श्री दसाम ग्रंथ

पान - 361

ਕਰਿ ਕੈ ਬਸਿ ਵਾ ਸੰਗਿ ਐਸੇ ਕਹੀ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਜਦੁਰਾਇ ਕਹਾਨੀ ॥

करि कै बसि वा संगि ऐसे कही कबि स्याम कहै जदुराइ कहानी ॥

कवी श्यामने कृष्णाची कथा सांगितली, त्याला (कृष्णाने) आपल्या निवासस्थानात नेले आणि अशा प्रकारे त्याच्याशी शब्द सामायिक केले.

ਪੈ ਰਸ ਰੀਤਹਿ ਕੀ ਅਤਿ ਹੀ ਜੁ ਹੁਤੀ ਸਮ ਮਾਨਹੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਨੀ ॥

पै रस रीतहि की अति ही जु हुती सम मानहु अंम्रित बानी ॥

अशा प्रकारे, राधाला वश करून, कृष्णाने आपल्या उत्कट प्रेमाची कहाणी पुढे वाढवली आणि आपल्या अमृतसमान शब्दांनी उत्कट प्रेमाची परंपरा पराकोटीला नेली.

ਤੇਰੋ ਕਹਾ ਬਿਗਰੈ ਬ੍ਰਿਜ ਨਾਰਿ ਕਹਿਯੋ ਇਹ ਭਾਤਿ ਸ੍ਯਾਮ ਗੁਮਾਨੀ ॥

तेरो कहा बिगरै ब्रिज नारि कहियो इह भाति स्याम गुमानी ॥

ब्रज बाई (राधा!), तुला काय त्रास होत आहे, अभिमानी श्रीकृष्ण असे म्हणाले,

ਅਉਰ ਸਭੈ ਤ੍ਰੀਯ ਚੇਰਿਨ ਹੈ ਬ੍ਰਿਖਭਾਨ ਸੁਤਾ ਤਿਨ ਮੈ ਤੂ ਰਾਨੀ ॥੬੭੦॥

अउर सभै त्रीय चेरिन है ब्रिखभान सुता तिन मै तू रानी ॥६७०॥

गर्विष्ठ कृष्ण म्हणाला, हे राधा! यात तुमचे काय नुकसान होईल? सर्व स्त्रिया तुझ्या दास आहेत आणि त्यांच्यात तू एकटीच राणी आहेस.��670.

ਜਹਾ ਚੰਦ ਕੀ ਚਾਦਨੀ ਛਾਜਤ ਹੈ ਜਹਾ ਪਾਤ ਚੰਬੇਲੀ ਕੇ ਸੇਜ ਡਹੀ ਹੈ ॥

जहा चंद की चादनी छाजत है जहा पात चंबेली के सेज डही है ॥

जिथे चांदण्या आणि चमेलीच्या फुलांचा पलंग आहे

ਸੇਤ ਜਹਾ ਗੁਲ ਰਾਜਤ ਹੈ ਜਿਹ ਕੇ ਜਮੁਨਾ ਢਿਗ ਆਇ ਬਹੀ ਹੈ ॥

सेत जहा गुल राजत है जिह के जमुना ढिग आइ बही है ॥

जिथे पांढरी फुले आहेत आणि जवळच यमुना वाहत आहे

ਤਾਹੀ ਸਮੈ ਹਰਿ ਰਾਧੇ ਗ੍ਰਸੀ ਉਪਮਾ ਤਿਹ ਕੀ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੀ ਹੈ ॥

ताही समै हरि राधे ग्रसी उपमा तिह की कबि स्याम कही है ॥

तिथे कृष्णाने राधाला मिठी मारली

ਸੇਤ ਤ੍ਰੀਯਾ ਤਨ ਸ੍ਯਾਮ ਹਰੀ ਮਨੋ ਸੋਮ ਕਲਾ ਇਹ ਰਾਹੁ ਗਹੀ ਹੈ ॥੬੭੧॥

सेत त्रीया तन स्याम हरी मनो सोम कला इह राहु गही है ॥६७१॥

पांढऱ्या रंगाची राधा आणि काळ्या रंगाचा कृष्ण हे एकत्र चंद्रप्रकाशाप्रमाणे या मार्गावर येत आहेत.671.

ਤਿਹ ਕੋ ਹਰਿ ਜੂ ਫਿਰਿ ਛੋਰਿ ਦਯੋ ਸੋਊ ਕੁੰਜ ਗਲੀ ਕੇ ਬਿਖੈ ਬਨ ਮੈ ॥

तिह को हरि जू फिरि छोरि दयो सोऊ कुंज गली के बिखै बन मै ॥

त्यानंतर श्रीकृष्णाने त्याला बाणाच्या अरुंद गल्ल्यांमध्ये सोडले.

