श्री दसाम ग्रंथ

पान - 66


ਸੂਰ ਲੈ ਕੈ ਸਿਲਾ ਸਾਜ ਸਜਿਯੰ ॥੧॥
सूर लै कै सिला साज सजियं ॥१॥

तेव्हा हुसियनने गडगडाट करत आपले हात मारले आणि आपल्या सर्व शूर योद्ध्यांसह आक्रमणाची तयारी केली.1.

ਕਰਿਯੋ ਜੋਰਿ ਸੈਨੰ ਹੁਸੈਨੀ ਪਯਾਨੰ ॥
करियो जोरि सैनं हुसैनी पयानं ॥

सैन्य गोळा करून हुसैनीने कूच केले.

ਪ੍ਰਥਮ ਕੂਟਿ ਕੈ ਲੂਟ ਲੀਨੇ ਅਵਾਨੰ ॥
प्रथम कूटि कै लूट लीने अवानं ॥

हुसेनने आपले सर्व सैन्य एकत्र केले आणि पुढे सरसावले. सुरुवातीला त्याने डोंगरी लोकांची घरे लुटली.

ਪੁਨਰਿ ਡਢਵਾਲੰ ਕੀਯੋ ਜੀਤਿ ਜੇਰੰ ॥
पुनरि डढवालं कीयो जीति जेरं ॥

मग त्याने धडवाल (राजाचा) वश केला

ਕਰੇ ਬੰਦਿ ਕੈ ਰਾਜ ਪੁਤ੍ਰਾਨ ਚੇਰੰ ॥੨॥
करे बंदि कै राज पुत्रान चेरं ॥२॥

मग त्याने डधवालच्या राजाला जिंकून त्याच्या अधीन केले. राजाच्या मुलांना गुलाम बनवले.2.

ਪੁਨਰਿ ਦੂਨ ਕੋ ਲੂਟ ਲੀਨੋ ਸੁਧਾਰੰ ॥
पुनरि दून को लूट लीनो सुधारं ॥

मग दरी (डून) नख लुटली.

ਕੋਈ ਸਾਮੁਹੇ ਹ੍ਵੈ ਸਕਿਯੋ ਨ ਗਵਾਰੰ ॥
कोई सामुहे ह्वै सकियो न गवारं ॥

मग त्याने दूनची चांगलीच लूट केली, कोणीही रानटीला तोंड देऊ शकले नाही.

ਲੀਯੋ ਛੀਨ ਅੰਨੰ ਦਲੰ ਬਾਟਿ ਦੀਯੰ ॥
लीयो छीन अंनं दलं बाटि दीयं ॥

(त्याने लोकांकडून धान्य काढून घेतले) आणि ते (त्याच्या) सैन्यात वाटले.

ਮਹਾ ਮੂੜਿਯੰ ਕੁਤਸਤੰ ਕਾਜ ਕੀਯੰ ॥੩॥
महा मूड़ियं कुतसतं काज कीयं ॥३॥

त्याने बळजबरीने अन्नधान्य काढून घेतले आणि ते (सैनिकांमध्ये) वाटले, अशा प्रकारे मोठ्या मूर्खाने खूप वाईट कृत्य केले.3.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

डोहरा

ਕਿਤਕ ਦਿਵਸ ਬੀਤਤ ਭਏ ਕਰਤ ਉਸੈ ਉਤਪਾਤ ॥
कितक दिवस बीतत भए करत उसै उतपात ॥

त्यांना (अशी) श्रद्धांजली वाहण्यात बरेच दिवस गेले

ਗੁਆਲੇਰੀਯਨ ਕੀ ਪਰਤ ਭੀ ਆਨਿ ਮਿਲਨ ਕੀ ਬਾਤ ॥੪॥
गुआलेरीयन की परत भी आनि मिलन की बात ॥४॥

अशा कृत्यांमध्ये काही दिवस गेले, गुलेरच्या राजाला भेटण्याची पाळी आली.4.

ਜੌ ਦਿਨ ਦੁਇਕ ਨ ਵੇ ਮਿਲਤ ਤਬ ਆਵਤ ਅਰਿਰਾਇ ॥
जौ दिन दुइक न वे मिलत तब आवत अरिराइ ॥

जर ते दोन दिवस (हुसैनी) भेटले नसते तर शत्रू (इथे) आला असता.

ਕਾਲਿ ਤਿਨੂ ਕੈ ਘਰ ਬਿਖੈ ਡਾਰੀ ਕਲਹ ਬਨਾਇ ॥੫॥
कालि तिनू कै घर बिखै डारी कलह बनाइ ॥५॥

जर तो (हुसेन) आणखी दोन दिवस भेटला असता, तर शत्रू इथे (माझ्या दिशेने) आला असता, परंतु प्रोव्हिडन्सने त्याच्या घराकडे मतभेदाचे साधन फेकले होते.5.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਗੁਆਲੇਰੀਯਾ ਮਿਲਨ ਕਹੁ ਆਏ ॥
गुआलेरीया मिलन कहु आए ॥

(जेव्हा) गुलेरिया (हुसैनी) भेटायला आला होता.

ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਭੀ ਸੰਗਿ ਸਿਧਾਏ ॥
राम सिंघ भी संगि सिधाए ॥

गुलेरचा राजा हुसेनला भेटायला आला आणि त्याच्यासोबत रामसिंह आला.

ਚਤੁਰਥ ਆਨਿ ਮਿਲਤ ਭਏ ਜਾਮੰ ॥
चतुरथ आनि मिलत भए जामं ॥

चौथ्या पहाटे ते भेटले.

ਫੂਟਿ ਗਈ ਲਖਿ ਨਜਰਿ ਗੁਲਾਮੰ ॥੬॥
फूटि गई लखि नजरि गुलामं ॥६॥

चार दिवस उलटून गेल्यावर ते हुसेनला भेटले. गुलाम हुसियन व्यर्थतेने आंधळा होतो.6.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

डोहरा

ਜੈਸੇ ਰਵਿ ਕੇ ਤੇਜ ਤੇ ਰੇਤ ਅਧਿਕ ਤਪਤਾਇ ॥
जैसे रवि के तेज ते रेत अधिक तपताइ ॥

जसा सूर्य वाळू तापवतो,

ਰਵਿ ਬਲ ਛੁਦ੍ਰ ਨ ਜਾਨਈ ਆਪਨ ਹੀ ਗਰਬਾਇ ॥੭॥
रवि बल छुद्र न जानई आपन ही गरबाइ ॥७॥

सूर्याच्या उष्णतेने जशी वाळू तापते, त्याचप्रमाणे दुर्दम्य वाळूला सूर्याचा पराक्रम कळत नाही आणि स्वतःचा गर्व होतो.7.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਤੈਸੇ ਹੀ ਫੂਲ ਗੁਲਾਮ ਜਾਤਿ ਭਯੋ ॥
तैसे ही फूल गुलाम जाति भयो ॥

त्याच प्रकारे गुलाम (हुसैनी) आंधळा झाला

ਤਿਨੈ ਨ ਦ੍ਰਿਸਟ ਤਰੇ ਆਨਤ ਭਯੋ ॥
तिनै न द्रिसट तरे आनत भयो ॥

हळूवारपणे गुलाम हुसेन अहंकाराने फुलला होता, त्याने त्यांच्याकडे लक्ष देण्याची पर्वा केली नाही.

ਕਹਲੂਰੀਯਾ ਕਟੌਚ ਸੰਗਿ ਲਹਿ ॥
कहलूरीया कटौच संगि लहि ॥

केहलुरीये (भीम चंद) आणि कटोच (कृपाल चंद) यांना एकत्र पाहणे

ਜਾਨਾ ਆਨ ਨ ਮੋ ਸਰਿ ਮਹਿ ਮਹਿ ॥੮॥
जाना आन न मो सरि महि महि ॥८॥

काहलूर आणि कटोचचे राजे आपल्या बाजूने असल्याने तो स्वत:ला अतुलनीय मानत होता. 8.

ਤਿਨ ਜੋ ਧਨ ਆਨੋ ਥੋ ਸਾਥਾ ॥
तिन जो धन आनो थो साथा ॥

त्यांनी (गुपाल आणि रामसिंग) सोबत आणलेले पैसे

ਤੇ ਦੇ ਰਹੇ ਹੁਸੈਨੀ ਹਾਥਾ ॥
ते दे रहे हुसैनी हाथा ॥

(गुलेर आणि रामसिंगचा राजा) हुसेन यांना पैसे देऊ केले, जे त्यांनी त्यांच्यासोबत आणले होते.

ਦੇਤ ਲੇਤ ਆਪਨ ਕੁਰਰਾਨੇ ॥
देत लेत आपन कुरराने ॥

देताना आणि घेताना त्यांच्यात वाद झाला.

ਤੇ ਧੰਨਿ ਲੈ ਨਿਜਿ ਧਾਮ ਸਿਧਾਨੇ ॥੯॥
ते धंनि लै निजि धाम सिधाने ॥९॥

देण्या-घेण्यावरून वाद झाला, म्हणून राजे पैसे घेऊन आपापल्या ठिकाणी परतले.9.

ਚੇਰੋ ਤਬੈ ਤੇਜ ਤਨ ਤਯੋ ॥
चेरो तबै तेज तन तयो ॥

तेव्हा गुलाम (हुसैनी) यांचे शरीर संतापाने तापले

ਭਲਾ ਬੁਰਾ ਕਛੁ ਲਖਤ ਨ ਭਯੋ ॥
भला बुरा कछु लखत न भयो ॥

तेव्हा हुसेन संतापला आणि चांगल्या आणि वाईटात भेद करण्याची शक्ती गमावली.

