श्री दसाम ग्रंथ

पान - 140


ਜਿਤੇ ਅਜੀਤ ਮੰਡੇ ਮਹਾਨ ॥
जिते अजीत मंडे महान ॥

क्षत्रिय राजे चिरडून नष्ट झाले. महान युद्धात अजिंक्य लोक जिंकले गेले.

ਖੰਡਿਯੋ ਸੁ ਉਤ੍ਰ ਖੁਰਾਸਾਨ ਦੇਸ ॥
खंडियो सु उत्र खुरासान देस ॥

उत्तरेकडे (दिशेने खुरासान देश नाकारला

ਦਛਨ ਪੂਰਬ ਜੀਤੇ ਨਰੇਸ ॥੧੪॥੧੩੯॥
दछन पूरब जीते नरेस ॥१४॥१३९॥

उत्तरेकडील खोरासान देश नष्ट झाला, दक्षिण आणि पूर्वेतील राजे जिंकले.14.139.

ਖਗ ਖੰਡ ਖੰਡ ਜੀਤੇ ਮਹੀਪ ॥
खग खंड खंड जीते महीप ॥

त्याने (त्याच्या) खरग-शक्तीने सर्व प्रदेशातील राजे जिंकले.

ਬਜਿਯੋ ਨਿਸਾਨ ਇਹ ਜੰਬੂਦੀਪ ॥
बजियो निसान इह जंबूदीप ॥

सर्व प्रदेशातील राजे तलवारीच्या बळावर पराभूत झाले. या जंबूद्वीपामध्ये (युधिष्ठाचा कर्णा वाजला.

ਇਕ ਠਉਰ ਕੀਏ ਸਬ ਦੇਸ ਰਾਉ ॥
इक ठउर कीए सब देस राउ ॥

सर्व देशांचे राजे (तो) (एकत्र) एका ठिकाणी.

ਮਖ ਰਾਜਸੂਅ ਕੋ ਕੀਓ ਚਾਉ ॥੧੫॥੧੪੦॥
मख राजसूअ को कीओ चाउ ॥१५॥१४०॥

त्याने विविध देशांतील राजांना एका ठिकाणी एकत्र केले. त्यांनी राजसू यज्ञाच्या कामगिरीची इच्छा व्यक्त केली.15.140.

ਸਬ ਦੇਸ ਦੇਸ ਪਠੇ ਸੁ ਪਤ੍ਰ ॥
सब देस देस पठे सु पत्र ॥

सर्व देशांना पत्रे पाठवली.

ਜਿਤ ਜਿਤ ਗੁਨਾਢ ਕੀਏ ਇਕਤ੍ਰ ॥
जित जित गुनाढ कीए इकत्र ॥

त्याने सर्व देशांना पत्रे पाठवली. सर्व पात्र ब्राह्मण एकत्र जमले.

ਮਖ ਰਾਜਸੂਅ ਕੋ ਕੀਯੋ ਅਰੰਭ ॥
मख राजसूअ को कीयो अरंभ ॥

राजसूया याग ('मख') सुरू केला.

ਨ੍ਰਿਪ ਬਹੁਤ ਬੁਲਾਇ ਜਿਤੇ ਅਸੰਭ ॥੧੬॥੧੪੧॥
न्रिप बहुत बुलाइ जिते असंभ ॥१६॥१४१॥

राजसू बलिदानाचा कार्यक्रम सुरू झाला. जिंकलेले अनेक राजे म्हणतात.16.141.

ਰੂਆਲ ਛੰਦ ॥
रूआल छंद ॥

ROOAAL STANZA

ਕੋਟਿ ਕੋਟਿ ਬੁਲਾਇ ਰਿਤਜ ਕੋਟਿ ਬ੍ਰਹਮ ਬੁਲਾਇ ॥
कोटि कोटि बुलाइ रितज कोटि ब्रहम बुलाइ ॥

लाखो कर्मकांडाचे भान असलेले ब्राह्मण बोलावले.

ਕੋਟਿ ਕੋਟਿ ਬਨਾਇ ਬਿੰਜਨ ਭੋਗੀਅਹਿ ਬਹੁ ਭਾਇ ॥
कोटि कोटि बनाइ बिंजन भोगीअहि बहु भाइ ॥

लाखो वेगवेगळे पदार्थ तयार केले गेले ज्याचा आस्वाद घेतला गेला.

ਜਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਸਮਗ੍ਰਕਾ ਕਹੂੰ ਲਾਗ ਹੈ ਨ੍ਰਿਪਰਾਇ ॥
जत्र तत्र समग्रका कहूं लाग है न्रिपराइ ॥

अनेक प्रमुख सार्वभौम आवश्यक साहित्य गोळा करण्यात व्यस्त होते.

ਰਾਜਸੂਇ ਕਰਹਿ ਲਗੇ ਸਭ ਧਰਮ ਕੋ ਚਿਤ ਚਾਇ ॥੧॥੧੪੨॥
राजसूइ करहि लगे सभ धरम को चित चाइ ॥१॥१४२॥

अशा प्रकारे, राजसू यज्ञ धार्मिक आवेशाने होऊ लागला.1.142.

ਏਕ ਏਕ ਸੁਵਰਨ ਕੋ ਦਿਜ ਏਕ ਦੀਜੈ ਭਾਰ ॥
एक एक सुवरन को दिज एक दीजै भार ॥

प्रत्येक ब्राह्मणाला सोन्याचा एक बोळा देण्याची आज्ञा देण्यात आली.

ਏਕ ਸਉ ਗਜ ਏਕ ਸਉ ਰਥਿ ਦੁਇ ਸਹੰਸ੍ਰ ਤੁਖਾਰ ॥
एक सउ गज एक सउ रथि दुइ सहंस्र तुखार ॥

शंभर हत्ती, शंभर रथ आणि दोन हजार घोडे

ਸਹੰਸ ਚਤੁਰ ਸੁਵਰਨ ਸਿੰਗੀ ਮਹਿਖ ਦਾਨ ਅਪਾਰ ॥
सहंस चतुर सुवरन सिंगी महिख दान अपार ॥

तसेच चार हजार गाई, सोन्याची शिंगे आणि असंख्य म्हशी दानधर्मात

ਏਕ ਏਕਹਿ ਦੀਜੀਐ ਸੁਨ ਰਾਜ ਰਾਜ ਅਉਤਾਰ ॥੨॥੧੪੩॥
एक एकहि दीजीऐ सुन राज राज अउतार ॥२॥१४३॥

हे राजांचे सरदार ऐका, प्रत्येक ब्राह्मणाला या भेटी द्या.2.143.

ਸੁਵਰਨ ਦਾਨ ਸੁ ਦਾਨ ਰੁਕਮ ਦਾਨ ਸੁ ਤਾਬ੍ਰ ਦਾਨ ਅਨੰਤ ॥
सुवरन दान सु दान रुकम दान सु ताब्र दान अनंत ॥

सोने, चांदी, तांबे अशी असंख्य वस्तू दान म्हणून देण्यात आल्या.

ਅੰਨ ਦਾਨ ਅਨੰਤ ਦੀਜਤ ਦੇਖ ਦੀਨ ਦੁਰੰਤ ॥
अंन दान अनंत दीजत देख दीन दुरंत ॥

जमलेल्या अनेक गरीब लोकांना धान्याची असंख्य भिक्षा देण्यात आली.

ਬਸਤ੍ਰ ਦਾਨ ਪਟੰਬ੍ਰ ਦਾਨ ਸੁ ਸਸਤ੍ਰ ਦਾਨ ਦਿਜੰਤ ॥
बसत्र दान पटंब्र दान सु ससत्र दान दिजंत ॥

धर्मादाय म्हणून दिलेल्या इतर वस्तू म्हणजे सामान्य कपडे, रेशमी कपडे आणि शस्त्रे.

ਭੂਪ ਭਿਛਕ ਹੁਇ ਗਏ ਸਬ ਦੇਸ ਦੇਸ ਦੁਰੰਤ ॥੩॥੧੪੪॥
भूप भिछक हुइ गए सब देस देस दुरंत ॥३॥१४४॥

अनेक देशांतील भिकारी सुखरूप झाले.3.144.

ਚਤ੍ਰ ਕੋਸ ਬਨਾਹਿ ਕੁੰਡਕ ਸਹਸ੍ਰ ਲਾਇ ਪਰਨਾਰ ॥
चत्र कोस बनाहि कुंडक सहस्र लाइ परनार ॥

अग्निवेदी चार कोसपर्यंत पसरलेली होती आणि त्यात एक हजार नाले होते.

