શ્રી દસમ ગ્રંથ

પાન - 352


ਸੁ ਗਨੋ ਕਹ ਲਉ ਤਿਨ ਕੀ ਉਪਮਾ ਅਤਿ ਹੀ ਗਨ ਮੈ ਮਨਿ ਤਾ ਕੀ ਛਬੈ ॥
su gano kah lau tin kee upamaa at hee gan mai man taa kee chhabai |

તેમના મહિમાનો ઉલ્લેખ કેટલી હદે થાય

ਮਨ ਭਾਵਨ ਗਾਵਨ ਕੀ ਚਰਚਾ ਕਛੁ ਥੋਰੀਯੈ ਹੈ ਸੁਨਿ ਲੇਹੁ ਅਬੈ ॥੫੭੬॥
man bhaavan gaavan kee charachaa kachh thoreeyai hai sun lehu abai |576|

તેમની સુંદરતા મારા મનમાં સ્થિર થઈ ગઈ છે હવે હું તેમના મનની ઈચ્છાઓ વિશે ટૂંકમાં ચર્ચા કરીશ.576.

ਕਾਨ੍ਰਹ ਜੂ ਬਾਚ ॥
kaanrah joo baach |

કૃષ્ણનું ભાષણ:

ਦੋਹਰਾ ॥
doharaa |

દોહરા

ਬਾਤ ਕਹੀ ਤਿਨ ਸੋ ਕ੍ਰਿਸਨ ਅਤਿ ਹੀ ਬਿਹਸਿ ਕੈ ਚੀਤਿ ॥
baat kahee tin so krisan at hee bihas kai cheet |

કૃષ્ણ ચિત્તમાં ખૂબ પ્રસન્ન થયા અને (આ) તેમને કહ્યું,

ਮੀਤ ਰਸਹਿ ਕੀ ਰੀਤਿ ਸੋ ਕਹਿਯੋ ਸੁ ਗਾਵਹੁ ਗੀਤ ॥੫੭੭॥
meet raseh kee reet so kahiyo su gaavahu geet |577|

મનમાં હસતાં કૃષ્ણે ગોપીઓને કહ્યું, હે મિત્રો! મનોરંજક આનંદનો ઉપયોગ કરીને કેટલાક ગીતો ગાઓ.577.

ਸਵੈਯਾ ॥
savaiyaa |

સ્વય્યા

ਬਤੀਆ ਸੁਨਿ ਕੈ ਸਭ ਗ੍ਵਾਰਨੀਯਾ ਸੁਭ ਗਾਵਤ ਸੁੰਦਰ ਗੀਤ ਸਭੈ ॥
bateea sun kai sabh gvaaraneeyaa subh gaavat sundar geet sabhai |

કૃષ્ણની વાત સાંભળીને બધી ગોપીઓ ગાવા લાગી

ਸਿੰਧੁ ਸੁਤਾ ਰੁ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਤ੍ਰੀਯਾ ਇਨ ਸੀ ਨਹੀ ਨਾਚਤ ਇੰਦ੍ਰ ਸਭੈ ॥
sindh sutaa ru ghritaachee treeyaa in see nahee naachat indr sabhai |

ઇન્દ્રના દરબારની સ્વર્ગીય કન્યા લક્ષ્મી અને ઘૃતાચી પણ તેમની જેમ નૃત્ય અને ગાઈ શકતા નથી.

ਦਿਵਯਾ ਇਨ ਕੇ ਸੰਗਿ ਖੇਲਤ ਹੈ ਗਜ ਕੋ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਸੁ ਦਾਨ ਅਭੈ ॥
divayaa in ke sang khelat hai gaj ko kab sayaam su daan abhai |

કવિ શ્યામ (કહે છે) ગજરાજને અભયદાન આપનાર ('દિવ્ય', શ્રી કૃષ્ણ) તેમની સાથે રમી રહ્યા છે.

