श्री दसाम ग्रंथ

पान - 546

ਸ੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਜ ਨਾਇਕ ਕੀ ਚਰਚਾ ਸੰਗ ਸਾਸ ਘਰੀ ਪੁਨਿ ਜਾਮਨ ਟਾਰੈ ॥੨੪੪੩॥

स्री ब्रिज नाइक की चरचा संग सास घरी पुनि जामन टारै ॥२४४३॥

अशाप्रकारे त्यांनी तासन्तास कृष्णाविषयी चर्चा केली.

ਭੂਪ ਦਿਜੋਤਮ ਕੀ ਅਤਿ ਹੀ ਹਰਿ ਜੂ ਮਨ ਮੈ ਜਬ ਪ੍ਰੀਤਿ ਬਿਚਾਰੀ ॥

भूप दिजोतम की अति ही हरि जू मन मै जब प्रीति बिचारी ॥

राजा आणि ब्राह्मण यांचे हे प्रेम कृष्णाला जाणवले, आणि

ਮੇਰੇ ਹੈ ਧਿਆਨ ਕੇ ਬੀਚ ਪਰੇ ਇਹ ਅਉਰ ਕਥਾ ਗ੍ਰਿਹ ਕੀ ਜੁ ਬਿਸਾਰੀ ॥

मेरे है धिआन के बीच परे इह अउर कथा ग्रिह की जु बिसारी ॥

त्याला वाटले की हे लोक इतर घरगुती कामे सोडून फक्त त्याच्या ध्यानात रमतात

ਦਾਰੁਕ ਕਉ ਕਹਿ ਸ੍ਯੰਦਨ ਪੈ ਜੁ ਕਰੀ ਪ੍ਰਭ ਜੀ ਤਿਹ ਓਰਿ ਸਵਾਰੀ ॥

दारुक कउ कहि स्यंदन पै जु करी प्रभ जी तिह ओरि सवारी ॥

त्याने आपल्या सारथी दारुकला बोलावले आणि त्याचा रथ त्यांच्या बाजूला नेला

ਸਾਧਨ ਜਾਇ ਸਨਾਥ ਕਰੋ ਅਬ ਸ੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਜਨਾਥ ਇਹੈ ਜੀਅ ਧਾਰੀ ॥੨੪੪੪॥

साधन जाइ सनाथ करो अब स्री ब्रिजनाथ इहै जीअ धारी ॥२४४४॥

या असहाय व्यक्तींच्या दर्शनात जाऊन त्यांना तृप्त करावे असे त्याला वाटले.2444.

ਚੌਪਈ ॥

चौपई ॥

चौपाई

ਤਬ ਜਦੁਪਤਿ ਦੁਇ ਰੂਪ ਬਨਾਯੋ ॥

तब जदुपति दुइ रूप बनायो ॥

तेव्हा श्रीकृष्णाने दोन रूपे धारण केली.

ਇਕ ਦਿਜ ਕੈ ਇਕ ਨ੍ਰਿਪ ਕੇ ਆਯੋ ॥

इक दिज कै इक न्रिप के आयो ॥

मग कृष्णाने स्वत:ला दोरीच्या रूपात प्रकट केले, एका रूपात तो राजाकडे गेला आणि दुसऱ्या रूपात तो ब्राह्मणाकडे गेला.

ਦਿਜ ਨ੍ਰਿਪ ਅਤਿ ਸੇਵਾ ਤਿਹ ਕਰੀ ॥

दिज न्रिप अति सेवा तिह करी ॥

राजा आणि ब्राह्मणांनी (आपापल्या घरात) त्याची सेवा केली.

ਚਿਤ ਕੀ ਸਭ ਚਿੰਤਾ ਪਰਹਰੀ ॥੨੪੪੫॥

चित की सभ चिंता परहरी ॥२४४५॥

राजा आणि ब्राह्मण दोघांनीही अत्यंत सेवा केली आणि त्यांच्या मनातील सर्व क्लेशांचा त्याग केला.2445.

