श्री दसाम ग्रंथ

पान - 1194


ਤਾ ਕਹ ਕਛੂ ਗ੍ਯਾਨ ਨਹਿ ਆਵੈ ॥
ता कह कछू ग्यान नहि आवै ॥

त्यांना कोणतेही ज्ञान प्राप्त होत नाही

ਮੂਰਖ ਅਪਨਾ ਮੂੰਡ ਮੁੰਡਾਵੈ ॥੨੯॥
मूरख अपना मूंड मुंडावै ॥२९॥

आणि मूर्ख लोक (तुमच्याकडून) मुंडण करतात. 29.

ਤਿਹ ਤੁਮ ਕਹੁ ਮੰਤ੍ਰ ਸਿਧਿ ਹ੍ਵੈ ਹੈ ॥
तिह तुम कहु मंत्र सिधि ह्वै है ॥

तुम्ही त्यांना सांगा (तुमचा) मंत्र कधी पूर्ण होईल

ਮਹਾਦੇਵ ਤੋ ਕੌ ਬਰੁ ਦੈ ਹੈ ॥
महादेव तो कौ बरु दै है ॥

मग महादेव तुला आशीर्वाद देतील.

ਜਬ ਤਾ ਤੇ ਨਹਿ ਹੋਤ ਮੰਤ੍ਰ ਸਿਧਿ ॥
जब ता ते नहि होत मंत्र सिधि ॥

जेव्हा त्यांच्याकडून मंत्र सिद्ध होत नाही,

ਤਬ ਤੁਮ ਬਚਨ ਕਹਤ ਹੌ ਇਹ ਬਿਧਿ ॥੩੦॥
तब तुम बचन कहत हौ इह बिधि ॥३०॥

तर तुम्ही (त्यांच्याशी) असे बोला. 30.

ਕਛੂ ਕੁਕ੍ਰਿਯਾ ਤੁਮ ਤੇ ਭਯੋ ॥
कछू कुक्रिया तुम ते भयो ॥

तुमच्याकडून काहीतरी कमी आहे.

ਤਾ ਤੇ ਦਰਸ ਨ ਸਿਵ ਜੂ ਦਯੋ ॥
ता ते दरस न सिव जू दयो ॥

म्हणूनच शिवाजीने लक्ष दिले नाही.

ਅਬ ਤੈ ਪੁੰਨ੍ਯ ਦਾਨ ਦਿਜ ਕਰ ਰੇ ॥
अब तै पुंन्य दान दिज कर रे ॥

धिक्कार! आता तुम्ही ब्राह्मणांना योग्यता द्या

ਪੁਨਿ ਸਿਵ ਕੇ ਮੰਤ੍ਰਹਿ ਅਨੁਸਰੁ ਰੇ ॥੩੧॥
पुनि सिव के मंत्रहि अनुसरु रे ॥३१॥

आणि नंतर शिवाच्या मंत्रांचा जप करा. ३१.

ਉਲਟੋ ਡੰਡ ਤਿਸੀ ਤੇ ਲੇਹੀ ॥
उलटो डंड तिसी ते लेही ॥

(तुम्ही) उलट त्याच्याकडून शिक्षा घ्या

ਪੁਨਿ ਤਿਹ ਮੰਤ੍ਰ ਰੁਦ੍ਰ ਕੋ ਦੇਹੀ ॥
पुनि तिह मंत्र रुद्र को देही ॥

आणि मग त्यांना रुद्राचा मंत्र द्या.

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਤਾ ਕੌ ਭਟਕਾਵੈ ॥
भाति भाति ता कौ भटकावै ॥

त्याला अनेक मार्गांनी विचलित करा

ਅੰਤ ਬਾਰ ਇਮਿ ਭਾਖ ਸੁਨਾਵੈ ॥੩੨॥
अंत बार इमि भाख सुनावै ॥३२॥

आणि शेवटी तुम्ही असे म्हणता. 32.

ਤੋ ਤੇ ਕਛੁ ਅਛਰ ਰਹਿ ਗਯੋ ॥
तो ते कछु अछर रहि गयो ॥

तुमचे एक अक्षर (जप करताना) चुकले असेल.

ਤੈ ਕਛੁ ਭੰਗ ਕ੍ਰਿਯਾ ਤੇ ਭਯੋ ॥
तै कछु भंग क्रिया ते भयो ॥

(नामस्मरणाची) क्रिया तुमच्यापासून दूर होईल.

ਤਾ ਤੇ ਤੁਹਿ ਬਰੁ ਰੁਦ੍ਰ ਨ ਦੀਨਾ ॥
ता ते तुहि बरु रुद्र न दीना ॥

म्हणून रुद्राने तुला आशीर्वाद दिला नाही.

