श्री दसाम ग्रंथ

पान - 391


ਬ੍ਰਿਖਭਾਨ ਸੁਤਾ ਅਤਿ ਪ੍ਰੇਮ ਛਕੀ ਮਨ ਮੈ ਜਦੁਬੀਰ ਕੋ ਧਿਆਨ ਲਗੈ ਕੈ ॥
ब्रिखभान सुता अति प्रेम छकी मन मै जदुबीर को धिआन लगै कै ॥

राधा खूप प्रेमात मग्न होती आणि तिचे मन कृष्णावर केंद्रित होते.

ਰੋਵਤ ਭੀ ਅਤਿ ਹੀ ਦੁਖ ਸੋ ਸੰਗ ਕਾਜਰ ਨੀਰ ਗਿਰਿਯੋ ਢਰ ਕੈ ਕੈ ॥
रोवत भी अति ही दुख सो संग काजर नीर गिरियो ढर कै कै ॥

कृष्णाच्या प्रेमात गढून गेलेली राधा अत्यंत दुःखाने रडू लागली आणि तिच्या अश्रूंबरोबर डोळ्यातील सुरही बाहेर आले.

ਤਾ ਛਬਿ ਕੋ ਜਸੁ ਉਚ ਮਹਾ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹਿਯੋ ਮੁਖ ਤੇ ਉਮਗੈ ਕੈ ॥
ता छबि को जसु उच महा कबि स्याम कहियो मुख ते उमगै कै ॥

त्या प्रतिमेचे उच्च आणि मोठे यश, कवी श्याम यांनी त्यांच्या चेहऱ्यावरून असे सांगितले.

ਚੰਦਹਿ ਕੋ ਜੁ ਕਲੰਕ ਹੁਤੋ ਮਨੋ ਨੈਨਨਿ ਪੈਡ ਚਲ੍ਯੋ ਨਿਚੁਰੈ ਕੈ ॥੯੪੦॥
चंदहि को जु कलंक हुतो मनो नैननि पैड चल्यो निचुरै कै ॥९४०॥

कवी मनात प्रसन्न होऊन म्हणतो की, चंद्राचा काळा डाग धुतला जातो, डोळ्यांच्या पाण्याने वाहत आहे.940.

ਗਹਿ ਧੀਰਜ ਊਧਵ ਸੋ ਬਚਨਾ ਬ੍ਰਿਖਭਾਨ ਸੁਤਾ ਇਹ ਭਾਤਿ ਉਚਾਰੇ ॥
गहि धीरज ऊधव सो बचना ब्रिखभान सुता इह भाति उचारे ॥

धीर धरून राधा उद्धवशी असे बोलली.

ਨੇਹੁ ਤਜਿਯੋ ਬ੍ਰਿਜ ਬਾਸਨ ਸੋ ਤਿਹ ਤੇ ਕਛੂ ਜਾਨਤ ਦੋਖ ਬਿਚਾਰੇ ॥
नेहु तजियो ब्रिज बासन सो तिह ते कछू जानत दोख बिचारे ॥

उद्धवासोबतच्या बोलण्यातून सहनशक्ती निर्माण होऊन राधा म्हणाली, "कदाचित कृष्णाने काही दोषांमुळे ब्रजच्या रहिवाशांवरचे प्रेम सोडले असावे.

ਬੈਠਿ ਗਏ ਰਥ ਭੀਤਰ ਆਪ ਨਹੀ ਇਨ ਕੀ ਸੋਊ ਓਰਿ ਨਿਹਾਰੇ ॥
बैठि गए रथ भीतर आप नही इन की सोऊ ओरि निहारे ॥

निघताना तो रथात शांतपणे बसला आणि ब्रजाच्या रहिवाशांकडे ढुंकूनही पाहिले नाही.

ਤ੍ਯਾਗਿ ਗਏ ਬ੍ਰਿਜ ਕੋ ਮਥੁਰਾ ਹਮ ਜਾਨਤ ਹੈ ਘਟ ਭਾਗ ਹਮਾਰੇ ॥੯੪੧॥
त्यागि गए ब्रिज को मथुरा हम जानत है घट भाग हमारे ॥९४१॥

ब्रजाचा त्याग करून कृष्ण मातुरा येथे गेले हे आमचे दुर्दैव आहे हे आम्ही जाणतो.941.

