શ્રી દસમ ગ્રંથ

પાન - 542

ਦੈ ਧਨ ਪਾਇ ਘਨੋ ਘਰਿ ਮੈ ਕਛੁ ਦੀਨਨ ਦੇਤ ਨ ਨੈਕੁ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਿ ॥

dai dhan paae ghano ghar mai kachh deenan det na naik kripaa kar |

તે અસહાય લોકોને ઘણું બધું આપે છે, તે કૃપા કરીને મને પણ કંઈક આપે

ਈਸ ਲਹੈ ਕਿਧੋ ਮੋਹਿ ਨਿਹਾਰ ਕੈ ਕੈਸੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਿ ਹੈ ਹਮ ਪੈ ਹਰਿ ॥੨੪੦੬॥

ees lahai kidho mohi nihaar kai kaisee kripaa kar hai ham pai har |2406|

પરંતુ હું કહી શકતો નથી, ફક્ત ભગવાન જ જાણે છે કે તે મારી સાથે આવું કરશે કે કેમ.”2406.

ਮਾਰਗ ਨਾਖ ਕੈ ਬਿਪ੍ਰ ਜਬੈ ਗ੍ਰਿਹਿ ਸ੍ਰੀ ਜਦੁਬੀਰ ਕੇ ਭੀਤਰ ਆਯੋ ॥

maarag naakh kai bipr jabai grihi sree jadubeer ke bheetar aayo |

જ્યારે બ્રાહ્મણ શ્રી કૃષ્ણના ઘરમાં પ્રવેશ્યો,

ਸ੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਜਨਾਥ ਨਿਹਾਰਤ ਤਾਹਿ ਸੁ ਬਿਪ੍ਰ ਸੁਦਾਮਾ ਇਹੈ ਠਹਰਾਯੋ ॥

sree brijanaath nihaarat taeh su bipr sudaamaa ihai tthaharaayo |

પોતાની યાત્રા પૂરી કરીને જ્યારે બ્રાહ્મણ કૃષ્ણના ઘરે પહોંચ્યો ત્યારે કૃષ્ણે તેને ઓળખી લીધું કે તે બ્રાહ્મણ સુદામા છે.

ਆਸਨ ਤੇ ਉਠਿ ਆਤੁਰ ਹੁਇ ਅਤਿ ਪ੍ਰੀਤਿ ਬਢਾਇ ਕੈ ਲੈਬੇ ਕਉ ਧਾਯੋ ॥

aasan te utth aatur hue at preet badtaae kai laibe kau dhaayo |

તે તેની બેઠક છોડીને પ્રેમથી તેને આવકારવા આગળ વધ્યો

ਪਾਇ ਪਰਿਓ ਤਿਹ ਕੋ ਹਰਿ ਜੀ ਫਿਰਿ ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਉਠਿ ਕੰਠਿ ਲਗਾਯੋ ॥੨੪੦੭॥

paae pario tih ko har jee fir sayaam bhanai utth kantth lagaayo |2407|

તેણે તેના પગને સ્પર્શ કર્યો અને પછી તેને ગળે લગાડ્યો.2407.

ਲੈ ਤਿਹ ਮੰਦਿਰ ਮਾਹਿ ਗਯੋ ਤਿਹ ਕੋ ਅਤਿ ਹੀ ਕਰਿ ਆਦਰੁ ਕੀਨੋ ॥

lai tih mandir maeh gayo tih ko at hee kar aadar keeno |

તે તેને પોતાના મહેલમાં લઈ ગયો અને તેનું સ્વાગત અને સન્માન કર્યું

ਬਾਰਿ ਮੰਗਾਇ ਤਹੀ ਦਿਜ ਕੋ ਦੋਊ ਪਾਇਨ ਧ੍ਵੈ ਚਰਨਾਮ੍ਰਿਤ ਲੀਨੋ ॥

baar mangaae tahee dij ko doaoo paaein dhvai charanaamrit leeno |

તેણે પાણી લાવ્યું, જેનાથી તેણે બ્રાહ્મણના પગ ધોયા, પગ ધોવાનું પાણી પણ પી લીધું.

