श्री दसाम ग्रंथ

पान - 404

ਸੁ ਨਿਸੰਕ ਤਬੈ ਰਨ ਬੀਚ ਪਰਿਯੋ ਅਰਿ ਕੋ ਬਰ ਕੈ ਹਨਿ ਸੈਨ ਦਯੋ ॥

सु निसंक तबै रन बीच परियो अरि को बर कै हनि सैन दयो ॥

कृष्णाने पुन्हा धनुष्यबाण हातात घेऊन रणांगणात शत्रूच्या सैन्याचा नाश केला

ਧਨੁ ਸੋ ਜਿਮ ਤੂਲਿ ਧੁਨੈ ਧੁਨੀਯਾ ਦਲ ਤ੍ਰਯੋ ਸਿਤ ਬਾਨਨ ਸੋ ਧੁਨਿਯੋ ॥

धनु सो जिम तूलि धुनै धुनीया दल त्रयो सित बानन सो धुनियो ॥

ज्याप्रमाणे कापसाचे पत्ते कापतात, त्याचप्रमाणे कृष्णाने शत्रूच्या सैन्यावर ताशेरे ओढले

ਬਹੁ ਸ੍ਰਉਨ ਪ੍ਰਵਾਹ ਬਹਿਯੋ ਰਨ ਮੈ ਤਿਹ ਠਾ ਮਨੋ ਆਠਵੋ ਸਿੰਧੁ ਭਯੋ ॥੧੦੬੩॥

बहु स्रउन प्रवाह बहियो रन मै तिह ठा मनो आठवो सिंधु भयो ॥१०६३॥

रणांगणात आठव्या सागराप्रमाणे रक्ताच्या धारा वाहत होत्या.1063.

ਇਤ ਤੇ ਹਰਿ ਕੀ ਉਮਡੀ ਪ੍ਰਤਨਾ ਉਤ ਤੇ ਉਮਡਿਯੋ ਨ੍ਰਿਪ ਲੈ ਬਲ ਸੰਗਾ ॥

इत ते हरि की उमडी प्रतना उत ते उमडियो न्रिप लै बल संगा ॥

या बाजूने कृष्णाचे सैन्य पुढे कूच करत होते आणि दुसऱ्या बाजूला जरासंध राजा आपल्या सैन्यासह पुढे सरकत होता.

ਬਾਨ ਕਮਾਨ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਲੈ ਪਾਨਿ ਭਿਰੇ ਕਟਿ ਗੇ ਭਟਿ ਅੰਗ ਪ੍ਰਤੰਗਾ ॥

बान कमान क्रिपान लै पानि भिरे कटि गे भटि अंग प्रतंगा ॥

योद्धे हातात धनुष्यबाण आणि तलवारी घेऊन लढले आणि त्यांचे हातपाय छाटले जात होते.

ਪਤਿ ਗਿਰੇ ਗਜਿ ਬਾਜ ਕਹੂੰ ਕਹੂੰ ਬੀਰ ਗਿਰੇ ਤਿਨ ਕੇ ਕਹੂੰ ਅੰਗਾ ॥

पति गिरे गजि बाज कहूं कहूं बीर गिरे तिन के कहूं अंगा ॥

कुठे हत्ती घोड्यांचे स्वामी पडले तर कुठे योद्ध्यांचे हातपाय पडू लागले.

ਐਸੇ ਗਏ ਮਿਲਿ ਆਪਸਿ ਮੈ ਦਲ ਜੈਸੇ ਮਿਲੇ ਜਮੁਨਾ ਅਰੁ ਗੰਗਾ ॥੧੦੬੪॥

ऐसे गए मिलि आपसि मै दल जैसे मिले जमुना अरु गंगा ॥१०६४॥

दोन्ही सैन्य गंगा आणि यमुनेच्या विलीनीकरणासारख्या जवळच्या लढाईत बंद होते.1064.

