શ્રી દસમ ગ્રંથ

પાન - 380

ਭਾਗਿ ਗਏ ਸੁ ਬਚੇ ਤਿਨ ਤੇ ਜੋਊ ਫੇਰਿ ਲਰੇ ਸੋਊ ਫੇਰਿ ਹੀ ਮਾਰੇ ॥

bhaag ge su bache tin te joaoo fer lare soaoo fer hee maare |

જેઓ ભાગી ગયા હતા તેઓ બચી ગયા હતા અને જેઓ ફરીથી લડ્યા હતા તેઓ માર્યા ગયા હતા

ਜੂਝਿ ਪਰੀ ਚਤੁਰੰਗ ਚਮੂੰ ਤਹ ਸ੍ਰਉਨਤ ਕੈ ਸੁ ਚਲੇ ਪਰਨਾਰੇ ॥

joojh paree chaturang chamoon tah sraunat kai su chale paranaare |

ચતુર્થાંશ સૈન્યનું ભયંકર યુદ્ધ થયું અને લોહીની ધારાઓ વહેવા લાગી

ਯੌ ਉਪਜੀ ਉਪਮਾ ਜੀਯ ਮੈ ਰਨ ਭੂਮਿ ਮਨੋ ਤਨ ਭੂਖਨ ਧਾਰੇ ॥੮੩੯॥

yau upajee upamaa jeey mai ran bhoom mano tan bhookhan dhaare |839|

યુદ્ધભૂમિ તેના ઘરેણાં પહેરેલી સ્ત્રી જેવું દેખાતું હતું.839.

ਜੁਧ ਕਰਿਯੋ ਅਤਿ ਕੋਪ ਦੁਹੂੰ ਰਿਪੁ ਬੀਰ ਕੇ ਬੀਰ ਘਨੇ ਹਨਿ ਦੀਨੇ ॥

judh kariyo at kop duhoon rip beer ke beer ghane han deene |

બંને ભાઈઓ ભારે ગુસ્સામાં લડ્યા અને કોઈપણ યોદ્ધાઓનો નાશ કર્યો,

ਹਾਨਿ ਬਿਖੈ ਜੋਊ ਜ੍ਵਾਨ ਹੁਤੇ ਸਜਿ ਆਏ ਹੁਤੇ ਜੋਊ ਸਾਜ ਨਵੀਨੇ ॥

haan bikhai joaoo jvaan hute saj aae hute joaoo saaj naveene |

જેટલા યોદ્ધાઓ નાશ પામ્યા હતા, એ જ સંખ્યા ફરીથી નવા શણગાર સાથે પહોંચી હતી

ਸੋ ਝਟਿ ਭੂਮਿ ਗਿਰੇ ਰਨ ਕੀ ਤਿਹ ਠਉਰ ਬਿਖੈ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਚੀਨੇ ॥

so jhatt bhoom gire ran kee tih tthaur bikhai at sundar cheene |

તેઓ તરત જ યુદ્ધના મેદાનમાં ઉતર્યા, જે ખૂબ જ સુંદર દેખાતા હતા.

ਯੌ ਉਪਮਾ ਉਪਜੀ ਜੀਯ ਮੈ ਰਨ ਭੂਮੀ ਕੋ ਮਾਨਹੁ ਭੂਖਨ ਦੀਨੇ ॥੮੪੦॥

yau upamaa upajee jeey mai ran bhoomee ko maanahu bhookhan deene |840|

જેઓ આવ્યા હતા, તેઓ પણ ઝડપથી માર્યા ગયા હતા અને તે જગ્યાએ તમાશો યુદ્ધના મેદાનમાં આભૂષણો અર્પણ જેવો લાગતો હતો.840.