ਝੌਪਰੀ ਤੇ ਤਿਹ ਠਾ ਹਰਿ ਜੂ ਸੁਭ ਕੰਚਨ ਕੋ ਪੁਨਿ ਮੰਦਰਿ ਕੀਨੋ ॥

jhauaparee te tih tthaa har joo subh kanchan ko pun mandar keeno |

બીજી બાજુ, તેણે તેની ઝૂંપડીને મહેલમાં પરિવર્તિત કરી

ਤਉ ਨ ਸਕਿਓ ਸੁ ਬਿਦਾ ਕਰਿ ਬਿਪਹਿ ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਤਿਹ ਰੰਚ ਨ ਦੀਨੋ ॥੨੪੦੮॥

tau na sakio su bidaa kar bipeh sayaam bhanai tih ranch na deeno |2408|

આ બધું કરીને, તેણે બ્રાહ્મણને વિદાય આપી અને દેખીતી રીતે, તેણે તેને કંઈ આપ્યું નહીં.2408.

ਦੋਹਰਾ ॥

doharaa |

દોહરા

ਜਬ ਦਿਜ ਕੇ ਗ੍ਰਿਹਿ ਪੜਤ ਤਬ ਮੋ ਸੋ ਹੁਤੋ ਗਰੋਹ ॥

jab dij ke grihi parrat tab mo so huto garoh |

જ્યારે (સંદીપન) બ્રાહ્મણના ઘરે ભણતો ત્યારે મારી સાથે (તેની) જુંડલી હતી.

ਅਬ ਲਾਲਚ ਬਸਿ ਹਰਿ ਭਏ ਕਛੂ ਨ ਦੀਨੋ ਮੋਹ ॥੨੪੦੯॥

ab laalach bas har bhe kachhoo na deeno moh |2409|

જ્યારે અમે અમારા શિક્ષકના ઘરે ભણ્યા ત્યારે તેઓ મને પ્રેમ કરતા હતા, પણ હવે ભગવાન લોભી થઈ ગયા છે, તેથી તેમણે મને કંઈ આપ્યું નથી.2409.

ਕਬਿਯੋ ਬਾਚ ॥

kabiyo baach |

કવિનું વક્તવ્ય:

ਸਵੈਯਾ ॥

savaiyaa |

સ્વય્યા

ਜੋ ਬ੍ਰਿਜਨਾਥ ਕੀ ਸੇਵਾ ਕਰੈ ਪੁਨਿ ਪਾਵਤ ਹੈ ਬਹੁਤੋ ਧਨ ਸੋਊ ॥

jo brijanaath kee sevaa karai pun paavat hai bahuto dhan soaoo |

જે ભગવાન કૃષ્ણની સેવા કરે છે, તેને પુષ્કળ ધન મળે છે.

ਲੋਗ ਕਹਾ ਤਿਹ ਭੇਦਹਿ ਪਾਵਤ ਆਪਨੀ ਜਾਨਤ ਹੈ ਪੁਨਿ ਓਊ ॥

log kahaa tih bhedeh paavat aapanee jaanat hai pun oaoo |

જે કૃષ્ણની સેવા કરે છે, તેને અતિશય ધન પ્રાપ્ત થાય છે, પરંતુ લોકો આ રહસ્યને સમજી શકતા નથી અને ફક્ત તેમની સમજણ મુજબ જ સમજે છે.

ਸਾਧਨ ਕੇ ਬਰਤਾ ਹਰਤਾ ਦੁਖ ਬੈਰਨ ਕੇ ਸੁ ਬੜੇ ਘਰ ਖੋਊ ॥

saadhan ke barataa harataa dukh bairan ke su barre ghar khoaoo |

કૃષ્ણ સંતોના પાલનહાર, તેમના દુઃખ દૂર કરનાર અને રાક્ષસના ઘરોનો નાશ કરનાર છે.

