श्री दसाम ग्रंथ

पान - 1196


ਧੂਪ ਜਗਾਇ ਕੈ ਸੰਖ ਬਜਾਇ ਸੁ ਫੂਲਨ ਕੀ ਬਰਖਾ ਬਰਖੈ ਹੈ ॥
धूप जगाइ कै संख बजाइ सु फूलन की बरखा बरखै है ॥

उदबत्ती लावून आणि शंख वाजवून तुम्ही फुलांचा बरखा करता.

ਅੰਤ ਉਪਾਇ ਕੈ ਹਾਰਿ ਹੈਂ ਰੇ ਪਸੁ ਪਾਹਨ ਮੈ ਪਰਮੇਸ੍ਵਰ ਨ ਪੈ ਹੈ ॥੫੬॥
अंत उपाइ कै हारि हैं रे पसु पाहन मै परमेस्वर न पै है ॥५६॥

मूर्ख शेवटी तुम्ही (सर्व प्रकारचे) उपाय करून पराभूत व्हाल, पण तुम्ही दगडात (म्हणजे मूर्ती) देवाची प्राप्ती करू शकणार नाही. ५६.

ਏਕਨ ਜੰਤ੍ਰ ਸਿਖਾਵਤ ਹੈ ਦਿਜ ਏਕਨ ਮੰਤ੍ਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਬਤਾਵੈ ॥
एकन जंत्र सिखावत है दिज एकन मंत्र प्रयोग बतावै ॥

हे ब्राह्मण इकांस जंत्र शिकवतात आणि इकांस मंत्र वापरण्यास सांगतात.

ਜੋ ਨ ਭਿਜੈ ਇਨ ਬਾਤਨ ਤੇ ਤਿਹ ਗੀਤਿ ਕਬਿਤ ਸਲੋਕ ਸੁਨਾਵੈ ॥
जो न भिजै इन बातन ते तिह गीति कबित सलोक सुनावै ॥

ज्यावर या गोष्टींचा प्रभाव पडत नाही, तो त्यांना गाणी, कविता आणि श्लोक पाठ करतो.

ਦ੍ਯੋਸ ਹਿਰੈ ਧਨ ਲੋਗਨ ਕੇ ਗ੍ਰਿਹ ਚੋਰੁ ਚਕੈ ਠਗ ਦੇਖਿ ਲਜਾਵੈ ॥
द्योस हिरै धन लोगन के ग्रिह चोरु चकै ठग देखि लजावै ॥

(हे ब्राह्मण) दिवसा लोकांच्या घरातून पैसे चोरतात. चोर (तो पराक्रम) पाहून चकित होतात आणि बदमाश लाजतात.

ਕਾਨਿ ਕਰੈ ਨਹਿ ਕਾਜੀ ਕੁਟਵਾਰ ਕੀ ਮੂੰਡਿ ਕੈ ਮੂੰਡਿ ਮੁਰੀਦਨ ਖਾਵੈ ॥੫੭॥
कानि करै नहि काजी कुटवार की मूंडि कै मूंडि मुरीदन खावै ॥५७॥

त्यांना काझी आणि कोतवाल यांचीही पर्वा नाही आणि ते मुरीदांना लुटून खातात.57.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दुहेरी:

ਪਾਹਨ ਕੀ ਪੂਜਾ ਕਰੈਂ ਜੋ ਹੈ ਅਧਿਕ ਅਚੇਤ ॥
पाहन की पूजा करैं जो है अधिक अचेत ॥

जे अधिक मूर्ख असतात ते दगडांची पूजा करतात.

ਭਾਗ ਨ ਏਤੇ ਪਰ ਭਖੈ ਜਾਨਤ ਆਪ ਸੁਚੇਤ ॥੫੮॥
भाग न एते पर भखै जानत आप सुचेत ॥५८॥

इतकं असतानाही ते भांग खात नाहीत, तर स्वत:ला सज्ञान (ज्ञानी) समजतात. ५८.

ਤੋਟਕ ਛੰਦ ॥
तोटक छंद ॥

तोटक श्लोक:

ਧਨ ਕੇ ਲਗਿ ਲੋਭ ਗਏ ਅਨਤੈ ॥
धन के लगि लोभ गए अनतै ॥

आई, वडील, मुलगा आणि पत्नी यांना बाजूला ठेवून

ਤਜਿ ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਸੁਤ ਬਾਲ ਕਿਤੈ ॥
तजि मात पिता सुत बाल कितै ॥

पैशाच्या लोभाने ते इतर ठिकाणी जातात.

