श्री दसाम ग्रंथ

पान - 686

ਬਿਸਨਪਦ ॥ ਕਾਫੀ ॥

बिसनपद ॥ काफी ॥

विष्णुपद काफी

ਚਹੁ ਦਿਸ ਮਾਰੂ ਸਬਦ ਬਜੇ ॥

चहु दिस मारू सबद बजे ॥

चारही बाजूंनी जीवघेणे शब्द वाजू लागले आहेत.

ਗਹਿ ਗਹਿ ਗਦਾ ਗੁਰਜ ਗਾਜੀ ਸਬ ਹਠਿ ਰਣਿ ਆਨਿ ਗਜੇ ॥

गहि गहि गदा गुरज गाजी सब हठि रणि आनि गजे ॥

गडगडाट करणारी शिंगे चारही दिशांनी वाजली आणि गदा धरलेले योद्धे रणांगणात खंबीरपणे उभे राहिले.

ਬਾਨ ਕਮਾਨ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਸੈਹਥੀ ਬਾਣ ਪ੍ਰਯੋਘ ਚਲਾਏ ॥

बान कमान क्रिपान सैहथी बाण प्रयोघ चलाए ॥

बाण, धनुष्य, तलवारी, भांगे इत्यादींचा वापर केला

ਜਾਨੁਕ ਮਹਾ ਮੇਘ ਬੂੰਦਨ ਜ੍ਯੋਂ ਬਿਸਿਖ ਬ੍ਰਯੂਹਿ ਬਰਸਾਏ ॥

जानुक महा मेघ बूंदन ज्यों बिसिख ब्रयूहि बरसाए ॥

ढगांमधून पडणाऱ्या पावसाच्या थेंबाप्रमाणे बाणांचे पुंजके सरींमध्ये सोडले गेले

ਚਟਪਟ ਚਰਮ ਬਰਮ ਸਬ ਬੇਧੇ ਸਟਪਟ ਪਾਰ ਪਰਾਨੇ ॥

चटपट चरम बरम सब बेधे सटपट पार पराने ॥

चिलखत आणि चामड्याला छेदणारे बाण थेट दुसऱ्या बाजूला घुसले

ਖਟਪਟ ਸਰਬ ਭੂਮਿ ਕੇ ਬੇਧੇ ਨਾਗਨ ਲੋਕ ਸਿਧਾਨੇ ॥

खटपट सरब भूमि के बेधे नागन लोक सिधाने ॥

आणि पृथ्वीला छेदून नीट-जगातही गेले

ਝਮਕਤ ਖੜਗ ਕਾਢਿ ਨਾਨਾ ਬਿਧਿ ਸੈਹਥੀ ਸੁਭਟ ਚਲਾਵਤ ॥

झमकत खड़ग काढि नाना बिधि सैहथी सुभट चलावत ॥

योद्धे तलवारी काढतात आणि त्यांना वेगवेगळ्या प्रकारे चालवतात.

ਜਾਨੁਕ ਪ੍ਰਗਟ ਬਾਟ ਸੁਰ ਪੁਰ ਕੀ ਨੀਕੇ ਹਿਰਦੇ ਦਿਖਾਵਤ ॥੧੦੯॥

जानुक प्रगट बाट सुर पुर की नीके हिरदे दिखावत ॥१०९॥

योद्ध्यांनी चमकणारे खंजीर आणि भाले मारले आणि ही शस्त्रे अंतःकरणाला छेदून त्यांना स्वर्गाचा मार्ग दाखवल्यासारखी दिसत होती.35.109.

ਬਿਸਨਪਦ ॥ ਸੋਰਠਿ ॥

बिसनपद ॥ सोरठि ॥

विष्णुपद सोरठ

ਬਾਨਨ ਬੇਧੇ ਅਮਿਤ ਸੰਨਿਆਸੀ ॥

बानन बेधे अमित संनिआसी ॥

अगणित तपस्वी बाणांनी भोसकले आहेत.

ਤੇ ਤਜ ਦੇਹ ਨੇਹ ਸੰਪਤਿ ਕੋ ਭਏ ਸੁਰਗ ਕੇ ਬਾਸੀ ॥

ते तज देह नेह संपति को भए सुरग के बासी ॥

असंख्य संन्याशांना बाणांनी भोसकले गेले आणि ते सर्व धन आणि संपत्तीची आसक्ती सोडून स्वर्गवासी झाले.