ਪੁੰਨ੍ਯ ਦਾਨ ਚਹਿਯਤ ਪੁਨਿ ਕੀਨਾ ॥੩੩॥
पुंन्य दान चहियत पुनि कीना ॥३३॥

(म्हणून) मग दान करावे. ३३.

ਇਹ ਬਿਧਿ ਮੰਤ੍ਰ ਸਿਖਾਵਤ ਤਾ ਕੋ ॥
इह बिधि मंत्र सिखावत ता को ॥

हे ब्राह्मण! अशा प्रकारे (तुम्ही) त्याला मंत्र शिकवा

ਲੂਟਾ ਚਾਹਤ ਬਿਪ੍ਰ ਘਰ ਜਾ ਕੋ ॥
लूटा चाहत बिप्र घर जा को ॥

ज्याचे घर लुटायचे आहे

ਜਬ ਵਹੁ ਦਰਬ ਰਹਤ ਹ੍ਵੈ ਜਾਈ ॥
जब वहु दरब रहत ह्वै जाई ॥

जेव्हा तो निराधार होतो,

ਔਰ ਧਾਮ ਤਬ ਚਲਤ ਤਕਾਈ ॥੩੪॥
और धाम तब चलत तकाई ॥३४॥

मग घरी जास्तच थकवा येतो. ३४.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दुहेरी:

ਮੰਤ੍ਰ ਜੰਤ੍ਰ ਅਰੁ ਤੰਤ੍ਰ ਸਿਧਿ ਜੌ ਇਨਿ ਮਹਿ ਕਛੁ ਹੋਇ ॥
मंत्र जंत्र अरु तंत्र सिधि जौ इनि महि कछु होइ ॥

या मंत्रांमध्ये, जंत्रांमध्ये आणि तंत्रांमध्ये प्रत्यक्षपणा असेल तर,

ਹਜਰਤਿ ਹ੍ਵੈ ਆਪਹਿ ਰਹਹਿ ਮਾਗਤ ਫਿਰਤ ਨ ਕੋਇ ॥੩੫॥
हजरति ह्वै आपहि रहहि मागत फिरत न कोइ ॥३५॥

मग तूच राजा झाला असतास आणि कोणी विचारणार नाही. 35.

ਦਿਜ ਬਾਜ ॥
दिज बाज ॥

ब्राह्मण म्हणाला:

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चोवीस:

ਸੁਨਿ ਏ ਬਚਨ ਮਿਸਰ ਰਿਸਿ ਭਰਾ ॥
सुनि ए बचन मिसर रिसि भरा ॥

हे शब्द ऐकून ब्राह्मण रागाने भरला

ਧਿਕ ਧਿਕ ਤਾ ਕਹਿ ਬਚਨ ਉਚਰਾ ॥
धिक धिक ता कहि बचन उचरा ॥

आणि त्याला 'धिकार, धिकार' असे शब्द म्हणू लागले.

ਤਾਂੈ ਹਮਰੀ ਬਾਤ ਕਹ ਜਾਨੈ ॥
तांै हमरी बात कह जानै ॥

तुला माझे शब्द काय समजणार?

ਭਾਗ ਖਾਇ ਕੈ ਬੈਨ ਪ੍ਰਮਾਨੈ ॥੩੬॥
भाग खाइ कै बैन प्रमानै ॥३६॥

भांग खाल्ल्यावर कोण शब्द उच्चारत आहे. ३६.

ਕੁਅਰਿ ਬਾਚ ॥
कुअरि बाच ॥

राज कुमारी म्हणाल्या:

ਸੁਨੋ ਮਿਸਰ ਤੁਮ ਬਾਤ ਨ ਜਾਨਤ ॥
सुनो मिसर तुम बात न जानत ॥

हे ब्राह्मण! ऐका, तुला समजत नाही

ਅਹੰਕਾਰ ਕੈ ਬਚਨ ਪ੍ਰਮਾਨਤ ॥
अहंकार कै बचन प्रमानत ॥

आणि अभिमानास्पद शब्द बोला.

ਭਾਗ ਪੀਏ ਬੁਧਿ ਜਾਤ ਨ ਹਰੀ ॥
भाग पीए बुधि जात न हरी ॥

भांग प्यायल्याने मन हिरवे होत नाही.

ਬਿਨੁ ਪੀਏ ਤਵ ਬੁਧਿ ਕਹ ਪਰੀ ॥੩੭॥
बिनु पीए तव बुधि कह परी ॥३७॥

मद्यपान केल्याशिवाय तुला कोणते शहाणपण मिळाले आहे? ३७.