ਸ੍ਵਾਮਿ ਕੇ ਕਾਜ ਕਉ ਲਾਜ ਭਰੇ ਦੁਹੂੰ ਓਰਨ ਤੇ ਭਟ ਯੌ ਉਮਗੇ ਹੈ ॥

स्वामि के काज कउ लाज भरे दुहूं ओरन ते भट यौ उमगे है ॥

त्यांच्या स्वामींनी सोपवलेले कार्य पूर्ण करण्यासाठी दोन्ही बाजूचे योद्धे उत्साहाने पुढे जात आहेत.

ਜੁਧੁ ਕਰਿਯੋ ਰਨ ਕੋਪਿ ਦੁਹੂੰ ਰਸ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਕੇ ਪੁਨਿ ਸੰਗ ਪਗੇ ਹੈ ॥

जुधु करियो रन कोपि दुहूं रस रुद्र ही के पुनि संग पगे है ॥

दोन्ही बाजूंनी संतापाने रंगलेले योद्धे भयंकर युद्ध करीत आहेत,

ਜੂਝਿ ਪਰੇ ਸਮੁਹੇ ਲਰਿ ਕੈ ਰਨ ਕੀ ਛਿਤ ਤੇ ਨਹੀ ਪੈਗ ਭਗੇ ਹੈ ॥

जूझि परे समुहे लरि कै रन की छित ते नही पैग भगे है ॥

आणि एकमेकांना भिडत बिनदिक्कतपणे लढत आहेत

ਉਜਲ ਗਾਤ ਮੈ ਸਾਗ ਲਗੀ ਮਨੋ ਚੰਦਨ ਰੂਖ ਮੈ ਨਾਗ ਲਗੇ ਹੈ ॥੧੦੬੫॥

उजल गात मै साग लगी मनो चंदन रूख मै नाग लगे है ॥१०६५॥

पांढऱ्या देहांना टोचणारे भाले चंदनाच्या झाडाला वेसण घालणाऱ्या सापाप्रमाणे दिसतात.1065.

ਜੁਧੁ ਕਰਿਯੋ ਰਿਸ ਆਪਸਿ ਮੈ ਦੁਹੂੰ ਓਰਨ ਤੇ ਨਹੀ ਕੋਊ ਟਰੇ ॥

जुधु करियो रिस आपसि मै दुहूं ओरन ते नही कोऊ टरे ॥

दोन्ही बाजूंनी, योद्धे मोठ्या रागाने शौर्याने लढले आणि त्यांच्यापैकी कोणीही त्याचे पाऊल मागे टाकले नाही.

ਬਰਛੀ ਗਹਿ ਬਾਨ ਕਮਾਨ ਗਦਾ ਅਸਿ ਲੈ ਕਰ ਮੈ ਇਹ ਭਾਤਿ ਟਰੇ ॥

बरछी गहि बान कमान गदा असि लै कर मै इह भाति टरे ॥

ते भाले, धनुष्य, बाण, गदा, तलवारी इत्यादींनी अगदी छान लढत आहेत, लढताना कोणीतरी खाली पडत आहे,

ਕੋਊ ਜੂਝਿ ਗਿਰੇ ਕੋਊ ਰੀਝਿ ਭਿਰੇ ਛਿਤਿ ਦੇਖਿ ਡਰੇ ਕੋਊ ਧਾਇ ਪਰੇ ॥

कोऊ जूझि गिरे कोऊ रीझि भिरे छिति देखि डरे कोऊ धाइ परे ॥

कोणी रणांगण पाहून खूश होत आहे, कोणी भयभीत झाले आहे तर कोणी धावत आहे

ਮਨਿ ਯੌ ਉਪਜੀ ਉਪਮਾ ਰਨ ਦੀਪ ਕੇ ਊਪਰ ਆਇ ਪਤੰਗ ਜਰੇ ॥੧੦੬੬॥

मनि यौ उपजी उपमा रन दीप के ऊपर आइ पतंग जरे ॥१०६६॥

कवी म्हणतो की, पतंगांसारखे योद्धे रणांगणावर मातीच्या दिव्याप्रमाणे जळत असल्याचे दिसून येते.1066.