ਚਰਮ ਬਰਮ ਰਥ ਧੁਜਾ ਪਤਾਕਾ ਬਹੁ ਬਿਧਿ ਕਾਟਿ ਗਿਰਾਏ ॥

चरम बरम रथ धुजा पताका बहु बिधि काटि गिराए ॥

चिलखते, बॅनर, रथ, ध्वज इत्यादी तोडून पडल्या

ਸੋਭਤ ਭਏ ਇੰਦ੍ਰ ਪੁਰ ਜਮ ਪੁਰ ਸੁਰ ਪੁਰ ਨਿਰਖ ਲਜਾਏ ॥

सोभत भए इंद्र पुर जम पुर सुर पुर निरख लजाए ॥

त्या सर्वांनी स्वर्गाचे वैभव आणि इंद्र आणि यम यांच्या निवासस्थानांचा विस्तार केला

ਭੂਖਨ ਬਸਤ੍ਰ ਰੰਗ ਰੰਗਨ ਕੇ ਛੁਟਿ ਛੁਟਿ ਭੂਮਿ ਗਿਰੇ ॥

भूखन बसत्र रंग रंगन के छुटि छुटि भूमि गिरे ॥

त्यांची बहुरंगी वस्त्रे जमिनीवर पडली

ਜਨੁਕ ਅਸੋਕ ਬਾਗ ਦਿਵਪਤਿ ਕੇ ਪੁਹਪ ਬਸੰਤਿ ਝਰੇ ॥

जनुक असोक बाग दिवपति के पुहप बसंति झरे ॥

अशोक वाटिकेत वसंत ऋतूमध्ये खाली पडणाऱ्या फुलांप्रमाणे ते दिसू लागले

ਕਟਿ ਕਟਿ ਗਿਰੇ ਗਜਨ ਕੁੰਭ ਸਥਲ ਮੁਕਤਾ ਬਿਥੁਰਿ ਪਰੇ ॥

कटि कटि गिरे गजन कुंभ सथल मुकता बिथुरि परे ॥

हत्तींच्या डोक्यावरचे मोती (वर सजवलेले) विखुरलेले आहेत.

ਜਾਨੁਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੁੰਡ ਮੁਖ ਛੁਟੈ ਜਲ ਕਨ ਸੁਭਗ ਝਰੇ ॥੧੧੦॥

जानुक अंम्रित कुंड मुख छुटै जल कन सुभग झरे ॥११०॥

हत्तींच्या सोंडे आणि मोत्याचे हार पृथ्वीवर विखुरलेले होते आणि ते अमृताच्या तलावातून विखुरलेल्या पाण्याच्या थेंबासारखे दिसू लागले.36.110.

ਦੇਵ ਗੰਧਾਰੀ ॥

देव गंधारी ॥

देवगंधारी

ਦੂਜੀ ਤਰਹ ॥

दूजी तरह ॥

दुसरा आवडला

ਦੁਹ ਦਿਸ ਪਰੇ ਬੀਰ ਹਕਾਰਿ ॥

दुह दिस परे बीर हकारि ॥

अहंकारी योद्धे दोन्ही बाजूंनी (एकमेकांवर) आले आहेत.

ਕਾਢਿ ਕਾਢਿ ਕ੍ਰਿਪਾਣ ਧਾਵਤ ਮਾਰੁ ਮਾਰੁ ਉਚਾਰਿ ॥

काढि काढि क्रिपाण धावत मारु मारु उचारि ॥

योद्धे दोन्ही दिशांनी पडले आणि तलवारी काढून “मारा, मारा” अशी घोषणा देत पुढे निघाले.

ਪਾਨ ਰੋਕਿ ਸਰੋਖ ਰਾਵਤ ਕ੍ਰੁਧ ਜੁਧ ਫਿਰੇ ॥

पान रोकि सरोख रावत क्रुध जुध फिरे ॥

क्रोधित तपस्वी रणांगण ओलांडून, कोपाने भरलेले.