ਧਨੁ ਟੂਕਨ ਸੋ ਰਿਪੁ ਮਾਰਿ ਘਨੇ ਚਲ ਕੈ ਸੋਊ ਨੰਦ ਬਬਾ ਪਹਿ ਆਏ ॥

dhan ttookan so rip maar ghane chal kai soaoo nand babaa peh aae |

ધનુષ્યના ટુકડાથી દુશ્મનોને મારીને કૃષ્ણ (તેમના પિતા) નંદ પાસે આવ્યા

ਆਵਤ ਹੀ ਸਭ ਪਾਇ ਲਗੇ ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਸੋ ਤਿਹ ਕੰਠਿ ਲਗਾਏ ॥

aavat hee sabh paae lage at aanand so tih kantth lagaae |

આવીને તેણે નંદના ચરણ સ્પર્શ કર્યા, જેમણે તેને પોતાની છાતીમાં આલિંગન આપ્યું

ਗੇ ਥੇ ਕਹਾ ਪੁਰ ਦੇਖਨ ਕੋ ਬਚਨਾ ਉਨ ਪੈ ਇਹ ਭਾਤਿ ਸੁਨਾਏ ॥

ge the kahaa pur dekhan ko bachanaa un pai ih bhaat sunaae |

કૃષ્ણાએ કહ્યું કે તેઓ શહેર જોવા ગયા હતા

ਰੈਨ ਪਰੀ ਗ੍ਰਿਹ ਸੋਇ ਰਹੇ ਅਤਿ ਹੀ ਮਨ ਭੀਤਰ ਆਨੰਦ ਪਾਏ ॥੮੪੧॥

rain paree grih soe rahe at hee man bheetar aanand paae |841|

આ રીતે તેઓના મનમાં પ્રસન્ન થઈને રાત પડતાં જ બધા સૂઈ ગયા.841.

ਦੋਹਰਾ ॥

doharaa |

દોહરા

ਸੁਪਨ ਪਿਖਾ ਇਕ ਕੰਸ ਨੇ ਅਤੈ ਭਯਾਨਕ ਰੂਪ ॥

supan pikhaa ik kans ne atai bhayaanak roop |

(તે રાત્રે) કંસને ભયંકર સ્વપ્ન આવ્યું.

ਅਤਿ ਬਿਆਕੁਲ ਜੀਯ ਹੋਇ ਕੈ ਭ੍ਰਿਤ ਬੁਲਾਏ ਭੂਪਿ ॥੮੪੨॥

at biaakul jeey hoe kai bhrit bulaae bhoop |842|

આ બાજુ, કંસને રાત્રે એક ભયાનક સ્વપ્ન જોયું અને ખૂબ જ ઉશ્કેરાઈને તેણે તેના બધા સેવકોને બોલાવ્યા.842.

ਕੰਸ ਬਾਚ ਭ੍ਰਿਤਨ ਸੋ ॥

kans baach bhritan so |

કંસનું તેના સેવકોને સંબોધિત વાણી:

ਸਵੈਯਾ ॥

savaiyaa |

સ્વય્યા

ਭ੍ਰਿਤ ਬੁਲਾਇ ਕੈ ਰਾਜੇ ਕਹੀ ਇਕ ਖੇਲਨ ਕੋ ਰੰਗ ਭੂਮਿ ਬਨਾਵਹੁ ॥

bhrit bulaae kai raaje kahee ik khelan ko rang bhoom banaavahu |

નોકરોને બોલાવીને રાજાએ તેમને રમવા માટે મેદાન બનાવવા કહ્યું.

ਗੋਪਨ ਕੋ ਇਕਠਾ ਰਖੀਏ ਹਮਰੇ ਸਬ ਹੀ ਦਲ ਕੋ ਸੁ ਬੁਲਾਵਹੁ ॥

gopan ko ikatthaa rakhee hamare sab hee dal ko su bulaavahu |

રાજાએ પોતાના સેવકોને બોલાવીને કહ્યું, ‘રમવા માટે એક મંચ ઊભો કરો, ગોપાઓને એક જગ્યાએ એકસાથે રાખો અને અમારી આખી સેનાને પણ બોલાવો.