ਚੜ ਕੈ ਸੁ ਬਿਵਾਨਨ ਸੁੰਦਰ ਮੈ ਸੁਰ ਦੇਖਨ ਆਵਤ ਤਿਆਗ ਨਭੈ ॥੫੭੮॥
charr kai su bivaanan sundar mai sur dekhan aavat tiaag nabhai |578|

હાથીની ચાલ ધરાવતી આ ગોપીઓ નિર્ભયતાથી કૃષ્ણ સાથે ઈશ્વરભક્તિમાં રમી રહી છે અને તેમની રમણીય રમત જોવા માટે, દેવતાઓ તેમના હવાઈ વાહનોમાં સ્વર્ગ છોડીને આવી રહ્યા છે.578.

ਤ੍ਰੇਤਹਿ ਹੋ ਜਿਨਿ ਰਾਮ ਬਲੀ ਜਗ ਜੀਤਿ ਮਰਿਯੋ ਸੁ ਧਰਿਯੋ ਅਤਿ ਸੀਲਾ ॥
treteh ho jin raam balee jag jeet mariyo su dhariyo at seelaa |

ત્રેતાયુગમાં જેમણે શક્તિશાળી રાવણ ('જગજીત')ને રામ (અવતાર) તરીકે મારી નાખ્યો હતો અને અત્યંત સદ્ગુણો ધારણ કર્યા હતા.

ਗਾਇ ਕੈ ਗੀਤ ਭਲੀ ਬਿਧਿ ਸੋ ਫੁਨਿ ਗ੍ਵਾਰਿਨ ਬੀਚ ਕਰੈ ਰਸ ਲੀਲਾ ॥
gaae kai geet bhalee bidh so fun gvaarin beech karai ras leelaa |

ત્રેતા યુગમાં વિશ્વને જીતીને ચારિત્ર્ય અને સદાચારનું જીવન જીવી ચૂકેલા પરાક્રમી રામ હવે ગોપીઓ સાથે રમણીય રમતમાં લીન થઈ ગયા છે, ગીતો ખૂબ સરસ રીતે ગાય છે.

ਰਾਜਤ ਹੈ ਜਿਹ ਕੋ ਤਨ ਸ੍ਯਾਮ ਬਿਰਾਜਤ ਊਪਰ ਕੋ ਪਟ ਪੀਲਾ ॥
raajat hai jih ko tan sayaam biraajat aoopar ko patt peelaa |

કોના સાવનલા દેહને શોભે છે અને કોના પર પીળા બખ્તર શોભે છે.

ਖੇਲਤ ਸੋ ਸੰਗਿ ਗੋਪਿਨ ਕੈ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਜਦੁਰਾਇ ਹਠੀਲਾ ॥੫੭੯॥
khelat so sang gopin kai kab sayaam kahai jaduraae hattheelaa |579|

તેમના સુંદર શરીર પર પીળા વસ્ત્રો ભવ્ય લાગે છે અને તેમને યાદવોના નિરંતર રાજા, ગોપીઓ સાથે મનોરંજક કૃત્યો કરનાર કહેવામાં આવે છે.579.

ਬੋਲਤ ਹੈ ਜਹ ਕੋਕਿਲਕਾ ਅਰੁ ਸੋਰ ਕਰੈ ਚਹੂੰ ਓਰ ਰਟਾਸੀ ॥
bolat hai jah kokilakaa ar sor karai chahoon or rattaasee |

જ્યાં કોયલ બોલાવી રહી છે અને મોર ('રાતસી') ચારે બાજુ અવાજ કરી રહ્યા છે.

ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਤਿਹ ਸ੍ਯਾਮ ਕੀ ਦੇਹ ਰਜੈ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਮੈਨ ਘਟਾ ਸੀ ॥
sayaam kahai tih sayaam kee deh rajai at sundar main ghattaa see |

જેમને જોઈને, કોકિલા કૂદી રહી છે અને મોર તેના ઉચ્ચારનું પુનરાવર્તન કરે છે, તે કૃષ્ણનું શરીર પ્રેમના દેવના વાદળ જેવું લાગે છે.