ਜਬ ਜੈਹੋ ਕਹਿਯੋ ਮਥੁਰਾ ਕੈ ਬਿਖੈ ਹਰਿ ਪੈ ਹਮਰੀ ਬਿਨਤੀ ਇਹ ਕੀਜੋ ॥
जब जैहो कहियो मथुरा कै बिखै हरि पै हमरी बिनती इह कीजो ॥

���हे उद्धवा! जेव्हा तुम्ही मातुरा येथे जाल तेव्हा आमच्या बाजूने त्याला विनवणी करा

ਪਾਇਨ ਕੋ ਗਹਿ ਕੈ ਰਹੀਯੋ ਘਟਕਾ ਦਸ ਜੋ ਮੁਹਿ ਨਾਮਹਿ ਲੀਜੋ ॥
पाइन को गहि कै रहीयो घटका दस जो मुहि नामहि लीजो ॥

काही तास कृष्णाच्या चरणी लोटांगण घालून माझ्या नावाचा जयघोष करत राहा

ਤਾਹੀ ਕੇ ਪਾਛੇ ਤੇ ਮੋ ਬਤੀਯਾ ਸੁਨਿ ਲੈ ਇਹ ਭਾਤਹਿ ਸੋ ਉਚਰੀਜੋ ॥
ताही के पाछे ते मो बतीया सुनि लै इह भातहि सो उचरीजो ॥

त्यानंतर माझे लक्षपूर्वक ऐका आणि असे म्हणा.

ਜਾਨਤ ਹੋ ਹਿਤ ਤ੍ਯਾਗ ਗਏ ਕਬਹੂੰ ਹਮਰੇ ਹਿਤ ਕੇ ਸੰਗ ਭੀਜੋ ॥੯੪੨॥
जानत हो हित त्याग गए कबहूं हमरे हित के संग भीजो ॥९४२॥

यानंतर माझ्याकडून त्याला हे सांग, हे कृष्णा! तू आमच्यावरचे प्रेम सोडले आहेस, आता पुन्हा कधीतरी आमच्या प्रेमात सामावून घे.��� ���942.

ਊਧਵ ਕੋ ਬ੍ਰਿਖਭਾਨ ਸੁਤਾ ਬਚਨਾ ਇਹ ਭਾਤਿ ਸੋ ਉਚਰਿਯੋ ਹੈ ॥
ऊधव को ब्रिखभान सुता बचना इह भाति सो उचरियो है ॥

राधा उद्धवशी अशा प्रकारे बोलली.

ਤਿਆਗ ਦਈ ਜਬ ਅਉਰ ਕਥਾ ਮਨ ਜਉ ਸੰਗਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰਿਯੋ ਹੈ ॥
तिआग दई जब अउर कथा मन जउ संगि स्याम के प्रेम भरियो है ॥

राधा उद्धवशी अशा प्रकारे बोलली, हे उद्धवा! कृष्णाच्या प्रेमात लीन होऊन मी बाकी सर्व गोष्टींचा त्याग केला आहे

ਤਾ ਸੰਗ ਸੋਊ ਕਹੋ ਬਤੀਯਾ ਬਨ ਮੈ ਹਮਰੋ ਜੋਊ ਸੰਗਿ ਅਰਿਯੋ ਹੈ ॥
ता संग सोऊ कहो बतीया बन मै हमरो जोऊ संगि अरियो है ॥

The मी जंगलात असलेल्या माझ्या नाराजीबद्दल त्याला सांगा की मी तुमच्याबरोबर खूप चिकाटी दाखविली आहे

ਮੈ ਤੁਮਰੇ ਸੰਗਿ ਮਾਨ ਕਰਿਯੋ ਤੁਮ ਹੂੰ ਹਮਰੇ ਸੰਗ ਮਾਨ ਕਰਿਯੋ ਹੈ ॥੯੪੩॥
मै तुमरे संगि मान करियो तुम हूं हमरे संग मान करियो है ॥९४३॥

तू आता माझ्याबरोबर तीच चिकाटी दाखवत आहेस का? 943.

