श्री दसाम ग्रंथ

पान - 689


ਅਉਰ ਸਾਤ ਹੂੰ ਲੋਕ ਭੀਤਰ ਦੇਹੁ ਅਉਰ ਬਤਾਇ ॥
अउर सात हूं लोक भीतर देहु अउर बताइ ॥

इतर सात लोकांपैकी (कोणताही एक राजा) दहा द्या,

ਜਉਨ ਜਉਨ ਨ ਜੀਤਿਆ ਨ੍ਰਿਪ ਰੋਸ ਕੈ ਨ੍ਰਿਪ ਰਾਇ ॥੧੨੯॥
जउन जउन न जीतिआ न्रिप रोस कै न्रिप राइ ॥१२९॥

जेव्हा त्यांना विचारले गेले की सात शब्दात तो राजा कोण आहे, ज्याच्यावर राजाने (पारसनाथ) आपला राग जिंकला नाही?129.

ਦੇਖਿ ਦੇਖਿ ਰਹੇ ਸਬੈ ਤਰ ਕੋ ਨ ਦੇਤ ਬਿਚਾਰ ॥
देखि देखि रहे सबै तर को न देत बिचार ॥

सर्वांनी खाली पाहिले, कोणीही विचारपूर्वक उत्तर दिले नाही.

ਐਸ ਕਉਨ ਰਹਾ ਧਰਾ ਪਰ ਦੇਹੁ ਤਾਹਿ ਉਚਾਰ ॥
ऐस कउन रहा धरा पर देहु ताहि उचार ॥

त्या सर्वांनी डोके टेकवून पाहिले आणि विचार केला की पृथ्वीवर ज्याच्या नावाचा उल्लेख केला जाऊ शकतो तो राजा कोण आहे?

ਏਕ ਏਕ ਬੁਲਾਇ ਭੂਪਤਿ ਪੂਛ ਸਰਬ ਬੁਲਾਇ ॥
एक एक बुलाइ भूपति पूछ सरब बुलाइ ॥

त्याने राजाला एक एक करून बोलावून घेतले आणि मग सर्वांना बोलावून विचारले.

ਕੋ ਅਜੀਤ ਰਹਾ ਨਹੀ ਜਿਹ ਠਉਰ ਦੇਹੁ ਬਤਾਇ ॥੧੩੦॥
को अजीत रहा नही जिह ठउर देहु बताइ ॥१३०॥

राजाने प्रत्येकाला बोलावले आणि त्याला विचारले की तो कोण होता जो अजिंक्य राहिला होता?130.

ਏਕ ਨ੍ਰਿਪ ਬਾਚ ॥
एक न्रिप बाच ॥

एका राजाचे भाषण:

ਰੂਆਲ ਛੰਦ ॥
रूआल छंद ॥

ROOAAL STANZA

ਏਕ ਭੂਪਤਿ ਉਚਰੋ ਸੁਨਿ ਲੇਹੁ ਰਾਜਾ ਬੈਨ ॥
एक भूपति उचरो सुनि लेहु राजा बैन ॥

एक राजा म्हणाला हे राजा ! शब्द ऐका

ਜਾਨ ਮਾਫ ਕਰੋ ਕਹੋ ਤਬ ਰਾਜ ਰਾਜ ਸੁ ਨੈਨ ॥
जान माफ करो कहो तब राज राज सु नैन ॥

एक राजा म्हणाला, “तुम्ही माझ्या जीवाच्या सुरक्षेची खात्री दिली तर मी म्हणू शकतो

ਏਕ ਹੈ ਮੁਨਿ ਸਿੰਧੁ ਮੈ ਅਰੁ ਮਛ ਕੇ ਉਰ ਮਾਹਿ ॥
एक है मुनि सिंधु मै अरु मछ के उर माहि ॥

(मी एक गोष्ट सांगतो). एक ऋषी माशाच्या पोटात असतो आणि समुद्रात राहतो.

ਮੋਹਿ ਰਾਵ ਬਿਬੇਕ ਭਾਖੌ ਤਾਹਿ ਭੂਪਤਿ ਨਾਹਿ ॥੧੩੧॥
मोहि राव बिबेक भाखौ ताहि भूपति नाहि ॥१३१॥

“समुद्रात एक मासा आहे, ज्याच्या पोटात एक ऋषी आहे, मी खरे बोलतो आहे त्याला विचारा आणि इतर राजांना विचारू नका.131.