ਤਾ ਪਿਖਿ ਕੈ ਮਨ ਗ੍ਵਾਰਿਨ ਤੇ ਉਪਜੀ ਅਤਿ ਹੀ ਮਨੋ ਘੋਰ ਘਟਾ ਸੀ ॥
taa pikh kai man gvaarin te upajee at hee mano ghor ghattaa see |

તેને જોઈને ગોપીઓનાં હ્રદય પરમ પ્રેમથી ભરાઈ ગયાં, જાણે કાળો ગાયબ થઈ ગયો.

ਤਾ ਮਹਿ ਯੌ ਬ੍ਰਿਖਭਾਨ ਸੁਤਾ ਦਮਕੈ ਮਨੋ ਸੁੰਦਰ ਬਿਜੁ ਛਟਾ ਸੀ ॥੫੮੦॥
taa meh yau brikhabhaan sutaa damakai mano sundar bij chhattaa see |580|

કૃષ્ણને જોઈને ગોપીઓના મનમાં ગર્જના કરતા વાદળો ઉભા થયા અને તેમની વચ્ચે રાધા પ્રકાશની જેમ ચમકી રહી છે.580.

ਅੰਜਨ ਹੈ ਜਿਹ ਆਖਨ ਮੈ ਅਰੁ ਬੇਸਰ ਕੋ ਜਿਹ ਭਾਵ ਨਵੀਨੋ ॥
anjan hai jih aakhan mai ar besar ko jih bhaav naveeno |

આંખો જેમાં એન્ટિમોની લગાવવામાં આવી છે અને નાક આભૂષણથી સજ્જ છે

ਜਾ ਮੁਖ ਕੀ ਸਮ ਚੰਦ ਪ੍ਰਭਾ ਜਸੁ ਤਾ ਛਬਿ ਕੋ ਕਬਿ ਨੇ ਲਖਿ ਲੀਨੋ ॥
jaa mukh kee sam chand prabhaa jas taa chhab ko kab ne lakh leeno |

એ ચહેરો, જેનો મહિમા કવિએ ચંદ્ર જેવો જોયો છે

ਸਾਜ ਸਭੈ ਸਜ ਕੈ ਸੁਭ ਸੁੰਦਰ ਭਾਲ ਬਿਖੈ ਬਿੰਦੂਆ ਇਕ ਦੀਨੋ ॥
saaj sabhai saj kai subh sundar bhaal bikhai bindooaa ik deeno |

તેણીએ (રાધા) તમામ પ્રકારના આભૂષણો પહેર્યા છે અને તેના કપાળ પર બિંદી લગાવી છે.

ਦੇਖਤ ਹੀ ਹਰਿ ਰੀਝ ਰਹੇ ਮਨ ਕੋ ਸਬ ਸੋਕ ਬਿਦਾ ਕਰ ਦੀਨੋ ॥੫੮੧॥
dekhat hee har reejh rahe man ko sab sok bidaa kar deeno |581|

જેણે સંપૂર્ણ રીતે સુશોભિત થઈને, તેના કપાળ પર એક ચિહ્ન નિશ્ચિત કર્યું છે, તે જોઈને રાધા, કૃષ્ણ મોહિત થઈ ગયા છે અને તેના મનના તમામ દુ:ખનો અંત આવ્યો છે.581.

ਬ੍ਰਿਖਭਾਨੁ ਸੁਤਾ ਸੰਗ ਖੇਲਨ ਕੀ ਹਸਿ ਕੈ ਹਰਿ ਸੁੰਦਰ ਬਾਤ ਕਹੈ ॥
brikhabhaan sutaa sang khelan kee has kai har sundar baat kahai |

શ્રી કૃષ્ણ હસ્યા અને કહ્યું (એ) રાધા સાથે રમવાની સુંદર વાત.

ਸੁਨਏ ਜਿਹ ਕੇ ਮਨਿ ਆਨੰਦ ਬਾਢਤ ਜਾ ਸੁਨ ਕੈ ਸਭ ਸੋਕ ਦਹੈ ॥
sune jih ke man aanand baadtat jaa sun kai sabh sok dahai |

કૃષ્ણે હસતાં હસતાં રાધા સાથે વાત કરી, તેણીને રમૂજી રમત માટે પૂછ્યું, જે સાંભળીને મન પ્રસન્ન થઈ ગયું અને વ્યથા નાશ પામી.

