श्री दसाम ग्रंथ

पान - 698

ਇਹ ਬਿਧਿ ਤਨ ਸੂਰਾ ਸੁ ਧਰਿ ਧੈ ਹੈ ਨ੍ਰਿਪ ਅਬਿਬੇਕ ॥

इह बिधि तन सूरा सु धरि धै है न्रिप अबिबेक ॥

अशाप्रकारे राजा अबीबेकचे योद्धे वैयक्तिकरित्या हल्ला करतील,

ਨ੍ਰਿਪ ਬਿਬੇਕ ਕੀ ਦਿਸਿ ਸੁਭਟ ਠਾਢ ਨ ਰਹਿ ਹੈ ਏਕ ॥੨੨੭॥

न्रिप बिबेक की दिसि सुभट ठाढ न रहि है एक ॥२२७॥

हे राजा! अशा प्रकारे, अविवेक विविध योद्ध्यांचे शरीर धारण करेल आणि विवेकचा एकही योद्धा त्याच्यासमोर राहणार नाही.227.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਬਚਿਤ ਨਾਟਕ ਗ੍ਰੰਥੇ ਪਾਰਸ ਮਛਿੰਦ੍ਰ ਸੰਬਾਦੇ ਨ੍ਰਿਪ ਅਬਿਬੇਕ ਆਗਮਨ ਨਾਮ ਸੁਭਟ ਬਰਨਨੰ ਨਾਮ ਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤ ਸੁਭਮ ਸਤ ॥

इति स्री बचित नाटक ग्रंथे पारस मछिंद्र संबादे न्रिप अबिबेक आगमन नाम सुभट बरननं नाम धिआइ समापतम सत सुभम सत ॥

बचित्तर नाटकातील “पारसनाथ आणि मत्स्येंद्राचा संवाद, अविवेक राजाचे आगमन आणि त्याच्या योद्ध्यांचे वर्णन” या शीर्षकाच्या प्रकरणाचा शेवट.

ਅਥ ਨ੍ਰਿਪ ਬਿਬੇਕ ਦੇ ਦਲ ਕਥਨੰ ॥

अथ न्रिप बिबेक दे दल कथनं ॥

आता विवेक राजाच्या सैन्याचे वर्णन सुरू होते

ਛਪਯ ਛੰਦ ॥

छपय छंद ॥

छपाई श्लोक

ਜਿਹ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਬਿਬੇਕ ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਦਲ ਸਹਿਤ ਬਖਾਨੇ ॥

जिह प्रकार अबिबेक न्रिपति दल सहित बखाने ॥

अविवेक राजाच्या सैन्याचे वर्णन ज्या पद्धतीने केले आहे

ਨਾਮ ਠਾਮ ਆਭਰਨ ਸੁ ਰਥ ਸਭ ਕੇ ਹਮ ਜਾਨੇ ॥

नाम ठाम आभरन सु रथ सभ के हम जाने ॥

आम्ही त्यांच्या सर्व योद्ध्यांना त्यांच्या नाव, स्थान, वस्त्र, रथ इत्यादींनी ओळखतो,

ਸਸਤ੍ਰ ਅਸਤ੍ਰ ਅਰੁ ਧਨੁਖ ਧੁਜਾ ਜਿਹ ਬਰਣ ਉਚਾਰੀ ॥

ससत्र असत्र अरु धनुख धुजा जिह बरण उचारी ॥

चिलखत, शस्त्र, धनुष्य, धुजा, रंग इत्यादि ज्यांचे (तुम्ही) दयाळूपणे वर्णन केले आहे,

ਤ੍ਵਪ੍ਰਸਾਦਿ ਮੁਨਿ ਦੇਵ ਸਕਲ ਸੁ ਬਿਬੇਕ ਬਿਚਾਰੀ ॥

त्वप्रसादि मुनि देव सकल सु बिबेक बिचारी ॥

ज्या पद्धतीने त्यांची शस्त्रे, शस्त्रे, धनुष्यबाण आणि बोधचिन्हांचे वर्णन केले आहे, त्याच पद्धतीने हे महान ऋषी ! विवेक बद्दल तुमचे मत कृपया वर्णन करा,

ਕਰਿ ਕ੍ਰਿਪਾ ਸਕਲ ਜਿਹ ਬਿਧਿ ਕਹੇ ਤਿਹ ਬਿਧਿ ਵਹੈ ਬਖਾਨੀਐ ॥

करि क्रिपा सकल जिह बिधि कहे तिह बिधि वहै बखानीऐ ॥

आणि त्याच्याबद्दल संपूर्ण कथा सादर करा

ਕਿਹ ਛਬਿ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਿਹ ਦੁਤਿ ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਨ੍ਰਿਪ ਬਿਬੇਕ ਅਨੁਮਾਨੀਐ ॥੨੨੮॥

किह छबि प्रभाव किह दुति न्रिपति न्रिप बिबेक अनुमानीऐ ॥२२८॥

हे महान ऋषी ! विवेकाचे सौंदर्य आणि प्रभाव याबद्दल तुमचे आकलन द्या.1.228.