ਕਾਰਜ ਸੀਘ੍ਰ ਕਰੋ ਸੁ ਇਹੈ ਹਮਰੇ ਇਕ ਪੈ ਗਨ ਕਉ ਤਿਸਿਟਾਵਹੁ ॥

kaaraj seeghr karo su ihai hamare ik pai gan kau tisittaavahu |

આ કામ ખૂબ ઝડપથી કરો અને એક ડગલું પણ પાછળ ન જાઓ

ਖੇਲ ਬਿਖੈ ਤੁਮ ਮਲਨ ਠਾਢਿ ਕੈ ਆਪ ਸਬੈ ਕਸਿ ਕੈ ਕਟਿ ਆਵਹੁ ॥੮੪੩॥

khel bikhai tum malan tthaadt kai aap sabai kas kai katt aavahu |843|

કુસ્તીબાજોને તૈયાર થવા કહો અને આવો અને તેમને ત્યાં ઊભા રાખો.843.

ਭ੍ਰਿਤ ਸਭੈ ਨ੍ਰਿਪ ਕੀ ਬਤੀਯਾ ਸੁਨ ਕੈ ਉਠ ਕੈ ਸੋਊ ਕਾਰਜ ਕੀਨੋ ॥

bhrit sabhai nrip kee bateeyaa sun kai utth kai soaoo kaaraj keeno |

બધા સેવકોએ રાજાની વાત સાંભળી અને ઊભા થઈને (રાજાએ જે કહ્યું હતું તે જ) કરવા લાગ્યા.

ਠਾਢਿ ਕੀਯੋ ਗਜ ਪਉਰ ਬਿਖੈ ਸੁ ਰਚਿਯੋ ਰੰਗ ਭੂਮਿ ਕੋ ਠਉਰ ਨਵੀਨੋ ॥

tthaadt keeyo gaj paur bikhai su rachiyo rang bhoom ko tthaur naveeno |

રાજાની આજ્ઞા સાંભળીને સેવકોએ તે પ્રમાણે કર્યું, હાથીને દરવાજે ઊભો રાખીને નવો મંચ ઊભો કર્યો.

ਮਲ ਜਹਾ ਰਿਪੁ ਬੀਰ ਘਨੇ ਪਿਖਿਏ ਰਿਪੁ ਆਵਤ ਜਾਹਿ ਪਸੀਨੋ ॥

mal jahaa rip beer ghane pikhie rip aavat jaeh paseeno |

એ મંચ પર પરાક્રમી યોદ્ધાઓ ઊભા હતા, જેમને જોઈને દુશ્મનો પણ અકળાઈ જતા.

ਐਸੀ ਬਨਾਇ ਕੈ ਠਉਰ ਸੋਊ ਹਰਿ ਕੇ ਗ੍ਰਿਹ ਮਾਨਸ ਭੇਜਿ ਸੁ ਦੀਨੋ ॥੮੪੪॥

aaisee banaae kai tthaur soaoo har ke grih maanas bhej su deeno |844|

સેવકોએ એવી જગ્યા ગોઠવી કે તેઓને તમામ પ્રકારની પ્રશંસા મળી.844.

ਨ੍ਰਿਪ ਸੇਵਕ ਲੈ ਇਨ ਸੰਗ ਚਲਿਯੋ ਚਲਿ ਕੈ ਨ੍ਰਿਪ ਕੰਸ ਕੇ ਪਉਰ ਪੈ ਆਯੋ ॥

nrip sevak lai in sang chaliyo chal kai nrip kans ke paur pai aayo |

રાજાનો સેવક આ બધા લોકોને (કૃષ્ણ અને તેના સાથીદારો) રાજા કંસના મહેલમાં લઈ આવ્યો.

ਐ ਕੈ ਕਹਿਯੋ ਨ੍ਰਿਪ ਕੋ ਘਰੁ ਹੈ ਤਿਹ ਤੇ ਸਭ ਗ੍ਵਾਰਨ ਸੀਸ ਝੁਕਾਯੋ ॥

aai kai kahiyo nrip ko ghar hai tih te sabh gvaaran sees jhukaayo |

તેણે બધાને કહ્યું કે આ રાજાનું ઘર છે, તેથી બધા ગોપાઓએ માથું નમાવ્યું.