ਫਿਰਿ ਗ੍ਵਾਰਿਨ ਮੈ ਸੋਊ ਜਾਇ ਮਿਲੀ ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਕੈ ਅਪੁਨੇ ਤਨ ਮੈ ॥

फिरि ग्वारिन मै सोऊ जाइ मिली अति आनंद कै अपुने तन मै ॥

तेव्हा कृष्णाने तिला अल्कोव्हमध्ये सोडले आणि अत्यंत आनंदाने ती इतर गोपींना भेटायला गेली

ਅਤਿ ਤਾ ਛਬਿ ਕੀ ਉਪਮਾ ਹੈ ਕਹੀ ਉਪਜੀ ਜੁ ਕੋਊ ਕਬਿ ਕੈ ਮਨ ਮੈ ॥

अति ता छबि की उपमा है कही उपजी जु कोऊ कबि कै मन मै ॥

त्या काळातील प्रतिमेचे जे उपमा कवीच्या मनात निर्माण झाले, ते पुढीलप्रमाणे सांगितले आहे.

ਮਨੋ ਕੇਹਰਿ ਤੇ ਛੁਟਵਾਇ ਮਿਲੀ ਮ੍ਰਿਗਨੀ ਕੋ ਮਨੋ ਮ੍ਰਿਗੀਯਾ ਬਨ ਮੈ ॥੬੭੨॥

मनो केहरि ते छुटवाइ मिली म्रिगनी को मनो म्रिगीया बन मै ॥६७२॥

त्या देखाव्याच्या सौंदर्याचे वर्णन करताना कवी म्हणतो की ती सिंहाच्या तावडीतून सुटून हरणांच्या कळपात सामील होऊन कुंडीप्रमाणे इतर गोपींना भेटायला गेली.

ਫਿਰਿ ਜਾਇ ਕੈ ਗ੍ਵਾਰਿਨ ਮੈ ਹਰਿ ਜੂ ਅਤਿ ਹੀ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਖੇਲ ਮਚਾਯੋ ॥

फिरि जाइ कै ग्वारिन मै हरि जू अति ही इक सुंदर खेल मचायो ॥

कृष्ण गोपींमध्ये एक आकर्षक खेळ करू लागला

ਚੰਦ੍ਰਭਗਾ ਹੂੰ ਕੇ ਹਾਥ ਪੈ ਹਾਥ ਧਰਿਯੋ ਅਤਿ ਸਹੀ ਮਨ ਮੈ ਸੁਖੁ ਪਾਯੋ ॥

चंद्रभगा हूं के हाथ पै हाथ धरियो अति सही मन मै सुखु पायो ॥

त्याने चंद्रभागेच्या हातावर हात ठेवला, ज्याने तिला परम आनंद झाला

ਗਾਵਤ ਗ੍ਵਾਰਿਨ ਹੈ ਸਭ ਗੀਤ ਜੋਊ ਉਨ ਕੈ ਮਨ ਭੀਤਰ ਭਾਯੋ ॥

गावत ग्वारिन है सभ गीत जोऊ उन कै मन भीतर भायो ॥

गोपी त्यांचे आवडते गाणे म्हणू लागल्या

ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਮਨਿ ਆਨੰਦ ਕੈ ਮਨ ਕੋ ਫੁਨਿ ਸੋਕ ਸਭੈ ਬਿਸਰਾਯੋ ॥੬੭੩॥

स्याम कहै मनि आनंद कै मन को फुनि सोक सभै बिसरायो ॥६७३॥

कवी श्याम म्हणतात की ते अत्यंत प्रसन्न झाले आणि त्यांच्या मनातील सर्व दु:ख संपले.673.

ਹਰਿ ਨਾਚਤ ਨਾਚਤ ਗ੍ਵਾਰਿਨ ਮੈ ਹਸਿ ਚੰਦ੍ਰਭਗਾ ਹੂੰ ਕੀ ਓਰਿ ਨਿਹਾਰਿਯੋ ॥

हरि नाचत नाचत ग्वारिन मै हसि चंद्रभगा हूं की ओरि निहारियो ॥

आपल्या नृत्यादरम्यान कृष्ण हसतमुखाने चंद्रभागेकडे दिसला

ਸੋਊ ਹਸੀ ਇਤ ਤੇ ਏ ਹਸੇ ਜਦੁਰਾ ਤਿਹ ਸੋ ਬਚਨਾ ਹੈ ਉਚਾਰਿਯੋ ॥

सोऊ हसी इत ते ए हसे जदुरा तिह सो बचना है उचारियो ॥

ती इकडून तिकडे हसली आणि तिकडून कृष्ण तिच्याशी हसत हसत बोलू लागला

ਮੇਰੋ ਮਹਾ ਹਿਤ ਹੈ ਤੁਮ ਸੋ ਬ੍ਰਿਖਭਾਨ ਸੁਤਾ ਇਹ ਹੇਰਿ ਬਿਚਾਰਿਯੋ ॥

मेरो महा हित है तुम सो ब्रिखभान सुता इह हेरि बिचारियो ॥

मी तुझ्यावर खूप प्रेम करतो. हे (सर्व काही) पाहून राधाने (तिच्या मनात) विचार केला.