ਅਧਿਕ ਨ੍ਯਾਸ ਮੁਨਿ ਕੀਨ ਮੰਤ੍ਰ ਬਹੁ ਭਾਤਿ ਉਚਾਰੇ ॥

अधिक न्यास मुनि कीन मंत्र बहु भाति उचारे ॥

ऋषींनी खूप प्रयत्न केले आणि अनेक मंत्रांचे पठण केले

ਤੰਤ੍ਰ ਭਲੀ ਬਿਧਿ ਸਧੇ ਜੰਤ੍ਰ ਬਹੁ ਬਿਧਿ ਲਿਖਿ ਡਾਰੇ ॥

तंत्र भली बिधि सधे जंत्र बहु बिधि लिखि डारे ॥

त्यांनी अनेक प्रकारच्या तंत्र आणि यंत्रांच्या साधना केल्या

ਅਤਿ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੁਐ ਆਪ ਬਹੁਰਿ ਉਚਾਰ ਕਰੋ ਤਿਹ ॥

अति पवित्र हुऐ आप बहुरि उचार करो तिह ॥

(प्रथम) तो अत्यंत पवित्र झाला आणि नंतर त्यांचा नामजप केला.

ਨ੍ਰਿਪ ਬਿਬੇਕ ਅਬਿਬੇਕ ਸਹਿਤ ਸੈਨ ਕਥ੍ਯੋ ਜਿਹ ॥

न्रिप बिबेक अबिबेक सहित सैन कथ्यो जिह ॥

अत्यंत पवित्र होऊन तो पुन्हा बोलला आणि ज्या प्रकारे त्याने आपल्या सैन्यासह अविवेकचे वर्णन केले होते, त्याच प्रकारे त्याने विवेक राजाबद्दलही सांगितले.

ਸੁਰ ਅਸੁਰ ਚਕ੍ਰਿਤ ਚਹੁ ਦਿਸ ਭਏ ਅਨਲ ਪਵਨ ਸਸਿ ਸੂਰ ਸਬ ॥

सुर असुर चक्रित चहु दिस भए अनल पवन ससि सूर सब ॥

देव, दानव, अग्नी, वारा, सूर्य आणि चंद्र हे सर्व आश्चर्यचकित झाले

ਕਿਹ ਬਿਧਿ ਪ੍ਰਕਾਸ ਕਰਿ ਹੈ ਸੰਘਾਰ ਜਕੇ ਜਛ ਗੰਧਰਬ ਸਬ ॥੨੨੯॥

किह बिधि प्रकास करि है संघार जके जछ गंधरब सब ॥२२९॥

यक्ष आणि गंधर्व देखील विवेकाच्या प्रकाशामुळे अविवेकचा अंधार कसा नाहीसा होईल या विचारात विस्मयचकित झाले.2.229.

ਸੇਤ ਛਤ੍ਰ ਸਿਰ ਧਰੈ ਸੇਤ ਬਾਜੀ ਰਥ ਰਾਜਤ ॥

सेत छत्र सिर धरै सेत बाजी रथ राजत ॥

डोक्यावर पांढरी छत्री ठेवली आहे आणि पांढऱ्या रथाच्या पुढे पांढऱ्या रंगाचे घोडे आहेत.

ਸੇਤ ਸਸਤ੍ਰ ਤਨ ਸਜੇ ਨਿਰਖਿ ਸੁਰ ਨਰ ਭ੍ਰਮਿ ਭਾਜਤ ॥

सेत ससत्र तन सजे निरखि सुर नर भ्रमि भाजत ॥

पांढरा छत, पांढरा रथ आणि पांढरे घोडे आणि पांढरी शस्त्रे धारण केलेला पाहून देव आणि पुरुष भ्रमात पळून जातात.

ਚੰਦ ਚਕ੍ਰਿਤ ਹ੍ਵੈ ਰਹਤ ਭਾਨੁ ਭਵਤਾ ਲਖਿ ਭੁਲਤ ॥

चंद चक्रित ह्वै रहत भानु भवता लखि भुलत ॥

चंद्र व्याकुळ झाला आहे, सूर्य परमेश्वराला पाहून (त्याचे काम) विसरला आहे.

