श्री दसाम ग्रंथ

पान - 310


ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਬਨਿਯੋ ਇਹ ਕੋ ਕਹ ਕੈ ਇਹ ਤਾਹਿ ਸਰਾਹਤ ਦਾਈ ॥
सुंदर रूप बनियो इह को कह कै इह ताहि सराहत दाई ॥

त्याचे रूप अत्यंत सुंदर होते आणि सर्वांनी त्याचे कौतुक केले

ਗ੍ਵਾਰ ਸਨੈ ਬਨ ਬੀਚ ਫਿਰੈ ਕਬਿ ਨੈ ਉਪਮਾ ਤਿਹ ਕੀ ਲਖਿ ਪਾਈ ॥
ग्वार सनै बन बीच फिरै कबि नै उपमा तिह की लखि पाई ॥

त्याचे रूप अत्यंत सुंदर होते आणि सर्वांनी त्याचे कौतुक केले

ਕੰਸਹਿ ਕੇ ਬਧ ਕੇ ਹਿਤ ਕੋ ਜਨੁ ਬਾਲ ਚਮੂੰ ਭਗਵਾਨਿ ਬਨਾਈ ॥੧੮੯॥
कंसहि के बध के हित को जनु बाल चमूं भगवानि बनाई ॥१८९॥

कृष्णाला वनात गोपा मुलांसोबत पाहून कवी म्हणतात की, कंसाचा वध करण्यासाठी परमेश्वराने सैन्य तयार केले आहे.189.

ਕਬਿਤੁ ॥
कबितु ॥

कबिट

ਕਮਲ ਸੋ ਆਨਨ ਕੁਰੰਗ ਤਾ ਕੇ ਬਾਕੇ ਨੈਨ ਕਟਿ ਸਮ ਕੇਹਰਿ ਮ੍ਰਿਨਾਲ ਬਾਹੈ ਐਨ ਹੈ ॥
कमल सो आनन कुरंग ता के बाके नैन कटि सम केहरि म्रिनाल बाहै ऐन है ॥

त्याचा चेहरा कमळासारखा, डोळे विलक्षण, कंबर लोखंडासारखी आणि हात कमळाच्या देठाप्रमाणे लांब आहेत.

ਕੋਕਿਲ ਸੋ ਕੰਠ ਕੀਰ ਨਾਸਕਾ ਧਨੁਖ ਭਉ ਹੈ ਬਾਨੀ ਸੁਰ ਸਰ ਜਾਹਿ ਲਾਗੈ ਨਹਿ ਚੈਨ ਹੈ ॥
कोकिल सो कंठ कीर नासका धनुख भउ है बानी सुर सर जाहि लागै नहि चैन है ॥

त्याचा कंठ कोकिळासारखा गोड आहे, नाकपुड्या पोपटासारख्या, भुवया धनुष्यासारख्या आणि वाणी गंगेसारखी शुद्ध आहे.

ਤ੍ਰੀਅਨਿ ਕੋ ਮੋਹਤਿ ਫਿਰਤਿ ਗ੍ਰਾਮ ਆਸ ਪਾਸ ਬ੍ਰਿਹਨ ਕੇ ਦਾਹਬੇ ਕੋ ਜੈਸੇ ਪਤਿ ਰੈਨ ਹੈ ॥
त्रीअनि को मोहति फिरति ग्राम आस पास ब्रिहन के दाहबे को जैसे पति रैन है ॥

बायकांना भुरळ पाडून तो चंद्रासारखा शेजारच्या गावात फिरतो, आकाशात फिरतो, प्रेमाने आजारी असलेल्या बायकांना मोहित करतो.

ਪੁਨਿ ਮੰਦਿ ਮਤਿ ਲੋਕ ਕਛੁ ਜਾਨਤ ਨ ਭੇਦ ਯਾ ਕੋ ਏਤੇ ਪਰ ਕਹੈ ਚਰਵਾਰੋ ਸ੍ਯਾਮ ਧੇਨ ਹੈ ॥੧੯੦॥
पुनि मंदि मति लोक कछु जानत न भेद या को एते पर कहै चरवारो स्याम धेन है ॥१९०॥

हे गुपित न जाणता कमी बुद्धीचे लोक परमगुणांच्या कृष्णाला केवळ गोचर म्हणतात.190.

