શ્રી દસમ ગ્રંથ

પાન - 481

ਮਾਰਿ ਹਰਉਲ ਭਜਾਇ ਦਏ ਨ੍ਰਿਪ ਗੋਲ ਕੇ ਮਧਿ ਪਰਿਯੋ ਤਬ ਧਾਯੋ ॥

maar hraul bhajaae de nrip gol ke madh pariyo tab dhaayo |

તે રાજાઓના જૂથ પર પડ્યો અને તેની હળ વડે તે બધાને ભાગી ગયા

ਏਕ ਕੀਏ ਸੁ ਰਥੀ ਬਿਰਥੀ ਅਰਿ ਏਕਨ ਕੋ ਬਹੁ ਘਾਇਨ ਘਾਯੋ ॥

ek kee su rathee birathee ar ekan ko bahu ghaaein ghaayo |

તેઓએ સારથિઓને રથ વગરના બનાવ્યા છે અને તેમના પર અનેક ઘા કર્યા છે.

ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਸਬ ਸੂਰਨ ਕੋ ਇਹ ਭਾਤਿ ਹਲੀ ਪੁਰੁਖਤ ਦਿਖਾਯੋ ॥੧੮੩੫॥

sayaam bhanai sab sooran ko ih bhaat halee purukhat dikhaayo |1835|

તેણે ઘણા રથ-સવારોને તેમના રથથી વંચિત કર્યા અને ઘણાને ઘાયલ કર્યા. કવિ શ્યામ કહે છે કે આ રીતે બલરામે યોદ્ધાઓ સમક્ષ તેમની બહાદુરી દર્શાવી હતી.1835.

ਕ੍ਰੋਧ ਭਰਿਯੋ ਰਨ ਮੈ ਅਤਿ ਕ੍ਰੂਰ ਸੁ ਪਾਨ ਕੇ ਬੀਚ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਲੀਏ ॥

krodh bhariyo ran mai at kraoor su paan ke beech kripaan lee |

(બલરામ) ક્રોધથી ભરાઈને હાથમાં કિરપાણ લઈને રણમાં અત્યંત ભયંકર રૂપ ધારણ કર્યું.

ਅਭਿਮਾਨ ਸੋ ਡੋਲਤ ਹੈ ਰਨ ਭੀਤਰ ਆਨ ਕੋ ਆਨਤ ਹੈ ਨ ਹੀਏ ॥

abhimaan so ddolat hai ran bheetar aan ko aanat hai na hee |

બલરામ ગર્વથી યુદ્ધ-અખાડામાં ફરે છે, મારાથી ભરપૂર અને હાથમાં તલવાર લઈને બીજા કોઈની પરવા કરતા નથી.

ਅਤਿ ਹੀ ਰਸ ਰੁਦ੍ਰ ਕੇ ਬੀਚ ਛਕਿਓ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਮਦ ਪਾਨਿ ਪੀਏ ॥

at hee ras rudr ke beech chhakio kab sayaam kahai mad paan pee |

રૌદ્ર રસમાં બહુ કડવાશ છે, શ્યામ કવિઓ કહે છે, (જાણે) પીધેલા.

ਬਲਭਦ੍ਰ ਸੰਘਾਰਤ ਸਤ੍ਰ ਫਿਰੈ ਜਮ ਕੋ ਸੁ ਭਯਾਨਕ ਰੂਪ ਕੀਏ ॥੧੮੩੬॥

balabhadr sanghaarat satr firai jam ko su bhayaanak roop kee |1836|

તે શરાબના નશામાં ધૂત અને ક્રોધથી ભરેલા વ્યક્તિ જેવો દેખાય છે અને ભયંકર યમની જેમ પોતાને પ્રગટ કરતા દુશ્મનોને મારી રહ્યો છે.1836.