ਗਾਹਿ ਗਾਹਿ ਗਜੀ ਰਥੀ ਰਣਿ ਅੰਤਿ ਭੂਮਿ ਗਿਰੇ ॥

गाहि गाहि गजी रथी रणि अंति भूमि गिरे ॥

हातात शस्त्रे धरून, संतप्त योद्धे भटकले आणि हत्ती चालक आणि सारथी यांना मारून शेवटी पृथ्वीवर पडले.

ਤਾਨਿ ਤਾਨਿ ਸੰਧਾਨ ਬਾਨ ਪ੍ਰਮਾਨ ਕਾਨ ਸੁਬਾਹਿ ॥

तानि तानि संधान बान प्रमान कान सुबाहि ॥

बाण मारले जात आहेत आणि कानापर्यंत बांधले जात आहेत.

ਬਾਹਿ ਬਾਹਿ ਫਿਰੇ ਸੁਬਾਹਨ ਛਤ੍ਰ ਧਰਮ ਨਿਬਾਹਿ ॥

बाहि बाहि फिरे सुबाहन छत्र धरम निबाहि ॥

धनुष्य कानापर्यंत खेचून त्यांनी बाण सोडले आणि अशा प्रकारे शस्त्रांनी वार करून त्यांनी काक्षत्रियांचे कर्तव्य पार पाडले.

ਬੇਧਿ ਬੇਧਿ ਸੁ ਬਾਨ ਅੰਗ ਜੁਆਨ ਜੁਝੇ ਐਸ ॥

बेधि बेधि सु बान अंग जुआन जुझे ऐस ॥

(योद्धांचे) अंग बाणांनी टोचले जात आहेत (आणि) अशा प्रकारे तरुण लढत आहेत.

ਭੂਰਿ ਭਾਰਥ ਕੇ ਸਮੇ ਸਰ ਸੇਜ ਭੀਖਮ ਜੈਸ ॥੧੧੧॥

भूरि भारथ के समे सर सेज भीखम जैस ॥१११॥

बाणांनी भोसकल्यामुळे, योद्धे अर्जुनाच्या वेळी बाणांच्या शय्येवर भीष्म पडल्यासारखे पडले.37.111.

ਬਿਸਨਪਦ ॥ ਸਾਰੰਗ ॥

बिसनपद ॥ सारंग ॥

विष्णुपद सारंग

ਇਹ ਬਿਧਿ ਬਹੁਤੁ ਸੰਨਿਆਸੀ ਮਾਰੇ ॥

इह बिधि बहुतु संनिआसी मारे ॥

अशा प्रकारे अनेक सन्यासी मारले गेले

ਕੇਤਿਕ ਬਾਧਿ ਬਾਰਿ ਮੋ ਬੋਰੇ ਕਿਤੇ ਅਗਨਿ ਮੋ ਸਾਰੇ ॥

केतिक बाधि बारि मो बोरे किते अगनि मो सारे ॥

अनेकांना बांधून बुडाले तर अनेक आगीत दगावले

ਕੇਤਨ ਏਕ ਹਾਥ ਕਟਿ ਡਾਰੇ ਕੇਤਿਨ ਕੇ ਦ੍ਵੈ ਹਾਥ ॥

केतन एक हाथ कटि डारे केतिन के द्वै हाथ ॥

असे अनेक होते ज्यांचा एक हात कापला गेला होता आणि अनेक असे होते ज्यांचे दोन हात कापले गेले होते

ਤਿਲ ਤਿਲ ਪਾਇ ਰਥੀ ਕਟਿ ਡਾਰੇ ਕਟੇ ਕਿਤਨ ਕੇ ਮਾਥ ॥

तिल तिल पाइ रथी कटि डारे कटे कितन के माथ ॥

अनेक सारथींचे तुकडे करण्यात आले आणि अनेकांची मुंडकी छाटण्यात आली

ਛਤ੍ਰ ਚਮ੍ਰ ਰਥ ਬਾਜ ਕਿਤਨੇ ਕੇ ਕਾਟਿ ਕਾਟਿ ਰਣਿ ਡਾਰੇ ॥

छत्र चम्र रथ बाज कितने के काटि काटि रणि डारे ॥

रणांगणात अनेकांचे छत, माशी, रथ, घोडे इ.