ਬਨ ਮੈ ਹਮਰੋ ਸੰਗਿ ਕੇਲ ਕਰੇ ਮਨ ਮੈ ਅਬ ਸੋ ਜਦੁਬੀਰ ਚਿਤਾਰੋ ॥
बन मै हमरो संगि केल करे मन मै अब सो जदुबीर चितारो ॥

हे यादवांचे वीर ! ते प्रसंग आठवा, जेव्हा तू माझ्याबरोबर जंगलात रसिक खेळ केलास

ਮੋਰੇ ਜੁ ਸੰਗਿ ਕਹੀ ਬਤੀਯਾ ਹਿਤ ਕੀ ਸੋਈ ਅਪਨੇ ਚਿਤ ਨਿਹਾਰੋ ॥
मोरे जु संगि कही बतीया हित की सोई अपने चित निहारो ॥

तुमच्या मनातील प्रेमाची चर्चा लक्षात ठेवा

ਤਾਹੀ ਕੋ ਧ੍ਯਾਨ ਕਰੋ ਕਿਹ ਹੇਤ ਤਜਿਯੋ ਬ੍ਰਿਜ ਔ ਮਥੁਰਾ ਕੋ ਪਧਾਰੋ ॥
ताही को ध्यान करो किह हेत तजियो ब्रिज औ मथुरा को पधारो ॥

त्यांच्याकडे लक्ष द्या. कशासाठी ब्रजचा त्याग करून मथुरेला गेलात?

ਜਾਨਤ ਹੈ ਤੁਮਰੋ ਕਛੁ ਦੋਸ ਨਹੀ ਕਛੁ ਹੈ ਘਟ ਭਾਗ ਹਮਾਰੋ ॥੯੪੪॥
जानत है तुमरो कछु दोस नही कछु है घट भाग हमारो ॥९४४॥

���याचा विचार करून आपण ब्रजाचा त्याग करून मातुरा का गेलात याचे कारण सांगा? हे करण्यात तुमची चूक नाही हे मला माहीत आहे, पण आमचे नशीब चांगले नाही.���944.

ਯੌ ਸੁਨਿ ਉਤਰ ਦੇਤ ਭਯੋ ਊਧਵ ਪ੍ਰੀਤਿ ਘਨੀ ਹਰਿ ਕੀ ਸੰਗ ਤੇਰੈ ॥
यौ सुनि उतर देत भयो ऊधव प्रीति घनी हरि की संग तेरै ॥

हे शब्द ऐकून उद्धवाने उत्तर दिले, हे राधा! कृष्णाचे तुझ्यावर असलेले प्रेम अत्यंत अगाध आहे

ਜਾਨਤ ਹੋ ਅਬ ਆਵਤ ਹੈ ਉਪਜੈ ਇਹ ਚਿੰਤ ਕਹਿਯੋ ਮਨ ਮੇਰੈ ॥
जानत हो अब आवत है उपजै इह चिंत कहियो मन मेरै ॥

माझे मन म्हणते तो आता येईल,���

ਕਿਉ ਮਥਰਾ ਤਜਿ ਆਵਤ ਹੈ ਜੁ ਫਿਰੈ ਨਹਿ ਗ੍ਵਾਰਨਿ ਕੇ ਫੁਨਿ ਫੇਰੈ ॥
किउ मथरा तजि आवत है जु फिरै नहि ग्वारनि के फुनि फेरै ॥

राधा पुन्हा म्हणते की गोपींच्या सांगण्यावरून कृष्ण थांबला नाही, आता मथुरा सोडून इथे येण्याचा त्याचा काय हेतू असू शकतो?

ਜਾਨਤ ਹੈ ਹਮਰੇ ਘਟਿ ਭਾਗਨ ਆਵਤ ਹੈ ਹਰਿ ਜੂ ਫਿਰਿ ਡੇਰੈ ॥੯੪੫॥
जानत है हमरे घटि भागन आवत है हरि जू फिरि डेरै ॥९४५॥

आमच्या बोलण्यावर तो थांबला नाही आणि आता जर तो त्याच्या घरी परतला, तर आमचे भाग्य इतके बलवान नाही हे आम्ही मान्य करणार नाही.945.