ਪ੍ਰਿਥਮੇ ਸੰਗਿ ਬਾਨ ਕਮਾਨ ਭਿਰਿਯੋ ਬਰਛੀ ਬਰ ਲੈ ਪੁਨਿ ਭ੍ਰਾਤ ਮੁਰਾਰੀ ॥

प्रिथमे संगि बान कमान भिरियो बरछी बर लै पुनि भ्रात मुरारी ॥

बलराम आधी धनुष्य आणि बाण घेऊन लढले आणि मग त्यांनी भाला हातात घेऊन लढाई सुरू केली

ਫੇਰਿ ਲਰਿਯੋ ਅਸਿ ਲੈ ਕਰ ਮੈ ਧਸ ਕੈ ਰਿਪੁ ਕੀ ਬਹੁ ਸੈਨ ਸੰਘਾਰੀ ॥

फेरि लरियो असि लै कर मै धस कै रिपु की बहु सैन संघारी ॥

मग त्याने हातात तलवार घेतली, सैन्यात घुसलेल्या योद्ध्यांना ठार मारले,

ਫੇਰਿ ਗਦਾ ਗਹਿ ਕੈ ਸੁ ਹਤੇ ਬਹੁਰੋ ਜੁ ਹੁਤੇ ਗਹਿ ਪਾਨਿ ਕਟਾਰੀ ॥

फेरि गदा गहि कै सु हते बहुरो जु हुते गहि पानि कटारी ॥

मग आपला खंजीर धरून त्याने आपल्या गदाने योद्ध्यांना पाडले

ਐਚਤ ਯੌ ਹਲ ਸੋ ਦਲ ਕੋ ਜਿਮ ਖੈਚਤ ਦੁਇ ਕਰਿ ਝੀਵਰ ਜਾਰੀ ॥੧੦੬੭॥

ऐचत यौ हल सो दल को जिम खैचत दुइ करि झीवर जारी ॥१०६७॥

बलराम आपल्या नांगराने शत्रूच्या सैन्याला खेचत आहेत जसे पालखी वाहक दोन्ही हातांनी पाणी घालण्याचा प्रयत्न करतात.1067.

ਜੋ ਭਟ ਸਾਮੁਹੇ ਆਇ ਅਰਿਯੋ ਬਰ ਕੈ ਹਰਿ ਜੂ ਸੋਊ ਮਾਰਿ ਗਿਰਾਯੋ ॥

जो भट सामुहे आइ अरियो बर कै हरि जू सोऊ मारि गिरायो ॥

जो शत्रू पुढे येऊन प्रतिकार करतो, त्याला श्रीकृष्णाने बळाने मारले.

ਲਾਜ ਭਰੇ ਜੋਊ ਜੋਰਿ ਭਿਰੇ ਤਿਨ ਤੇ ਕੋਊ ਜੀਵਤ ਜਾਨ ਨ ਪਾਯੋ ॥

लाज भरे जोऊ जोरि भिरे तिन ते कोऊ जीवत जान न पायो ॥

जो कोणी योद्धा समोर आला, त्याला कृष्णाने पाडले, जो आपल्या कमकुवतपणाची लाज बाळगून मोठ्या ताकदीने लढला, तोही टिकू शकला नाही.

ਪੈਠਿ ਤਬੈ ਪ੍ਰਤਨਾ ਅਰਿ ਕੀ ਮਧਿ ਸ੍ਯਾਮ ਘਨੋ ਪੁਨਿ ਜੁਧੁ ਮਚਾਯੋ ॥

पैठि तबै प्रतना अरि की मधि स्याम घनो पुनि जुधु मचायो ॥

शत्रूच्या सैन्यात घुसून कृष्णाने हिंसक युद्ध केले

ਸ੍ਰੀ ਬਲਬੀਰ ਸੁ ਧੀਰ ਗਹਿਯੋ ਰਿਪੁ ਕੋ ਸਬ ਹੀ ਦਲੁ ਮਾਰਿ ਭਗਾਯੋ ॥੧੦੬੮॥

स्री बलबीर सु धीर गहियो रिपु को सब ही दलु मारि भगायो ॥१०६८॥

बलरामांनीही धीराने युद्ध केले आणि शत्रूच्या सैन्याचा पाडाव केला.1068.

