श्री दसाम ग्रंथ

पान - 550


ਸੰਧਿ ਜਰਾ ਹੂ ਕੋ ਸੈਨ ਮਥਿਓ ਅਰੁ ਸਤ੍ਰਨ ਕੋ ਜਿਹ ਮਾਨਹਿ ਟਾਰਿਓ ॥
संधि जरा हू को सैन मथिओ अरु सत्रन को जिह मानहि टारिओ ॥

ज्याने जरासंधाच्या सैन्याला त्रास दिला आणि शत्रूंचा अभिमान नष्ट केला.

ਤਿਉ ਬ੍ਰਿਜ ਨਾਇਕ ਸਾਧਨ ਕੇ ਪੁਨਿ ਚਾਹਤ ਹੈ ਸਭ ਪਾਪਨ ਟਾਰਿਓ ॥੨੪੮੧॥
तिउ ब्रिज नाइक साधन के पुनि चाहत है सभ पापन टारिओ ॥२४८१॥

ज्या प्रकारे जरासंधाच्या सैन्याचे मंथन करून त्याचा अभिमान चकनाचूर झाला, त्याच प्रकारे कृष्णाला त्या स्त्रियांची सर्व पापे संपवायची आहेत.2481.

ਜੋ ਬ੍ਰਿਜ ਨਾਇਕ ਕੇ ਰੁਚ ਸੋ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਫੁਨਿ ਗੀਤਨ ਗੈ ਹੈ ॥
जो ब्रिज नाइक के रुच सो कबि स्याम भनै फुनि गीतन गै है ॥

कवीला श्याम म्हणतात, जो (साधक) प्रेमाने भगवान श्रीकृष्णाची गाणी गातो.

ਚਾਤੁਰਤਾ ਸੰਗ ਜੋ ਹਰਿ ਕੋ ਜਸੁ ਬੀਚ ਕਬਿਤਨ ਕੇ ਸੁ ਬਨੈ ਹੈ ॥
चातुरता संग जो हरि को जसु बीच कबितन के सु बनै है ॥

जो कोणी प्रेमाने कृष्णाची गाणी गाईल, त्याचा महिमा कवितेत छान वर्णन करा.

ਅਉਰਨ ਤੇ ਸੁਨਿ ਜੋ ਚਰਚਾ ਹਰਿ ਕੀ ਹਰਿ ਕੋ ਮਨ ਭੀਤਰ ਦੈ ਹੈ ॥
अउरन ते सुनि जो चरचा हरि की हरि को मन भीतर दै है ॥

जो (व्यक्ती) इतरांकडून श्रीकृष्णाची चर्चा ऐकतो आणि आपले मन श्रीकृष्णावर स्थिर करतो.

ਸੋ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਧਰਿ ਕੈ ਤਨ ਯਾ ਭਵ ਭੀਤਰ ਫੇਰਿ ਨ ਐ ਹੈ ॥੨੪੮੨॥
सो कबि स्याम भनै धरि कै तन या भव भीतर फेरि न ऐ है ॥२४८२॥

इतरांकडून त्याच्याबद्दल ऐकल्यावर त्याच्या मनात परमेश्वराबद्दल चर्चा करा, कवी श्याम म्हणतात की तो दुसरे शरीर धारण करणार नाही आणि स्थलांतर करणार नाही.2482.

ਜੋ ਉਪਮਾ ਬ੍ਰਿਜਨਾਥ ਕੀ ਗਾਇ ਹੈ ਅਉਰ ਕਬਿਤਨ ਬੀਚ ਕਰੈਗੇ ॥
जो उपमा ब्रिजनाथ की गाइ है अउर कबितन बीच करैगे ॥

जो श्रीकृष्णाची उपमा गातो आणि काव्यात रचना करतो.

ਪਾਪਨ ਕੀ ਤੇਊ ਪਾਵਕ ਮੈ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਕਬਹੂੰ ਨ ਜਰੈਗੇ ॥
पापन की तेऊ पावक मै कबि स्याम भनै कबहूं न जरैगे ॥

जे कृष्णाचे गुणगान गातील आणि कवितेतून त्यांचे वर्णन करतील, ते पापाच्या अग्नीत कधीही जळणार नाहीत.