ਗੋਪੀ ਬਾਚ ਕਾਨ੍ਰਹ ਜੂ ਸੋ ॥
गोपी बाच कान्रह जू सो ॥

कृष्णाला उद्देशून गोपींचे भाषण:

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वय्या

ਹੋਇ ਇਕਤ੍ਰ ਬਧੂ ਬ੍ਰਿਜ ਕੀ ਸਭ ਬਾਤ ਕਹੈ ਮੁਖ ਤੇ ਇਹ ਸ੍ਯਾਮੈ ॥
होइ इकत्र बधू ब्रिज की सभ बात कहै मुख ते इह स्यामै ॥

ब्रजभूमीच्या सर्व स्त्रिया एकत्र आल्या आणि कृष्णाला असे म्हणू लागल्या.

ਆਨਨ ਚੰਦ ਬਨੇ ਮ੍ਰਿਗ ਸੇ ਦ੍ਰਿਗ ਰਾਤਿ ਦਿਨਾ ਬਸਤੋ ਸੁ ਹਿਯਾ ਮੈ ॥
आनन चंद बने म्रिग से द्रिग राति दिना बसतो सु हिया मै ॥

ब्रजाच्या सर्व स्त्रिया एकत्र जमून आपापसात बोलतात की, त्याचा चेहरा काळोख असला, तरी त्याचा चेहरा चंद्रासारखा, डोळे डोईसारखे असले तरी तो रात्रंदिवस आपल्या हृदयात वास करतो.

ਬਾਤ ਨਹੀ ਅਰਿ ਪੈ ਇਹ ਕੀ ਬਿਰਤਾਤ ਲਖਿਯੋ ਹਮ ਜਾਨ ਜੀਯਾ ਮੈ ॥
बात नही अरि पै इह की बिरतात लखियो हम जान जीया मै ॥

त्यावर शत्रूचा काहीही परिणाम होऊ शकत नाही. हे सत्य आपण आपल्या अंतःकरणातून शिकलो आहोत.

ਕੈ ਡਰਪੈ ਹਰ ਕੇ ਹਰਿ ਕੋ ਛਪਿ ਮੈਨ ਰਹਿਯੋ ਅਬ ਲਉ ਤਨ ਯਾ ਮੈ ॥੧੯੧॥
कै डरपै हर के हरि को छपि मैन रहियो अब लउ तन या मै ॥१९१॥

अरे मित्रा! त्याच्याबद्दल जाणून घेतल्यावर हृदयात भीती निर्माण होते आणि असे दिसते की प्रेमाची देवता कृष्णाच्या शरीरात वास करते.191.

ਕਾਨ੍ਰਹ ਜੂ ਬਾਚ ॥
कान्रह जू बाच ॥

कृष्णाचे भाषण:

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वय्या

ਸੰਗ ਹਲੀ ਹਰਿ ਜੀ ਸਭ ਗ੍ਵਾਰ ਕਹੀ ਸਭ ਤੀਰ ਸੁਨੋ ਇਹ ਭਈਯਾ ॥
संग हली हरि जी सभ ग्वार कही सभ तीर सुनो इह भईया ॥

सर्व गोपी कृष्णाबरोबर गेल्या आणि त्याला म्हणाल्या.

ਰੂਪ ਧਰੋ ਅਵਤਾਰਨ ਕੋ ਤੁਮ ਬਾਤ ਇਹੈ ਗਤਿ ਕੀ ਸੁਰ ਗਈਯਾ ॥
रूप धरो अवतारन को तुम बात इहै गति की सुर गईया ॥

���तुम्ही स्वतःला अवतार म्हणून प्रकट करणार आहात, तुमची महानता कोणीही जाणू शकत नाही

ਨ ਹਮਰੋ ਅਬ ਕੋ ਇਹ ਰੂਪ ਸਬੈ ਜਗ ਮੈ ਕਿਨਹੂੰ ਲਖ ਪਈਯਾ ॥
न हमरो अब को इह रूप सबै जग मै किनहूं लख पईया ॥

कृष्णा म्हणाला, माझ्या व्यक्तिमत्त्वाबद्दल कोणालाच कळणार नाही.

