાગી ગયા અને રામે દોડતા લડવૈયાઓ પર તીર વરસાવ્યા.626.

ਚਟਪਟ ਰਾਨੀ ਸਟਪਟ ਧਾਈ ॥

chattapatt raanee sattapatt dhaaee |

તે ક્ષણે રાણીઓ ભાગી ગઈ

ਰਟਪਟ ਰੋਵਤ ਅਟਪਟ ਆਈ ॥

rattapatt rovat attapatt aaee |

બધી રાણીઓ તરત જ રડતી દોડી અને રામના પગે પડી

સૂચિ (1 - 1428)

જાપ પાન: 1 - 10

અਕਾਲ ઉસ્તਤ પાન: 11 - 38

બચિત્તર નાટક પાન: 39 - 73

ચાંદી ચરિત્તર ઉકાત બિલાસ પાન: 74 - 99

ચાંદી ચરિત્તર પાન: 100 - 118

વાર શ્રી ભૌગૌતિ જી કી પાન: 119 - 126

જ્ઞાન પ્રબોધ પાન: 127 - 154

ચૌબીસ અવતાર પાન: 155 - 610

બ્રહ્મ અવતાર પાન: 611 - 634

રુદ્ર અવતાર પાન: 635 - 708

શબ્દ હજારે પાન: 709 - 712

૩૩ સ્વૈયાય પાન: 712 - 716

ખાલસા મહિમા પાન: 716 - 716

શસ્ત્ર નામ માળા પાન: 717 - 808

ચરિત્રોપાખ્યાણ પાન: 809 - 1388

જફરનામા પાન: 1389 - 1394

હિકાયત પાન: 1394 - 1428