ਏਕ ਦ੍ਯੋਸ ਜਟਧਰੀ ਨ੍ਰਿਪ ਕੀਨੁ ਛੀਰ ਪ੍ਰਵੇਸ ॥
एक द्योस जटधरी न्रिप कीनु छीर प्रवेस ॥

एके दिवशी जटाधारी राजा चिर समुद्रात शिरला.

ਚਿਤ੍ਰ ਰੂਪ ਹੁਤੀ ਤਹਾ ਇਕ ਨਾਰਿ ਨਾਗਰ ਭੇਸ ॥
चित्र रूप हुती तहा इक नारि नागर भेस ॥

“हे राजा! एके दिवशी चटया घातलेल्या शिवाने सतत समुद्रात प्रवेश केला, तेथे त्याला एक अतुलनीय मोहक स्त्री दिसली.

ਤਾਸੁ ਦੇਖਿ ਸਿਵੇਸ ਕੋ ਗਿਰ ਬਿੰਦ ਸਿੰਧ ਮਝਾਰ ॥
तासु देखि सिवेस को गिर बिंद सिंध मझार ॥

त्याला पाहताच शिवाच्या अवताराचे ('सिव्हेस'-दत्त) वीर्य महासागरात पडले.

ਮਛ ਪੇਟ ਮਛੰਦ੍ਰ ਜੋਗੀ ਬੈਠਿ ਹੈ ਨ੍ਰਿਪ ਬਾਰ ॥੧੩੨॥
मछ पेट मछंद्र जोगी बैठि है न्रिप बार ॥१३२॥

तिला पाहून त्याचे वीर्य समुद्रात सोडले गेले आणि त्यामुळे योगी मत्स्येंद्र माशाच्या पोटात बसले आहेत.132.

ਤਾਸੁ ਤੇ ਚਲ ਪੁਛੀਐ ਨ੍ਰਿਪ ਸਰਬ ਬਾਤ ਬਿਬੇਕ ॥
तासु ते चल पुछीऐ न्रिप सरब बात बिबेक ॥

तर हे राजन! त्या बाजूने जाऊन बिबेकबद्दल विचारावे.

ਏਨ ਤੋਹਿ ਬਤਾਇ ਹੈ ਨ੍ਰਿਪ ਭਾਖਿ ਹੋ ਜੁ ਅਨੇਕ ॥
एन तोहि बताइ है न्रिप भाखि हो जु अनेक ॥

“हे राजा! जा आणि त्याला विचारा, हे सर्व राजे, ज्यांना तू आमंत्रित केले आहे ते तुला काहीही सांगू शकणार नाहीत

ਐਸ ਬਾਤ ਸੁਨੀ ਜਬੈ ਤਬ ਰਾਜ ਰਾਜ ਅਵਤਾਰ ॥
ऐस बात सुनी जबै तब राज राज अवतार ॥

जेव्हा राजांच्या अवतारी राजाने अशी चर्चा ऐकली,

ਸਿੰਧੁ ਖੋਜਨ ਕੋ ਚਲਾ ਲੈ ਜਗਤ ਕੇ ਸਬ ਜਾਰ ॥੧੩੩॥
सिंधु खोजन को चला लै जगत के सब जार ॥१३३॥

महाराजांनी हे ऐकले तेव्हा तो जगातील सर्व जाळे घेऊन समुद्रात त्या माशाच्या शोधात निघाला.133.

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਮੰਗਾਇ ਜਾਲਨ ਸੰਗ ਲੈ ਦਲ ਸਰਬ ॥
भाति भाति मंगाइ जालन संग लै दल सरब ॥

भंतांचं जाळं बोलावून, सगळ्या पक्षाला सोबत घेऊन

ਜੀਤ ਦੁੰਦਭ ਦੈ ਚਲਾ ਨ੍ਰਿਪ ਜਾਨਿ ਕੈ ਜੀਅ ਗਰਬ ॥
जीत दुंदभ दै चला न्रिप जानि कै जीअ गरब ॥

राजाने अभिमानाने ढोल वाजवत, विविध प्रकारची जाळी आणि आपले सैन्य सोबत घेतले

ਮੰਤ੍ਰੀ ਮਿਤ੍ਰ ਕੁਮਾਰਿ ਸੰਪਤ ਸਰਬ ਮਧਿ ਬੁਲਾਇ ॥
मंत्री मित्र कुमारि संपत सरब मधि बुलाइ ॥

मंत्री, मित्र आणि कुमारांना त्यांच्या सर्व सामानासह (समुद्रात) आमंत्रित केले होते

ਸਿੰਧ ਜਾਰ ਡਰੇ ਜਹਾ ਤਹਾ ਮਛ ਸਤ੍ਰੁ ਡਰਾਇ ॥੧੩੪॥
सिंध जार डरे जहा तहा मछ सत्रु डराइ ॥१३४॥

त्याने या सर्व मंत्री, मित्र, राजपुत्र इत्यादींना बोलावून आपली जाळी इकडे तिकडे महासागरात टाकल्याने सर्व मासे घाबरले.134.