ਆਗੇ ਪਿਖਿਯੋ ਗਜ ਮਤ ਮਹਾ ਕਹਿਯੋ ਦੂਰ ਕਰੋ ਗਜਵਾਨ ਰਿਸਾਯੋ ॥

aage pikhiyo gaj mat mahaa kahiyo door karo gajavaan risaayo |

તેઓએ તેમની સામે એક નશામાં ધૂત હાથી જોયો અને મહાવત તે બધાને દૂર જવા માટે કહી રહ્યો છે

ਧਾਇ ਪਰਿਯੋ ਹਰਿ ਊਪਰਿ ਯੌ ਮਨੋ ਪੁਨ ਕੇ ਊਪਰਿ ਪਾਪ ਸਿਧਾਯੋ ॥੮੪੫॥

dhaae pariyo har aoopar yau mano pun ke aoopar paap sidhaayo |845|

હાથી ઝડપથી કૃષ્ણ પર એવી રીતે પડ્યો કે જેમ દુર્ગુણ તેનો નાશ કરવા માટે ગુણ પર પડે છે.845.

ਕੋਪ ਭਰੇ ਗਜ ਮਤ ਮਹਾ ਭਰ ਸੁੰਡਿ ਲਏ ਭਟ ਸੁੰਦਰ ਦੋਊ ॥

kop bhare gaj mat mahaa bhar sundd le bhatt sundar doaoo |

ગુસ્સે થઈને હાથીએ બે સુંદર નાયકો (કૃષ્ણ અને બલરામ)ને થડથી પકડી લીધા.

ਸੋ ਤਬ ਹੀ ਘਨ ਸੋ ਗਰਜਿਯੋ ਜਿਹ ਕੀ ਸਮ ਉਪਮ ਅਉਰ ਨ ਕੋਊ ॥

so tab hee ghan so garajiyo jih kee sam upam aaur na koaoo |

હાથીએ ગુસ્સાથી બંને સુંદર યોદ્ધાઓ (કૃષ્ણ અને બલરામ)ને પોતાની થડમાં ફસાવી દીધા અને અનોખી રીતે ગર્જના કરવા લાગ્યા.

ਪੇਟ ਤਰੇ ਤਿਹ ਕੇ ਪਸਰੇ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਬਧੀਯਾ ਅਰਿ ਜੋਊ ॥

pett tare tih ke pasare kab sayaam kahai badheeyaa ar joaoo |

કવિ શ્યામ કહે છે, શત્રુનો વધ કરનાર (કૃષ્ણ) તેના પેટ નીચે ફેલાયો હતો.

ਯੌ ਉਪਜੀ ਉਪਮਾ ਜੀਯ ਮੈ ਅਪਨੇ ਰਿਪੁ ਸੋ ਮਨੋ ਖੇਲਤ ਦੋਊ ॥੮੪੬॥

yau upajee upamaa jeey mai apane rip so mano khelat doaoo |846|

બંને ભાઈ, જે દુશ્મનોના હત્યારા છે, હાથીના પેટની નીચે ઝૂલવા લાગ્યા અને દુશ્મનો સાથે રમવામાં વ્યસ્ત દેખાયા.846.