ਤਿਹ ਕਉਤੁਕ ਕੌ ਮਨ ਗੋਪਿਨ ਕੋ ਕਬਿ ਸਯਾਮ ਕਹੈ ਦਿਖਬੋ ਈ ਚਹੈ ॥
tih kautuk kau man gopin ko kab sayaam kahai dikhabo ee chahai |

ગોપીઓનું મન આ અદ્ભુત નાટક સતત જોવા માંગે છે

ਨਭਿ ਮੈ ਪਿਖਿ ਕੈ ਸੁਰ ਗੰਧ੍ਰਬ ਜਾਇ ਚਲਿਯੋ ਨਹਿ ਜਾਇ ਸੁ ਰੀਝ ਰਹੈ ॥੫੮੨॥
nabh mai pikh kai sur gandhrab jaae chaliyo neh jaae su reejh rahai |582|

સ્વર્ગમાં પણ, દેવો અને ગંધર્વો, આ જોઈને, ગતિહીન ઊભા છે અને મોહિત થઈ રહ્યા છે.582.

ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਤਿਹ ਕੀ ਉਪਮਾ ਜਿਹ ਕੇ ਫੁਨਿ ਉਪਰ ਪੀਤ ਪਿਛਉਰੀ ॥
kab sayaam kahai tih kee upamaa jih ke fun upar peet pichhauree |

કવિ શ્યામ તેની પ્રશંસા કરે છે, જેણે પીળા વસ્ત્રો પહેર્યા છે

ਤਾਹੀ ਕੇ ਆਵਤ ਹੈ ਚਲਿ ਕੈ ਢਿਗ ਸੁੰਦਰ ਗਾਵਤ ਸਾਰੰਗ ਗਉਰੀ ॥
taahee ke aavat hai chal kai dtig sundar gaavat saarang gauree |

મહિલાઓ સારંગ અને ગૌરીના સંગીતના ગીતો ગાતી ગાતી તેની તરફ આવી રહી છે

ਸਾਵਲੀਆ ਹਰਿ ਕੈ ਢਿਗ ਆਇ ਰਹੀ ਅਤਿ ਰੀਝ ਇਕਾਵਤ ਦਉਰੀ ॥
saavaleea har kai dtig aae rahee at reejh ikaavat dauree |

ઘાટા રંગની આકર્ષક સ્ત્રીઓ તેની તરફ (ધીમે ધીમે) આવી રહી છે અને કેટલીક દોડતી આવી રહી છે

ਇਉ ਉਪਮਾ ਉਪਜੀ ਲਖਿ ਫੂਲ ਰਹੀ ਲਪਟਾਇ ਮਨੋ ਤ੍ਰੀਯ ਭਉਰੀ ॥੫੮੩॥
eiau upamaa upajee lakh fool rahee lapattaae mano treey bhauree |583|

તેઓ કાળી મધમાખી જેવા ફૂલ જેવા કૃષ્ણને આલિંગન કરવા દોડી રહ્યા હોય તેવું દેખાય છે.583.

ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਤਿਹ ਕੀ ਉਪਮਾ ਜੋਊ ਦੈਤਨ ਕੋ ਰਿਪੁ ਬੀਰ ਜਸੀ ਹੈ ॥
sayaam kahai tih kee upamaa joaoo daitan ko rip beer jasee hai |

(કવિ) શ્યામ તેની ઉપમા કહે છે જે દૈત્યોનો દુશ્મન અને સફળ યોદ્ધા છે.

ਜੇ ਤਪ ਬੀਚ ਬਡੋ ਤਪੀਆ ਰਸ ਬਾਤਨ ਮੈ ਅਤਿ ਹੀ ਜੁ ਰਸੀ ਹੈ ॥
je tap beech baddo tapeea ras baatan mai at hee ju rasee hai |

કવિ શ્યામ તેમની સ્તુતિ કરે છે, જે રાક્ષસોનો શત્રુ છે, જે પ્રશંસનીય યોદ્ધા છે, જે તપસ્વીઓમાં મહાન તપસ્વી છે અને જે રુચિ ધરાવતા પુરુષોમાં મહાન છે.