ਸੀਸ ਕਟੇ ਅਰਿ ਬੀਰਨ ਕੇ ਅਤਿ ਹੀ ਮਨ ਭੀਤਰ ਕੋਪ ਭਰੇ ਹੈ ॥

sees katte ar beeran ke at hee man bheetar kop bhare hai |

ભારે ક્રોધમાં, દુશ્મનોના માથા કાપી નાખવામાં આવ્યા હતા

ਕੇਤਨ ਕੇ ਪਦ ਪਾਨ ਕਟੇ ਅਰਿ ਕੇਤਨ ਕੇ ਤਨ ਘਾਇ ਕਰੇ ਹੈ ॥

ketan ke pad paan katte ar ketan ke tan ghaae kare hai |

ઘણાના હાથ અને પગ કપાઈ ગયા છે અને ઘણા યોદ્ધાઓના શરીરના અન્ય ભાગો પર ઘા છે

ਜੇ ਬਲਵੰਡ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਨਿਜ ਠਉਰ ਕੋ ਛਾਡਿ ਕੈ ਦਉਰਿ ਪਰੇ ਹੈ ॥

je balavandd kahaavat hai nij tthaur ko chhaadd kai daur pare hai |

જેઓ પોતાને બળવાન કહે છે, (તેઓ પણ) પોતાની જગ્યાએથી નાસી ગયા છે.

ਤੀਰ ਸਰੀਰਨ ਬੀਚ ਲਗੇ ਭਟ ਮਾਨਹੁ ਸੇਹ ਸਰੂਪ ਧਰੇ ਹੈ ॥੧੮੩੭॥

teer sareeran beech lage bhatt maanahu seh saroop dhare hai |1837|

જેઓ પોતાને શક્તિશાળી ગણાવતા હતા તેઓ તેમના સ્થાનો છોડીને ભાગી ગયા છે અને તીર વડે મારવામાં આવેલા યોદ્ધાઓ પોર્ક્યુપિન જેવા દેખાય છે.1837.

ਇਤ ਐਸੇ ਹਲਾਯੁਧ ਜੁਧ ਕੀਯੋ ਉਤਿ ਸ੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਜਭੂਖਨ ਕੋਪੁ ਬਢਾਯੋ ॥

eit aaise halaayudh judh keeyo ut sree brijabhookhan kop badtaayo |

અહીં બલરામે આવું યુદ્ધ કર્યું છે અને ત્યાં શ્રીકૃષ્ણે (મનમાં) ક્રોધ વધાર્યો છે.

ਜੋ ਭਟ ਸਾਮੁਹਿ ਆਇ ਗਯੋ ਸੋਊ ਏਕ ਹੀ ਬਾਨ ਸੋ ਮਾਰਿ ਗਿਰਾਯੋ ॥

jo bhatt saamuhi aae gayo soaoo ek hee baan so maar giraayo |

આ બાજુ બલરામે આ રીતે યુદ્ધ કર્યું અને તે બાજુ કૃષ્ણ ક્રોધિત થઈને એક જ તીરથી કોઈને પણ પછાડી નાખે છે, જે કોઈ તેનો સામનો કરે છે.

ਅਉਰ ਜਿਤੇ ਨ੍ਰਿਪ ਸੈਨ ਹੁਤੇ ਸੁ ਨਿਮੇਖ ਬਿਖੈ ਜਮ ਧਾਮਿ ਪਠਾਯੋ ॥

aaur jite nrip sain hute su nimekh bikhai jam dhaam patthaayo |

રાજાની બધી સેના જે ત્યાં હતી, તેણે તેને પળવારમાં યમના ધામમાં મોકલી દીધી.

ਕਾਹੂੰ ਨ ਧੀਰ ਧਰਿਯੋ ਚਿਤ ਮੈ ਭਜਿ ਗੈ ਜਬ ਸ੍ਯਾਮ ਇਤੋ ਰਨ ਪਾਯੋ ॥੧੮੩੮॥

kaahoon na dheer dhariyo chit mai bhaj gai jab sayaam ito ran paayo |1838|

કૃષ્ણની આવી લડાઈ જોઈને, બધા દુશ્મનો, તેમની સહનશક્તિ છોડીને ભાગી ગયા.1838.