ਛੰਦਬੰਦ ਨਹ ਨੈਕੁ ਬਿਚਾਰਾ ॥
छंदबंद नह नैकु बिचारा ॥

(त्यांनी) कोणत्याही राजकीय रणनीतीचा विचार केला नाही

ਜਾਤ ਭਯੋ ਦੇ ਤਬਹਿ ਨਗਾਰਾ ॥੧੦॥
जात भयो दे तबहि नगारा ॥१०॥

त्याने इतर कोणताही विचार केला नाही आणि गुलेरच्या राजाविरुद्ध ढोल वाजवण्याचा आदेश दिला.10.

ਦਾਵ ਘਾਵ ਤਿਨ ਨੈਕੁ ਨ ਕਰਾ ॥
दाव घाव तिन नैकु न करा ॥

त्याने रतासारखे वाईट काही केले नाही.

ਸਿੰਘਹਿ ਘੇਰਿ ਸਸਾ ਕਹੁ ਡਰਾ ॥
सिंघहि घेरि ससा कहु डरा ॥

त्यांनी कोणताही डावपेचांचा विचार केला नाही. ससाने सिंहाला घाबरवण्यासाठी त्याला घेरले.

ਪੰਦ੍ਰਹ ਪਹਰਿ ਗਿਰਦ ਤਿਹ ਕੀਯੋ ॥
पंद्रह पहरि गिरद तिह कीयो ॥

त्यांनी पंधरा तास वेढा घातला

ਖਾਨ ਪਾਨਿ ਤਿਨ ਜਾਨ ਨ ਦੀਯੋ ॥੧੧॥
खान पानि तिन जान न दीयो ॥११॥

त्याने त्याला पंधरा पहाड (सुमारे ४५ तास) वेढा घातला आणि खाण्यापिण्याच्या वस्तू राज्यात पोहोचू दिल्या नाहीत.११.

ਖਾਨ ਪਾਨ ਬਿਨੁ ਸੂਰ ਰਿਸਾਏ ॥
खान पान बिनु सूर रिसाए ॥

अन्नपाण्याशिवाय योद्धे संतापले.

ਸਾਮ ਕਰਨ ਹਿਤ ਦੂਤ ਪਠਾਏ ॥
साम करन हित दूत पठाए ॥

अन्नपाणी नसल्यामुळे, योद्धे संतापले होते, राजाने शांतता प्रस्थापित करण्याच्या उद्देशाने दूत पाठवले.

ਦਾਸ ਨਿਰਖਿ ਸੰਗ ਸੈਨ ਪਠਾਨੀ ॥
दास निरखि संग सैन पठानी ॥

गुलाम (हुसैनी) सोबत आलेले पठाणांचे सैन्य पाहिले

ਫੂਲਿ ਗਯੋ ਤਿਨ ਕੀ ਨਹੀ ਮਾਨੀ ॥੧੨॥
फूलि गयो तिन की नही मानी ॥१२॥

आपल्या आजूबाजूला पठाण फौजा पाहून गुलाम हुसेनचा तोल गेला आणि त्याने राजाच्या विनंतीचा विचार केला नाही.12.

ਦਸ ਸਹੰਸ੍ਰ ਅਬ ਹੀ ਕੈ ਦੈਹੂ ॥
दस सहंस्र अब ही कै दैहू ॥

(हुसैनीने स्पष्ट केले की) आता दहा हजार रुपये द्या

ਨਾਤਰ ਮੀਚ ਮੂੰਡ ਪਰ ਲੈਹੂ ॥
नातर मीच मूंड पर लैहू ॥

तो म्हणाला, एकतर मला ताबडतोब दहा हजार रुपये द्या नाहीतर वर्षाच्या डोक्यावर मृत्यू घ्या

ਸਿੰਘ ਸੰਗਤੀਯਾ ਤਹਾ ਪਠਾਏ ॥
सिंघ संगतीया तहा पठाए ॥

(हे ऐकून राजा गोपाल घरी परतला आणि बंड केले) (भीम चंद) संगतिया सिंगला त्याच्याकडे पाठवले.

ਗੋਪਾਲੈ ਸੁ ਧਰਮ ਦੇ ਲ੍ਯਾਏ ॥੧੩॥
गोपालै सु धरम दे ल्याए ॥१३॥

मी संगतिया सिंगला शांतता प्रस्थापित करण्यासाठी (मुख्यांमध्ये) पाठवले होते, त्यांनी गोपाळला देवाची शपथ घेऊन आणले.13.