ਚਿੰਤ ਸਭੈ ਮਿਟ ਹੈ ਜੁ ਰਹੀ ਛਿਨ ਮੈ ਤਿਨ ਕੇ ਅਘ ਬ੍ਰਿੰਦ ਟਰੈਗੇ ॥
चिंत सभै मिट है जु रही छिन मै तिन के अघ ब्रिंद टरैगे ॥

त्यांच्या सर्व चिंता नष्ट होतील आणि त्यांची सर्व पापे एकत्रितपणे नष्ट होतील

ਜੇ ਨਰ ਸ੍ਯਾਮ ਜੂ ਕੇ ਪਰਸੇ ਪਗ ਤੇ ਨਰ ਫੇਰਿ ਨ ਦੇਹ ਧਰੈਗੇ ॥੨੪੮੩॥
जे नर स्याम जू के परसे पग ते नर फेरि न देह धरैगे ॥२४८३॥

जो मनुष्य कृष्णाच्या चरणांना स्पर्श करेल, तो पुन्हा कधीही शरीर धारण करणार नाही.2483.

ਜੋ ਬ੍ਰਿਜ ਨਾਇਕ ਕੋ ਰੁਚਿ ਸੋ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਫੁਨਿ ਜਾਪੁ ਜਪੈ ਹੈ ॥
जो ब्रिज नाइक को रुचि सो कबि स्याम भनै फुनि जापु जपै है ॥

कवी श्याम म्हणतात, मग जे (व्यक्ती) आवडीने श्रीकृष्णाचा जप करतात.

ਜੋ ਤਿਹ ਕੇ ਹਿਤ ਕੈ ਮਨ ਮੈ ਬਹੁ ਮੰਗਨ ਲੋਗਨ ਕਉ ਧਨ ਦੈ ਹੈ ॥
जो तिह के हित कै मन मै बहु मंगन लोगन कउ धन दै है ॥

जो प्रेमाने कृष्णाचे नामस्मरण करील, जो त्याचे स्मरण करणाऱ्याला संपत्ती वगैरे देईल,

ਜੋ ਤਜਿ ਕਾਜ ਸਭੈ ਘਰ ਕੇ ਤਿਹ ਪਾਇਨ ਕੇ ਚਿਤ ਭੀਤਰ ਦੈ ਹੈ ॥
जो तजि काज सभै घर के तिह पाइन के चित भीतर दै है ॥

जे (व्यक्ती) घरातील सर्व कामे सोडून त्याचे पाय चितेत (जागा) ठेवतात.

ਭੀਤਰ ਤੇ ਅਬ ਯਾ ਜਗ ਕੇ ਅਘ ਬ੍ਰਿੰਦਨ ਬੀਰ ਬਿਦਾ ਕਰਿ ਜੈ ਹੈ ॥੨੪੮੪॥
भीतर ते अब या जग के अघ ब्रिंदन बीर बिदा करि जै है ॥२४८४॥

जो गृहस्थाची सर्व कार्ये सोडून आपले मन कृष्णाच्या चरणी लीन करेल, तर जगातील सर्व पापे त्याच्या मनाचा निरोप घेतील.2484.

ਪ੍ਰੇਮ ਕੀਓ ਨ ਕੀਓ ਬਹੁਤੋ ਤਪ ਕਸਟ ਸਹਿਓ ਤਨ ਕੋ ਅਤਿ ਤਾਯੋ ॥
प्रेम कीओ न कीओ बहुतो तप कसट सहिओ तन को अति तायो ॥

प्रेमात लीन नसला तरी त्याने शरीरावर अनेक दुःखे सोसून तपस्या केली.

ਕਾਸੀ ਮੈ ਜਾਇ ਪੜਿਓ ਅਤਿ ਹੀ ਬਹੁ ਬੇਦਨ ਕੋ ਕਰਿ ਸਾਰ ਨ ਆਯੋ ॥
कासी मै जाइ पड़िओ अति ही बहु बेदन को करि सार न आयो ॥

काशी येथे वेदांच्या पठणाच्या सूचना मिळाल्या होत्या, परंतु त्याचे सार समजले नाही.

ਦਾਨ ਦੀਏ ਬਸਿ ਹ੍ਵੈ ਗਯੋ ਸ੍ਯਾਮ ਸਭੈ ਅਪਨੋ ਤਿਨ ਦਰਬ ਗਵਾਯੋ ॥
दान दीए बसि ह्वै गयो स्याम सभै अपनो तिन दरब गवायो ॥

(ज्यांनी) दान दिले, () श्रीकृष्ण त्यांचे निवासस्थान झाले, (नाही) त्या सर्वांची संपत्ती गेली.