ਤਬ ਕੋਪੁ ਕਰਿਯੋ ਮਨ ਮੈ ਹਰਿ ਜੂ ਤਿਹ ਕੋ ਤਬ ਦਾਤ ਉਖਾਰਿ ਲਯੋ ਹੈ ॥

tab kop kariyo man mai har joo tih ko tab daat ukhaar layo hai |

પછી, કૃષ્ણે, ભારે ક્રોધમાં, હાથીના દાંડીનો નાશ કર્યો

ਏਕ ਦਈ ਗਜ ਸੂੰਡ ਬਿਖੈ ਕੁਪਿ ਦੂਸਰ ਸੀਸ ਕੇ ਬੀਚ ਦਯੋ ਹੈ ॥

ek dee gaj soondd bikhai kup doosar sees ke beech dayo hai |

તેણે બીજો હુમલો હાથીની થડ પર કર્યો અને બીજો હુમલો તેના માથા પર કર્યો

ਚੋਟ ਲਗੀ ਸਿਰ ਬੀਚ ਘਨੀ ਧਰਨੀ ਪਰ ਸੋ ਮੁਰਝਾਇ ਪਯੋ ਹੈ ॥

chott lagee sir beech ghanee dharanee par so murajhaae payo hai |

ભયંકર ફટકાથી હાથી નિર્જીવ થઈ ગયો અને ધરતી પર પડ્યો

ਸੋ ਮਰਿ ਗਯੋ ਰਿਪੁ ਕੇ ਬਧ ਕੋ ਮਥੁਰਾ ਹੂੰ ਕੋ ਆਗਮ ਆਜ ਭਯੋ ਹੈ ॥੮੪੭॥

so mar gayo rip ke badh ko mathuraa hoon ko aagam aaj bhayo hai |847|

હાથી મરી ગયો અને એવું લાગતું હતું કે કંસને મારવા માટે કૃષ્ણ તે દિવસે મથુરામાં પ્રવેશ્યા હતા.847.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਸਿਕੰਧੇ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਗ੍ਰੰਥੇ ਕ੍ਰਿਸਨਾਵਤਾਰੇ ਗਜ ਬਧਹਿ ਧਯਾਇ ਸਮਾਪਤਮ ॥

eit sree dasam sikandhe bachitr naattak granthe krisanaavataare gaj badheh dhayaae samaapatam |

બચિત્તર નાટકમાં કૃષ્ણાવતાર (દશમ સ્કંધ પર આધારિત) શીર્ષક ધરાવતા પ્રકરણનો અંત.

ਅਥ ਚੰਡੂਰ ਮੁਸਟ ਜੁਧ ॥

ath chanddoor musatt judh |

હવે ચંદુર અને મુશિતક સાથેના યુદ્ધનું વર્ણન શરૂ થાય છે

ਸਵੈਯਾ ॥

savaiyaa |

સ્વય્યા

ਕੰਧਿ ਧਰਿਯੋ ਗਜ ਦਾਤ ਉਖਾਰ ਕੈ ਬੀਚ ਗਏ ਰੰਗ ਭੂਮਿ ਕੇ ਦੋਊ ॥

kandh dhariyo gaj daat ukhaar kai beech ge rang bhoom ke doaoo |

હાથીનું દાતણ કાઢીને ખભા પર મૂક્યા પછી બંને ભાઈઓ (નવા ગોઠવાયેલા) સ્ટેજ પર પહોંચ્યા.

ਬੀਰਨ ਬੀਰ ਬਡੋ ਈ ਪਿਖਿਯੋ ਬਲਵਾਨ ਲਖਿਯੋ ਇਨ ਮਲਨ ਸੋਊ ॥

beeran beer baddo ee pikhiyo balavaan lakhiyo in malan soaoo |

યોદ્ધાઓ તેમને શક્તિશાળી યોદ્ધાઓ તરીકે જોતા હતા અને તે સ્થાનના કુસ્તીબાજો તેમને ખૂબ જ મજબૂત માનતા હતા.

ਸਾਧਨ ਦੇਖਿ ਲਖਿਯੋ ਕਰਤਾ ਜਗ ਯਾ ਸਮ ਦੂਸਰ ਅਉਰ ਨ ਕੋਊ ॥

saadhan dekh lakhiyo karataa jag yaa sam doosar aaur na koaoo |

તેમને અનન્ય માનતા સંતોએ તેમને વિશ્વના સર્જક તરીકે વિઝ્યુઅલાઈઝ કર્યા

ਤਾਤ ਲਖਿਯੋ ਕਰ ਕੈ ਲਰਕਾ ਨ੍ਰਿਪ ਕੰਸ ਲਖਿਯੋ ਮਨ ਮੈ ਘਰਿ ਖੋਊ ॥੮੪੮॥

taat lakhiyo kar kai larakaa nrip kans lakhiyo man mai ghar khoaoo |848|

પિતાએ તેમને પુત્રો તરીકે જોયા અને રાજા કંસને તેઓ તેમના ઘરના વિનાશક લાગતા હતા.848.