ਯੌ ਕਹਿ ਰੋਵਤ ਭੀ ਲਲਨਾ ਅਪਨੇ ਮਨ ਮੈ ਅਤਿ ਸੋਕ ਬਢਾਯੋ ॥
यौ कहि रोवत भी ललना अपने मन मै अति सोक बढायो ॥

असे म्हणत राधा मोठ्या दु:खाने ढसाढसा रडू लागली

ਝੂਮਿ ਗਿਰੀ ਪ੍ਰਿਥਮੀ ਪਰ ਸੋ ਹ੍ਰਿਦੈ ਆਨੰਦ ਥੋ ਤਿਤਨੋ ਬਿਸਰਾਯੋ ॥
झूमि गिरी प्रिथमी पर सो ह्रिदै आनंद थो तितनो बिसरायो ॥

मनातील आनंदाचा त्याग करून ती बेशुद्ध होऊन पृथ्वीवर पडली

ਭੂਲ ਗਈ ਸੁਧਿ ਅਉਰ ਸਬੈ ਹਰਿ ਕੇ ਮਨ ਧ੍ਯਾਨ ਬਿਖੈ ਤਿਨ ਲਾਯੋ ॥
भूल गई सुधि अउर सबै हरि के मन ध्यान बिखै तिन लायो ॥

ती इतर सर्व गोष्टी विसरली आणि तिचे मन कृष्णात लीन झाले

ਯੌ ਕਹਿ ਊਧਵ ਸੋ ਤਿਨਿ ਟੇਰਿ ਹਹਾ ਹਮਰੇ ਗ੍ਰਿਹਿ ਸ੍ਯਾਮ ਨ ਆਯੋ ॥੯੪੬॥
यौ कहि ऊधव सो तिनि टेरि हहा हमरे ग्रिहि स्याम न आयो ॥९४६॥

ती पुन्हा मोठ्याने उद्धवला म्हणाली, अरे! कृष्ण माझ्या घरी आला नाही.946.

ਜਾਹੀ ਕੇ ਸੰਗਿ ਸੁਨੋ ਮਿਲ ਕੈ ਹਮ ਕੁੰਜ ਗਲੀਨ ਮੈ ਖੇਲ ਮਚਾਯੋ ॥
जाही के संगि सुनो मिल कै हम कुंज गलीन मै खेल मचायो ॥

(हे उद्धवा!) ऐक, ज्यांच्याशी आम्ही अरुंद गल्ल्यांत खेळ खेळलो.

ਗਾਵਤ ਭਯੋ ਸੋਊ ਠਉਰ ਤਹਾ ਹਮਹੂੰ ਮਿਲ ਕੈ ਤਹ ਮੰਗਲ ਗਾਯੋ ॥
गावत भयो सोऊ ठउर तहा हमहूं मिल कै तह मंगल गायो ॥

��ज्याच्याबरोबर आम्ही अल्कोव्हमध्ये खेळायचो आणि त्याच्याबरोबर आम्ही स्तुतीची गाणी म्हणायचो,

ਸੋ ਬ੍ਰਿਜ ਤ੍ਯਾਗਿ ਗਏ ਮਥੁਰਾ ਇਨ ਗ੍ਵਾਰਨਿ ਤੇ ਮਨੂਆ ਉਚਟਾਯੋ ॥
सो ब्रिज त्यागि गए मथुरा इन ग्वारनि ते मनूआ उचटायो ॥

तोच कृष्ण ब्रजाचा त्याग करून मातुरा येथे गेला आणि त्याचे मन गोपींवर नाराज झाले.

ਯੌ ਕਹਿ ਊਧਵ ਸੋ ਤਿਨ ਟੇਰਿ ਹਹਾ ਹਮਰੇ ਗ੍ਰਿਹਿ ਸ੍ਯਾਮ ਨ ਆਯੋ ॥੯੪੭॥
यौ कहि ऊधव सो तिन टेरि हहा हमरे ग्रिहि स्याम न आयो ॥९४७॥

असे म्हणत राधा उद्धवला म्हणाली, अरे! कृष्ण माझ्या घरी आला नाही.947.