ਅੰਤ੍ਰਿ ਕੀ ਰੁਚਿ ਕੈ ਹਰਿ ਸਿਉ ਜਿਹ ਹੇਤ ਕੀਓ ਤਿਨ ਹੂ ਹਰਿ ਪਾਯੋ ॥੨੪੮੫॥
अंत्रि की रुचि कै हरि सिउ जिह हेत कीओ तिन हू हरि पायो ॥२४८५॥

असा विचार करून त्याने आपली सर्व संपत्ती परमेश्वर प्रसन्न होईल म्हणून दानात दिली, परंतु ज्याने परमेश्वरावर मनापासून प्रेम केले त्यालाच परमेश्वराचा साक्षात्कार होऊ शकतो.2485.

ਕਾ ਭਯੋ ਜੋ ਬਕ ਲੋਚਨ ਮੂੰਦ ਕੈ ਬੈਠਿ ਰਹਿਓ ਜਗ ਭੇਖ ਦਿਖਾਏ ॥
का भयो जो बक लोचन मूंद कै बैठि रहिओ जग भेख दिखाए ॥

मग काय, जर काही क्रेनसारखे भक्त डोळे बंद करून लोकांना दाखवून धर्मद्रोह करत असतील तर?

ਮੀਨ ਫਿਰਿਓ ਜਲ ਨ੍ਰਹਾਤ ਸਦਾ ਤੁ ਕਹਾ ਤਿਹ ਕੇ ਕਰਿ ਮੋ ਹਰਿ ਆਏ ॥
मीन फिरिओ जल न्रहात सदा तु कहा तिह के करि मो हरि आए ॥

कोणी माशाप्रमाणे सर्व तीर्थस्थानांवर स्नान करत असेल, त्याला कधी परमेश्वराचा साक्षात्कार झाला आहे का?

ਦਾਦੁਰ ਜੋ ਦਿਨ ਰੈਨਿ ਰਟੈ ਸੁ ਬਿਹੰਗ ਉਡੈ ਤਨਿ ਪੰਖ ਲਗਾਏ ॥
दादुर जो दिन रैनि रटै सु बिहंग उडै तनि पंख लगाए ॥

(जसे) बेडूक जो रात्रंदिवस बोलत राहतो किंवा (जसा) अंगावर पंख घेऊन उडणारा पक्षी.

ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਇਹ ਸੰਤ ਸਭਾ ਬਿਨੁ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹੂ ਬ੍ਰਿਜਨਾਥ ਰਿਝਾਏ ॥੨੪੮੬॥
स्याम भनै इह संत सभा बिनु प्रेम कहू ब्रिजनाथ रिझाए ॥२४८६॥

बेडूक रात्रंदिवस आरडाओरडा करतात, पक्षी नेहमी उडतात, परंतु कवी श्याम म्हणतात की (नावाचे) पुनरावृत्ती करून आणि इकडे तिकडे धावूनही, प्रेमाशिवाय कोणीही कृष्णाला संतुष्ट करू शकले नाही.2486.

ਲਾਲਚ ਜੋ ਧਨ ਕੇ ਕਿਨਹੂ ਜੁ ਪੈ ਗਾਇ ਭਲੈ ਪ੍ਰਭ ਗੀਤ ਸੁਨਾਯੋ ॥
लालच जो धन के किनहू जु पै गाइ भलै प्रभ गीत सुनायो ॥

जर एखाद्याला पैशाचा लोभ असेल आणि त्याने एखाद्याला परमेश्वराची गाणी चांगली सांगितली असतील.

ਨਾਚ ਨਚਿਓ ਨ ਖਚਿਓ ਤਿਹ ਮੈ ਹਰਿ ਲੋਕ ਅਲੋਕ ਕੋ ਪੈਡ ਨ ਪਾਯੋ ॥
नाच नचिओ न खचिओ तिह मै हरि लोक अलोक को पैड न पायो ॥

जो भगवंताची स्तुती करतो, धनाची लालसा बाळगतो आणि त्याच्यावर प्रेम न करता नाचतो, त्याला परमेश्वराकडे जाणारा मार्ग कळू शकत नाही.

ਹਾਸ ਕਰਿਓ ਜਗ ਮੈ ਆਪੁਨੋ ਸੁਪਨੇ ਹੂ ਨ ਗਿਆਨ ਕੋ ਤਤੁ ਜਨਾਯੋ ॥
हास करिओ जग मै आपुनो सुपने हू न गिआन को ततु जनायो ॥

ज्याने आपले सर्व आयुष्य नुसत्या खेळात घालवले आणि त्याला ज्ञानाचे मर्म कळले नाही, त्यालाही परमेश्वराचा साक्षात्कार होऊ शकला नाही.