ਦੀਨਨ ਕੇ ਜਗ ਪਾਲਬੇ ਕਾਜ ਗਰੀਬ ਨਿਵਾਜ ਨ ਦੂਸਰ ਕੋਊ ॥੨੪੧੦॥

deenan ke jag paalabe kaaj gareeb nivaaj na doosar koaoo |2410|

કૃષ્ણ સિવાય બીજું કોઈ નથી, જે ગરીબોના ભરણપોષણ અને સહાયક છે.2410.

ਸੋ ਸਿਸੁਪਾਲ ਹਨਿਯੋ ਛਿਨ ਮੈ ਜਿਹ ਸੋ ਕੋਊ ਅਉਰ ਨ ਮਾਨ ਧਰੈ ॥

so sisupaal haniyo chhin mai jih so koaoo aaur na maan dharai |

તેણે, જેણે કોઈની પરવા નહોતી કરી, તે શિશુપાલને તેના દ્વારા એક ક્ષણમાં મારી નાખ્યો

ਅਰੁ ਦੰਤ ਬਕਤ੍ਰ ਹਨਿਯੋ ਜਮ ਲੋਕ ਤੇ ਜੋ ਕਬਹੂੰ ਨ ਰਤੀ ਕੁ ਡਰੈ ॥

ar dant bakatr haniyo jam lok te jo kabahoon na ratee ku ddarai |

તેણે બકાત્ર રાક્ષસને પણ મારી નાખ્યો, જેને યમના વાસનો ક્યારેય ડર નહોતો

ਰਿਸ ਸੋ ਭੂਮਾਸੁਰ ਜੀਤਿ ਲਯੋ ਜੋਊ ਇੰਦ੍ਰ ਸੇ ਬੀਰ ਨ ਸੰਗ ਅਰੈ ॥

ris so bhoomaasur jeet layo joaoo indr se beer na sang arai |

તેણે ભૂમાસુર પર પણ વિજય મેળવ્યો, જેણે ઇન્દ્રની જેમ યુદ્ધ કર્યું અને હવે સુદામાને સોનાનો મહેલ આપ્યો છે.

ਅਬ ਕੰਚਨ ਧਾਮ ਕੀਯੋ ਦਿਜ ਕੋ ਬ੍ਰਿਜਨਾਥ ਬਿਨਾ ਐਸੀ ਕਉਨ ਕਰੈ ॥੨੪੧੧॥

ab kanchan dhaam keeyo dij ko brijanaath binaa aaisee kaun karai |2411|

તો અમને કહો કે, તેના સિવાય બીજું કોણ આ બધું કરી શકે?2411.

ਜਾ ਮਧੁ ਕੀਟਭ ਕੋ ਬਧ ਕੈ ਭੂ ਇੰਦ੍ਰ ਦਈ ਕਰਿ ਕੈ ਕਰੁਨਾਈ ॥

jaa madh keettabh ko badh kai bhoo indr dee kar kai karunaaee |

તેણે, જેણે મધુ અને કૌતભને માર્યા પછી, દયાથી ભરપૂર, ઇન્દ્રને પૃથ્વીનું દાન કર્યું

ਅਉਰ ਜਿਤੀ ਇਹ ਸਾਮੁਹੇ ਸਤ੍ਰਨ ਸੈਨ ਗਈ ਸਭ ਯਾਹਿ ਖਪਾਈ ॥

aaur jitee ih saamuhe satran sain gee sabh yaeh khapaaee |

જેમની આગળ બધી સૈન્ય ચાલતી હતી, તેણે તેમનો નાશ કર્યો

ਜਾਹਿ ਬਿਭੀਛਨ ਰਾਜ ਦਯੋ ਅਰੁ ਰਾਵਨ ਮਾਰ ਕੈ ਲੰਕ ਲੁਟਾਈ ॥

jaeh bibheechhan raaj dayo ar raavan maar kai lank luttaaee |

જેણે વિભીષણને રાજ્ય આપ્યું અને રાવણનો વધ કરીને લંકા લૂંટી.

