શ્રી દસમ ગ્રંથ

પાન - 484

ਤਾਹੀ ਸਮੈ ਚਪਲੰਗ ਤੁਰੰਗਨਿ ਆਪਨੀ ਚਾਲ ਕੋ ਰੂਪ ਦਿਖਾਯੋ ॥੧੮੬੪॥

taahee samai chapalang turangan aapanee chaal ko roop dikhaayo |1864|

તે રથમાં તેની સીટ પરથી પડી જવાનો હતો, જ્યારે તેજ ઘોડાઓએ તેમની ગતિ બતાવી અને ભાગી ગયા.1864.

ਦੋਹਰਾ ॥

doharaa |

દોહરા

ਭੁਜਾ ਪਕਰ ਕੇ ਸਾਰਥੀ ਰਥਿ ਤਬ ਡਾਰਿਯੋ ਧੀਰ ॥

bhujaa pakar ke saarathee rath tab ddaariyo dheer |

ધીરજવન (શ્રી કૃષ્ણ) એ સારથિને હાથથી પકડીને રથમાં સુવડાવ્યો.

ਸ੍ਯੰਦਨ ਹਾਕਤ ਆਪੁ ਹੀ ਚਲਿਯੋ ਲਰਤ ਬਲਬੀਰ ॥੧੮੬੫॥

sayandan haakat aap hee chaliyo larat balabeer |1865|

સારથિના હાથને પકડીને અને રથને નિયંત્રિત કરતા, કૃષ્ણએ પોતે જ તેને ચલાવી હતી જ્યારે લડતા હતા.1865.

ਸਵੈਯਾ ॥

savaiyaa |

સ્વય્યા

ਸਾਰਥੀ ਸ੍ਯੰਦਨ ਪੈ ਨ ਲਖਿਯੋ ਬਲਿਦੇਵ ਕਹਿਓ ਰਿਸਿ ਤਾਹਿ ਸੁਨੈ ਕੈ ॥

saarathee sayandan pai na lakhiyo balidev kahio ris taeh sunai kai |

રથ પર (ભગવાન કૃષ્ણના) સારથિને ન જોઈને બલરામે ગુસ્સે થઈને તેમને (રાજા જરાસંધને) કહ્યું કે,

ਜਿਉ ਦਲ ਤੋਰ ਜਿਤਿਯੋ ਸਬ ਹੀ ਤੈਸੋ ਤੋ ਜਿਤ ਹੈ ਜਸ ਡੰਕ ਬਜੈ ਕੈ ॥

jiau dal tor jitiyo sab hee taiso to jit hai jas ddank bajai kai |

જ્યારે બલરામે કૃષ્ણના રથ પરના સારથિને જોયો નહીં ત્યારે તેણે ગુસ્સામાં કહ્યું, “હે રાજા! જે રીતે મેં તમારા સૈન્ય પર વિજય મેળવ્યો છે, તે જ રીતે તમને જીત્યા પછી, હું વિજયના ઢોલ વગાડીશ.

ਮੂਢ ਭਿਰੇ ਪਤਿ ਚਉਦਹ ਲੋਕ ਕੇ ਸੰਗ ਸੁ ਆਪ ਕਉ ਭੂਪ ਕਹੈ ਕੈ ॥

moodt bhire pat chaudah lok ke sang su aap kau bhoop kahai kai |

મૂર્ખ ચૌદ લોકોના સ્વામી સાથે લડે છે અને પોતાને રાજા કહે છે.

ਕੀਟ ਪਤੰਗ ਸੁ ਬਾਜਨ ਸੰਗਿ ਉਡਿਯੋ ਕਛੁ ਚਾਹਤ ਪੰਖ ਲਗੈ ਕੈ ॥੧੮੬੬॥

keett patang su baajan sang uddiyo kachh chaahat pankh lagai kai |1866|

“ઓ મૂર્ખ! તમારી જાતને રાજા તરીકે ઓળખાવતા, તમે બધા ચૌદ વિશ્વના ભગવાન સાથે લડી રહ્યા છો અને નાના કીડાઓ અને જંતુઓની જેમ દેખાય છે, પાંખો મેળવીને આકાશમાં ઉડતા બાજ સાથે સ્પર્ધા કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.1866.