ਕਾਨ੍ਰਹ ਕਹਿਯੋ ਹਮ ਖੇਲ ਕਰੈ ਜੋਊ ਹੋਇ ਭਲੋ ਮਨ ਕੋ ਪਰਚਈਯਾ ॥੧੯੨॥
कान्रह कहियो हम खेल करै जोऊ होइ भलो मन को परचईया ॥१९२॥

मी माझी सर्व नाटके फक्त मनाच्या मनोरंजनासाठी प्रदर्शित करतो.���192.

ਤਾਲ ਭਲੇ ਤਿਹ ਠਉਰ ਬਿਖੈ ਸਭ ਹੀ ਜਨ ਕੇ ਮਨ ਕੇ ਸੁਖਦਾਈ ॥
ताल भले तिह ठउर बिखै सभ ही जन के मन के सुखदाई ॥

त्या ठिकाणी सुंदर टाक्या होत्या, ज्यांनी मनात स्थान निर्माण केले आणि

ਸੇਤ ਸਰੋਵਰ ਹੈ ਅਤਿ ਹੀ ਤਿਨ ਮੈ ਸਰਮਾ ਸਸਿ ਸੀ ਦਮਕਾਈ ॥
सेत सरोवर है अति ही तिन मै सरमा ससि सी दमकाई ॥

त्यांच्यामध्ये सुंदर पांढऱ्या फुलांनी चमकणारी एक टाकी होती.

ਮਧਿ ਬਰੇਤਨ ਕੀ ਉਪਮਾ ਕਬਿ ਨੈ ਮੁਖ ਤੇ ਇਮ ਭਾਖਿ ਸੁਨਾਈ ॥
मधि बरेतन की उपमा कबि नै मुख ते इम भाखि सुनाई ॥

त्या टाकीत एक ढिगारा उगवलेला दिसला आणि पांढरी फुले पाहून कवीला वाटले की पृथ्वी,

ਲੋਚਨ ਸਉ ਕਰਿ ਕੈ ਬਸੁਧਾ ਹਰਿ ਕੇ ਇਹ ਕਉਤਕ ਦੇਖਨਿ ਆਈ ॥੧੯੩॥
लोचन सउ करि कै बसुधा हरि के इह कउतक देखनि आई ॥१९३॥

शेकडो डोळ्यांनी कृष्णाचे अद्भुत नाटक पाहण्यास आले आहे.193.

ਰੂਪ ਬਿਰਾਜਤ ਹੈ ਅਤਿ ਹੀ ਜਿਨ ਕੋ ਪਿਖ ਕੈ ਮਨ ਆਨੰਦ ਬਾਢੇ ॥
रूप बिराजत है अति ही जिन को पिख कै मन आनंद बाढे ॥

कृष्णाचे अत्यंत सुंदर रूप आहे, जे पाहून आनंद वाढतो

ਖੇਲਤ ਕਾਨ੍ਰਹ ਫਿਰੈ ਤਿਹ ਜਾਇ ਬਨੈ ਜਿਹ ਠਉਰ ਬਡੇ ਸਰ ਗਾਢੇ ॥
खेलत कान्रह फिरै तिह जाइ बनै जिह ठउर बडे सर गाढे ॥

ज्या ठिकाणी खोल टाकी आहेत त्या ठिकाणी कृष्ण जंगलात खेळतो

ਗਵਾਲ ਹਲੀ ਹਰਿ ਕੇ ਸੰਗ ਰਾਜਤ ਦੇਖਿ ਦੁਖੀ ਮਨ ਕੋ ਦੁਖ ਕਾਢੇ ॥
गवाल हली हरि के संग राजत देखि दुखी मन को दुख काढे ॥

ज्या ठिकाणी खोल टाकी आहेत त्या ठिकाणी कृष्ण जंगलात खेळतो

ਕਉਤੁਕ ਦੇਖਿ ਧਰਾ ਹਰਖੀ ਤਿਹ ਤੇ ਤਰੁ ਰੋਮ ਭਏ ਤਨਿ ਠਾਢੇ ॥੧੯੪॥
कउतुक देखि धरा हरखी तिह ते तरु रोम भए तनि ठाढे ॥१९४॥

गोप मुले कृष्णाला प्रभावित करतात आणि त्यांना पाहून दुःखी अंतःकरणातील दुःख दूर होते, कृष्णाचे अद्भुत खेळ पाहून पृथ्वीही प्रसन्न झाली आणि पृथ्वीच्या केसांचे प्रतीक असलेल्या वृक्षांनाही शीतलता जाणवते.