ਭ੍ਰਮਰ ਪ੍ਰਭਾ ਲਖਿ ਭ੍ਰਮਤ ਅਸੁਰ ਸੁਰ ਨਰ ਡਗ ਡੁਲਤ ॥

भ्रमर प्रभा लखि भ्रमत असुर सुर नर डग डुलत ॥

चंद्र देव चकित होतो आणि सूर्य देवता, त्याचे तेज पाहून डगमगते

ਇਹ ਛਬਿ ਬਿਬੇਕ ਰਾਜਾ ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਅਤਿ ਬਲਿਸਟ ਤਿਹ ਮਾਨੀਐ ॥

इह छबि बिबेक राजा न्रिपति अति बलिसट तिह मानीऐ ॥

हे राजा! हे सौंदर्य विवेकचे आहे, जो अत्यंत शक्तिशाली मानला जातो

ਮੁਨਿ ਗਨ ਮਹੀਪ ਬੰਦਤ ਸਕਲ ਤੀਨਿ ਲੋਕਿ ਮਹਿ ਜਾਨੀਐ ॥੨੩੦॥

मुनि गन महीप बंदत सकल तीनि लोकि महि जानीऐ ॥२३०॥

तिन्ही लोकांमध्ये ऋषी आणि राजे त्याच्यापुढे प्रार्थना करतात.3.230.

ਚਮਰ ਚਾਰੁ ਚਹੂੰ ਓਰ ਢੁਰਤ ਸੁੰਦਰ ਛਬਿ ਪਾਵਤ ॥

चमर चारु चहूं ओर ढुरत सुंदर छबि पावत ॥

चारही बाजूंनी सुंदर चौर झुलते, जी अतिशय सुंदर प्रतिमा साकारत आहे.

ਨਿਰਖਿ ਹੰਸ ਤਿਹ ਢੁਰਨਿ ਮਾਨ ਸਰਵਰਹਿ ਲਜਾਵਤ ॥

निरखि हंस तिह ढुरनि मान सरवरहि लजावत ॥

ज्याच्यावर चारही बाजूंनी माशी डोलत आहे आणि ज्याला पाहून मानसरोवरच्या हंसांना लाज वाटते.

ਅਤਿ ਪਵਿਤ੍ਰ ਸਬ ਗਾਤ ਪ੍ਰਭਾ ਅਤਿ ਹੀ ਜਿਹ ਸੋਹਤ ॥

अति पवित्र सब गात प्रभा अति ही जिह सोहत ॥

तो अत्यंत शुद्ध, तेजस्वी आणि सुंदर आहे

ਸੁਰ ਨਰ ਨਾਗ ਸੁਰੇਸ ਜਛ ਕਿੰਨਰ ਮਨ ਮੋਹਤ ॥

सुर नर नाग सुरेस जछ किंनर मन मोहत ॥

तो सर्व देव, पुरुष, नाग, इंद्र, यक्ष, किन्नर इत्यादींच्या मनाला मोहित करतो.

ਇਹ ਛਬਿ ਬਿਬੇਕ ਰਾਜਾ ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਜਿਦਿਨ ਕਮਾਨ ਚੜਾਇ ਹੈ ॥

इह छबि बिबेक राजा न्रिपति जिदिन कमान चड़ाइ है ॥

राजांचा राजा बिबेक राजे ज्या दिवशी नतमस्तक होतील त्यादिवशी ही (प्रतिमा) आहे.

ਬਿਨੁ ਅਬਿਬੇਕ ਸੁਨਿ ਹੋ ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਸੁ ਅਉਰ ਨ ਬਾਨ ਚਲਾਇ ਹੈ ॥੨੩੧॥

बिनु अबिबेक सुनि हो न्रिपति सु अउर न बान चलाइ है ॥२३१॥

ज्या दिवशी असा सौंदर्याचा विवेक आपला बाण सोडण्यास तयार होईल, त्या दिवशी तो अविवकाशिवाय इतर कोणावरही सोडणार नाही.4.231.

ਅਤਿ ਪ੍ਰਚੰਡ ਅਬਿਕਾਰ ਤੇਜ ਆਖੰਡ ਅਤੁਲ ਬਲ ॥

अति प्रचंड अबिकार तेज आखंड अतुल बल ॥

तो अत्यंत शक्तिशाली, दुर्गुण कमी, तेजस्वी आणि अतुलनीय बलवान आहे

ਅਤਿ ਪ੍ਰਤਾਪ ਅਤਿ ਸੂਰ ਤੂਰ ਬਾਜਤ ਜਿਹ ਜਲ ਥਲ ॥

अति प्रताप अति सूर तूर बाजत जिह जल थल ॥

तो अत्यंत तेजस्वी योद्धा आहे आणि त्याचा ढोल पाणी आणि मैदानासह सर्व ठिकाणी वाजतो

ਪਵਨ ਬੇਗ ਰਥ ਚਲਤ ਪੇਖਿ ਚਪਲਾ ਚਿਤ ਲਾਜਤ ॥

पवन बेग रथ चलत पेखि चपला चित लाजत ॥

त्याचा रथ वाऱ्याच्या वेगाने चालतो आणि त्याचा वेग पाहून विजांनाही लाज वाटते.