ਕੰਚਨ ਕੋ ਤਿਹ ਧਾਮ ਦਯੋ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਕਹੈ ਕਉਨ ਬਡਾਈ ॥੨੪੧੨॥

kanchan ko tih dhaam dayo kab sayaam kahai kahai kaun baddaaee |2412|

જેમણે વિભીષણને રાજ્ય આપ્યું અને રાવણને માર્યા પછી લંકા લૂંટી લીધી અને આજે તેણે સોનાનો મહેલ બ્રાહ્મણને આપ્યો છે, તો તેના માટે તે કઈ રીતે નોંધપાત્ર હોઈ શકે?2412.

ਬਿਸਨਪਦ ਧਨਾਸਰੀ ॥

bisanapad dhanaasaree |

બિશનપદા ધનસારી

ਜਿਹ ਮ੍ਰਿਗ ਰਾਖੈ ਨੈਨ ਬਨਾਇ ॥

jih mrig raakhai nain banaae |

જેણે (પોતાના) નખ હરણ જેવા બનાવ્યા છે.

ਅੰਜਨ ਰੇਖ ਸ੍ਯਾਮ ਪਰ ਅਟਕਤ ਸੁੰਦਰ ਫਾਧ ਚੜਾਇ ॥

anjan rekh sayaam par attakat sundar faadh charraae |

જેની આંખો હરણની આંખો જેવી છે, તે મોહક આંખો પર એન્ટિમનીની રેખા ભવ્ય લાગે છે.

ਮ੍ਰਿਗ ਮਨ ਹੇਰਿ ਜਿਨੇ ਨਰ ਨਾਰਿਨ ਰਹਤ ਸਦਾ ਉਰਝਾਇ ॥

mrig man her jine nar naarin rahat sadaa urajhaae |

એ ચૂનો એ જાળ જેવો છે, જેમાં બધાં સ્ત્રી-પુરુષ હંમેશા ફસાયેલાં રહે છે

ਤਿਨ ਕੇ ਊਪਰਿ ਅਪਨੀ ਰੁਚਿ ਸਿਉ ਰੀਝਿ ਸ੍ਯਾਮ ਬਲਿ ਜਾਇ ॥੨੪੧੩॥

tin ke aoopar apanee ruch siau reejh sayaam bal jaae |2413|

કૃષ્ણ, તેમની વૃત્તિ અનુસાર, બધા પર પ્રસન્ન રહે છે.2413.

ਹਰਿ ਕੇ ਨੈਨਾ ਜਲਜ ਠਏ ॥

har ke nainaa jalaj tthe |

શ્રી કૃષ્ણના નૈનો (કમળ જેવા) છે.

ਦਿਪਤ ਜੋਤਿ ਦਿਨ ਮਨਿ ਦੁਤਿ ਮੁਖ ਤੇ ਕਬਹੂੰ ਨ ਮੁੰਦਿਤ ਭਏ ॥

dipat jot din man dut mukh te kabahoon na mundit bhe |

કૃષ્ણની આંખો કમળ જેવી છે, જે ચહેરાને પ્રકાશિત કર્યા પછી ક્યારેય બંધ થતી નથી

ਤਿਨ ਕਉ ਦੇਖਿ ਜਨਨ ਦ੍ਰਿਗ ਪੁਤਰੀ ਲਗੀ ਸੁ ਭਾਵ ਭਏ ॥

tin kau dekh janan drig putaree lagee su bhaav bhe |

તેમને (ભક્તોને) જોવા માટે લોકોની આંખોની પુતળી હંમેશા સ્થિર રહે છે. (તેનો) અર્થ (કવિના મનમાં આમ) ઊભો થયો છે.