ਪ੍ਰੇਮ ਬਿਨਾ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਕਰਿ ਕਾਹੂ ਕੇ ਮੈ ਬ੍ਰਿਜ ਨਾਇਕ ਆਯੋ ॥੨੪੮੭॥
प्रेम बिना कबि स्याम भनै करि काहू के मै ब्रिज नाइक आयो ॥२४८७॥

भगवान श्रीकृष्णावर प्रेम केल्याशिवाय त्याची जाणीव कशी होईल?2487.

ਹਾਰਿ ਚਲੇ ਗ੍ਰਿਹ ਆਪਨੇ ਕੋ ਬਨ ਮੋ ਬਹੁਤੋ ਤਿਨ ਧਿਆਨ ਲਗਾਏ ॥
हारि चले ग्रिह आपने को बन मो बहुतो तिन धिआन लगाए ॥

जे जंगलात ध्यान करतात, ते शेवटी थकून आपल्या घरी परततात

ਸਿਧ ਸਮਾਧਿ ਅਗਾਧਿ ਕਥਾ ਮੁਨਿ ਖੋਜ ਰਹੇ ਹਰਿ ਹਾਥਿ ਨ ਆਏ ॥
सिध समाधि अगाधि कथा मुनि खोज रहे हरि हाथि न आए ॥

विद्वान आणि ऋषींनी चिंतनाने परमेश्वराचा शोध घेतला, परंतु तो परमेश्वर कोणालाच प्राप्त झाला नाही.

ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਸਭ ਬੇਦ ਕਤੇਬਨ ਸੰਤਨ ਕੇ ਮਤਿ ਯੌ ਠਹਰਾਏ ॥
स्याम भनै सभ बेद कतेबन संतन के मति यौ ठहराए ॥

(कवी) श्याम म्हणतात की हे सर्व वेद, ग्रंथ आणि संतांच्या मतानुसार स्थापित आहे.

ਭਾਖਤ ਹੈ ਕਬਿ ਸੰਤ ਸੁਨੋ ਜਿਹ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀਏ ਤਿਹ ਸ੍ਰੀਪਤਿ ਪਾਏ ॥੨੪੮੮॥
भाखत है कबि संत सुनो जिह प्रेम कीए तिह स्रीपति पाए ॥२४८८॥

सर्व वेद, काटेब (सेमिटिक धर्मग्रंथ) आणि संत हेच सांगतात की ज्याने परमेश्वरावर प्रेम केले आहे, त्याने त्याचा साक्षात्कार केला आहे.2488.

ਛਤ੍ਰੀ ਕੋ ਪੂਤ ਹੌ ਬਾਮਨ ਕੋ ਨਹਿ ਕੈ ਤਪੁ ਆਵਤ ਹੈ ਜੁ ਕਰੋ ॥
छत्री को पूत हौ बामन को नहि कै तपु आवत है जु करो ॥

मी क्षत्रियाचा मुलगा आहे आणि ब्राह्मणाचा नाही जो कठोर तपस्या करण्यास शिकवू शकतो.

ਅਰੁ ਅਉਰ ਜੰਜਾਰ ਜਿਤੋ ਗ੍ਰਿਹ ਕੋ ਤੁਹਿ ਤਿਆਗਿ ਕਹਾ ਚਿਤ ਤਾ ਮੈ ਧਰੋ ॥
अरु अउर जंजार जितो ग्रिह को तुहि तिआगि कहा चित ता मै धरो ॥

तुला सोडून जगाच्या पेचात मी कसा गढून जाईन

ਅਬ ਰੀਝਿ ਕੈ ਦੇਹੁ ਵਹੈ ਹਮ ਕਉ ਜੋਊ ਹਉ ਬਿਨਤੀ ਕਰ ਜੋਰਿ ਕਰੋ ॥
अब रीझि कै देहु वहै हम कउ जोऊ हउ बिनती कर जोरि करो ॥

मी हात जोडून जी काही विनंती करत आहे, हे परमेश्वरा!