ਆਨਿ ਤ੍ਰਿਯਾ ਸੰਗਿ ਹੇਤ ਕਰਿਯੋ ਹਮ ਊਪਰ ਤੇ ਹਰਿ ਚੇਤ ਬਿਸਾਰਿਯੋ ॥੬੭੪॥

आनि त्रिया संगि हेत करियो हम ऊपर ते हरि चेत बिसारियो ॥६७४॥

हे पाहून राधाला वाटले की कृष्ण नंतर दुसऱ्या स्त्रीच्या प्रेमात गढून गेला होता आणि त्यामुळे तिचे तिच्यावरील प्रेम संपले होते.674.

ਹਰਿ ਰਾਧਿਕਾ ਆਨਨ ਦੇਖਤ ਹੀ ਅਪਨੇ ਮਨ ਮੈ ਇਹ ਭਾਤਿ ਉਚਾਰਿਯੋ ॥

हरि राधिका आनन देखत ही अपने मन मै इह भाति उचारियो ॥

कृष्णाचा चेहरा पाहून राधा मनातच म्हणाली, कृष्णाला आता इतर स्त्रियांनी वश केले आहे.

ਸ੍ਯਾਮ ਭਏ ਬਸਿ ਅਉਰ ਤ੍ਰਿਯਾ ਤਿਹ ਤੇ ਅਤਿ ਪੈ ਮਨਿ ਮਾਨ ਹੀ ਧਾਰਿਯੋ ॥

स्याम भए बसि अउर त्रिया तिह ते अति पै मनि मान ही धारियो ॥

त्यामुळे त्याला आता मनापासून माझी आठवण येत नाही

ਆਨੰਦ ਥੋ ਜਿਤਨੋ ਮਨ ਮੈ ਤਿਤਨੋ ਇਹ ਭਾਖਿ ਬਿਦਾ ਕਰਿ ਡਾਰਿਯੋ ॥

आनंद थो जितनो मन मै तितनो इह भाखि बिदा करि डारियो ॥

असे म्हणत तिने मनातून आनंदाचा निरोप घेतला

ਚੰਦ੍ਰਭਗਾ ਮੁਖਿ ਚੰਦ ਦੁਤੈ ਸਭ ਗ੍ਵਾਰਿਨ ਤੇ ਘਟ ਮੋਹਿ ਬਿਚਾਰਿਯੋ ॥੬੭੫॥

चंद्रभगा मुखि चंद दुतै सभ ग्वारिन ते घट मोहि बिचारियो ॥६७५॥

तिला वाटले की चंद्रभागेचा चेहरा कृष्णासाठी चंद्रासारखा आहे आणि तो तिच्यावर सर्व गोपींमध्ये सर्वात कमी प्रेम करतो.675.

ਕਹਿ ਕੈ ਇਹ ਭਾਤਿ ਸੋਊ ਤਬ ਹੀ ਅਪਨੇ ਮਨ ਮੈ ਇਹ ਬਾਤ ਬਿਚਾਰੀ ॥

कहि कै इह भाति सोऊ तब ही अपने मन मै इह बात बिचारी ॥

असे सांगून (मनात) त्याने आपल्या मनात याचा विचार केला

ਪ੍ਰੀਤ ਕਰੀ ਹਰਿ ਆਨਹਿ ਸੋ ਤਜਿ ਖੇਲ ਸਭੈ ਉਠਿ ਧਾਮਿ ਸਿਧਾਰੀ ॥

प्रीत करी हरि आनहि सो तजि खेल सभै उठि धामि सिधारी ॥

असे बोलून ती मनात रुंजी घालू लागली आणि मग कृष्णाचे दुसऱ्या कोणावर तरी प्रेम आहे असा विचार करून ती तिच्या घरासाठी निघाली.

ਐਸ ਕਰੀ ਗਨਤੀ ਮਨ ਮੈ ਉਪਮਾ ਤਿਹ ਕੀ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਉਚਾਰੀ ॥

ऐस करी गनती मन मै उपमा तिह की कबि स्याम उचारी ॥

(राधा) अशा प्रकारे कवी श्याम कोणाचे उपमा (असे) म्हणतो, याचा विचार मनात आला.