ਤੁਮ ਆਪਨ ਸ੍ਯਾਨੇ ਕਹਲਾਵਤ ॥
तुम आपन स्याने कहलावत ॥

तुम्ही स्वतःला शहाणे म्हणता

ਕਬ ਹੀ ਭੂਲਿ ਨ ਭਾਗ ਚੜਾਵਤ ॥
कब ही भूलि न भाग चड़ावत ॥

आणि ते भांग द्यायला विसरत नाहीत.

ਜਬ ਪੁਨ ਜਾਹੁ ਕਾਜ ਭਿਛਾ ਕੇ ॥
जब पुन जाहु काज भिछा के ॥

मग (तुम्ही) परमार्थासाठी जाल तेव्हा

ਕਰਹੋ ਖ੍ਵਾਰ ਰਹਤ ਗ੍ਰਿਹ ਜਾ ਕੇ ॥੩੮॥
करहो ख्वार रहत ग्रिह जा के ॥३८॥

म्हणून जो कोणी त्याच्या घरात राहतो, त्याला तुम्ही खायला द्याल. ३८.

ਜਿਹ ਧਨ ਕੋ ਤੁਮ ਤ੍ਯਾਗ ਦਿਖਾਵਤ ॥
जिह धन को तुम त्याग दिखावत ॥

जी संपत्ती तुम्ही सोडून देऊन दाखवा,

ਦਰ ਦਰ ਤਿਹ ਮਾਗਨ ਕਸ ਜਾਵਤ ॥
दर दर तिह मागन कस जावत ॥

(मग) त्याला मागण्यासाठी तुम्ही घरोघरी का फिरता?

ਮਹਾ ਮੂੜ ਰਾਜਨ ਕੇ ਪਾਸਨ ॥
महा मूड़ राजन के पासन ॥

(तुम्ही) महान मूर्ख राजांकडून

ਲੇਤ ਫਿਰਤ ਹੋ ਮਿਸ੍ਰ ਜੂ ਕਨ ਕਨ ॥੩੯॥
लेत फिरत हो मिस्र जू कन कन ॥३९॥

अहो मिश्रा! आपण कण मिळविण्यासाठी फिरता. 39.

ਤੁਮ ਜਗ ਮਹਿ ਤ੍ਯਾਗੀ ਕਹਲਾਵਤ ॥
तुम जग महि त्यागी कहलावत ॥

जगात तुला एकांती म्हणतात

ਸਭ ਲੋਕਨ ਕਹ ਤ੍ਯਾਗ ਦ੍ਰਿੜਾਵਤ ॥
सभ लोकन कह त्याग द्रिड़ावत ॥

आणि सर्व लोकांना त्याग करण्यास पटवून द्या.

ਜਾ ਕਹ ਮਨ ਬਚ ਕ੍ਰਮ ਤਜਿ ਦੀਜੈ ॥
जा कह मन बच क्रम तजि दीजै ॥

ज्याला (तुम्ही) मन, सुटका आणि कृतीद्वारे मुक्त केले आहे.

ਤਾ ਕਹ ਹਾਥ ਉਠਾਇ ਕਸ ਲੀਜੈ ॥੪੦॥
ता कह हाथ उठाइ कस लीजै ॥४०॥

(मग) हात वर करून त्याचे स्वागत का करता. 40.

ਕਾਹੂ ਧਨ ਤ੍ਯਾਗ ਦ੍ਰਿੜਾਵਹਿ ॥
काहू धन त्याग द्रिड़ावहि ॥

कोणीतरी पैसे सोडून द्या

ਕਾਹੂ ਕੋ ਕੋਊ ਗ੍ਰਹਿ ਲਾਵਹਿ ॥
काहू को कोऊ ग्रहि लावहि ॥

आणि तुम्ही एखाद्याला ग्रह देता.

ਮਨ ਮਹਿ ਦਰਬ ਠਗਨ ਕੀ ਆਸਾ ॥
मन महि दरब ठगन की आसा ॥

(तुमच्या) मनाला पैसे चोरण्याची इच्छा असते

ਦ੍ਵਾਰ ਦ੍ਵਾਰ ਡੋਲਤ ਇਹ ਪ੍ਯਾਸਾ ॥੪੧॥
द्वार द्वार डोलत इह प्यासा ॥४१॥

आणि ही तहान भागवण्यासाठी तुम्ही घरोघर भटकता. ४१.

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अविचल:

ਬੇਦ ਬ੍ਯਾਕਰਨ ਸਾਸਤ੍ਰ ਸਿੰਮ੍ਰਿਤ ਇਮ ਉਚਰੈ ॥
बेद ब्याकरन सासत्र सिंम्रित इम उचरै ॥

वेद, व्याकरण, शास्त्रे आणि स्मृती याप्रमाणे उच्चारल्या जातात

ਜਿਨਿ ਕਿਸਹੂ ਤੇ ਏਕ ਟਕਾ ਮੋ ਕੌ ਝਰੈ ॥
जिनि किसहू ते एक टका मो कौ झरै ॥

जेणेकरून मला कोणाकडून एक पैसा मिळेल.