ਬਸਿ ਕੈ ਬਹੁ ਮਾਸ ਤਹਾ ਹੀ ਮਰੈ ॥
बसि कै बहु मास तहा ही मरै ॥

(ते) तेथे पुष्कळ महिने (दीर्घ काळ) राहतात आणि तेथेच मरतात

ਫਿਰਿ ਕੈ ਗ੍ਰਿਹਿ ਕੇ ਨਹਿ ਪੰਥ ਪਰੈ ॥੫੯॥
फिरि कै ग्रिहि के नहि पंथ परै ॥५९॥

आणि मग ते घरच्या वाटेवर पडत नाहीत. ५९.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दुहेरी:

ਧਨੀ ਲੋਗ ਹੈ ਪੁਹਪ ਸਮ ਗੁਨਿ ਜਨ ਭੌਰ ਬਿਚਾਰ ॥
धनी लोग है पुहप सम गुनि जन भौर बिचार ॥

श्रीमंत लोक फुलांसारखे असतात आणि गुणी जन (म्हणजे ब्राह्मण) तपकिरी असतात.

ਗੂੰਜ ਰਹਤ ਤਿਹ ਪਰ ਸਦਾ ਸਭ ਧਨ ਧਾਮ ਬਿਸਾਰ ॥੬੦॥
गूंज रहत तिह पर सदा सभ धन धाम बिसार ॥६०॥

घराबाहेरील सर्व काही विसरून ते नेहमी त्यांच्यावर (श्रीमंत) प्रतिध्वनी करतात. ६०.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चोवीस:

ਸਭ ਕੋਊ ਅੰਤ ਕਾਲ ਬਸਿ ਭਯਾ ॥
सभ कोऊ अंत काल बसि भया ॥

प्रत्येकाला शेवटी कालची सवय असते

ਧਨ ਕੀ ਆਸ ਨਿਕਰਿ ਤਜਿ ਗਯਾ ॥
धन की आस निकरि तजि गया ॥

आणि संपत्तीच्या आशेने ते (सर्व काही) सोडून जातात.

ਆਸਾ ਕਰਤ ਗਯਾ ਸੰਸਾਰਾ ॥
आसा करत गया संसारा ॥

सर्व जग (संपत्तीच्या) इच्छेने गेले आहे.

ਇਹ ਆਸਾ ਕੋ ਵਾਰ ਨ ਪਾਰਾ ॥੬੧॥
इह आसा को वार न पारा ॥६१॥

पण या 'इच्छेला' मर्यादा नाही. ६१.

ਏਕ ਨਿਰਾਸ ਵਹੈ ਕਰਤਾਰਾ ॥
एक निरास वहै करतारा ॥

केवळ एकच निर्माता आहे जो इच्छामुक्त आहे.

ਜਿਨ ਕੀਨਾ ਇਹ ਸਕਲ ਪਸਾਰਾ ॥
जिन कीना इह सकल पसारा ॥

ज्याने ही संपूर्ण सृष्टी निर्माण केली आहे.

ਆਸਾ ਰਹਿਤ ਔਰ ਕੋਊ ਨਾਹੀ ॥
आसा रहित और कोऊ नाही ॥

इच्छेशिवाय दुसरे काहीही नाही.

ਜਾਨੁ ਲੇਹੁ ਦਿਜਬਰ ਮਨ ਮਾਹੀ ॥੬੨॥
जानु लेहु दिजबर मन माही ॥६२॥

हे महान ब्राह्मण! (तुम्ही) तुमच्या मनातले समजून घ्या. ६२.

ਲੋਭ ਲਗੇ ਧਨ ਕੇ ਏ ਦਿਜਬਰ ॥
लोभ लगे धन के ए दिजबर ॥

हे कुलीन ब्राह्मण संपत्तीच्या लोभापायी अडकले आहेत

ਮਾਗਤ ਫਿਰਤ ਸਭਨ ਕੇ ਘਰ ਘਰ ॥
मागत फिरत सभन के घर घर ॥

आणि प्रत्येकजण घर विचारत फिरतो.