ਦੋਹਰਾ ॥

दोहरा ॥

डोहरा

ਚਾਰ ਮਾਸ ਹਰਿ ਜੂ ਤਹਾ ਰਹੇ ਬਹੁਤੁ ਸੁਖ ਪਾਇ ॥

चार मास हरि जू तहा रहे बहुतु सुख पाइ ॥

कृष्णाने तेथे चार महिने राहून खूप आनंद मिळवला.

ਬਹੁਰੁ ਆਪੁਨੇ ਗ੍ਰਿਹ ਗਏ ਜਸ ਕੀ ਬੰਬ ਬਜਾਇ ॥੨੪੪੬॥

बहुरु आपुने ग्रिह गए जस की बंब बजाइ ॥२४४६॥

कृष्ण तेथे चार महिने आनंदाने राहिला आणि नंतर त्याच्या कर्णे वाजवत तो घरी परतला.2446.

ਇਕ ਕਹਿ ਗੇ ਦਿਜ ਭੂਪ ਕਉ ਬ੍ਰਿਜਪਤਿ ਕਰਿ ਇਸ ਨੇਹੁ ॥

इक कहि गे दिज भूप कउ ब्रिजपति करि इस नेहु ॥

या प्रेमामुळे श्रीकृष्णाने राजा आणि ब्राह्मण यांना एक म्हटले

ਬੇਦ ਚਾਰਿ ਜਿਉ ਮੁਹਿ ਜਪੈ ਤਿਉ ਮੁਹਿ ਜਪੁ ਸੁਨਿ ਲੇਹੁ ॥੨੪੪੭॥

बेद चारि जिउ मुहि जपै तिउ मुहि जपु सुनि लेहु ॥२४४७॥

कृष्णाने राजाला आणि ब्राह्मणाला प्रेमाने सांगितले, "ज्या प्रकारे चारही वेद माझ्या नावाची पुनरावृत्ती करतात, त्याच प्रकारे तुम्हीही माझे नाम पुन्हा ऐका आणि ऐका."2447.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਸਿਕੰਧ ਪੁਰਾਣੇ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕੇ ਗ੍ਰੰਥੇ ਕ੍ਰਿਸਨਾਵਤਾਰੇ ਕਾਨ੍ਰਹ ਜੂ ਰਾਜਾ ਤਥਾ ਦਿਜ ਕੋ ਦਰਸਨ ਦੇ ਕਰਿ ਗ੍ਰਿਹ ਕੋ ਜਾਤ ਭਏ ਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤੰ ॥

इति स्री दसम सिकंध पुराणे बचित्र नाटके ग्रंथे क्रिसनावतारे कान्रह जू राजा तथा दिज को दरसन दे करि ग्रिह को जात भए धिआइ समापतं ॥

बचित्तर नाटकातील कृष्णावतारातील (दशम स्कंध पुराणावर आधारित) मथिला देशाचा राजा आणि ब्राह्मण या प्रकरणाच्या वर्णनाचा शेवट.

ਅਥ ਰਾਜਾ ਪਰੀਛਿਤ ਜੀ ਤਥਾ ਸੁਕਦੇਵ ਪਰਸਪਰ ਬਾਚ ॥

अथ राजा परीछित जी तथा सुकदेव परसपर बाच ॥

आता परीक्षित राजाला उद्देशून शुकदेवाचे वर्णन सुरू होते

ਸਵੈਯਾ ॥

सवैया ॥

स्वय्या

ਕਾ ਬਿਧਿ ਗਾਵਤ ਹੈ ਗੁਨ ਬੇਦ ਸੁਨੋ ਤੁਮ ਤੇ ਸੁਕ ਇਉ ਜੀਯ ਆਈ ॥

का बिधि गावत है गुन बेद सुनो तुम ते सुक इउ जीय आई ॥

वेद कोणत्या रीतीने (परमेश्वराचे) गुण गातात, "हे शुकदेवा! मला तुझ्याकडून (याचे उत्तर) ऐकू दे, (हा विचार माझ्या) मनात आला आहे."