ਤਉ ਨ੍ਰਿਪ ਬੈਠਿ ਸਭਾ ਹੂੰ ਕੇ ਭੀਤਰ ਮਲਨ ਸੋ ਜਦੁਰਾਇ ਲਰਾਯੋ ॥

tau nrip baitth sabhaa hoon ke bheetar malan so jaduraae laraayo |

સભામાં બેસીને રાજાએ યાદવોના રાજા કૃષ્ણને તેના કુસ્તીબાજો સાથે લડાવવાનું કારણ આપ્યું.

ਮੁਸਟ ਕੇ ਸਾਥ ਲਰਿਯੋ ਮੁਸਲੀ ਸੁ ਚੰਡੂਰ ਸੋ ਸ੍ਯਾਮ ਜੂ ਜੁਧੁ ਮਚਾਯੋ ॥

musatt ke saath lariyo musalee su chanddoor so sayaam joo judh machaayo |

બલરામ મુશિતક નામના કુસ્તીબાજ સાથે લડ્યા અને આ બાજુ કૃષ્ણ ચંદુર સાથે લડ્યા

ਭੂਮਿ ਪਰੇ ਰਨ ਕੀ ਗਿਰ ਸੋ ਹਰ ਜੂ ਮਨ ਭੀਤਰ ਕੋਪੁ ਬਢਾਯੋ ॥

bhoom pare ran kee gir so har joo man bheetar kop badtaayo |

જ્યારે કૃષ્ણના મનમાં ક્રોધ વધી ગયો, ત્યારે તે (ચંદુર) અરણ્યમાં પડી ગયો.

ਏਕ ਲਗੀ ਨ ਤਹਾ ਘਟਿਕਾ ਧਰਨੀ ਪਰ ਤਾ ਕਹੁ ਮਾਰਿ ਗਿਰਾਯੋ ॥੮੪੯॥

ek lagee na tahaa ghattikaa dharanee par taa kahu maar giraayo |849|

જ્યારે કૃષ્ણ ગુસ્સે થયા, ત્યારે આ બધા કુસ્તીબાજો પહાડોની જેમ પૃથ્વી પર પડ્યા અને કૃષ્ણે ખૂબ જ ઓછા સમયમાં તેમને મારી નાખ્યા.849.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਸਿਕੰਧੇ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਗ੍ਰੰਥੇ ਕ੍ਰਿਸਨਾਵਤਾਰੇ ਚੰਡੂਰ ਮੁਸਟ ਮਲ ਬਧਹਿ ਧਯਾਇ ਸਮਾਪਤਮ ॥

eit sree dasam sikandhe bachitr naattak granthe krisanaavataare chanddoor musatt mal badheh dhayaae samaapatam |

બચિત્તર નાટકમાં કૃષ્ણાવતારમાં કુસ્તીબાજોની હત્યા-ચંદુર અને મુશીતકના પ્રકરણનો અંત.

સૂચિ (1 - 1428)

જાપ પાન: 1 - 10

અਕਾਲ ઉસ્તਤ પાન: 11 - 38

બચિત્તર નાટક પાન: 39 - 73

ચાંદી ચરિત્તર ઉકાત બિલાસ પાન: 74 - 99

ચાંદી ચરિત્તર પાન: 100 - 118

વાર શ્રી ભૌગૌતિ જી કી પાન: 119 - 126

જ્ઞાન પ્રબોધ પાન: 127 - 154

ચૌબીસ અવતાર પાન: 155 - 610

બ્રહ્મ અવતાર પાન: 611 - 634

રુદ્ર અવતાર પાન: 635 - 708

શબ્દ હજારે પાન: 709 - 712

૩૩ સ્વૈયાય પાન: 712 - 716

ખાલસા મહિમા પાન: 716 - 716

શસ્ત્ર નામ માળા પાન: 717 - 808

ચરિત્રોપાખ્યાણ પાન: 809 - 1388

જફરનામા પાન: 1389 - 1394

હિકાયત પાન: 1394 - 1428