ਭਾਤਿ ਭਾਤਨ ਮਛ ਕਛਪ ਅਉਰ ਜੀਵ ਅਪਾਰ ॥
भाति भातन मछ कछप अउर जीव अपार ॥

विविध मासे, कासव आणि इतर अपार

ਬਧਿ ਜਾਰਨ ਹ੍ਵੈ ਕਢੇ ਤਬ ਤਿਆਗਿ ਪ੍ਰਾਨ ਸੁ ਧਾਰ ॥
बधि जारन ह्वै कढे तब तिआगि प्रान सु धार ॥

विविध प्रकारचे मासे, कासव आणि इतर प्राणी जाळ्यात अडकून बाहेर आले आणि मरायला लागले.

ਸਿੰਧੁ ਤੀਰ ਗਏ ਜਬੈ ਜਲ ਜੀਵ ਏਕੈ ਬਾਰ ॥
सिंधु तीर गए जबै जल जीव एकै बार ॥

(अशा संकटाच्या वेळी) सर्व जीव एकत्र समुद्रात गेले.

ਐਸ ਭਾਤਿ ਭਏ ਬਖਾਨਤ ਸਿੰਧੁ ਪੈ ਮਤ ਸਾਰ ॥੧੩੫॥
ऐस भाति भए बखानत सिंधु पै मत सार ॥१३५॥

मग सर्व जलप्राणी महासागराच्या देवतापुढे गेले आणि त्यांनी आपल्या चिंतेचे कारण सांगितले.135.

ਬਿਪ ਕੋ ਧਰਿ ਸਿੰਧੁ ਮੂਰਤਿ ਆਇਯੋ ਤਿਹ ਪਾਸਿ ॥
बिप को धरि सिंधु मूरति आइयो तिह पासि ॥

समुद्र त्याच्याकडे (राजा) ब्राह्मणाच्या रूपात आला.

ਰਤਨ ਹੀਰ ਪ੍ਰਵਾਲ ਮਾਨਕ ਦੀਨ ਹੈ ਅਨਿਆਸ ॥
रतन हीर प्रवाल मानक दीन है अनिआस ॥

ब्राह्मणाच्या वेषात राजासमोर महासागर बांधून राजाला रत्न, हिरे, मोती इत्यादी अर्पण करून तो म्हणाला:

ਜੀਵ ਕਾਹਿ ਸੰਘਾਰੀਐ ਸੁਨਿ ਲੀਜੀਐ ਨ੍ਰਿਪ ਬੈਨ ॥
जीव काहि संघारीऐ सुनि लीजीऐ न्रिप बैन ॥

हे राजन! (माझं म्हणणं) ऐक, तू जीवांना कशासाठी मारत आहेस?

ਜਉਨ ਕਾਰਜ ਕੋ ਚਲੇ ਤੁਮ ਸੋ ਨਹੀ ਇਹ ਠੈਨ ॥੧੩੬॥
जउन कारज को चले तुम सो नही इह ठैन ॥१३६॥

“तू जीव का मारत आहेस?, कारण तू ज्या उद्देशासाठी इथे आला आहेस तो इथे पूर्ण होणार नाही.” 136.

ਸਿੰਧੁ ਬਾਚ ॥
सिंधु बाच ॥

महासागराचे भाषण:

ਰੂਆਲ ਛੰਦ ॥
रूआल छंद ॥

ROOAAL STANZA

ਛੀਰ ਸਾਗਰ ਹੈ ਜਹਾ ਸੁਨ ਰਾਜ ਰਾਜ ਵਤਾਰ ॥
छीर सागर है जहा सुन राज राज वतार ॥

राजा राजांचा अवतार! ऐका, जिथे समुद्र खोल आहे,

ਮਛ ਉਦਰ ਮਛੰਦ੍ਰ ਜੋਗੀ ਬੈਠ ਹੈ ਬ੍ਰਤ ਧਾਰਿ ॥
मछ उदर मछंद्र जोगी बैठ है ब्रत धारि ॥

“हे राजा! योगी मत्स्येंद्र दुग्धसागरात माशाच्या पोटात चिंतन करत बसले आहेत

ਡਾਰਿ ਜਾਰ ਨਿਕਾਰ ਤਾਕਹਿ ਪੂਛ ਲੇਹੁ ਬਨਾਇ ॥
डारि जार निकार ताकहि पूछ लेहु बनाइ ॥

“तुझ्या जाळ्याने त्याला बाहेर काढ आणि त्याला विचार, हे राजा!