ਜਾਹੀ ਕੋ ਕੰਠ ਕਪੋਤ ਸੋ ਹੈ ਜਿਹ ਭਾ ਮੁਖ ਕੀ ਸਮ ਜੋਤਿ ਸਸੀ ਹੈ ॥
jaahee ko kantth kapot so hai jih bhaa mukh kee sam jot sasee hai |

જેનું ગળું કબૂતર જેવું છે અને જેનો ચહેરો ચંદ્રના પ્રકાશની જેમ ચમકે છે.

ਤਾ ਮ੍ਰਿਗਨੀ ਤ੍ਰੀਯ ਮਾਰਨ ਕੋ ਹਰਿ ਭਉਹਨਿ ਕੀ ਅਰੁ ਪੰਚ ਕਸੀ ਹੈ ॥੫੮੪॥
taa mriganee treey maaran ko har bhauhan kee ar panch kasee hai |584|

જેનું ગળું કબૂતર જેવું છે અને મુખનો મહિમા ચંદ્ર જેવો છે અને જેણે ડો જેવી સ્ત્રીઓને મારવા માટે પોતાના ભ્રમરના તીર તૈયાર કર્યા છે.584.

ਫਿਰਿ ਕੈ ਹਰਿ ਗ੍ਵਾਰਿਨ ਕੇ ਸੰਗ ਹੋ ਫੁਨਿ ਗਾਵਤ ਸਾਰੰਗ ਰਾਮਕਲੀ ਹੈ ॥
fir kai har gvaarin ke sang ho fun gaavat saarang raamakalee hai |

ગોપીઓ સાથે ભટકતા, કૃષ્ણ સારંગ અને રામકલીનાં સંગીતમય ગીતો ગાય છે

ਗਾਵਤ ਹੈ ਮਨ ਆਨੰਦ ਕੈ ਬ੍ਰਿਖਭਾਨੁ ਸੁਤਾ ਸੰਗਿ ਜੂਥ ਅਲੀ ਹੈ ॥
gaavat hai man aanand kai brikhabhaan sutaa sang jooth alee hai |

આ બાજુ રાધા પણ તેના મિત્રોના જૂથ સાથે ખૂબ જ ખુશ થઈને ગીત ગાઈ રહી છે

ਤਾ ਸੰਗ ਡੋਲਤ ਹੈ ਭਗਵਾਨ ਜੋਊ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰਿ ਰਾਧੇ ਭਲੀ ਹੈ ॥
taa sang ddolat hai bhagavaan joaoo at sundar raadhe bhalee hai |

એ જ સમૂહમાં કૃષ્ણ પણ અત્યંત સુંદર રાધા સાથે ફરે છે

ਰਾਜਤ ਹੈ ਜਿਹ ਕੋ ਸਸਿ ਸੋ ਮੁਖ ਛਾਜਤ ਭਾ ਦ੍ਰਿਗ ਕੰਜ ਕਲੀ ਹੈ ॥੫੮੫॥
raajat hai jih ko sas so mukh chhaajat bhaa drig kanj kalee hai |585|

એ રાધિકાનો ચહેરો ચંદ્ર જેવો અને આંખો કમળની કળી જેવી છે.585.