ਬ੍ਰਿਜ ਤ੍ਯਾਗਿ ਗਯੋ ਮਥਰਾ ਕੋ ਸੋਊ ਮਨ ਤੇ ਸਭ ਹੀ ਬ੍ਰਿਜਨਾਥਿ ਬਿਸਾਰੀ ॥
ब्रिज त्यागि गयो मथरा को सोऊ मन ते सभ ही ब्रिजनाथि बिसारी ॥

तो ब्रजाचा त्याग करून मातुरा येथे गेला आणि ब्रजाचा स्वामी सर्वांना विसरला

ਸੰਗਿ ਰਚੇ ਪੁਰ ਬਾਸਿਨ ਕੇ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਸੋਊ ਜਾਨਿ ਪਿਆਰੀ ॥
संगि रचे पुर बासिन के कबि स्याम कहै सोऊ जानि पिआरी ॥

शहरवासीयांच्या प्रेमात ते तल्लीन झाले होते

ਊਧਵ ਜੂ ਸੁਨੀਯੈ ਬਿਰਥਾ ਤਿਹ ਤੇ ਅਤਿ ਬ੍ਯਾਕੁਲ ਭੀ ਬ੍ਰਿਜ ਨਾਰੀ ॥
ऊधव जू सुनीयै बिरथा तिह ते अति ब्याकुल भी ब्रिज नारी ॥

अरे उद्धव! (आमची) दुःखद स्थिती ऐका, ज्यामुळे सर्व ब्रज स्त्रिया अत्यंत चिंतेत आहेत.

ਕੰਚੁਰੀ ਜਿਉ ਅਹਿਰਾਜ ਤਜੈ ਤਿਹ ਭਾਤਿ ਤਜੀ ਬ੍ਰਿਜ ਨਾਰ ਮੁਰਾਰੀ ॥੯੪੮॥
कंचुरी जिउ अहिराज तजै तिह भाति तजी ब्रिज नार मुरारी ॥९४८॥

���हे उद्धवा! ऐका, ब्रजाच्या स्त्रिया खूप चिंतेत आहेत कारण कृष्णाने त्यांचा त्याग केला आहे ज्याप्रमाणे साप आपला धिंगाणा सोडतो.���948.

ਊਧਵ ਕੇ ਫਿਰਿ ਸੰਗ ਕਹਿਯੋ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਬ੍ਰਿਖਭਾਨ ਜਈ ਹੈ ॥
ऊधव के फिरि संग कहियो कबि स्याम कहै ब्रिखभान जई है ॥

कवी श्याम म्हणतात, राधा पुन्हा उधवाशी बोलली.

ਜਾ ਮੁਖ ਕੇ ਸਮ ਚੰਦ੍ਰ ਪ੍ਰਭਾ ਜੁ ਤਿਹੂੰ ਪੁਰ ਮਾਨਹੁ ਰੂਪਮਈ ਹੈ ॥
जा मुख के सम चंद्र प्रभा जु तिहूं पुर मानहु रूपमई है ॥

राधा पुन्हा उद्धवाला म्हणाली, ‘ज्याच्या मुखाचे तेज चंद्रासारखे आहे आणि जो तिन्ही जगाला सौंदर्याचा दाता आहे.

ਸ੍ਯਾਮ ਗਯੋ ਤਜਿ ਕੈ ਬ੍ਰਿਜ ਕੋ ਤਿਹ ਤੇ ਅਤਿ ਬ੍ਯਾਕੁਲ ਚਿਤ ਭਈ ਹੈ ॥
स्याम गयो तजि कै ब्रिज को तिह ते अति ब्याकुल चित भई है ॥

तो कृष्ण ब्रजाचा त्याग करून निघून गेला

ਜਾ ਦਿਨ ਕੇ ਮਥੁਰਾ ਮੈ ਗਏ ਬਿਨੁ ਤ੍ਵੈ ਹਮਰੀ ਸੁਧਿ ਹੂੰ ਨ ਲਈ ਹੈ ॥੯੪੯॥
जा दिन के मथुरा मै गए बिनु त्वै हमरी सुधि हूं न लई है ॥९४९॥

यामुळेच आपण चिंतित आहोत, ज्या दिवशी कृष्ण ब्रजाचा त्याग करून मथुरेला गेला होता, हे उद्धवा! तुमच्याशिवाय कोणीही आमची चौकशी करायला आलेले नाही.949.