ਕਾਨ੍ਰਹ ਤਰੈ ਤਰੁ ਕੇ ਮੁਰਲੀ ਸੁ ਬਜਾਇ ਉਠਿਯੋ ਤਨ ਕੋ ਕਰਿ ਐਡਾ ॥
कान्रह तरै तरु के मुरली सु बजाइ उठियो तन को करि ऐडा ॥

श्रीकृष्णाने आपले शरीर पुलाखालून वाकवले आणि मुरली वाजवायला सुरुवात केली (त्याचा आवाज ऐकून).

ਮੋਹ ਰਹੀ ਜਮੁਨਾ ਖਗ ਅਉ ਹਰਿ ਜਛ ਸਭੈ ਅਰਨਾ ਅਰੁ ਗੈਡਾ ॥
मोह रही जमुना खग अउ हरि जछ सभै अरना अरु गैडा ॥

झाडाखाली टेकून उभा राहून कृष्ण आपली बासरी वाजवतो आणि यमुना, पक्षी, नाग, यक्ष आणि वन्य प्राण्यांसह सर्वजण मोहित होतात.

ਪੰਡਿਤ ਮੋਹਿ ਰਹੇ ਸੁਨ ਕੈ ਅਰੁ ਮੋਹਿ ਗਏ ਸੁਨ ਕੈ ਜਨ ਜੈਡਾ ॥
पंडित मोहि रहे सुन कै अरु मोहि गए सुन कै जन जैडा ॥

बासरीचा आवाज ऐकणारा तो पंडित असो वा सामान्य, तो मोहित झाला.

ਬਾਤ ਕਹੀ ਕਬਿ ਨੈ ਮੁਖ ਤੇ ਮੁਰਲੀ ਇਹ ਨਾਹਿਨ ਰਾਗਨ ਪੈਡਾ ॥੧੯੫॥
बात कही कबि नै मुख ते मुरली इह नाहिन रागन पैडा ॥१९५॥

कवी म्हणतो की ती बासरी नाही, ती स्त्री-पुरुष संगीताची एक लांबलचक वाट आहे.195.

ਆਨਨ ਦੇਖਿ ਧਰਾ ਹਰਿ ਕੋ ਅਪਨੇ ਮਨ ਮੈ ਅਤਿ ਹੀ ਲਲਚਾਨੀ ॥
आनन देखि धरा हरि को अपने मन मै अति ही ललचानी ॥

कृष्णाचा सुंदर चेहरा पाहून पृथ्वी तिच्या मनात त्याच्यावर मोहित झाली

ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਬਨਿਯੋ ਇਹ ਕੋ ਤਿਹ ਤੇ ਪ੍ਰਿਤਮਾ ਅਤਿ ਤੇ ਅਤਿ ਭਾਨੀ ॥
सुंदर रूप बनियो इह को तिह ते प्रितमा अति ते अति भानी ॥

त्याला वाटते की त्याच्या सुंदर रूपामुळे त्याची आकृती अत्यंत तेजस्वी आहे

ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੀ ਉਪਮਾ ਤਿਹ ਕੀ ਅਪੁਨੇ ਮਨ ਮੈ ਫੁਨਿ ਜੋ ਪਹਿਚਾਨੀ ॥
स्याम कही उपमा तिह की अपुने मन मै फुनि जो पहिचानी ॥

कवी श्याम आपल्या मनाची गोष्ट सांगताना ही उपमा देतात की पृथ्वी,

ਰੰਗਨ ਕੇ ਪਟ ਲੈ ਤਨ ਪੈ ਜੁ ਮਨੋ ਇਹ ਕੀ ਹੁਇਬੇ ਪਟਰਾਨੀ ॥੧੯੬॥
रंगन के पट लै तन पै जु मनो इह की हुइबे पटरानी ॥१९६॥

स्वतःला कृष्णाची मुख्य राणी बनवण्याची कल्पना करून विविध रंगांची वस्त्रे परिधान करून.196.