ਜਨੁ ਪਰਾਗ ਕਮਲਨ ਕੀ ਊਪਰ ਭ੍ਰਮਰ ਕੋਟਿ ਭ੍ਰਮਏ ॥੨੪੧੪॥

jan paraag kamalan kee aoopar bhramar kott bhrame |2414|

એમને જોઈને માતાની આંખો પણ એમનામાં સમાઈ જાય છે જેમ પરાગ ધરાવતા કમળ પર મંડરાતી હોય.2414.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਸਿਕੰਧ ਪੁਰਾਣੇ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਗ੍ਰੰਥੇ ਕ੍ਰਿਸਨਾਵਤਾਰੇ ਦਿਜ ਸੁਦਾਮਾ ਕੋ ਦਾਰਿਦ ਦੂਰ ਕਰਤ ਕੰਚਨ ਧਾਮ ਕਰ ਦੇਤ ਭਏ ॥

eit sree dasam sikandh puraane bachitr naattak granthe krisanaavataare dij sudaamaa ko daarid door karat kanchan dhaam kar det bhe |

બચિત્તર નાટકમાં કૃષ્ણાવતાર (દશમ સ્કંધ પુરાણ પર આધારિત) માં સુદામાને તેમની ગરીબી દૂર કર્યા પછી સોનાનું ઘર આપવાના વર્ણનનો અંત.

ਅਥ ਕਾਨ੍ਰਹ ਜੂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੇ ਦਿਨ ਕੁਰਖੇਤ੍ਰ ਗਵਨਿ ਕਥਨੰ ॥

ath kaanrah joo sooraj grahin ke din kurakhetr gavan kathanan |

હવે સૂર્યગ્રહણના દિવસે કુરુક્ષેત્ર આવવાનું વર્ણન શરૂ થાય છે

ਸਵੈਯਾ ॥

savaiyaa |

સ્વય્યા

ਜਉ ਰਵਿ ਕੇ ਗ੍ਰਸਬੇ ਹੂ ਕੋ ਦਿਵਸ ਲਗਿਓ ਕਹਿ ਜੋਤਿਕੀ ਯੌ ਤੁ ਸੁਨਾਯੋ ॥

jau rav ke grasabe hoo ko divas lagio keh jotikee yau tu sunaayo |

જ્યારે ગ્રહણનો દિવસ આવ્યો, ત્યારે જ્યોતિષીએ આ રીતે વર્ણન કર્યું.

ਕਾਨ੍ਰਹ ਕੀ ਮਾਤ ਬਿਮਾਤ ਅਰੁ ਭ੍ਰਾਤ ਚਲੈ ਕੁਰੁਖੇਤ੍ਰਿ ਇਹੈ ਠਹਰਾਯੋ ॥

kaanrah kee maat bimaat ar bhraat chalai kurukhetr ihai tthaharaayo |

જ્યારે જ્યોતિષીઓએ સૂર્યગ્રહણ વિશે જણાવ્યું, ત્યારે કૃષ્ણની માતા અને ભાઈએ કુરુક્ષેત્ર જવાનો વિચાર કર્યો.

ਤਾਤ ਚਲਿਯੋ ਬ੍ਰਿਜਨਾਥ ਕੋ ਲੈ ਸੰਗਿ ਭਾਤਿਨ ਭਾਤਿ ਕੋ ਸੈਨ ਬਨਾਯੋ ॥

taat chaliyo brijanaath ko lai sang bhaatin bhaat ko sain banaayo |

(તેના) પિતા તેમની સેના સાથે નીકળ્યા અને કૃષ્ણને પોતાની સાથે લઈ ગયા.

ਜੋ ਕੋਊ ਅੰਤੁ ਚਹੈ ਤਿਹ ਕੋ ਤਿਨ ਕੋ ਕਛੂ ਆਵਤ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਯੋ ॥੨੪੧੫॥

jo koaoo ant chahai tih ko tin ko kachhoo aavat ant na paayo |2415|

જુદા જુદા જૂથો બનાવીને, કૃષ્ણના પિતા જવા લાગ્યા અને આ બધું એટલું રહસ્યમય અને અદ્ભુત હતું કે કોઈ તેને સમજી શક્યું નહીં.2415.