ਤਿਨ ਕੇ ਸੰਗਿ ਨ ਉਨ ਕੀ ਬਨੀ ॥
तिन के संगि न उन की बनी ॥

गोपाळचा भीमा चांद बरोबर झाला नाही

ਤਬ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਚਿਤ ਮੋ ਇਹ ਗਨੀ ॥
तब क्रिपाल चित मो इह गनी ॥

पण तो त्यांच्याशी समेट करू शकला नाही तेव्हा किरपालने मनात विचार केला:

ਐਸਿ ਘਾਤਿ ਫਿਰਿ ਹਾਥ ਨ ਐ ਹੈ ॥
ऐसि घाति फिरि हाथ न ऐ है ॥

की अशी संधी पुन्हा येणार नाही.

ਸਬਹੂੰ ਫੇਰਿ ਸਮੋ ਛਲਿ ਜੈ ਹੈ ॥੧੪॥
सबहूं फेरि समो छलि जै है ॥१४॥

की अशी संधी पुन्हा मिळणार नाही, कारण काळाचे वर्तुळ प्रत्येकाला फसवते.14.

ਗੋਪਾਲੇ ਸੁ ਅਬੈ ਗਹਿ ਲੀਜੈ ॥
गोपाले सु अबै गहि लीजै ॥

चला आता गोपालला पकडूया.

ਕੈਦ ਕੀਜੀਐ ਕੈ ਬਧ ਕੀਜੈ ॥
कैद कीजीऐ कै बध कीजै ॥

त्याने गोपालला ताबडतोब पकडायचे, एकतर त्याला कैद करायचे किंवा मारायचे ठरवले.

ਤਨਿਕ ਭਨਕ ਜਬ ਤਿਨ ਸੁਨਿ ਪਾਈ ॥
तनिक भनक जब तिन सुनि पाई ॥

गोपालला (याची) कल्पना आल्यावर.

ਨਿਜ ਦਲ ਜਾਤ ਭਯੋ ਭਟ ਰਾਈ ॥੧੫॥
निज दल जात भयो भट राई ॥१५॥

जेव्हा गोपाळला कटाचा सुगंध आला तेव्हा तो त्याच्या लोकांकडे पळून गेला.15.

ਮਧੁਭਾਰ ਛੰਦ ॥
मधुभार छंद ॥

मधुभार श्लोक

ਜਬ ਗਯੋ ਗੁਪਾਲ ॥
जब गयो गुपाल ॥

गोपाल चंद निघून गेल्यावर

ਕੁਪਿਯੋ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ॥
कुपियो क्रिपाल ॥

गोपाल गेल्यावर किरपाल रागाने भरला होता.

ਹਿੰਮਤ ਹੁਸੈਨ ॥
हिंमत हुसैन ॥

साहस हुसैनी (द्वारा)

ਜੁੰਮੈ ਲੁਝੈਨ ॥੧੬॥
जुंमै लुझैन ॥१६॥

हिम्मत आणि हुसेन मैदानात लढण्यासाठी धावले.16.

ਕਰਿ ਕੈ ਗੁਮਾਨ ॥
करि कै गुमान ॥

अभिमानामुळे

ਜੁੰਮੈ ਜੁਆਨ ॥
जुंमै जुआन ॥

मोठ्या अभिमानाने, आणखी योद्धे मागे लागले.

ਬਜੇ ਤਬਲ ॥
बजे तबल ॥

ओरडतो आणि ओरडतो

ਦੁੰਦਭ ਦਬਲ ॥੧੭॥
दुंदभ दबल ॥१७॥

ढोल-ताशे वाजले.१७.

ਬਜੇ ਨਿਸਾਣ ॥
बजे निसाण ॥

घंटा वाजू लागल्या,

ਨਚੇ ਕਿਕਾਣ ॥
नचे किकाण ॥

दुसऱ्या बाजूला कर्णेही वाजले आणि घोडे रणांगणात नाचू लागले.

ਬਾਹੈ ਤੜਾਕ ॥
बाहै तड़ाक ॥

(बाण) धनुष्य बांधून मारले जातात

ਉਠੈ ਕੜਾਕ ॥੧੮॥
उठै कड़ाक ॥१८॥

योद्धे उत्साहाने आपली शस्त्रे प्रहार करतात, गडगडाटी आवाज निर्माण करतात.18.

ਬਜੇ ਨਿਸੰਗ ॥
बजे निसंग ॥

(योद्धा ओरडतात) अविश्वासाने

ਗਜੇ ਨਿਹੰਗ ॥
गजे निहंग ॥

निर्भय योद्धे आपली शिंगे वाजवतात आणि मोठ्याने ओरडतात.

ਛੁਟੈ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ॥
छुटै क्रिपान ॥

किरपाण चालतात

ਲਿਟੈ ਜੁਆਨ ॥੧੯॥
लिटै जुआन ॥१९॥

तलवारी मारल्या आहेत आणि योद्धे जमिनीवर पडले आहेत.19.