श्री दसाम ग्रंथ

पान - 349


ਮਨਿ ਯੌ ਉਪਜੀ ਉਪਮਾ ਨਹਿ ਚੰਦ ਕੀ ਚਾਦਨੀ ਜੋਬਨ ਵਾਰਨ ਮੈ ॥੫੪੭॥
मनि यौ उपजी उपमा नहि चंद की चादनी जोबन वारन मै ॥५४७॥

त्यांना पाहून असे वाटते की, चंद्र आपल्या चांदण्यातील तरुणाईचा त्याग करत आहे.547.

ਚੰਦ੍ਰਭਗਾ ਬਾਚ ਰਾਧੇ ਪ੍ਰਤਿ ॥
चंद्रभगा बाच राधे प्रति ॥

राधाला उद्देशून चंद्रभागेचे भाषण:

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वय्या

ਬਤੀਯਾ ਫੁਨਿ ਚੰਦ੍ਰਭਗਾ ਮੁਖ ਤੇ ਇਹ ਭਾਤਿ ਕਹੀ ਬ੍ਰਿਖਭਾਨ ਸੁਤਾ ਸੋ ॥
बतीया फुनि चंद्रभगा मुख ते इह भाति कही ब्रिखभान सुता सो ॥

तेव्हा चंद्रभागा (त्याच्या) चेहऱ्यावरून राधाशी असे बोलली. (हे राधा!)

ਆਵਹੁ ਖੇਲ ਕਰੇ ਹਰਿ ਸੋ ਹਮ ਨਾਹਕ ਖੇਲ ਕਰੋ ਤੁਮ ਕਾ ਸੋ ॥
आवहु खेल करे हरि सो हम नाहक खेल करो तुम का सो ॥

चंद्रभागा राधाला म्हणाली, ‘जिच्याशी तू निष्फळपणे प्रेममय खेळात गढून गेली आहेस! चला, कृष्णाशी खेळू या

ਤਾ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਉਪਜੀ ਹੈ ਜੋਊ ਅਪਨੇ ਮਨੂਆ ਸੋ ॥
ता की प्रभा कबि स्याम कहै उपजी है जोऊ अपने मनूआ सो ॥

कवी श्याम म्हणतात, त्याचं सौंदर्य माझ्याच मनात निर्माण झालं.

ਗ੍ਵਾਰਿਨ ਜੋਤਿ ਤਰਈਯਨ ਕੀ ਛਪਗੀ ਦੁਤਿ ਰਾਧਿਕਾ ਚੰਦ੍ਰਕਲਾ ਸੋ ॥੫੪੮॥
ग्वारिन जोति तरईयन की छपगी दुति राधिका चंद्रकला सो ॥५४८॥

तमाशाच्या सौंदर्याचे वर्णन करताना कवीने म्हटले आहे की, राधाच्या अलौकिक शक्तीच्या प्रकाशात गोपींसारख्या मातीच्या दिव्याच्या प्रकाशाने स्वतःला लपवले.548.

ਰਾਧੇ ਬਾਚ ॥
राधे बाच ॥

राधाचे भाषण:

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वय्या

ਸੁਨਿ ਚੰਦ੍ਰਭਗਾ ਕੀ ਸਭੈ ਬਤੀਯਾ ਬ੍ਰਿਖਭਾਨ ਸੁਤਾ ਤਬ ਐਸੇ ਕਹਿਯੋ ਹੈ ॥
सुनि चंद्रभगा की सभै बतीया ब्रिखभान सुता तब ऐसे कहियो है ॥

चंद्रभागेचे सर्व शब्द ऐकून राधा असे म्हणाली, हे सखी! ऐका

ਯਾਹੀ ਕੇ ਹੇਤ ਸੁਨੋ ਸਜਨੀ ਹਮ ਲੋਕਨ ਕੋ ਉਪਹਾਸ ਸਹਿਯੋ ਹੈ ॥
याही के हेत सुनो सजनी हम लोकन को उपहास सहियो है ॥

चंद्रभागेचे शब्द ऐकून राधा तिला म्हणाली, हे मित्रा! या उद्देशासाठी मी लोकांची थट्टा सहन केली आहे

ਸ੍ਰਉਨਨ ਮੈ ਸੁਨਿ ਰਾਸ ਕਥਾ ਤਬ ਹੀ ਮਨ ਮੈ ਹਮ ਧ੍ਯਾਨ ਗਹਿਯੋ ਹੈ ॥
स्रउनन मै सुनि रास कथा तब ही मन मै हम ध्यान गहियो है ॥

(जेव्हा) आपण रसाची कथा कानांनी ऐकली, तेव्हापासून आपण ती आपल्या मनात स्थिर केली आहे.

ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਅਖੀਆ ਪਿਖ ਕੈ ਹਮਰੇ ਮਨ ਕੋ ਤਨ ਮੋਹਿ ਰਹਿਯੋ ਹੈ ॥੫੪੯॥
स्याम कहै अखीआ पिख कै हमरे मन को तन मोहि रहियो है ॥५४९॥

रम्य नाटक ऐकून माझे लक्ष इकडे वळले आणि कृष्णाला माझ्या डोळ्यांनी पाहून माझे मन मोहून गेले.५४९.

ਤਬ ਚੰਦ੍ਰਭਗਾ ਇਹ ਭਾਤਿ ਕਹਿਯੋ ਸਜਨੀ ਹਮਰੀ ਬਤੀਆ ਸੁਨਿ ਲੀਜੈ ॥
तब चंद्रभगा इह भाति कहियो सजनी हमरी बतीआ सुनि लीजै ॥

अशा प्रकारे चंद्रभागा म्हणाली, हे सखी! माझे (काळजीपूर्वक) ऐका.

ਦੇਖਹੁ ਸ੍ਯਾਮ ਬਿਰਾਜਤ ਹੈ ਜਿਹ ਕੇ ਮੁਖ ਕੇ ਪਿਖਏ ਫੁਨਿ ਜੀਜੈ ॥
देखहु स्याम बिराजत है जिह के मुख के पिखए फुनि जीजै ॥

तेव्हा चंदरभजगा म्हणाला, हे मित्रा! माझे ऐका आणि पाहा, कृष्ण तिथे बसला आहे आणि त्याला पाहून आपण सर्व जिवंत आहोत

ਜਾ ਕੇ ਕਰੇ ਮਿਤ ਹੋਇ ਖੁਸੀ ਸੁਨੀਐ ਉਠ ਕੈ ਸੋਊ ਕਾਜ ਕਰੀਜੈ ॥
जा के करे मित होइ खुसी सुनीऐ उठ कै सोऊ काज करीजै ॥

(अधिक) ऐका, जे (काम) मित्राला आनंदित करते, ते काम हाती घेऊन (त्वरीत) करावे.

ਤਾਹੀ ਤੇ ਰਾਧੇ ਕਹੋ ਤੁਮ ਸੋ ਅਬ ਚਾਰ ਭਈ ਤੁ ਬਿਚਾਰ ਨ ਕੀਜੈ ॥੫੫੦॥
ताही ते राधे कहो तुम सो अब चार भई तु बिचार न कीजै ॥५५०॥

जे काम केल्याने मित्र प्रसन्न होतो, ते काम केले पाहिजे, म्हणून हे राधा! मी तुम्हांला सांगतो की, आता तुम्ही हा मार्ग स्वीकारलात, तेव्हा तुमच्या मनात इतर विचार करू नका.550.

ਕਬਿਯੋ ਬਾਚ ॥
कबियो बाच ॥

कवीचे भाषण:

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वय्या

ਕਾਨ੍ਰਹ ਕੇ ਭੇਟਨ ਪਾਇ ਚਲੀ ਬਤੀਯਾ ਸੁਨਿ ਚੰਦ੍ਰਭਗਾ ਫੁਨਿ ਕੈਸੇ ॥
कान्रह के भेटन पाइ चली बतीया सुनि चंद्रभगा फुनि कैसे ॥

चंद्रभागेचे शब्द ऐकून (राधा) श्रीकृष्णाच्या चरणांची पूजा करण्यासाठी कशी गेली.