ਦੋਹਰਾ ॥

दोहरा ॥

डोहरा

ਭਗੀ ਚਮੂੰ ਚਤੁਰੰਗਨੀ ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਨਿਹਾਰੀ ਨੈਨ ॥

भगी चमूं चतुरंगनी न्रिपति निहारी नैन ॥

जरासंधने स्वतःचे चार तुकड्यांचे सैन्य पळताना पाहिले.

ਨਿਕਟਿ ਬਿਕਟਿ ਭਟ ਜੋ ਹੁਤੇ ਤਿਨ ਪ੍ਰਤਿ ਬੋਲਿਯੋ ਬੈਨ ॥੧੦੬੯॥

निकटि बिकटि भट जो हुते तिन प्रति बोलियो बैन ॥१०६९॥

तो त्याच्या जवळ लढणाऱ्या योद्ध्यांना म्हणाला, 1069

ਨ੍ਰਿਪ ਜਰਾਸੰਧਿ ਬਾਚ ਸੈਨਾ ਪ੍ਰਤਿ ॥

न्रिप जरासंधि बाच सैना प्रति ॥

जरासंध राजाने सैन्याला उद्देशून केलेले भाषण:

ਸਵੈਯਾ ॥

सवैया ॥

स्वय्या

ਜੁਧ ਕਰੈ ਘਨਿ ਸ੍ਯਾਮ ਜਹਾ ਤੁਮ ਹੂੰ ਦਲੁ ਲੈ ਉਨ ਓਰਿ ਸਿਧਾਰੋ ॥

जुध करै घनि स्याम जहा तुम हूं दलु लै उन ओरि सिधारो ॥

जेथे कृष्ण लढत आहे, तुम्ही सैन्य घेऊन त्या बाजूला जा.

ਬਾਨ ਕਮਾਨ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਗਦਾ ਕਰਿ ਲੈ ਜਦੁਬੀਰ ਕੋ ਦੇਹ ਪ੍ਰਹਾਰੋ ॥

बान कमान क्रिपान गदा करि लै जदुबीर को देह प्रहारो ॥

कृष्ण ज्या बाजूने लढत आहे, तुम्ही सर्वांनी तेथे जाऊन त्याच्यावर धनुष्य, बाण, तलवारी आणि गदा घेऊन प्रहार करा.

ਜਾਇ ਨ ਜੀਵਤ ਜਾਦਵ ਕੋ ਤਿਨ ਕੋ ਰਨ ਭੂਮਿ ਮੈ ਜਾਇ ਸੰਘਾਰੋ ॥

जाइ न जीवत जादव को तिन को रन भूमि मै जाइ संघारो ॥

कोणत्याही यादवाला रणांगणातून पळून जाण्याची परवानगी नाही

ਯੌ ਜਬ ਬੈਨ ਕਹੈ ਨ੍ਰਿਪ ਸੈਨ ਚਲੀ ਚਤੁਰੰਗ ਜਹਾ ਰਨ ਭਾਰੋ ॥੧੦੭੦॥

यौ जब बैन कहै न्रिप सैन चली चतुरंग जहा रन भारो ॥१०७०॥

त्या सर्वांना मारून टाका, जरासंधने हे शब्द म्हटल्यावर सैन्याने रांगेत उभे राहून त्या बाजूने कूच केले.1070.

ਆਇਸ ਪਾਵਤ ਹੀ ਨ੍ਰਿਪ ਕੋ ਘਨ ਜਿਉ ਉਮਡੇ ਭਟ ਓਘ ਘਟਾ ਘਟ ॥

आइस पावत ही न्रिप को घन जिउ उमडे भट ओघ घटा घट ॥

राजाची आज्ञा मिळाल्यावर योद्धे ढगांप्रमाणे पुढे निघाले

ਬਾਨਨ ਬੂੰਦਨ ਜਿਉ ਬਰਖੇ ਚਪਲਾ ਅਸਿ ਕੀ ਧੁਨਿ ਹੋਤ ਸਟਾ ਸਟ ॥

बानन बूंदन जिउ बरखे चपला असि की धुनि होत सटा सट ॥

पावसाच्या थेंबांप्रमाणे बाणांचा वर्षाव होत होता आणि तलवारी प्रकाशाप्रमाणे चमकत होत्या