ਜੇ ਭਟ ਲਾਜ ਭਰੇ ਅਤਿ ਹੀ ਪ੍ਰਭ ਕਾਰਜ ਜਾਨ ਕੇ ਕੋਪ ਬਢਾਏ ॥

je bhatt laaj bhare at hee prabh kaaraj jaan ke kop badtaae |

અભિમાનથી ભરેલા યોદ્ધાઓ (તેમના) સ્વામીનું કામ જોઈને ક્રોધિત થઈ ગયા.

ਸੰਕਹਿ ਤ੍ਯਾਗ ਅਸੰਕਤ ਹੁਇ ਸੁ ਬਜਾਇ ਨਿਸਾਨਨ ਕੋ ਸਮੁਹਾਏ ॥

sankeh tayaag asankat hue su bajaae nisaanan ko samuhaae |

જે યોદ્ધાઓ શરમ અનુભવતા હતા, તેઓ પણ હવે કૃષ્ણને હરાવવાના ઉદ્દેશ્યથી, ગુસ્સે થઈને, સંકોચ છોડીને, યુદ્ધના ઢોલ વગાડતા તેમની સામે આવ્યા.

ਸਾਰੰਗ ਸ੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਜਨਾਥ ਲੈ ਹਾਥਿ ਸੁ ਖੈਚ ਚਢਾਇ ਕੈ ਬਾਨ ਚਲਾਏ ॥

saarang sree brijanaath lai haath su khaich chadtaae kai baan chalaae |

શ્રી કૃષ્ણે હાથમાં ધનુષ્ય વડે તીર છોડ્યા છે.

ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਬਲਬੰਡ ਬਡੇ ਸਰ ਏਕ ਹੀ ਏਕ ਸੋ ਮਾਰਿ ਗਿਰਾਏ ॥੧੮੩੯॥

sayaam bhanai balabandd badde sar ek hee ek so maar giraae |1839|

કૃષ્ણે પોતાના હાથમાં ધનુષ્ય પકડીને પોતાના તીરો છોડ્યા અને તેમણે એક તીર વડે સો શત્રુઓને પછાડી દીધા.1839.

ਚੌਪਈ ॥

chauapee |

ચૌપાઈ

ਜਰਾਸੰਧਿ ਕੋ ਦਲੁ ਹਰਿ ਮਾਰਿਯੋ ॥

jaraasandh ko dal har maariyo |

જરાસંધની સેના કૃષ્ણ દ્વારા મારી નાખવામાં આવી છે

ਭੂਪਤਿ ਕੋ ਸਬ ਗਰਬ ਉਤਾਰਿਯੋ ॥

bhoopat ko sab garab utaariyo |

જરાસંધના સૈન્યને કૃષ્ણ દ્વારા પછાડવામાં આવ્યું અને આ રીતે રાજાના અભિમાનને છીનવી નાખ્યું.

ਅਬਿ ਕਹੈ ਕਉਨ ਉਪਾਵਹਿ ਕਰੋ ॥

ab kahai kaun upaaveh karo |

(રાજા મનમાં વિચારવા લાગ્યા કે) હવે મને કહો, મારે શું કરવું જોઈએ?

ਰਨ ਮੈ ਆਜ ਜੂਝ ਹੀ ਮਰੋ ॥੧੮੪੦॥

ran mai aaj joojh hee maro |1840|

રાજાએ વિચાર્યું કે પછી શું પગલું ભરવું જોઈએ અને તે દિવસે યુદ્ધમાં કેવી રીતે મૃત્યુ પામવું જોઈએ?1840.