ਤ੍ਰੀਯਨ ਬੀਚ ਚਲੈਗੀ ਕਥਾ ਬ੍ਰਿਖਭਾਨੁ ਸੁਤਾ ਬ੍ਰਿਜਨਾਥਿ ਬਿਸਾਰੀ ॥੬੭੬॥

त्रीयन बीच चलैगी कथा ब्रिखभानु सुता ब्रिजनाथि बिसारी ॥६७६॥

कवी श्याम म्हणतात, आता स्त्रियांमध्ये चर्चा होईल की कृष्ण राधाला विसरला आहे.

ਅਥ ਰਾਧਿਕਾ ਕੋ ਮਾਨ ਕਥਨੰ ॥

अथ राधिका को मान कथनं ॥

आता राधाच्या सन्मानाचे वर्णन सुरू होते

ਸਵੈਯਾ ॥

सवैया ॥

स्वय्या

ਇਹ ਭਾਤਿ ਚਲੀ ਕਹਿ ਕੈ ਸੁ ਤ੍ਰਿਯਾ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਸੋਊ ਕੁੰਜ ਗਲੀ ਹੈ ॥

इह भाति चली कहि कै सु त्रिया कबि स्याम कहै सोऊ कुंज गली है ॥

असे म्हणत राधा अल्कोव्ह सोडते

ਚੰਦਮੁਖੀ ਤਨ ਕੰਚਨ ਸੇ ਸਭ ਗ੍ਵਾਰਿਨ ਤੇ ਜੋਊ ਖੂਬ ਭਲੀ ਹੈ ॥

चंदमुखी तन कंचन से सभ ग्वारिन ते जोऊ खूब भली है ॥

गोपींमध्ये सर्वात सुंदर राधा हिचा चेहरा चंद्रासारखा आणि शरीर सोन्यासारखे आहे

ਮਾਨ ਕੀਯੋ ਨਿਖਰੀ ਤਿਨ ਤੇ ਮ੍ਰਿਗਨੀ ਸੀ ਮਨੋ ਸੁ ਬਿਨਾ ਹੀ ਅਲੀ ਹੈ ॥

मान कीयो निखरी तिन ते म्रिगनी सी मनो सु बिना ही अली है ॥

अभिमान बाळगून, ती आता तिच्या मैत्रिणींपासून कुंडाच्या कळपासारखी वेगळी झाली होती

ਯੌ ਉਪਜੀ ਉਪਮਾ ਮਨ ਮੈ ਪਤਿ ਸੋ ਰਤਿ ਮਾਨਹੁ ਰੂਠਿ ਚਲੀ ਹੈ ॥੬੭੭॥

यौ उपजी उपमा मन मै पति सो रति मानहु रूठि चली है ॥६७७॥

तिला पाहून असे वाटले की, रती, प्रेमदेवतेवर रागावून त्याला सोडून जात आहे.677.

ਇਤ ਤੇ ਹਰਿ ਖੇਲਤ ਰਾਸ ਬਿਖੈ ਬ੍ਰਿਖਭਾਨ ਸੁਤਾ ਕਰਿ ਪ੍ਰੀਤਿ ਨਿਹਾਰੀ ॥

इत ते हरि खेलत रास बिखै ब्रिखभान सुता करि प्रीति निहारी ॥

रास खेळत असताना श्रीकृष्णाने प्रेमाने राधाकडे पाहिले. कवी श्याम म्हणतात,

ਪੇਖ ਰਹਿਯੋ ਨ ਪਿਖੀ ਤਿਨ ਮੈ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਜੁ ਹੁਤੀ ਸੋਊ ਪਿਆਰੀ ॥

पेख रहियो न पिखी तिन मै कबि स्याम कहै जु हुती सोऊ पिआरी ॥

या बाजूला रसिक खेळात रमलेल्या कृष्णाने राधाकडे पाहिले, पण ती कुठेच दिसत नव्हती.

ਚੰਦ੍ਰਪ੍ਰਭਾ ਸਮ ਜਾ ਮੁਖ ਹੈ ਤਨ ਕੰਚਨ ਸੋ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ॥

चंद्रप्रभा सम जा मुख है तन कंचन सो अति सुंदर नारी ॥

चंद्रासारखा चेहरा आणि सोनेरी शरीर असलेली ती अतिशय सुंदर स्त्री आहे.

ਕੈ ਗ੍ਰਿਹਿ ਮਾਨ ਕੈ ਨੀਦ ਗਈ ਕਿ ਕੋਊ ਉਨਿ ਮਾਨ ਕੀ ਬਾਤ ਬਿਚਾਰੀ ॥੬੭੮॥

कै ग्रिहि मान कै नीद गई कि कोऊ उनि मान की बात बिचारी ॥६७८॥

राधा, जिचा चेहरा चंद्रासारखा आहे, जिचे शरीर सोन्यासारखे आहे आणि जी अत्यंत मोहक आहे, ती एकतर झोपेच्या आघाताने आपल्या घरी गेली आहे किंवा काही अभिमानाने आणि त्याचा विचार करून ती निघून गेली आहे.678.