ਯਾ ਜਗ ਮਹਿ ਕਰ ਡਿੰਭ ਦਿਖਾਵਤ ॥
या जग महि कर डिंभ दिखावत ॥

या जगात (हा) दांभिकपणा दाखवला आहे

ਤੇ ਠਗਿ ਠਗਿ ਸਭ ਕਹ ਧਨ ਖਾਵਤ ॥੬੩॥
ते ठगि ठगि सभ कह धन खावत ॥६३॥

आणि सगळा पैसा गुंडांनी खाल्ला आहे. ६३.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दुहेरी:

ਆਸਾ ਕੀ ਆਸਾ ਲਗੇ ਸਭ ਹੀ ਗਯਾ ਜਹਾਨ ॥
आसा की आसा लगे सभ ही गया जहान ॥

इच्छेमध्ये गुंतलेले हे सर्व जग नाहीसे झाले आहे.

ਆਸਾ ਜਗ ਜੀਵਤ ਬਚੀ ਲੀਜੈ ਸਮਝਿ ਸੁਜਾਨ ॥੬੪॥
आसा जग जीवत बची लीजै समझि सुजान ॥६४॥

जगात फक्त 'आसा'च उरला आहे हे सर्व सुज्ञांनी समजून घ्यावे. ६४.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चोवीस:

ਆਸਾ ਕਰਤ ਸਗਲ ਜਗ ਜਯਾ ॥
आसा करत सगल जग जया ॥

सर्व जग आशेने जन्माला आले आहे.

ਆਸਹਿ ਉਪਜ੍ਯਾ ਆਸਹਿ ਭਯਾ ॥
आसहि उपज्या आसहि भया ॥

आसामध्ये उत्पन्न होऊन आसा स्वतःच रूप बनतो.

ਆਸਾ ਕਰਤ ਤਰੁਨ ਬ੍ਰਿਧ ਹੂਆ ॥
आसा करत तरुन ब्रिध हूआ ॥

एक तरुण आशेने म्हातारा होतो.

ਆਸਾ ਕਰਤ ਲੋਗ ਸਭ ਮੂਆ ॥੬੫॥
आसा करत लोग सभ मूआ ॥६५॥

आशेवर असताना सर्व लोक मरण पावले आहेत. ६५.

ਆਸਾ ਕਰਤ ਲੋਗ ਸਭ ਭਏ ॥
आसा करत लोग सभ भए ॥

सर्व लोक आशेने

ਬਾਲਕ ਹੁਤੋ ਬ੍ਰਿਧ ਹ੍ਵੈ ਗਏ ॥
बालक हुतो ब्रिध ह्वै गए ॥

लहान मुलापासून वृद्धापर्यंत.

ਜਿਤਿ ਕਿਤ ਧਨ ਆਸਾ ਕਰਿ ਡੋਲਹਿ ॥
जिति कित धन आसा करि डोलहि ॥

आशेने ते कुठे भटकत आहेत

ਦੇਸ ਬਿਦੇਸ ਧਨਾਸ ਕਲੋਲਹਿ ॥੬੬॥
देस बिदेस धनास कलोलहि ॥६६॥

आणि संपत्तीच्या आशेने ते परदेशात फिरतात. ६६.

ਪਾਹਨ ਕਹੁ ਧਨਾਸ ਸਿਰ ਨ੍ਯਾਵੈ ॥
पाहन कहु धनास सिर न्यावै ॥

पैशाच्या आशेने त्यांनी दगडाचे शीर कापले

ਚੇਤ ਅਚੇਤਨ ਕੌ ਠਹਰਾਵੈ ॥
चेत अचेतन कौ ठहरावै ॥

आणि अचेतनाला चेतन म्हणतात.

ਕਰਤ ਪ੍ਰਪੰਚ ਪੇਟ ਕੇ ਕਾਜਾ ॥
करत प्रपंच पेट के काजा ॥

उच्च नीच, राणा आणि राजा

ਊਚ ਨੀਚ ਰਾਨਾ ਅਰੁ ਰਾਜਾ ॥੬੭॥
ऊच नीच राना अरु राजा ॥६७॥

(सर्व) पोटासाठी प्रपंच करतात. ६७.

ਕਾਹੂ ਕੋ ਸਿਛਾ ਸੁ ਦ੍ਰਿੜਾਵੈ ॥
काहू को सिछा सु द्रिड़ावै ॥

एखाद्याला शिक्षित बनवा

ਕਾਹੂੰ ਕੌ ਲੈ ਮੂੰਡ ਮੁੰਡਾਵੈ ॥
काहूं कौ लै मूंड मुंडावै ॥

आणि मुंडण करतात.