ਗੋਪ ਬਾਚ ॥
गोप बाच ॥

गोपांचे भाषण:

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वय्या

ਗ੍ਵਾਰ ਕਹੀ ਬਿਨਤੀ ਹਰਿ ਪੈ ਇਕ ਤਾਲ ਬਡੋ ਤਿਹ ਪੈ ਫਲ ਹਛੇ ॥
ग्वार कही बिनती हरि पै इक ताल बडो तिह पै फल हछे ॥

एके दिवशी गोपांनी कृष्णाला विनंती केली की तिथे एक कुंड आहे, जिथे अनेक फळझाडे लावली आहेत

ਲਾਇਕ ਹੈ ਤੁਮਰੇ ਮੁਖ ਕੀ ਕਰੂਆ ਜਹ ਦਾਖ ਦਸੋ ਦਿਸ ਗੁਛੇ ॥
लाइक है तुमरे मुख की करूआ जह दाख दसो दिस गुछे ॥

तिथले वाइनचे गुच्छे त्याला खाण्यास योग्य आहेत

ਧੇਨੁਕ ਦੈਤ ਬਡੋ ਤਿਹ ਜਾਇ ਕਿਧੋ ਹਨਿ ਲੋਗਨ ਕੇ ਉਨ ਰਛੇ ॥
धेनुक दैत बडो तिह जाइ किधो हनि लोगन के उन रछे ॥

पण तिथे देनुका नावाचा राक्षस राहतो, जो लोकांना मारतो

ਪੁਤ੍ਰ ਮਨੋ ਮਧਰੇਾਂਦ ਪ੍ਰਭਾਤਿ ਤਿਨੈ ਉਠਿ ਪ੍ਰਾਤ ਸਮੈ ਵਹ ਭਛੇ ॥੧੯੭॥
पुत्र मनो मधरेांद प्रभाति तिनै उठि प्रात समै वह भछे ॥१९७॥

तोच राक्षस त्या टाकीचे रक्षण करतो तो रात्री लोकांच्या मुलांना पकडतो आणि पहाटे उठतो, तो त्यांना खाऊन टाकतो.197.

ਕਾਨ੍ਰਹ ਬਾਚ ॥
कान्रह बाच ॥

कृष्णाचे भाषण:

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वय्या

ਜਾਇ ਕਹੀ ਤਿਨ ਕੋ ਹਰਿ ਜੀ ਜਹ ਤਾਲ ਵਹੈ ਅਰੁ ਹੈ ਫਲ ਨੀਕੇ ॥
जाइ कही तिन को हरि जी जह ताल वहै अरु है फल नीके ॥

कृष्णाने आपल्या सर्व साथीदारांना सांगितले की त्या टाकीची फळे खरोखरच चांगली आहेत

ਬੋਲਿ ਉਠਿਓ ਮੁਖ ਤੇ ਮੁਸਲੀ ਸੁ ਤੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੇ ਨਹਿ ਹੈ ਫੁਨਿ ਫੀਕੇ ॥
बोलि उठिओ मुख ते मुसली सु तो अंम्रित के नहि है फुनि फीके ॥

बलरामांनीही त्या वेळी सांगितले की, अमृत त्यांच्यापुढे क्षीण आहे

ਮਾਰ ਹੈ ਦੈਤ ਤਹਾ ਚਲ ਕੈ ਜਿਹ ਤੇ ਸੁਰ ਜਾਹਿ ਨਭੈ ਦੁਖ ਜੀ ਕੇ ॥
मार है दैत तहा चल कै जिह ते सुर जाहि नभै दुख जी के ॥

आपण तेथे जाऊन राक्षसाचा वध करू या, म्हणजे स्वर्गातील (आकाशातील) देवांचे दुःख दूर होईल.

ਹੋਇ ਪ੍ਰਸੰਨਿ ਚਲੇ ਤਹ ਕੋ ਮਿਲਿ ਸੰਖ ਬਜਾਇ ਸਭੈ ਮੁਰਲੀ ਕੇ ॥੧੯੮॥
होइ प्रसंनि चले तह को मिलि संख बजाइ सभै मुरली के ॥१९८॥

अशा प्रकारे सर्वजण प्रसन्न होऊन आपापल्या बासरी व शंख वाजवत त्या बाजूने निघाले.198.