ਮਾਨਹੁ ਨਾਗ ਸੁਤਾ ਇਹ ਸੁੰਦਰਿ ਤਿਆਗਿ ਚਲੀ ਗ੍ਰਿਹਿ ਪਤ੍ਰ ਧਰੈ ਸੇ ॥
मानहु नाग सुता इह सुंदरि तिआगि चली ग्रिहि पत्र धरै से ॥

कृष्णाच्या प्राप्तीसाठी राधा चंद्रभागेचे शब्द ऐकू लागली आणि घरातून निघालेल्या नागा कन्येप्रमाणे ती दिसली.

ਗ੍ਵਾਰਨਿ ਮੰਦਰਿ ਤੇ ਨਿਕਸੀ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਉਪਮਾ ਤਿਹ ਐਸੇ ॥
ग्वारनि मंदरि ते निकसी कबि स्याम कहै उपमा तिह ऐसे ॥

कवी श्याम म्हणतात, गोपींनी घर सोडल्याचे उपमा असे म्हणता येईल,

ਮਾਨਹੁ ਸ੍ਯਾਮ ਘਨੈ ਤਜਿ ਕੈ ਪ੍ਰਗਟੀ ਹੈ ਸੋਊ ਬਿਜਲੀ ਦੁਤਿ ਜੈਸੇ ॥੫੫੧॥
मानहु स्याम घनै तजि कै प्रगटी है सोऊ बिजली दुति जैसे ॥५५१॥

मंदिरातून बाहेर पडणाऱ्या गोपींची उपमा देत कवीने म्हटले आहे की, त्या ढग सोडून विजेच्या लंगड्यांसारख्या दिसतात.551.

ਰਾਸਹਿ ਕੀ ਰਚਨਾ ਭਗਵਾਨ ਕਹੈ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਬਚਿਤ੍ਰ ਕਰੀ ਹੈ ॥
रासहि की रचना भगवान कहै कबि स्याम बचित्र करी है ॥

भगवान श्रीकृष्णाने रसिक खेळाचे रिंगण अप्रतिम पद्धतीने तयार केले आहे

ਰਾਜਤ ਹੈ ਤਰਏ ਜਮੁਨਾ ਅਤਿ ਹੀ ਤਹ ਚਾਦਨੀ ਚੰਦ ਕਰੀ ਹੈ ॥
राजत है तरए जमुना अति ही तह चादनी चंद करी है ॥

खाली यमुना चंद्रप्रकाशाप्रमाणे प्रवाहाने वाहत आहे

ਸੇਤ ਪਟੈ ਸੰਗ ਰਾਜਤ ਗ੍ਵਾਰਿਨ ਤਾ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾ ਕਬਿ ਨੇ ਸੁ ਕਰੀ ਹੈ ॥
सेत पटै संग राजत ग्वारिन ता की प्रभा कबि ने सु करी है ॥

गोपी शुभ्र वस्त्रे धारण करतात. त्याच्या तेजाचे वर्णन कवीने असे केले आहे,

ਮਾਨਹੁ ਰਾਸ ਬਗੀਚਨ ਮੈ ਇਹ ਫੂਲਨ ਕੀ ਫੁਲਵਾਰਿ ਜਰੀ ਹੈ ॥੫੫੨॥
मानहु रास बगीचन मै इह फूलन की फुलवारि जरी है ॥५५२॥

गोपी पांढऱ्या वस्त्रात शोभून दिसतात आणि त्या रम्य खेळाच्या जंगलात फुलांच्या बागेप्रमाणे दिसतात.552.

ਚੰਦ੍ਰਭਗਾ ਹੂੰ ਕੋ ਮਾਨਿ ਕਹਿਯੋ ਬ੍ਰਿਖਭਾਨ ਸੁਤਾ ਹਰਿ ਪਾਇਨ ਲਾਗੀ ॥
चंद्रभगा हूं को मानि कहियो ब्रिखभान सुता हरि पाइन लागी ॥

चंद्रभागेचे पालन करून राधाने कृष्णाच्या चरणांना स्पर्श केला

ਮੈਨ ਸੀ ਸੁੰਦਰ ਮੂਰਤਿ ਪੇਖਿ ਕੈ ਤਾਹੀ ਕੇ ਦੇਖਿਬੇ ਕੋ ਅਨੁਰਾਗੀ ॥
मैन सी सुंदर मूरति पेखि कै ताही के देखिबे को अनुरागी ॥