ਇਤ ਤੇ ਬ੍ਰਿਜ ਨਾਇਕ ਆਵਤ ਭੇ ਉਤ ਨੰਦ ਤੇ ਆਦਿ ਸਭੈ ਤਹ ਆਏ ॥

eit te brij naaeik aavat bhe ut nand te aad sabhai tah aae |

અહીંથી શ્રી કૃષ્ણ (કુરુક્ષેત્ર) આવ્યા અને ત્યાંથી નંદ વગેરે બધા આવ્યા.

ਚੰਦ੍ਰਭਗਾ ਬ੍ਰਿਖਭਾਨ ਸੁਤਾ ਸਭ ਗੁਆਰਿਨਿ ਸ੍ਯਾਮ ਜਬੈ ਦਰਸਾਏ ॥

chandrabhagaa brikhabhaan sutaa sabh guaarin sayaam jabai darasaae |

આ બાજુથી કૃષ્ણ આવતા હતા અને તે બાજુથી નંદ અને બીજા બધા લોકો, જેમાં ચંદર ભગા, રાધા અને ગોપીઓ કૃષ્ણને આવતા હતા.

ਰੂਪ ਨਿਹਾਰਿ ਰਹੀ ਚਕਿ ਕੈ ਜਕਿ ਗੀ ਕਛੁ ਬੈਨ ਕਹਿਓ ਨਹੀ ਜਾਏ ॥

roop nihaar rahee chak kai jak gee kachh bain kahio nahee jaae |

કૃષ્ણની સુંદરતા જોઈને તેઓ બધા આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા અને મૌન થઈ ગયા

ਨੰਦ ਜਸੋਮਤ ਮੋਹ ਬਢਾਇ ਕੈ ਕਾਨ੍ਰਹ ਜੂ ਕੇ ਉਰ ਮੈ ਲਪਟਾਏ ॥੨੪੧੬॥

nand jasomat moh badtaae kai kaanrah joo ke ur mai lapattaae |2416|

નંદ અને યશોદા, અત્યંત સ્નેહ અનુભવતા, તેમને ગળે લાગ્યા.2416.

ਨੰਦ ਜਸੋਮਤਿ ਪ੍ਰੇਮ ਬਢਾਇ ਕੈ ਨੈਨਨ ਤੇ ਦੁਹੂ ਨੀਰ ਬਹਾਯੋ ॥

nand jasomat prem badtaae kai nainan te duhoo neer bahaayo |

નંદ-યશોદાએ સ્નેહપૂર્વક, આંખમાંથી આંસુ વહેતાં કહ્યું, “હે કૃષ્ણ! તમે અચાનક બ્રજ છોડી દીધું હતું અને

સૂચિ (1 - 1428)

જાપ પાન: 1 - 10

અਕਾਲ ઉસ્તਤ પાન: 11 - 38

બચિત્તર નાટક પાન: 39 - 73

ચાંદી ચરિત્તર ઉકાત બિલાસ પાન: 74 - 99

ચાંદી ચરિત્તર પાન: 100 - 118

વાર શ્રી ભૌગૌતિ જી કી પાન: 119 - 126

જ્ઞાન પ્રબોધ પાન: 127 - 154

ચૌબીસ અવતાર પાન: 155 - 610

બ્રહ્મ અવતાર પાન: 611 - 634

રુદ્ર અવતાર પાન: 635 - 708

શબ્દ હજારે પાન: 709 - 712

૩૩ સ્વૈયાય પાન: 712 - 716

ખાલસા મહિમા પાન: 716 - 716

શસ્ત્ર નામ માળા પાન: 717 - 808

ચરિત્રોપાખ્યાણ પાન: 809 - 1388

જફરનામા પાન: 1389 - 1394

હિકાયત પાન: 1394 - 1428