ਛਾਡਤ ਹੈ ਅਜਹੁੰ ਤੁਹਿ ਕਉ ਪਤਿ ਚਉਦਹ ਲੋਕਨ ਕੇ ਸੰਗ ਨ ਲਰੁ ॥

chhaaddat hai ajahun tuhi kau pat chaudah lokan ke sang na lar |

“હું આજે તને છોડીને જાઉં છું, ચૌદ જગતના ભગવાન સાથે યુદ્ધ ન કર

ਗ੍ਯਾਨ ਕੀ ਬਾਤ ਧਰੋ ਮਨ ਮੈ ਸੁ ਅਗ੍ਯਾਨ ਕੀ ਚਿਤ ਤੇ ਬਾਤ ਬਿਦਾ ਕਰੁ ॥

gayaan kee baat dharo man mai su agayaan kee chit te baat bidaa kar |

જ્ઞાની કહેવત સ્વીકારો અને તમારી અજ્ઞાનતાને છોડી દો

ਰਛਕ ਹੈ ਸਭ ਕੋ ਬ੍ਰਿਜਨਾਥ ਕਹੈ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਇਹੈ ਜੀਅ ਮੈ ਧਰੁ ॥

rachhak hai sabh ko brijanaath kahai kab sayaam ihai jeea mai dhar |

“એવું માનો કે કૃષ્ણ બધાના રક્ષક છે

ਤ੍ਯਾਗ ਕੈ ਆਹਵ ਸਸਤ੍ਰ ਸਬੈ ਸੁ ਅਬੈ ਘਨਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕੇ ਪਾਇਨ ਪੈ ਪਰੁ ॥੧੮੬੭॥

tayaag kai aahav sasatr sabai su abai ghan sayaam ke paaein pai par |1867|

તેથી તમારે તમારા શસ્ત્રોનો ત્યાગ કરવો જોઈએ અને તરત જ તેના પગ પર પડવું જોઈએ.” 1867.

ਚੌਪਈ ॥

chauapee |

ચૌપાઈ

ਜਬੈ ਹਲਾਯੁਧ ਐਸੇ ਕਹਿਯੋ ॥

jabai halaayudh aaise kahiyo |

જ્યારે બુલારામે આમ જણાવ્યું હતું

ਕ੍ਰੋਧ ਡੀਠ ਰਾਜਾ ਤਨ ਚਹਿਯੋ ॥

krodh ddeetth raajaa tan chahiyo |

(તેથી) રાજાએ (તેના) શરીર તરફ ક્રોધિત નજરે જોયું.

ਕਹਿਯੋ ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਸਬ ਕੋ ਸੰਘਰ ਹੋਂ ॥

kahiyo nripat sab ko sanghar hon |

રાજાએ કહ્યું (હમણાં જ) બધાને મારી નાખો,

ਛਤ੍ਰੀ ਹੋਇ ਗ੍ਵਾਰ ਤੇ ਟਰ ਹੋਂ ॥੧੮੬੮॥

chhatree hoe gvaar te ttar hon |1868|

જ્યારે બલરામે આ શબ્દો કહ્યા ત્યારે રાજા ગુસ્સે થયો, તેણે કહ્યું, "હું બધાને મારી નાખીશ અને ક્ષત્રિય હોવાને કારણે હું દૂધવાળાઓથી ડરતો નથી."1868.

ਸਵੈਯਾ ॥

savaiyaa |

સ્વય્યા

ਭਾਖਬੋ ਇਉ ਨ੍ਰਿਪ ਕੋ ਸੁਨ ਕੈ ਜਦੁਬੀਰ ਸਬੈ ਅਤਿ ਕੋਪ ਭਰੇ ਹੈ ॥

bhaakhabo iau nrip ko sun kai jadubeer sabai at kop bhare hai |

રાજાના આવા શબ્દો સાંભળીને બધા યાદવ યોદ્ધાઓ ભારે ક્રોધથી ભરાઈ ગયા.

ਧਾਇ ਪਰੇ ਤਜਿ ਸੰਕ ਨਿਸੰਕ ਚਿਤੈ ਅਰਿ ਕਉ ਚਿਤੁ ਮੈ ਨ ਡਰੇ ਹੈ ॥

dhaae pare taj sank nisank chitai ar kau chit mai na ddare hai |

રાજાના આ શબ્દો સાંભળીને કૃષ્ણ ક્રોધથી ભરાઈ ગયા અને તેઓ નિઃસંકોચ તેમના પર પડ્યા.

ਭੂਪ ਅਯੋਧਨ ਮੈ ਧਨੁ ਲੈ ਤਿਹ ਸੀਸ ਕਟੇ ਗਿਰ ਭੂਮਿ ਪਰੇ ਹੈ ॥

bhoop ayodhan mai dhan lai tih sees katte gir bhoom pare hai |

રાજા (જરાસંધ)એ પણ યુદ્ધના મેદાનમાં ધનુષ્ય અને બાણ લીધા અને જે લોકો જમીન પર પડ્યા હતા તેમના માથા કાપી નાખ્યા.