ਇਉ ਚਿਤਿ ਚਿੰਤ ਧਨੁਖ ਕਰਿ ਗਹਿਯੋ ॥

eiau chit chint dhanukh kar gahiyo |

એમ ચિત્તમાં વિચારી તેણે ધનુષ્ય હાથમાં પકડ્યું

ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸੰਗਿ ਜੂਝ ਪੁਨਿ ਚਹਿਯੋ ॥

prabh kai sang joojh pun chahiyo |

આમ વિચારીને તેણે પોતાનું ધનુષ્ય હાથમાં પકડ્યું અને કૃષ્ણ સાથે ફરીથી યુદ્ધ કરવાનું પણ વિચાર્યું.

ਪਹਰਿਯੋ ਕਵਚ ਸਾਮੁਹੇ ਧਾਯੋ ॥

pahariyo kavach saamuhe dhaayo |

તે બખ્તર પહેરીને આગળ આવ્યો છે.

ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਮਨਿ ਕੋਪ ਬਢਾਯੋ ॥੧੮੪੧॥

sayaam bhanai man kop badtaayo |1841|

તેણે પોતાનું બખ્તર પહેર્યું અને કૃષ્ણની સામે આવ્યા.1841.

ਦੋਹਰਾ ॥

doharaa |

દોહરા

ਜਰਾਸੰਧਿ ਰਨ ਭੂਮਿ ਮੈ ਬਾਨ ਕਮਾਨ ਚਢਾਇ ॥

jaraasandh ran bhoom mai baan kamaan chadtaae |

જરાસંધે યુદ્ધના મેદાનમાં ધનુષ્ય પર બાણ મૂક્યું છે.

ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਤਬ ਕ੍ਰਿਸਨ ਸੋ ਬੋਲਿਯੋ ਭਉਹ ਤਨਾਇ ॥੧੮੪੨॥

sayaam bhanai tab krisan so boliyo bhauh tanaae |1842|

જરાસંધે પછી ધનુષ્ય અને તીર ઉપાડ્યા અને તેમનો મુગટ પહેરીને કૃષ્ણને કહ્યું, 1842

ਨ੍ਰਿਪ ਜਰਾਸੰਧਿ ਬਾਚ ਕਾਨ੍ਰਹ ਸੋ ॥

nrip jaraasandh baach kaanrah so |

કૃષ્ણને સંબોધિત જરાસંધનું ભાષણ:

ਸਵੈਯਾ ॥

savaiyaa |

સ્વય્યા

ਜੋ ਬਲ ਹੈ ਤੁਮ ਮੈ ਨੰਦ ਨੰਦਨ ਸੋ ਅਬ ਪਉਰਖ ਮੋਹਿ ਦਿਖਈਯੈ ॥

jo bal hai tum mai nand nandan so ab paurakh mohi dikheeyai |

“હે કૃષ્ણ! જો તમારી પાસે શક્તિ અને શક્તિ છે, તો મને બતાવો

ਠਾਢੋ ਕਹਾ ਮੁਹਿ ਓਰ ਨਿਹਾਰਤ ਮਾਰਤ ਹੋ ਸਰ ਭਾਜਿ ਨ ਜਈਯੈ ॥

tthaadto kahaa muhi or nihaarat maarat ho sar bhaaj na jeeyai |

તું મારી તરફ શું જોઈ રહ્યો છે, ત્યાં ઉભો છે? હું તને મારું તીર મારીશ, ક્યાંય ભાગીશ નહિ

ਕੈ ਅਬ ਡਾਰਿ ਹਥਿਆਰ ਗਵਾਰ ਸੰਭਾਰ ਕੈ ਮੋ ਸੰਗਿ ਜੂਝ ਮਚਈਯੈ ॥

kai ab ddaar hathiaar gavaar sanbhaar kai mo sang joojh macheeyai |

“હે મૂર્ખ યાદવ! તમારી જાતને સમર્પિત કરો નહીંતર મારી સાથે ખૂબ સાવધાની સાથે લડો

ਕਾਹੇ ਕਉ ਪ੍ਰਾਨ ਤਜੈ ਰਨ ਮੈ ਬਨ ਮੈ ਸੁਖ ਸੋ ਬਛ ਗਾਇ ਚਰਈਯੈ ॥੧੮੪੩॥

kaahe kau praan tajai ran mai ban mai sukh so bachh gaae chareeyai |1843|

શા માટે તમે યુદ્ધમાં તમારું જીવન સમાપ્ત કરવા માંગો છો? જાઓ અને તમારી ગાયો અને વાછરડાઓને શાંતિથી જંગલમાં ચરાવો.” 1843.