ਤਿਆਗਿ ਸਭੈ ਫੁਨਿ ਧਾਮ ਕੇ ਲਾਲਚ ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਪ੍ਰਭ ਕੀ ਜਸਤਾਈ ॥

तिआगि सभै फुनि धाम के लालच स्याम भनै प्रभ की जसताई ॥

“हे राजा! ऐका, वेद त्यांचे स्तवन कसे करतात आणि सर्व घरगुती मोहांचा त्याग करून परमेश्वराची स्तुती करतात.

ਇਉ ਗੁਨ ਗਾਵਤ ਬੇਦ ਸੁਨੋ ਤੁਮ ਰੰਗ ਨ ਰੂਪ ਲਖਿਯੋ ਕਛੂ ਜਾਈ ॥

इउ गुन गावत बेद सुनो तुम रंग न रूप लखियो कछू जाई ॥

त्या परमेश्वराचे रूप आणि रंग अदृश्य आहेत असे वेद सांगतात. हे राजा! अशी सूचना मी तुला कधीच दिली नाही

ਇਉ ਸੁਕ ਬੈਨ ਕਹੈ ਨ੍ਰਿਪ ਸੋ ਨ੍ਰਿਪ ਸਾਚ ਰਿਦੇ ਅਪੁਨੇ ਠਹਰਾਈ ॥੨੪੪੮॥

इउ सुक बैन कहै न्रिप सो न्रिप साच रिदे अपुने ठहराई ॥२४४८॥

म्हणून या उपदेशाचे मनांत पालन करा.” 2248.

ਰੰਗ ਨ ਰੇਖ ਅਭੇਖ ਸਦਾ ਪ੍ਰਭ ਅੰਤ ਨ ਆਵਤ ਹੈ ਜੁ ਬਤਇਯੈ ॥

रंग न रेख अभेख सदा प्रभ अंत न आवत है जु बतइयै ॥

त्या परमेश्वराला कोणतेही रूप नाही, रंग नाही, वस्त्र नाही आणि अंत नाही

ਚਉਦਹੂ ਲੋਕਨ ਮੈ ਜਿਹ ਕੋ ਦਿਨਿ ਰੈਨਿ ਸਦਾ ਜਸੁ ਕੇਵਲ ਗਇਯੈ ॥

चउदहू लोकन मै जिह को दिनि रैनि सदा जसु केवल गइयै ॥

रात्रंदिवस चौदा लोकांत त्याची स्तुती केली जाते

ਗਿਆਨ ਬਿਖੈ ਅਰੁ ਧਿਆਨ ਬਿਖੈ ਇਸਨਾਨ ਬਿਖੈ ਰਸ ਮੈ ਚਿਤ ਕਇਯੈ ॥

गिआन बिखै अरु धिआन बिखै इसनान बिखै रस मै चित कइयै ॥

त्याचे प्रेम ध्यानात, आध्यात्मिक साधना आणि स्नानामध्ये लक्षात ठेवले पाहिजे

ਬੇਦ ਜਪੈ ਜਿਹ ਕੋ ਤਿਹ ਜਾਪ ਸਦਾ ਕਰੀਯੈ ਨ੍ਰਿਪ ਯੌ ਸੁਨਿ ਲਇਯੈ ॥੨੪੪੯॥

बेद जपै जिह को तिह जाप सदा करीयै न्रिप यौ सुनि लइयै ॥२४४९॥

हे राजा! वेद ज्याचे स्मरण करतात, त्याचे नेहमी स्मरण केले पाहिजे.” २४४९.

ਜਾਹਿ ਕੀ ਦੇਹ ਸਦਾ ਗੁਨ ਗਾਵਤ ਸ੍ਯਾਮ ਜੂ ਕੇ ਰਸ ਕੇ ਸੰਗ ਭੀਨੀ ॥

जाहि की देह सदा गुन गावत स्याम जू के रस के संग भीनी ॥

ज्याचे शरीर, कृष्णाच्या रसात भिजलेले, सदैव गुणगान गाते.