कृष्णाला पाहताच ती एखाद्या मोहक चित्रासारखी विलीन झाली

ਸੋਵਤ ਥੀ ਜਨੁ ਲਾਜ ਕੀ ਨੀਦ ਮੈ ਲਾਜ ਕੀ ਨੀਦ ਤਜੀ ਅਬ ਜਾਗੀ ॥
सोवत थी जनु लाज की नीद मै लाज की नीद तजी अब जागी ॥

आत्तापर्यंत ती लाजेच्या झोपेत गढून गेली होती, पण त्या लाजेनेही झोप सोडली आणि जाग आली.

ਜਾ ਕੋ ਮੁਨੀ ਨਹਿ ਅੰਤੁ ਲਹੈ ਇਹ ਤਾਹੀ ਸੋ ਖੇਲ ਕਰੈ ਬਡਭਾਗੀ ॥੫੫੩॥
जा को मुनी नहि अंतु लहै इह ताही सो खेल करै बडभागी ॥५५३॥

ज्याचे रहस्य ऋषीमुनींना समजले नाही, भाग्यवान राधिका त्याच्याशी खेळण्यात गढून गेली आहे.553.

ਕਾਨ੍ਰਹ ਬਾਚ ਰਾਧਾ ਸੋ ॥
कान्रह बाच राधा सो ॥

राधाला उद्देशून कृष्णाचे भाषण:

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

डोहरा

ਕ੍ਰਿਸਨ ਰਾਧਿਕਾ ਸੰਗ ਕਹਿਯੋ ਅਤਿ ਹੀ ਬਿਹਸਿ ਕੈ ਬਾਤ ॥
क्रिसन राधिका संग कहियो अति ही बिहसि कै बात ॥

कृष्ण हसून (हे) राधाला म्हणाला,

ਖੇਲਹੁ ਗਾਵਹੁ ਪ੍ਰੇਮ ਸੋ ਸੁਨਿ ਸਮ ਕੰਚਨ ਗਾਤ ॥੫੫੪॥
खेलहु गावहु प्रेम सो सुनि सम कंचन गात ॥५५४॥

कृष्ण हसत हसत राधाला म्हणाला, हे सोन्याच्या देहाच्या प्रिये! तुम्ही हसत खेळत राहा.���554.

ਕ੍ਰਿਸਨ ਬਾਤ ਸੁਨਿ ਰਾਧਿਕਾ ਅਤਿ ਹੀ ਬਿਹਸਿ ਕੈ ਚੀਤ ॥
क्रिसन बात सुनि राधिका अति ही बिहसि कै चीत ॥

कृष्णाचे बोलणे ऐकून राधा मनातल्या मनात हसली (ती खूप आनंदी झाली).

ਰਾਸ ਬਿਖੈ ਗਾਵਨ ਲਗੀ ਗ੍ਵਾਰਿਨ ਸੋ ਮਿਲਿ ਗੀਤ ॥੫੫੫॥
रास बिखै गावन लगी ग्वारिन सो मिलि गीत ॥५५५॥

कृष्णाचे शब्द ऐकून राधा मनातल्या मनात हसतमुखाने गोपींसोबत रम्य नाटकात गाऊ लागली.५५५.

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वय्या

ਚੰਦ੍ਰਭਗਾ ਅਰੁ ਚੰਦ੍ਰਮੁਖੀ ਮਿਲ ਕੈ ਬ੍ਰਿਖਭਾਨੁ ਸੁਤਾ ਸੰਗ ਗਾਵੈ ॥
चंद्रभगा अरु चंद्रमुखी मिल कै ब्रिखभानु सुता संग गावै ॥

चंद्रभागा आणि चंद्रमुखी (म्हणजे सखी) राधासोबत गाणी म्हणू लागल्या.

ਸੋਰਠਿ ਸਾਰੰਗ ਸੁਧ ਮਲਾਰ ਬਿਲਾਵਲ ਭੀਤਰ ਤਾਨ ਬਸਾਵੈ ॥
सोरठि सारंग सुध मलार बिलावल भीतर तान बसावै ॥

चंद्रभागा आणि चंद्रमुखी यांनी राधासोबत गायला सुरुवात केली आणि सोरथ, सारंग, शुद्ध मल्हार आणि बिलावल यांचे सूर वाढवले.