ਸਹੰਸ੍ਰ ਹੋਮ ਕਰੈ ਲਗੈ ਦਿਜ ਬੇਦ ਬਿਆਸ ਅਉਤਾਰ ॥
सहंस्र होम करै लगै दिज बेद बिआस अउतार ॥

वेदव्यासांचे अवतार मानल्या गेलेल्या एक हजार ब्राह्मणांनी त्यागाची सुरुवात केली.

ਹਸਤ ਸੁੰਡ ਪ੍ਰਮਾਨ ਘ੍ਰਿਤ ਕੀ ਪਰਤ ਧਾਰ ਅਪਾਰ ॥
हसत सुंड प्रमान घ्रित की परत धार अपार ॥

हत्तीच्या सोंडेच्या आकाराच्या स्पष्ट लोणीचा सतत प्रवाह खड्ड्यात पडला.

ਹੋਤ ਭਸਮ ਅਨੇਕ ਬਿੰਜਨ ਲਪਟ ਝਪਟ ਕਰਾਲ ॥੪॥੧੪੫॥
होत भसम अनेक बिंजन लपट झपट कराल ॥४॥१४५॥

भयानक ज्वालामुळे अनेक साहित्य राख झाले होते.4.145.

ਮ੍ਰਿਤਕਾ ਸਭ ਤੀਰਥ ਕੀ ਸਭ ਤੀਰਥ ਕੋ ਲੈ ਬਾਰ ॥
म्रितका सभ तीरथ की सभ तीरथ को लै बार ॥

सर्व तीर्थस्थानांची धरती आणि पाणी ओघळले होते.

ਕਾਸਟਕਾ ਸਭ ਦੇਸ ਕੀ ਸਭ ਦੇਸ ਕੀ ਜਿਉਨਾਰ ॥
कासटका सभ देस की सभ देस की जिउनार ॥

तसेच सर्व देशांतील इंधन-लाकूड आणि अन्न-साहित्य

ਭਾਤ ਭਾਤਨ ਕੇ ਮਹਾ ਰਸ ਹੋਮੀਐ ਤਿਹ ਮਾਹਿ ॥
भात भातन के महा रस होमीऐ तिह माहि ॥

विविध मुलांचे चविष्ट खाद्यपदार्थ वेदीमध्ये जाळण्यात आले.

ਦੇਖ ਚਕ੍ਰਤ ਰਹੈ ਦਿਜੰਬਰ ਰੀਝ ਹੀ ਨਰ ਨਾਹ ॥੫॥੧੪੬॥
देख चक्रत रहै दिजंबर रीझ ही नर नाह ॥५॥१४६॥

जे पाहून श्रेष्ठ ब्राह्मण चकित झाले आणि राजे प्रसन्न झाले.5.146.

ਭਾਤ ਭਾਤ ਅਨੇਕ ਬਿਜੰਨ ਹੋਮੀਐ ਤਿਹ ਆਨ ॥
भात भात अनेक बिजंन होमीऐ तिह आन ॥

अनेक आणि विविध प्रकारचे अन्न वेदीवर जाळण्यात आले.

ਚਤੁਰ ਬੇਦ ਪੜੈ ਚਤ੍ਰ ਸਭ ਬਿਪ ਬ੍ਯਾਸ ਸਮਾਨ ॥
चतुर बेद पड़ै चत्र सभ बिप ब्यास समान ॥

चारही बाजूंनी विद्वान ब्राह्मण व्यासांप्रमाणे चार वेदांचे पठण करीत होते.

ਭਾਤ ਭਾਤ ਅਨੇਕ ਭੂਪਤ ਦੇਤ ਦਾਨ ਅਨੰਤ ॥
भात भात अनेक भूपत देत दान अनंत ॥

अनेक राजे दानधर्मात असंख्य प्रकारच्या भेटी देत होते.

ਭੂਮ ਭੂਰ ਉਠੀ ਜਯਤ ਧੁਨ ਜਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਦੁਰੰਤ ॥੬॥੧੪੭॥
भूम भूर उठी जयत धुन जत्र तत्र दुरंत ॥६॥१४७॥

इकडे, तिकडे आणि पृथ्वीवर सर्वत्र विजयाचा अनंत वार वाजला.६.१४७.