ਬ੍ਰਿਜਰਾਜ ਮਨੈ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਉਹ ਭੂਪ ਕੇ ਬੈਨ ਸੁਨੇ ਜਬ ਐਸੇ ॥

brijaraaj manai kab sayaam bhanai uh bhoop ke bain sune jab aaise |

કવિ શ્યામ જ્યારે રાજા પાસેથી આવા શબ્દો સાંભળ્યા ત્યારે શ્રી કૃષ્ણના મનની (સ્થિતિ)નું વર્ણન કરે છે.

ਸ੍ਰੀ ਹਰਿ ਕੇ ਉਰ ਮੈ ਰਿਸ ਯੌ ਪ੍ਰਗਟੀ ਪਰਸੇ ਘ੍ਰਿਤ ਪਾਵਕ ਤੈਸੇ ॥

sree har ke ur mai ris yau pragattee parase ghrit paavak taise |

જ્યારે કૃષ્ણએ રાજાના આ શબ્દો સાંભળ્યા ત્યારે તેમના મનમાં ઘી નાખવાથી અગ્નિની જેમ ક્રોધ ભભૂકી ઉઠ્યો.

ਜਿਉ ਮ੍ਰਿਗਰਾਜ ਸ੍ਰਿਗਾਵਲ ਕੀ ਕੂਕ ਸੁਨੇ ਬਨਿ ਹੂਕ ਉਠੇ ਮਨ ਵੈਸੇ ॥

jiau mrigaraaj srigaaval kee kook sune ban hook utthe man vaise |

જે રીતે સિંહ શિયાળનો પોકાર સાંભળીને પાંજરામાં ગર્જના કરે છે, તેવી જ રીતે શ્રી કૃષ્ણના મનની સ્થિતિ છે.

ਯੌ ਅਟਕੀ ਅਰਿ ਕੀ ਬਤੀਯਾ ਖਟਕੈ ਪਗ ਮੈ ਅਟਿ ਕੰਟਕ ਜੈਸੇ ॥੧੮੪੪॥

yau attakee ar kee bateeyaa khattakai pag mai att kanttak jaise |1844|

"ઓ શિયાળની કિલકારીઓ સાંભળીને સિંહ ગુસ્સે થઈ જાય છે, અથવા કપડામાં કાંટા મારવાથી મન ગુસ્સે થઈ જાય છે.1844.

ਕ੍ਰੁਧਤ ਹ੍ਵੈ ਬ੍ਰਿਜਰਾਜ ਇਤੈ ਸੁ ਘਨੇ ਲਖਿ ਕੈ ਤਿਹ ਬਾਨ ਚਲਾਏ ॥

krudhat hvai brijaraaj itai su ghane lakh kai tih baan chalaae |

આ બાજુ કૃષ્ણે ગુસ્સે થઈને અનેક બાણો છોડ્યા

ਕੋਪਿ ਉਤੇ ਧਨੁ ਲੇਤ ਭਯੋ ਨ੍ਰਿਪ ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਦੋਊ ਨੈਨ ਤਚਾਏ ॥

kop ute dhan let bhayo nrip sayaam bhanai doaoo nain tachaae |

એ બાજુ રાજાએ ગુસ્સામાં લાલ આંખે પોતાના હાથમાં ધનુષ્ય ઉપાડ્યું

ਜੋ ਸਰ ਆਵਤ ਭਯੋ ਹਰਿ ਊਪਰਿ ਸੋ ਛਿਨ ਮੈ ਸਬ ਕਾਟਿ ਗਿਰਾਏ ॥

jo sar aavat bhayo har aoopar so chhin mai sab kaatt giraae |

શ્રી કૃષ્ણ પાસે આવેલા તીરો (રાજા જરાસંધના) એ બધાના ટુકડા કરી નાખ્યા અને ફેંકી દીધા.