ਰੀਝ ਰਹੀ ਬ੍ਰਿਜ ਹੂੰ ਕੀ ਤ੍ਰੀਯਾ ਸੋਊ ਰੀਝ ਰਹੈ ਧੁਨਿ ਜੋ ਸੁਨਿ ਪਾਵੈ ॥
रीझ रही ब्रिज हूं की त्रीया सोऊ रीझ रहै धुनि जो सुनि पावै ॥

ब्रजाच्या स्त्रिया मोहित झाल्या आणि जो कोणी तो सूर ऐकला तो मोहित झाला

ਸੋ ਸੁਨ ਕੈ ਇਨ ਪੈ ਹਿਤ ਕੈ ਬਨ ਤਿਆਗਿ ਮ੍ਰਿਗੀ ਮ੍ਰਿਗ ਅਉ ਚਲਿ ਆਵੈ ॥੫੫੬॥
सो सुन कै इन पै हित कै बन तिआगि म्रिगी म्रिग अउ चलि आवै ॥५५६॥

तो आवाज ऐकून जंगलातील हरीण आणि डुकरही या बाजूला सरकले.556.

ਤਿਨ ਸੇਾਂਧੁਰ ਮਾਗ ਦਈ ਸਿਰ ਪੈ ਰਸ ਸੋ ਤਿਨ ਕੋ ਅਤਿ ਹੀ ਮਨੁ ਭੀਨੋ ॥
तिन सेांधुर माग दई सिर पै रस सो तिन को अति ही मनु भीनो ॥

गोपींनी डोक्यावरील केसांचे तुकडे सिंदूराने भरले आणि त्यांचे मन आनंदाने भरले.

ਬੇਸਰ ਆਡ ਸੁ ਕੰਠਸਿਰੀ ਅਰੁ ਮੋਤਿਸਿਰੀ ਹੂੰ ਕੋ ਸਾਜ ਨਵੀਨੋ ॥
बेसर आड सु कंठसिरी अरु मोतिसिरी हूं को साज नवीनो ॥

त्यांनी नाकातील दागिने, हार आणि मोत्यांच्या माळांनी स्वतःला सजवले.

ਭੂਖਨ ਅੰਗ ਸਭੈ ਸਜਿ ਸੁੰਦਰਿ ਆਖਨ ਭੀਤਰ ਕਾਜਰ ਦੀਨੋ ॥
भूखन अंग सभै सजि सुंदरि आखन भीतर काजर दीनो ॥

गोपींनी आपले सर्व अंग अलंकारांनी सजवून डोळ्यांना अँटिमनी लावली

ਤਾਹੀ ਸੁ ਤੇ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਭਗਵਾਨ ਕੋ ਚਿਤ ਚੁਰਾਇ ਕੈ ਲੀਨੋ ॥੫੫੭॥
ताही सु ते कबि स्याम कहै भगवान को चित चुराइ कै लीनो ॥५५७॥

कवी श्याम म्हणतात की अशा प्रकारे त्यांनी भगवान श्रीकृष्णाचे मन चोरले.557.

ਚੰਦ ਕੀ ਚਾਦਨੀ ਮੈ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਜਬੈ ਹਰਿ ਖੇਲਨਿ ਰਾਸ ਲਗਿਯੋ ਹੈ ॥
चंद की चादनी मै कबि स्याम जबै हरि खेलनि रास लगियो है ॥

जेव्हा कृष्ण चंद्रप्रकाशात खेळू लागला तेव्हा राधिकेचा चेहरा त्याला चंद्रासारखा दिसू लागला

ਰਾਧੇ ਕੋ ਆਨਨ ਸੁੰਦਰ ਪੇਖਿ ਕੈ ਚਾਦ ਸੋ ਤਾਹੀ ਕੇ ਬੀਚ ਪਗਿਯੋ ਹੈ ॥
राधे को आनन सुंदर पेखि कै चाद सो ताही के बीच पगियो है ॥

ती कृष्णाचे हृदय साठवते