ਭੂਮਿ ਪਰੇ ਇਕ ਸਾਸ ਭਰੇ ਇਕ ਜੂਝਿ ਮਰੇ ਰਨਿ ਅੰਗ ਕਟਾ ਕਟ ॥

भूमि परे इक सास भरे इक जूझि मरे रनि अंग कटा कट ॥

कोणी पृथ्वीवर शहीद झाले आहे, कोणी दीर्घ उसासा सोडत आहे तर कोणाचे अंग कापले आहे.

ਘਾਇਲ ਏਕ ਪਰੇ ਰਨ ਮੈ ਮੁਖ ਮਾਰ ਹੀ ਮਾਰ ਪੁਕਾਰਿ ਰਟਾ ਰਟ ॥੧੦੭੧॥

घाइल एक परे रन मै मुख मार ही मार पुकारि रटा रट ॥१०७१॥

कोणीतरी जखमी अवस्थेत जमिनीवर पडलेले आहे, पण तरीही तो वारंवार ओरडत आहे ��मार, मार��.1071

ਜਦੁਬੀਰ ਸਰਾਸਨ ਲੈ ਕਰਿ ਮੈ ਰਿਪੁ ਬੀਰ ਜਿਤੇ ਰਨ ਮਾਝਿ ਸੰਘਾਰੇ ॥

जदुबीर सरासन लै करि मै रिपु बीर जिते रन माझि संघारे ॥

कृष्णाने धनुष्यबाण हातात घेऊन रणांगणात उपस्थित सर्व योद्ध्यांना पाडले.

ਮਤਿ ਕਰੀ ਬਰ ਬਾਜ ਹਨੇ ਰਥ ਕਾਟਿ ਰਥੀ ਬਿਰਥੀ ਕਰਿ ਡਾਰੇ ॥

मति करी बर बाज हने रथ काटि रथी बिरथी करि डारे ॥

त्याने मद्यधुंद हत्ती आणि घोडे मारले आणि अनेक सारथींना त्यांच्या रथापासून वंचित केले.

ਘਾਇਲ ਦੇਖ ਕੈ ਕਾਇਰ ਜੇ ਡਰੁ ਮਾਨਿ ਰਨੇ ਛਿਤਿ ਤ੍ਯਾਗਿ ਸਿਧਾਰੇ ॥

घाइल देख कै काइर जे डरु मानि रने छिति त्यागि सिधारे ॥

जखमी योद्ध्यांना पाहून भ्याड रणांगण सोडून पळून गेले

ਸ੍ਰੀ ਹਰਿ ਪੁੰਨ ਕੇ ਅਗ੍ਰਜ ਮਾਨਹੁ ਪਾਪਨ ਕੇ ਬਹੁ ਪੁੰਜ ਪਧਾਰੇ ॥੧੦੭੨॥

स्री हरि पुंन के अग्रज मानहु पापन के बहु पुंज पधारे ॥१०७२॥

ते सद्गुणांच्या मूर्त स्वरुपात म्हणजेच कृष्णासमोर धावणाऱ्या सामूहिक पापांसारखे दिसले.1072.

ਸੀਸ ਕਟੇ ਕਿਤਨੇ ਰਨ ਮੈ ਮੁਖ ਤੇ ਤੇਊ ਮਾਰ ਹੀ ਮਾਰ ਪੁਕਾਰੈ ॥

सीस कटे कितने रन मै मुख ते तेऊ मार ही मार पुकारै ॥

युद्धात चिरलेली सर्व मुंडके तोंडातून ‘मार, मार’ असे ओरडत आहेत.