ਸ੍ਰੀ ਹਰਿ ਕੇ ਸਰ ਭੂਪਤਿ ਕੇ ਤਨ ਕਉ ਤਨਕੋ ਨਹਿ ਭੇਟਨ ਪਾਏ ॥੧੮੪੫॥

sree har ke sar bhoopat ke tan kau tanako neh bhettan paae |1845|

જે તીર કૃષ્ણ તરફ આવી રહ્યા હતા તે તેમને અટકાવ્યા હતા અને કૃષ્ણના તીરો kng.1845 ને સ્પર્શતા પણ નથી.

ਇਤ ਸੋ ਨ੍ਰਿਪ ਜੂਝਿ ਕਰੈ ਹਰਿ ਸਿਉ ਉਤ ਤੇ ਮੁਸਲੀ ਇਕ ਬੈਨ ਸੁਨਾਯੋ ॥

eit so nrip joojh karai har siau ut te musalee ik bain sunaayo |

અહીં રાજા શ્રી કૃષ્ણ સાથે યુદ્ધ કરી રહ્યા છે અને ત્યાંથી બલરામ (તેમને) એક શબ્દ બોલે છે.

ਮਾਰਿ ਬਿਦਾਰਿ ਦਏ ਤੁਮਰੇ ਭਟ ਤੈ ਮਨ ਮੈ ਨਹੀ ਨੈਕੁ ਲਜਾਯੋ ॥

maar bidaar de tumare bhatt tai man mai nahee naik lajaayo |

આ બાજુ રાજા કૃષ્ણ સાથે યુદ્ધ કરી રહ્યા છે અને તે બાજુ બલરામે રાજાને કહ્યું, “અમે તમારા યોદ્ધાઓને મારી નાખ્યા છે, છતાં પણ તમને શરમ નથી આવતી.

ਰੇ ਨ੍ਰਿਪ ਕਾਹੇ ਕਉ ਜੂਝ ਮਰੈ ਫਿਰਿ ਜਾਹੋ ਘਰੈ ਲਰਿ ਕਾ ਫਲੁ ਪਾਯੋ ॥

re nrip kaahe kau joojh marai fir jaaho gharai lar kaa fal paayo |

“હે રાજા! તમારા ઘરે પાછા જાઓ, લડીને શું મેળવશો? હે રાજા! તમે હરણ જેવા છો અને

સૂચિ (1 - 1428)

જાપ પાન: 1 - 10

અਕਾਲ ઉસ્તਤ પાન: 11 - 38

બચિત્તર નાટક પાન: 39 - 73

ચાંદી ચરિત્તર ઉકાત બિલાસ પાન: 74 - 99

ચાંદી ચરિત્તર પાન: 100 - 118

વાર શ્રી ભૌગૌતિ જી કી પાન: 119 - 126

જ્ઞાન પ્રબોધ પાન: 127 - 154

ચૌબીસ અવતાર પાન: 155 - 610

બ્રહ્મ અવતાર પાન: 611 - 634

રુદ્ર અવતાર પાન: 635 - 708

શબ્દ હજારે પાન: 709 - 712

૩૩ સ્વૈયાય પાન: 712 - 716

ખાલસા મહિમા પાન: 716 - 716

શસ્ત્ર નામ માળા પાન: 717 - 808

ચરિત્રોપાખ્યાણ પાન: 809 - 1388

જફરનામા પાન: 1389 - 1394

હિકાયત પાન: 1394 - 1428