ਜਬ ਆਉ ਕੀ ਅਉਧ ਨਿਦਾਨ ਬਨੈ ਅਤਿ ਹੀ ਰਨ ਮੈ ਤਬ ਜੂਝਿ ਮਰੋ ॥੨੪੮੯॥
जब आउ की अउध निदान बनै अति ही रन मै तब जूझि मरो ॥२४८९॥

कृपया कृपा करा आणि मला हे वरदान द्या की जेव्हा माझा अंत होईल तेव्हा मी रणांगणात लढत मरेन.2489.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

डोहरा

ਸਤ੍ਰਹ ਸੈ ਪੈਤਾਲਿ ਮਹਿ ਸਾਵਨ ਸੁਦਿ ਥਿਤਿ ਦੀਪ ॥
सत्रह सै पैतालि महि सावन सुदि थिति दीप ॥

सन १७४५ मध्ये विक्रमी युगातील सुदी पैलूमध्ये सावन महिन्यात चंद्र

ਨਗਰ ਪਾਵਟਾ ਸੁਭ ਕਰਨ ਜਮੁਨਾ ਬਹੈ ਸਮੀਪ ॥੨੪੯੦॥
नगर पावटा सुभ करन जमुना बहै समीप ॥२४९०॥

वाहत्या यमुनेच्या तीरावर, शुभ मुहूर्तावर पांवटा नगरात, (हे काम पूर्ण झाले आहे).2490.

ਦਸਮ ਕਥਾ ਭਾਗੌਤ ਕੀ ਭਾਖਾ ਕਰੀ ਬਨਾਇ ॥
दसम कथा भागौत की भाखा करी बनाइ ॥

मी भागवताच्या दहाव्या भागाचे (स्कंध) प्रवचन स्थानिक भाषेत रचले आहे.

ਅਵਰ ਬਾਸਨਾ ਨਾਹਿ ਪ੍ਰਭ ਧਰਮ ਜੁਧ ਕੇ ਚਾਇ ॥੨੪੯੧॥
अवर बासना नाहि प्रभ धरम जुध के चाइ ॥२४९१॥

हे परमेश्वरा! मला दुसरी कोणतीही इच्छा नाही आणि फक्त धार्मिकतेच्या आधारावर लढलेल्या युद्धाचा आवेश आहे.2491.

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वय्या

ਧੰਨਿ ਜੀਓ ਤਿਹ ਕੋ ਜਗ ਮੈ ਮੁਖ ਤੇ ਹਰਿ ਚਿਤ ਮੈ ਜੁਧੁ ਬਿਚਾਰੈ ॥
धंनि जीओ तिह को जग मै मुख ते हरि चित मै जुधु बिचारै ॥

त्या व्यक्तीच्या आत्म्याला विनम्र अभिवादन, जो आपल्या मुखातून परमेश्वराचे स्मरण करतो आणि धार्मिकतेच्या युद्धाबद्दल त्याच्या मनात विचार करतो.

ਦੇਹ ਅਨਿਤ ਨ ਨਿਤ ਰਹੈ ਜਸੁ ਨਾਵ ਚੜੈ ਭਵ ਸਾਗਰ ਤਾਰੈ ॥
देह अनित न नित रहै जसु नाव चड़ै भव सागर तारै ॥

जो या देहाला धर्मयुद्ध मानतो, जो या देहाला क्षणभंगुर मानतो, जो परमेश्वराच्या स्तुतीच्या नौकेवर चढतो.

ਧੀਰਜ ਧਾਮ ਬਨਾਇ ਇਹੈ ਤਨ ਬੁਧਿ ਸੁ ਦੀਪਕ ਜਿਉ ਉਜੀਆਰੈ ॥
धीरज धाम बनाइ इहै तन बुधि सु दीपक जिउ उजीआरै ॥

या शरीराला धैर्याचे घर बनवा आणि बुद्धीला दिव्याप्रमाणे प्रज्वलित करा (त्यात).

ਗਿਆਨਹਿ ਕੀ ਬਢਨੀ ਮਨਹੁ ਹਾਥ ਲੈ ਕਾਤਰਤਾ ਕੁਤਵਾਰ ਬੁਹਾਰੈ ॥੨੪੯੨॥
गिआनहि की बढनी मनहु हाथ लै कातरता कुतवार बुहारै ॥२४९२॥

जो या शरीराला सहनशीलतेचे निवासस्थान बनवतो आणि बुद्धीच्या दिव्याने प्रकाश देतो आणि जो ज्ञानाचा झाडू हातात घेऊन भ्याडपणाचा कचरा फेकून देतो.2492.