ਜੇ ਤਿਨ ਕੋ ਕਛੁ ਦੇਤ ਉਸਤਤਿ ਤਾ ਕੀ ਕਰੈ ॥
जे तिन को कछु देत उसतति ता की करै ॥

जो त्यांना (म्हणजे तुम्हाला) काही देतो, त्याची स्तुती करा

ਹੋ ਜੋ ਧਨ ਦੇਤ ਨ ਤਿਨੈ ਨਿੰਦ ਤਾ ਕੀ ਰਰੈ ॥੪੨॥
हो जो धन देत न तिनै निंद ता की ररै ॥४२॥

आणि जो कोणी त्यांना पैसे देत नाही, तुम्ही त्याचा निषेध करता. 42.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दुहेरी:

ਨਿੰਦਿਆ ਅਰੁ ਉਸਤਤਿ ਦੋਊ ਜੀਵਤ ਹੀ ਜਗ ਮਾਹਿ ॥
निंदिआ अरु उसतति दोऊ जीवत ही जग माहि ॥

निंदा आणि स्तुती या दोन्ही गोष्टी ते जिवंत असेपर्यंत जगात आहेत.

ਜਬ ਮਾਟੀ ਮਾਟੀ ਮਿਲੀ ਨਿੰਦੁਸਤਤਿ ਕਛੁ ਨਾਹਿ ॥੪੩॥
जब माटी माटी मिली निंदुसतति कछु नाहि ॥४३॥

जेव्हा धूळ धूळात मिसळली जाते, तेव्हा निंदा किंवा स्तुतीचे काहीही (उरते) नाही. ४३.

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अविचल:

ਦੇਨਹਾਰ ਦਾਇਕਹਿ ਮੁਕਤਿ ਨਹਿ ਕਰਿ ਦਿਯੋ ॥
देनहार दाइकहि मुकति नहि करि दियो ॥

मोक्ष देणाऱ्या देवाने इतर कोणाला (मोक्ष) दिलेला नाही.

ਅਨਦਾਇਕ ਤਿਹ ਪੁਤ੍ਰ ਨ ਪਿਤ ਕੋ ਬਧ ਕਿਯੋ ॥
अनदाइक तिह पुत्र न पित को बध कियो ॥

न देणाऱ्या बापाने आपल्या मुलाला मारले नसते.

ਜਾ ਤੇ ਧਨ ਕਰ ਪਰੈ ਸੁ ਜਸ ਤਾ ਕੋ ਕਰੈ ॥
जा ते धन कर परै सु जस ता को करै ॥

ज्याच्याकडून (तुमच्या) हातांनी संपत्ती मिळते, (तुम्ही) त्याची पूजा करा.

ਹੋ ਜਾ ਤੇ ਕਛੁ ਨ ਲਹੈ ਨਿੰਦ ਤਿਹ ਉਚਰੈ ॥੪੪॥
हो जा ते कछु न लहै निंद तिह उचरै ॥४४॥

ज्याच्याकडून तुम्ही काही घेत नाही, त्याची निंदा करता. ४४.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चोवीस:

ਦੁਹੂੰਅਨ ਸਮ ਜੋਊ ਕਰਿ ਜਾਨੈ ॥
दुहूंअन सम जोऊ करि जानै ॥

स्तुती आणि दोष दोन्ही

ਨਿੰਦ੍ਯਾ ਉਸਤਤਿ ਸਮ ਕਰਿ ਮਾਨੈ ॥
निंद्या उसतति सम करि मानै ॥

जो एकच गोष्ट गृहीत धरतो,

ਹਮ ਤਾਹੀ ਕਹ ਬ੍ਰਹਮ ਪਛਾਨਹਿ ॥
हम ताही कह ब्रहम पछानहि ॥

आपण त्याला दैवी मानतो

ਵਾਹੀ ਕਹਿ ਦਿਜ ਕੈ ਅਨੁਮਾਨਹਿ ॥੪੫॥
वाही कहि दिज कै अनुमानहि ॥४५॥

आणि आपण खऱ्या ब्रह्माचाच अंदाज बांधतो. ४५.

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अविचल:

ਏ ਦਿਜ ਜਾ ਤੇ ਜਤਨ ਪਾਇ ਧਨ ਲੇਵਹੀ ॥
ए दिज जा ते जतन पाइ धन लेवही ॥

हे ब्राह्मण ज्यांच्याकडून कष्ट करून संपत्ती मिळवतात.