ਜਾ ਦਿਨ ਕੇ ਬ੍ਰਿਜ ਤ੍ਯਾਗਿ ਗਏ ਬਿਨ ਤ੍ਵੈ ਕੋਊ ਮਾਨਸ ਹੂੰ ਨ ਪਠਾਯੋ ॥
जा दिन के ब्रिज त्यागि गए बिन त्वै कोऊ मानस हूं न पठायो ॥

ज्या दिवसापासून कृष्णाने ब्रज सोडले, त्या दिवसापासून त्याने तुझ्याशिवाय इतर कोणालाही पाठवले नाही

ਹੇਤ ਜਿਤੋ ਇਨ ਊਪਰ ਥੋ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਤਿਤਨੋ ਬਿਸਰਾਯੋ ॥
हेत जितो इन ऊपर थो कबि स्याम कहै तितनो बिसरायो ॥

त्याने आपल्यावर जे काही प्रेम केले होते, ते सर्व तो विसरला आहे, कवी श्यामच्या म्हणण्यानुसार तो स्वतः मथुरा नगरीतील लोकांमध्ये रमून गेला होता.

ਆਪ ਰਚੇ ਪੁਰ ਬਾਸਿਨ ਸੋ ਇਨ ਕੋ ਦੁਖੁ ਦੈ ਉਨ ਕੋ ਰਿਝਵਾਯੋ ॥
आप रचे पुर बासिन सो इन को दुखु दै उन को रिझवायो ॥

आणि त्यांना खूश करण्यासाठी त्याने ब्रजातील लोकांना त्रास दिला

ਤਾ ਸੰਗ ਜਾਇ ਕੋ ਯੌ ਕਹੀਯੋ ਹਰਿ ਜੀ ਤੁਮਰੇ ਕਹੁ ਕਾ ਜੀਯ ਆਯੋ ॥੯੫੦॥
ता संग जाइ को यौ कहीयो हरि जी तुमरे कहु का जीय आयो ॥९५०॥

���हे उद्धवा! तेथे गेल्यावर त्याला कृपा करून सांग, हे कृष्णा! तुझ्या मनात काय आलं होतं की तू हे सगळं केलंस.���950.

ਤ੍ਯਾਗਿ ਗਏ ਮਥੁਰਾ ਬ੍ਰਿਜ ਕਉ ਚਲਿ ਕੈ ਫਿਰਿ ਆਪ ਨਹੀ ਬ੍ਰਿਜ ਆਏ ॥
त्यागि गए मथुरा ब्रिज कउ चलि कै फिरि आप नही ब्रिज आए ॥

ब्रज सोडून तो मथुरेला गेला आणि त्या दिवसापासून आजतागायत तो ब्रजात परतला नाही.

ਸੰਗਿ ਰਚੇ ਪੁਰਬਾਸਿਨ ਕੇ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਮਨ ਆਨੰਦ ਪਾਏ ॥
संगि रचे पुरबासिन के कबि स्याम कहै मन आनंद पाए ॥

प्रसन्न होऊन तो मथुरेतील रहिवाशांमध्ये लीन होतो

ਦੈ ਗਯੋ ਹੈ ਇਨ ਕੋ ਦੁਖ ਊਧਵ ਪੈ ਮਨ ਮੈ ਨ ਹੁਲਾਸ ਬਢਾਏ ॥
दै गयो है इन को दुख ऊधव पै मन मै न हुलास बढाए ॥

The त्याने ब्रजाच्या रहिवाशांच्या आनंदात वाढ केली नाही, परंतु त्यांना फक्त त्रास दिला

ਆਪ ਨ ਥੇ ਬ੍ਰਿਜ ਮੈ ਉਪਜੇ ਇਨ ਸੋ ਸੁ ਭਏ ਛਿਨ ਬੀਚ ਪਰਾਏ ॥੯੫੧॥
आप न थे ब्रिज मै उपजे इन सो सु भए छिन बीच पराए ॥९५१॥

ब्रजात जन्मलेला कृष्ण आपलाच होता, पण आता क्षणार्धात तो इतरांचा झाला आहे.���951.