ਤਾਹਿ ਪਿਤਾ ਹਮਰੇ ਸੰਗ ਬਾਤ ਕਹੀ ਤਿਹ ਤੇ ਹਮ ਹੂ ਸੁਨਿ ਲੀਨੀ ॥

ताहि पिता हमरे संग बात कही तिह ते हम हू सुनि लीनी ॥

ज्या परमेश्वराची स्तुती सर्वजण प्रेमाने गात असतात, माझे वडील (व्यास) देखील त्यांची स्तुती करीत असत जे मी ऐकले आहे.

ਜਾਪ ਜਪੈ ਸਭ ਹੀ ਹਰਿ ਕੋ ਸੁ ਜਪੈ ਨਹਿ ਹੈ ਜਿਹ ਕੀ ਮਤਿ ਹੀਨੀ ॥

जाप जपै सभ ही हरि को सु जपै नहि है जिह की मति हीनी ॥

सर्व हरी (श्री किशन) चा जप करतात. कमकुवत बुद्धिमत्ता असलेला तो नाही.

ਤਾਹਿ ਸਦਾ ਰੁਚਿ ਸੋ ਜਪੀਐ ਨ੍ਰਿਪ ਕੋ ਸੁਕਦੇਵ ਇਹੈ ਮਤਿ ਦੀਨੀ ॥੨੪੫੦॥

ताहि सदा रुचि सो जपीऐ न्रिप को सुकदेव इहै मति दीनी ॥२४५०॥

ज्यांची बुद्धी अत्यंत कमी आहे, त्यांनाच त्याचे स्मरण होत नाही, अशा प्रकारे शुकदेव राजाला उद्देशून म्हणाले, “हे राजा ! परमेश्वराचे नेहमी प्रेमाने स्मरण केले पाहिजे.” 2450.

ਕਸਟ ਕੀਏ ਜੋ ਨ ਆਵਤ ਹੈ ਕਰਿ ਸੀਸ ਜਟਾ ਧਰੇ ਹਾਥਿ ਨ ਆਵੈ ॥

कसट कीए जो न आवत है करि सीस जटा धरे हाथि न आवै ॥

अनेक दु:ख सहन करून आणि मादक कुलूप धारण करूनही ज्याची जाणीव होत नाही

ਬਿਦਿਆ ਪੜੇ ਨ ਕੜੇ ਤਪ ਸੋ ਅਰੁ ਜੋ ਦ੍ਰਿਗ ਮੂੰਦ ਕੋਊ ਗੁਨ ਗਾਵੈ ॥

बिदिआ पड़े न कड़े तप सो अरु जो द्रिग मूंद कोऊ गुन गावै ॥

शिक्षण घेऊन, तपस्या करून आणि डोळे मिटून कोणाची जाणीव होत नाही

ਬੀਨ ਬਜਾਇ ਸੁ ਨ੍ਰਿਤ ਦਿਖਾਇ ਬਤਾਇ ਭਲੇ ਹਰਿ ਲੋਕ ਰਿਝਾਵੈ ॥

बीन बजाइ सु न्रित दिखाइ बताइ भले हरि लोक रिझावै ॥

आणि अनेक प्रकारची वाद्ये वाजवून आणि नृत्य करून कोणाला प्रसन्न करता येत नाही

ਪ੍ਰੇਮ ਬਿਨਾ ਕਰ ਮੋ ਨਹੀ ਆਵਤ ਬ੍ਰਹਮ ਹੂ ਸੋ ਜਿਹ ਭੇਦ ਨ ਪਾਵੈ ॥੨੪੫੧॥

प्रेम बिना कर मो नही आवत ब्रहम हू सो जिह भेद न पावै ॥२४५१॥

ते ब्रह्म प्रेमाशिवाय कोणालाच कळू शकत नाही.2451.