ਕੇਤਨ ਮੁਕਟ ਲਕੁਟ ਲੈ ਤੋਰੇ ਕੇਤਨ ਜੂਟ ਉਪਾਰੇ ॥

केतन मुकट लकुट लै तोरे केतन जूट उपारे ॥

अनेकांचे मुकुट कर्मचाऱ्यांमुळे तुटले, तर अनेकांच्या कुलूपांच्या गाठी उखडल्या.

ਭਕਿ ਭਕਿ ਗਿਰੇ ਭਿੰਭਰ ਬਸੁਧਾ ਪਰ ਘਾਇ ਅੰਗ ਭਿਭਰਾਰੇ ॥

भकि भकि गिरे भिंभर बसुधा पर घाइ अंग भिभरारे ॥

पुष्कळ जण जखमी होऊन जमिनीवर व अंगावरून पडले,

ਜਾਨੁਕ ਅੰਤ ਬਸੰਤ ਸਮੈ ਮਿਲਿ ਚਾਚਰ ਖੇਲ ਸਿਧਾਰੇ ॥੧੧੨॥

जानुक अंत बसंत समै मिलि चाचर खेल सिधारे ॥११२॥

सर्व जण वसंत ऋतूत होळी खेळत असल्यासारखे रक्त वाहू लागले.38.112.

ਬਿਸਨਪਦ ॥ ਅਡਾਨ ॥

बिसनपद ॥ अडान ॥

विष्णुपद अदान

ਚੁਪਰੇ ਚਾਰੁ ਚਿਕਨੇ ਕੇਸ ॥

चुपरे चारु चिकने केस ॥

चिरलेली केस छान आणि गोंडस असतात.

ਆਨਿ ਆਨਿ ਫਿਰੀ ਚਹੂੰ ਦਿਸਿ ਨਾਰਿ ਨਾਗਰਿ ਭੇਸ ॥

आनि आनि फिरी चहूं दिसि नारि नागरि भेस ॥

केशभूषा करून चारही दिशांनी रणांगणात स्वर्गीय मुली एकत्र जमल्या.

ਚਿਬਕ ਚਾਰੁ ਸੁ ਧਾਰ ਬੇਸਰ ਡਾਰਿ ਕਾਜਰ ਨੈਨ ॥

चिबक चारु सु धार बेसर डारि काजर नैन ॥

त्यांचे गाल सुंदर होते, त्यांच्या डोळ्यात सुरमा आणि नाकात वलय होते

ਜੀਵ ਜੰਤਨ ਕਾ ਚਲੀ ਚਿਤ ਲੇਤ ਚੋਰ ਸੁ ਮੈਨ ॥

जीव जंतन का चली चित लेत चोर सु मैन ॥

ते चोरांसारखे सर्वांचे हृदय चोरत होते,

ਦੇਖ ਰੀ ਸੁਕੁਮਾਰ ਸੁੰਦਰ ਆਜੁ ਬਰ ਹੈ ਬੀਰ ॥

देख री सुकुमार सुंदर आजु बर है बीर ॥

आणि हातपायांवर कुंकू लावण्याबाबत एकमेकांशी गप्पा मारत होते.

ਬੀਨ ਬੀਨ ਧਰੋ ਸਬੰਗਨ ਸੁਧ ਕੇਸਰਿ ਚੀਰ ॥

बीन बीन धरो सबंगन सुध केसरि चीर ॥

कारण त्या दिवशी देखण्या राजकुमारीचे लग्न होणार होते

ਚੀਨ ਚੀਨ ਬਰਿ ਹੈ ਸੁਬਾਹ ਸੁ ਮਧ ਜੁਧ ਉਛਾਹ ॥

चीन चीन बरि है सुबाह सु मध जुध उछाह ॥

त्या युद्धातून ते उत्साहाने योद्धे निवडत आहेत.

ਤੇਗ ਤੀਰਨ ਬਾਨ ਬਰਛਨ ਜੀਤ ਕਰਿ ਹੈ ਬਯਾਹ ॥੧੧੩॥

तेग तीरन बान बरछन जीत करि है बयाह ॥११३॥

तलवारी, बाण, धनुष्य, भांगे इत्यादींनी जिंकल्या जाणाऱ्या युद्धक्षेत्रातील त्या योद्ध्यांना उत्साही स्वर्गीय कुमारी उचलून घेत होत्या आणि त्या उत्तम योद्ध्यांशी विवाह करीत होत्या.39.113.