ਸੁਨਤ ਸਬਦ ਚਕ ਚਾਰ ਮੇਘ ਮੋਹਤ ਭ੍ਰਮ ਭਾਜਤ ॥

सुनत सबद चक चार मेघ मोहत भ्रम भाजत ॥

त्याचा प्रचंड गडगडाट ऐकून चारही दिशांचे ढग गोंधळून पळून जातात

ਜਲ ਥਲ ਅਜੇਅ ਅਨਭੈ ਭਟ ਅਤਿ ਉਤਮ ਪਰਵਾਨੀਐ ॥

जल थल अजेअ अनभै भट अति उतम परवानीऐ ॥

(ज्याला) पाण्यात विजय मिळत नाही, (कोणाला) भीती वाटत नाही, (त्याने) परम नायक स्वीकारावा.

ਧੀਰਜੁ ਸੁ ਨਾਮ ਜੋਧਾ ਬਿਕਟ ਅਤਿ ਸੁਬਾਹੁ ਜਗ ਮਾਨੀਐ ॥੨੩੨॥

धीरजु सु नाम जोधा बिकट अति सुबाहु जग मानीऐ ॥२३२॥

तो अजिंक्य, निर्भय आणि पाण्यात आणि मैदानावर एक उत्कृष्ट योद्धा मानला जातो, या अजिंक्य आणि पराक्रमी व्यक्तीला जगाने सहनशक्ती असे नाव दिले आहे.5.232.

ਧਰਮ ਧੀਰ ਬੀਰ ਜਸਮੀਰ ਅਨਭੀਰ ਬਿਕਟ ਮਤਿ ॥

धरम धीर बीर जसमीर अनभीर बिकट मति ॥

धर्म-अवतार सहनशक्ती सर्वात कठीण काळात अत्यंत शक्तिशाली आहे

ਕਲਪ ਬ੍ਰਿਛ ਕੁਬ੍ਰਿਤਨ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਜਸ ਤਿਲਕ ਸੁਭਟ ਅਤਿ ॥

कलप ब्रिछ कुब्रितन क्रिपान जस तिलक सुभट अति ॥

तो एलिशियन वृक्ष (कालवृक्ष) सारखा आहे आणि आपल्या तलवारीने दुष्ट बदल तोडतो.

ਅਤਿ ਪ੍ਰਤਾਪੁ ਅਤਿ ਓਜ ਅਨਲ ਸਰ ਤੇਜ ਜਰੇ ਰਣ ॥

अति प्रतापु अति ओज अनल सर तेज जरे रण ॥

तो परम तेजस्वी, अग्नीसारखा तेजस्वी आहे, तो आपल्या वाणीने युद्धात सर्वांना भडकवतो.

ਬ੍ਰਹਮ ਅਸਤ੍ਰ ਸਿਵ ਅਸਤ੍ਰ ਨਹਿਨ ਮਾਨਤ ਏਕੈ ਬ੍ਰਣ ॥

ब्रहम असत्र सिव असत्र नहिन मानत एकै ब्रण ॥

ब्रह्म-अस्त्र आणि शिव-अस्त्र यांचीही त्याला पर्वा नाही

ਇਹ ਦੁਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ ਬ੍ਰਿਤ ਛਤ੍ਰ ਨ੍ਰਿਪ ਸਸਤ੍ਰ ਅਸਤ੍ਰ ਜਬ ਛੰਡਿ ਹੈ ॥

इह दुति प्रकास ब्रित छत्र न्रिप ससत्र असत्र जब छंडि है ॥

(तो) 'ब्रता' नावाचा तेजस्वी व देदीप्यमान छत्री राजा, (ज्याने) (युद्धाच्या मैदानात) अस्त्रशास्त्र उधळले,

ਬਿਨੁ ਏਕ ਅਬ੍ਰਿਤ ਸੁਬ੍ਰਿਤ ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਅਵਰ ਨ ਆਹਵ ਮੰਡਿ ਹੈ ॥੨੩੩॥

बिनु एक अब्रित सुब्रित न्रिपति अवर न आहव मंडि है ॥२३३॥

जेव्हा हा सुवृत्ति (चांगला बदल) नावाचा योद्धा युद्धात शस्त्रे आणि शस्त्रांवर प्रहार करील आणि कुवृत्ती (वाईट फेरफार) सोडून इतर त्याच्याशी युद्ध करू शकेल.6.233.