ਮਾਨਹੁ ਪਉਨ ਪ੍ਰਚੰਡ ਬਹੈ ਛੁਟਿ ਬੇਲਨ ਤੇ ਗਿਰਿ ਫੂਲ ਝਰੇ ਹੈ ॥੧੮੬੯॥

maanahu paun prachandd bahai chhutt belan te gir fool jhare hai |1869|

રાજાએ ધનુષ્ય હાથમાં લઈને, સૈનિકોને કાપી નાખ્યા અને તેમને પૃથ્વી પર એવી રીતે પછાડ્યા કે જાણે હિંસક પવન ફૂંકાતા, બેલ વૃક્ષનું ફળ નીચે પડી ગયું હોય.1869.

ਸੈਨ ਸੰਘਾਰਤ ਭੂਪ ਫਿਰੈ ਭਟ ਆਨਿ ਕਉ ਆਖ ਤਰੈ ਨਹੀ ਆਨੇ ॥

sain sanghaarat bhoop firai bhatt aan kau aakh tarai nahee aane |

રાજા, સૈન્યનો નાશ કરે છે, તે કોઈને નોંધપાત્ર ગણતો ન હતો

ਬਾਜ ਘਨੇ ਗਜ ਰਾਜਨ ਕੇ ਸਿਰ ਪਾਇਨ ਲਉ ਸੰਗਿ ਸ੍ਰਉਨ ਕੇ ਸਾਨੇ ॥

baaj ghane gaj raajan ke sir paaein lau sang sraun ke saane |

રાજાના ઘોડા માથાથી પગ સુધી લોહીથી લથપથ છે

ਅਉਰ ਰਥੀਨ ਕਰੇ ਬਿਰਥੀ ਬਹੁ ਭਾਤਿ ਹਨੇ ਜੇਊ ਬਾਧਤ ਬਾਨੇ ॥

aaur ratheen kare birathee bahu bhaat hane jeaoo baadhat baane |

તેણે ઘણા રથ-સવારોને તેમના રથથી વંચિત કર્યા છે

ਸੂਰਨ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਅੰਗ ਗਿਰੇ ਮਾਨੋ ਬੀਜ ਬੁਯੋ ਛਿਤ ਮਾਹਿ ਕ੍ਰਿਸਾਨੇ ॥੧੮੭੦॥

sooran ke pratiang gire maano beej buyo chhit maeh krisaane |1870|

યોદ્ધાઓના અંગો ખેડૂત દ્વારા પથરાયેલા બીજની જેમ પૃથ્વી પર વેરવિખેર પડેલા છે.1870.

ਇਹ ਭਾਤਿ ਬਿਰੁਧ ਨਿਹਾਰ ਭਯੋ ਮੁਸਲੀਧਰ ਸ੍ਯਾਮ ਸੋ ਤੇਜ ਤਏ ਹੈ ॥

eih bhaat birudh nihaar bhayo musaleedhar sayaam so tej te hai |

આ પ્રકારનો વિરોધ (પરિસ્થિતિ) જોઈને બલરામ શ્રીકૃષ્ણ પર નારાજ થયા.

ਭਾਖਿ ਦੋਊ ਨਿਜ ਸੂਤਨ ਕੋ ਰਿਪੁ ਸਾਮੁਹੇ ਜੁਧ ਕੇ ਕਾਜ ਗਏ ਹੈ ॥

bhaakh doaoo nij sootan ko rip saamuhe judh ke kaaj ge hai |

એકબીજાને આ રીતે જોઈને કૃષ્ણ અને બલરામ બંને અત્યંત ક્રોધની આગથી ભરાઈ ગયા અને પોતાના સારથિઓને આગળ વધવાનું કહીને યુદ્ધ માટે શત્રુ સમક્ષ પહોંચ્યા.

ਆਯੁਧ ਲੈ ਸੁ ਹਠੀ ਕਵਚੀ ਰਿਸ ਕੈ ਸੰਗਿ ਪਾਵਕ ਬੇਖ ਭਏ ਹੈ ॥

aayudh lai su hatthee kavachee ris kai sang paavak bekh bhe hai |

તેમના હથિયારો ધારણ કરીને અને તેમના બખ્તરોમાં સજ્જ, અને ભારે ક્રોધમાં પણ આ નાયકો અગ્નિ જેવા દેખાતા હતા.

ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਇਮ ਧਾਵਤ ਭੇ ਮਾਨਹੁ ਕੇਹਰਿ ਦੁਇ ਮ੍ਰਿਗ ਹੇਰਿ ਧਏ ਹੈ ॥੧੮੭੧॥

sayaam bhanai im dhaavat bhe maanahu kehar due mrig her dhe hai |1871|

અને આ બંને નાયકોને જોઈને એવું લાગ્યું કે બે સિંહો જંગલમાં હરણને ભાગી રહ્યા છે.1871.

ਧਨੁ ਸਾਇਕ ਲੈ ਰਿਸਿ ਭੂਪਤਿ ਕੇ ਤਨ ਘਾਇ ਕਰੇ ਬ੍ਰਿਜਰਾਜ ਤਬੈ ॥

dhan saaeik lai ris bhoopat ke tan ghaae kare brijaraaj tabai |

તે જ સમયે, કૃષ્ણએ તેના ધનુષ અને બાણ હાથમાં લીધા, રાજાને એક ફટકો માર્યો.

ਪੁਨਿ ਚਾਰੋ ਈ ਬਾਨਨ ਸੋ ਹਯ ਚਾਰੋ ਈ ਰਾਮ ਭਨੈ ਹਨਿ ਦੀਨੇ ਸਬੈ ॥

pun chaaro ee baanan so hay chaaro ee raam bhanai han deene sabai |

પછી ચાર બાણોથી તેણે રાજાના ચાર ઘોડાઓને મારી નાખ્યા

ਤਿਲ ਕੋਟਿਕ ਸ੍ਯੰਦਨ ਕਾਟਿ ਕੀਯੋ ਧਨੁ ਕਾਟਿ ਦੀਯੋ ਕਰਿ ਕੋਪ ਜਬੈ ॥

til kottik sayandan kaatt keeyo dhan kaatt deeyo kar kop jabai |

ભારે ક્રોધમાં તેણે રાજાનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું અને તેના રથને પણ ચકનાચૂર કરી નાખ્યો

ਨ੍ਰਿਪ ਪਿਆਦੋ ਗਦਾ ਗਹਿ ਸਉਹੇ ਗਯੋ ਅਤਿ ਜੁਧੁ ਭਯੋ ਕਹਿਹੌ ਸੁ ਅਬੈ ॥੧੮੭੨॥

nrip piaado gadaa geh sauhe gayo at judh bhayo kahihau su abai |1872|

ત્યારબાદ રાજા તેની ગદા સાથે એવી રીતે આગળ વધી રહ્યો છે, જેનું હું હવે વર્ણન કરું છું.1872.

ਪਾਇਨ ਧਾਇ ਕੈ ਭੂਪ ਬਲੀ ਸੁ ਗਦਾ ਕਹੁ ਘਾਇ ਹਲੀ ਪ੍ਰਤ ਝਾਰਿਯੋ ॥

paaein dhaae kai bhoop balee su gadaa kahu ghaae halee prat jhaariyo |

બળવાન રાજા પગપાળા દોડી આવ્યો અને બલરામ પર ગદા ફેંકીને તેને મારી નાખ્યો.

ਕੋਪ ਹੁਤੋ ਸੁ ਜਿਤੋ ਤਿਹ ਮੈ ਸਬ ਸੂਰਨ ਕੋ ਸੁ ਪ੍ਰਤਛ ਦਿਖਾਰਿਯੋ ॥

kop huto su jito tih mai sab sooran ko su pratachh dikhaariyo |

રાજાએ પગપાળા ચાલીને બલરામ પર તેની ગદા વડે પ્રહાર કર્યો અને તેનો આખો ક્રોધ યોદ્ધાઓ પર સ્પષ્ટ થઈ ગયો.

ਕੂਦਿ ਹਲੀ ਭੁਇੰ ਠਾਢੋ ਭਯੋ ਜਸੁ ਤਾ ਛਬਿ ਕੋ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਉਚਾਰਿਯੋ ॥

kood halee bhuein tthaadto bhayo jas taa chhab ko kab sayaam uchaariyo |

બલરામ (રથ પરથી) કૂદીને જમીન પર ઊભા રહ્યા. તેમની છબી કવિ શ્યામ દ્વારા આ રીતે ઉચ્ચારવામાં આવી છે.