ਦਉਰਤ ਬੀਚ ਕਬੰਧ ਫਿਰੈ ਜਹ ਸ੍ਯਾਮ ਲਰੈ ਤਿਹ ਓਰਿ ਪਧਾਰੈ ॥

दउरत बीच कबंध फिरै जह स्याम लरै तिह ओरि पधारै ॥

डोके नसलेल्या सोंड धावत आहेत आणि त्या बाजूला पुढे जात आहेत जिथे कृष्ण लढत आहे

ਜੋ ਭਟ ਆਇ ਭਿਰੈ ਇਨ ਸੋ ਤਿਨ ਕਉ ਹਰਿ ਜਾਨ ਕੈ ਘਾਇ ਪ੍ਰਹਾਰੈ ॥

जो भट आइ भिरै इन सो तिन कउ हरि जान कै घाइ प्रहारै ॥

जे योद्धे हे डोके नसलेल्या सोंडेने लढत आहेत, हे सोंडे त्यांना कृष्ण मानून त्यांच्यावर प्रहार करीत आहेत.

ਜੋ ਗਿਰਿ ਭੂਮਿ ਪਰੈ ਮਰ ਕੈ ਕਰ ਤੇ ਕਰਵਾਰ ਨ ਭੂ ਪਰ ਡਾਰੈ ॥੧੦੭੩॥

जो गिरि भूमि परै मर कै कर ते करवार न भू पर डारै ॥१०७३॥

जे पृथ्वीवर कोसळत आहेत, त्यांची तलवारही पृथ्वीवर पडत आहे.1073.

ਕਬਿਤੁ ॥

कबितु ॥

कबिट

ਕੋਪ ਅਤਿ ਭਰੇ ਰਨ ਭੂਮਿ ਤੇ ਨ ਟਰੇ ਦੋਊ ਰੀਝਿ ਰੀਝਿ ਲਰੇ ਦਲ ਦੁੰਦਭੀ ਬਜਾਇ ਕੈ ॥

कोप अति भरे रन भूमि ते न टरे दोऊ रीझि रीझि लरे दल दुंदभी बजाइ कै ॥

दोन्ही बाजू रागाच्या भरात आहेत, ते रणांगणातून आपली पावले मागे घेत नाहीत आणि त्यांच्या लहान ड्रम्सवर उत्साहात लढत आहेत.

ਦੇਵ ਦੇਖੈ ਖਰੇ ਗਨ ਜਛ ਜਸੁ ਰਰੇ ਨਭ ਤੇ ਪੁਹਪ ਢਰੇ ਮੇਘ ਬੂੰਦਨ ਜਿਉ ਆਇ ਕੈ ॥

देव देखै खरे गन जछ जसु ररे नभ ते पुहप ढरे मेघ बूंदन जिउ आइ कै ॥

देवता हे सर्व पाहत आहेत आणि यक्ष स्तुतीगीते गात आहेत, पावसाच्या थेंबाप्रमाणे आकाशातून फुलांचा वर्षाव होत आहे.

ਕੇਤੇ ਜੂਝਿ ਮਰੇ ਕੇਤੇ ਅਪਛਰਨ ਬਰੇ ਕੇਤੇ ਗੀਧਨਨ ਚਰੇ ਕੇਤੇ ਗਿਰੇ ਘਾਇ ਖਾਇ ਕੈ ॥

केते जूझि मरे केते अपछरन बरे केते गीधनन चरे केते गिरे घाइ खाइ कै ॥

अनेक योद्धे मरत आहेत आणि अनेकांना स्वर्गीय मुलींनी लग्न केले आहे

सूची (1 - 1428)

Jaap पान: 1 - 10

Akal Ustat पान: 11 - 38

Bachittar Natak पान: 39 - 73

Chandi Charittar Ukat Bilas पान: 74 - 99

Chandi Charittar पान: 100 - 118

Vaar Sri Bhagauti Ji Ki पान: 119 - 126

Gyan Prabodh पान: 127 - 154

Chaubees Avtaar पान: 155 - 610

Brahma Avtaar पान: 611 - 634

Rudra Avtaar पान: 635 - 708

Shabad Hazare पान: 709 - 712

33 Svaiyay पान: 712 - 716

Khalsa Mahima पान: 716 - 716

Shastar Naam Mala पान: 717 - 808

Charitropakhyan पान: 809 - 1388

Zafarnama पान: 1389 - 1394

Hikayat पान: 1394 - 1428