ਜੋ ਕਹਾ ਸੋ ਕੀਜੀਐ ਨ੍ਰਿਪ ਇਹੀ ਸਤਿ ਉਪਾਇ ॥੧੩੭॥
जो कहा सो कीजीऐ न्रिप इही सति उपाइ ॥१३७॥

मी जे काही सांगितले ते करा हेच खरे उपाय आहे?” 137.

ਜੋਰਿ ਬੀਰਨ ਨਾਖ ਸਿੰਧਹ ਆਗ ਚਾਲ ਸੁਬਾਹ ॥
जोरि बीरन नाख सिंधह आग चाल सुबाह ॥

राजा आपल्या लाखो योद्ध्यांना एकत्र करून महासागरापासून दूर गेला

ਹੂਰ ਪੂਰ ਰਹੀ ਜਹਾ ਤਹਾ ਜਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਉਛਾਹ ॥
हूर पूर रही जहा तहा जत्र तत्र उछाह ॥

स्वर्गीय बंधू इकडे तिकडे उत्साहाने फिरत होते

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਬਜੰਤ੍ਰ ਬਾਜਤ ਅਉਰ ਘੁਰਤ ਨਿਸਾਨ ॥
भाति भाति बजंत्र बाजत अउर घुरत निसान ॥

ते सर्वजण आपापले ढोल वाजवत आणि विविध प्रकारची वाद्ये वाजवत तेथे पोहोचले.

ਛੀਰ ਸਿੰਧੁ ਹੁਤੋ ਜਹਾ ਤਿਹ ਠਾਮ ਪਹੁਚੇ ਆਨਿ ॥੧੩੮॥
छीर सिंधु हुतो जहा तिह ठाम पहुचे आनि ॥१३८॥

जेथें दुग्धसागर होता.138.

ਸੂਤ੍ਰ ਜਾਰ ਬਨਾਇ ਕੈ ਤਿਹ ਮਧਿ ਡਾਰਿ ਅਪਾਰ ॥
सूत्र जार बनाइ कै तिह मधि डारि अपार ॥

सुत्राचे जाळे बनवून त्या विशाल समुद्रात टाकले.

ਅਉਰ ਜੀਵ ਘਨੇ ਗਹੇ ਨ ਵਿਲੋਕਯੋ ਸਿਵ ਬਾਰ ॥
अउर जीव घने गहे न विलोकयो सिव बार ॥

कापसाची जाळी तयार करून ती समुद्रात टाकण्यात आली, त्यात इतर अनेक प्राणी पकडले गेले, परंतु शिवपुत्र (मत्स्येंद्र) दिसला नाही.

ਹਾਰਿ ਹਾਰਿ ਫਿਰੇ ਸਬੈ ਭਟ ਆਨਿ ਭੂਪਤਿ ਤੀਰ ॥
हारि हारि फिरे सबै भट आनि भूपति तीर ॥

सर्व योद्धे (सापळे घेऊन) पराभूत राजाकडे आले

ਅਉਰ ਜੀਵ ਘਨੇ ਗਹੇ ਪਰ ਸੋ ਨ ਪਾਵ ਫਕੀਰ ॥੧੩੯॥
अउर जीव घने गहे पर सो न पाव फकीर ॥१३९॥

अत्यंत थकलेले सर्व योद्धे राजासमोर आले आणि म्हणाले, “अन्य अनेक प्राणी पकडले गेले आहेत, पण ते ऋषी कुठेच सापडले नाहीत.” 139.

ਮਛ ਪੇਟਿ ਮਛੰਦ੍ਰ ਜੋਗੀ ਬੈਠ ਹੈ ਬਿਨੁ ਆਸ ॥
मछ पेटि मछंद्र जोगी बैठ है बिनु आस ॥

मच्छिंद्र जोगी माशाच्या पोटात हतबल होऊन बसले आहेत.

ਜਾਰ ਭੇਟ ਸਕੈ ਨ ਵਾ ਕੋ ਮੋਨਿ ਅੰਗ ਸੁ ਬਾਸ ॥
जार भेट सकै न वा को मोनि अंग सु बास ॥

योगी माशाच्या पोटात इच्छाशून्य बसले आहेत आणि हे त्याला अडकवू शकत नाही