ਚਾਰੋ ਈ ਅਸ੍ਵਨ ਸੂਤ ਸਮੇਤ ਸੁ ਕੈ ਸਬ ਹੀ ਰਥ ਚੂਰਨ ਡਾਰਿਯੋ ॥੧੮੭੩॥

chaaro ee asvan soot samet su kai sab hee rath chooran ddaariyo |1873|

બલરામ કૂદકો માર્યો અને પૃથ્વી પર ઊભા રહેવા માટે નીચે આવ્યો અને રાજાએ ચારેય ઘોડાઓ સાથે તેના રથને હંકાર્યો.1873.

ਇਤ ਭੂਪ ਗਦਾ ਗਹਿ ਆਵਤ ਭਯੋ ਉਤ ਲੈ ਕੇ ਗਦਾ ਮੁਸਲੀਧਰ ਧਾਯੋ ॥

eit bhoop gadaa geh aavat bhayo ut lai ke gadaa musaleedhar dhaayo |

આ તરફ રાજા પોતાની ગદા લઈને આગળ વધ્યા અને તે બાજુ બલરામ પણ પોતાની ગદા લઈને આગળ વધ્યા

ਆਇ ਅਯੋਧਨ ਬੀਚ ਦੁਹੂੰ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਰਨ ਦੁੰਦ ਮਚਾਯੋ ॥

aae ayodhan beech duhoon kab sayaam kahai ran dund machaayo |

બંનેએ યુદ્ધના મેદાનમાં ભયંકર યુદ્ધ કર્યું,

ਜੁਧ ਕੀਯੋ ਬਹੁਤੇ ਚਿਰ ਲਉ ਨਹਿ ਆਪਿ ਗਿਰਿਓ ਉਤ ਕਉ ਨ ਗਿਰਾਯੋ ॥

judh keeyo bahute chir lau neh aap girio ut kau na giraayo |

અને લાંબા સમય સુધી યુદ્ધ ચાલુ રાખવા છતાં, તેમાંથી કોઈ પણ બીજાને હરાવી શક્યું નહીં

ਐਸੇ ਰਿਝਾਵਤ ਭਯੋ ਸੁਰ ਲੋਗਨ ਧੀਰਨ ਬੀਰਨ ਕੋ ਰਿਝਵਾਯੋ ॥੧੮੭੪॥

aaise rijhaavat bhayo sur logan dheeran beeran ko rijhavaayo |1874|

આ રીતે તેમની લડાઈ જોઈને જ્ઞાની યોદ્ધાઓ મનમાં પ્રસન્ન થઈ ગયા.1874.

ਹਾਰ ਕੈ ਬੈਠ ਰਹੈ ਦੋਊ ਬੀਰ ਸੰਭਾਰਿ ਉਠੈ ਪੁਨਿ ਜੁਧੁ ਮਚਾਵੈ ॥

haar kai baitth rahai doaoo beer sanbhaar utthai pun judh machaavai |

બંને યોદ્ધાઓ જ્યારે થાકી જાય ત્યારે બેસી રહેતા અને પછી ફરી લડવા માટે ઉભા થતા

ਰੰਚ ਨ ਸੰਕ ਕਰੈ ਚਿਤ ਮੈ ਰਿਸ ਕੈ ਦੋਊ ਮਾਰ ਹੀ ਮਾਰ ਉਘਾਵੈ ॥

ranch na sank karai chit mai ris kai doaoo maar hee maar ughaavai |

બંને "મારી નાખો, મારી નાખો" ના બૂમો સાથે નિર્ભયતાથી અને ગુસ્સાથી લડી રહ્યા હતા.

ਜੈਸੇ ਗਦਾਹਵ ਕੀ ਬਿਧਿ ਹੈ ਦੋਊ ਤੈਸੇ ਲਰੈ ਅਰੁ ਘਾਵ ਚਲਾਵੈ ॥

jaise gadaahav kee bidh hai doaoo taise larai ar ghaav chalaavai |

જેમ ગદા-યુદ્ધની પદ્ધતિ છે, બંને લડાઈ અને પ્રહાર (એકબીજા).

ਨੈਕੁ ਟਰੈ ਨ ਅਰੈ ਹਠ ਬਾਧਿ ਗਦਾ ਕੋ ਗਦਾ ਸੰਗਿ ਵਾਰ ਬਚਾਵੈ ॥੧੮੭੫॥

naik ttarai na arai hatth baadh gadaa ko gadaa sang vaar bachaavai |1875|

બંને ગદા-યુદ્ધની રીત પ્રમાણે લડી રહ્યા હતા અને પોતપોતાની જગ્યાએથી સહેજ પણ ડગમગ્યા વિના, તેઓ પોતાની ગદા વડે ગદાના મારામારીથી પોતાને બચાવી રહ્યા હતા.1875.