ਬ੍ਰਿਖਭਾਨੁ ਸੁਤਾ ਸੰਗ ਬਾਤ ਕਹੀ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਹਰਿ ਜੂ ਰਸਵਾਰੇ ॥
brikhabhaan sutaa sang baat kahee kab sayaam kahai har joo rasavaare |

કૃષ્ણએ રાધાને તિલક કરી

ਜਾ ਮੁਖ ਕੀ ਸਮ ਚੰਦ ਪ੍ਰਭਾ ਜਿਹ ਕੇ ਮ੍ਰਿਗ ਸੇ ਦ੍ਰਿਗ ਸੁੰਦਰ ਕਾਰੇ ॥
jaa mukh kee sam chand prabhaa jih ke mrig se drig sundar kaare |

રાધાના ચહેરાનો મહિમા ચંદ્ર જેવો છે અને આંખો કૂતરા જેવી કાળી આંખો જેવી છે

ਕੇਹਰਿ ਸੀ ਜਿਹ ਕੀ ਕਟਿ ਹੈ ਤਿਨ ਹੂੰ ਬਚਨਾ ਇਹ ਭਾਤਿ ਉਚਾਰੇ ॥
kehar see jih kee katt hai tin hoon bachanaa ih bhaat uchaare |

જેનો ચહેરો સિંહ જેવો પાતળો છે, તે આ રીતે (ભગવાન કૃષ્ણ સાથે) બોલે છે.

ਸੋ ਸੁਨਿ ਕੈ ਸਭ ਗ੍ਵਾਰਨੀਯਾ ਮਨ ਕੇ ਸਭਿ ਸੋਕ ਬਿਦਾ ਕਰਿ ਡਾਰੇ ॥੫੮੬॥
so sun kai sabh gvaaraneeyaa man ke sabh sok bidaa kar ddaare |586|

રાધા, જેની કમર સિંહ જેવી પાતળી છે, જ્યારે કૃષ્ણે તેને આ રીતે કહ્યું, ત્યારે ગોપીઓના મનના બધા દુ:ખો નાશ પામ્યા.586.

ਹਸਿ ਕੈ ਤਿਹ ਬਾਤ ਕਹੀ ਰਸ ਕੀ ਸੁ ਪ੍ਰਭਾ ਜਿਨ ਹੂੰ ਬੜਵਾਨਲ ਲੀਲੀ ॥
has kai tih baat kahee ras kee su prabhaa jin hoon barravaanal leelee |

વન-અગ્નિ પીધેલા ભગવાને હસતાં હસતાં વાત કરી

ਜੋ ਜਗ ਬੀਚ ਰਹਿਯੋ ਰਵਿ ਕੈ ਨਰ ਕੈ ਤਰੁ ਕੈ ਗਜ ਅਉਰ ਪਪੀਲੀ ॥
jo jag beech rahiyo rav kai nar kai tar kai gaj aaur papeelee |

તે ભગવાન, જે સમગ્ર વિશ્વમાં અને સૂર્ય, માણસ, હાથી અને જીવજંતુઓ સહિત વિશ્વના તમામ પદાર્થોમાં વ્યાપેલા છે.

ਮੁਖ ਤੇ ਤਿਨ ਸੁੰਦਰ ਬਾਤ ਕਹੀ ਸੰਗ ਗ੍ਵਾਰਨਿ ਕੇ ਅਤਿ ਸਹੀ ਸੁ ਰਸੀਲੀ ॥
mukh te tin sundar baat kahee sang gvaaran ke at sahee su raseelee |

તેણે અત્યંત રસાળ શબ્દોમાં વાત કરી

ਤਾ ਸੁਨਿ ਕੈ ਸਭ ਰੀਝ ਰਹੀ ਸੁਨਿ ਰੀਝ ਰਹੀ ਬ੍ਰਿਖਭਾਨੁ ਛਬੀਲੀ ॥੫੮੭॥
taa sun kai sabh reejh rahee sun reejh rahee brikhabhaan chhabeelee |587|

તેમના શબ્દો સાંભળીને બધી ગોપીઓ અને રાધા મોહિત થઈ ગયા.587.

ਗ੍ਵਾਰਨੀਯਾ ਸੁਨਿ ਸ੍ਰਉਨਨ ਮੈ ਬਤੀਆ ਹਰਿ ਕੀ ਅਤਿ ਹੀ ਮਨ ਭੀਨੋ ॥
gvaaraneeyaa sun sraunan mai bateea har kee at hee man bheeno |

કૃષ્ણની વાત સાંભળીને ગોપીઓ અત્યંત પ્રસન્ન થઈ