ਖੋਜ ਰਹੇ ਰਵਿ ਸੇ ਸਸਿ ਸੇ ਤਿਹ ਕੋ ਤਿਹ ਕੋ ਕਛੁ ਅੰਤ ਨ ਆਯੋ ॥

खोज रहे रवि से ससि से तिह को तिह को कछु अंत न आयो ॥

सूर्य आणि चंद्र त्याचा शोध घेत आहेत, परंतु त्यांना त्याचे रहस्य कळू शकले नाही

ਰੁਦ੍ਰ ਕੇ ਪਾਰ ਨ ਪਇਯਤ ਜਾਹਿ ਕੇ ਬੇਦ ਸਕੈ ਨਹਿ ਭੇਦ ਬਤਾਯੋ ॥

रुद्र के पार न पइयत जाहि के बेद सकै नहि भेद बतायो ॥

रुद्र (शिवा) आणि वेदांसारखे तपस्वी देखील त्याचे रहस्य जाणू शकले नाहीत

ਨਾਰਦ ਤੂੰਬਰ ਲੈ ਕਰਿ ਬੀਨ ਭਲੇ ਬਿਧਿ ਸੋ ਹਰਿ ਕੋ ਗੁਨ ਗਾਯੋ ॥

नारद तूंबर लै करि बीन भले बिधि सो हरि को गुन गायो ॥

नारदही त्यांच्या विणा (गीता) वर त्यांची स्तुती करतात, परंतु कवी श्यामच्या मते

ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਬਿਨੁ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀਏ ਬ੍ਰਿਜ ਨਾਇਕ ਸੋ ਬ੍ਰਿਜ ਨਾਇਕ ਪਾਯੋ ॥੨੪੫੨॥

स्याम भनै बिनु प्रेम कीए ब्रिज नाइक सो ब्रिज नाइक पायो ॥२४५२॥

प्रेमाशिवाय कोणीही कृष्णाला भगवान-देव म्हणून जाणू शकत नाही.2452.

ਦੋਹਰਾ ॥

दोहरा ॥

डोहरा

ਜਬ ਨ੍ਰਿਪ ਸੋ ਸੁਕ ਯੌ ਕਹਿਯੋ ਤਬ ਨ੍ਰਿਪ ਸੁਕ ਕੇ ਸਾਥ ॥

जब न्रिप सो सुक यौ कहियो तब न्रिप सुक के साथ ॥

हे शुकदेवांनी राजाला सांगितल्यावर राजाने शुकदेवांना विचारले, “हे कसे घडू शकते की त्याच्या जन्मात भगवान दुःखात राहतील.

ਹਰਿ ਜਨ ਦੁਖੀ ਸੁਖੀ ਸੁ ਸਿਵ ਰਹੈ ਸੁ ਕਹੁ ਮੁਹਿ ਗਾਥ ॥੨੪੫੩॥

हरि जन दुखी सुखी सु सिव रहै सु कहु मुहि गाथ ॥२४५३॥

शिव स्वत: आरामात राहू शकेल, कृपया मला या एपिसोडबद्दल ज्ञान द्या.” 2453.

ਚੌਪਈ ॥

चौपई ॥

चौपाई

ਜਬ ਸੁਕ ਸੋ ਯਾ ਬਿਧ ਕਹਿਯੋ ॥

जब सुक सो या बिध कहियो ॥

जेव्हा (राजा) शुकदेवाला असे म्हणाला,

ਦੀਬੋ ਤਬ ਸੁਕ ਉਤਰ ਚਹਿਯੋ ॥

दीबो तब सुक उतर चहियो ॥

तेव्हा शुकदेवाला उत्तर द्यायचे होते.

ਇਹੈ ਜੁਧਿਸਟਰ ਕੈ ਜੀਅ ਆਯੋ ॥

इहै जुधिसटर कै जीअ आयो ॥

हाच (प्रश्न) युधिष्ठराच्या मनातही आला.

ਹਰਿ ਪੂਛਿਓ ਹਰਿ ਭੇਦ ਸੁਨਾਯੋ ॥੨੪੫੪॥

हरि पूछिओ हरि भेद सुनायो ॥२४५४॥

तेव्हा राजाने हे शुकदेवांना सांगितले, तेव्हा शुकदेव उत्तर देताना म्हणाले, "युधिष्ठराच्या मनातही हीच गोष्ट आली आणि त्याने कृष्णालाही तेच विचारले होते आणि कृष्णानेही हे रहस्य युधिष्टरांना समजावून सांगितले होते."2254.