ਜੀਤ ਜੀਤ ਮਵਾਸ ਆਸਨ ਅਰਬ ਖਰਬ ਛਿਨਾਇ ॥
जीत जीत मवास आसन अरब खरब छिनाइ ॥

बंडखोर राजांना पराभूत करणे आणि बेहिशेबी संपत्ती आणि मौल्यवान वस्तू ताब्यात घेणे

ਆਨਿ ਆਨਿ ਦੀਏ ਦਿਜਾਨਨ ਜਗ ਮੈ ਕੁਰ ਰਾਇ ॥
आनि आनि दीए दिजानन जग मै कुर राइ ॥

(युद्धिष्ट) कुरु देशाच्या राजाने ती संपत्ती आणून ब्राह्मणांमध्ये वाटून दिली.

ਭਾਤ ਭਾਤ ਅਨੇਕ ਧੂਪ ਸੁ ਧੂਪੀਐ ਤਿਹ ਆਨ ॥
भात भात अनेक धूप सु धूपीऐ तिह आन ॥

अनेक प्रकारचे सुवासिक पदार्थ तेथे प्रज्वलित करण्यात आले.

ਭਾਤ ਭਾਤ ਉਠੀ ਜਯ ਧੁਨਿ ਜਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਦਿਸਾਨ ॥੭॥੧੪੮॥
भात भात उठी जय धुनि जत्र तत्र दिसान ॥७॥१४८॥

इकडे, तिकडे आणि सर्वत्र सर्व दिशांनी अनेक प्रकारचे विजयाचे नाद वाजले.7.148.

ਜਰਾਸੰਧਹ ਮਾਰ ਕੈ ਪੁਨਿ ਕੈਰਵਾ ਹਥਿ ਪਾਇ ॥
जरासंधह मार कै पुनि कैरवा हथि पाइ ॥

जरासंधचा वध करून कौरवांवर विजय मिळविल्यानंतर इ.स.

ਰਾਜਸੂਇ ਕੀਓ ਬਡੋ ਮਖਿ ਕਿਸਨ ਕੇ ਮਤਿ ਭਾਇ ॥
राजसूइ कीओ बडो मखि किसन के मति भाइ ॥

कृष्णाशी सल्लामसलत करून युधिष्ठाने महान राजसू यज्ञ केला.

ਰਾਜਸੂਇ ਸੁ ਕੈ ਕਿਤੇ ਦਿਨ ਜੀਤ ਸਤ੍ਰੁ ਅਨੰਤ ॥
राजसूइ सु कै किते दिन जीत सत्रु अनंत ॥

असंख्य शत्रूंवर विजय मिळवून अनेक दिवस त्यांनी राजसू यज्ञ केला.

ਬਾਜਮੇਧ ਅਰੰਭ ਕੀਨੋ ਬੇਦ ਬ੍ਯਾਸ ਮਤੰਤ ॥੮॥੧੪੯॥
बाजमेध अरंभ कीनो बेद ब्यास मतंत ॥८॥१४९॥

त्यानंतर वेद व्यासांच्या सल्ल्याने त्यांनी अश्व यज्ञकार्यास सुरुवात केली.8.149.

ਪ੍ਰਿਥਮ ਜਗ ਸਮਾਪਤਿਹ ॥
प्रिथम जग समापतिह ॥

येथे पहिला यज्ञ संपतो.

ਸ੍ਰੀ ਬਰਣ ਬਧਹ ॥
स्री बरण बधह ॥

श्री बरनचा वध:

ਚੰਦ੍ਰ ਬਰਣੇ ਸੁਕਰਨਿ ਸਿਯਾਮ ਸੁਵਰਨ ਪੂਛ ਸਮਾਨ ॥
चंद्र बरणे सुकरनि सियाम सुवरन पूछ समान ॥

(बलिदानाचा घोडा) पांढऱ्या रंगाचा, काळ्या कानांना सोनेरी शेपटी आहे

ਰਤਨ ਤੁੰਗ ਉਤੰਗ ਬਾਜਤ ਉਚ ਸ੍ਰਵਾਹ ਸਮਾਨ ॥
रतन तुंग उतंग बाजत उच स्रवाह समान ॥

उन्हच्यश्रवांसारखे डोळे उंच, रुंद आणि उंच मान असलेले