श्री दसाम ग्रंथ

पान - 501


ਛੋਰ ਕੈ ਚੀਲ ਕੋ ਰੂਪ ਦਯੋ ਤ੍ਰੀਆ ਕੋ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਬਨਾਯੋ ॥
छोर कै चील को रूप दयो त्रीआ को अति सुंदर रूप बनायो ॥

हत्तीचे रूप सोडून त्याने अतिशय सुंदर स्त्रीचे रूप धारण केले.

ਵਾਹਿ ਉਤਾਰ ਕੈ ਕੰਧਹਿ ਤੇ ਤਿਹ ਕੰਧਿ ਪਟੰਬਰ ਪੀਤ ਧਰਾਯੋ ॥
वाहि उतार कै कंधहि ते तिह कंधि पटंबर पीत धरायो ॥

तिने गिधाडाचे शरीर तेथेच टाकून दिले आणि प्रद्युम्नाला खांद्यावरून खाली उतरवल्यानंतर तिने एका स्त्रीचे स्वतःचे सुंदर आकृती धारण केले, तिने त्याला पिवळे वस्त्र परिधान केले.

ਸੋਰਹ ਹਜਾਰ ਤ੍ਰੀਆ ਸਭ ਥੀ ਜਹਿ ਠਾਢਿ ਤਿਨੈ ਇਹ ਰੂਪ ਦਿਖਾਯੋ ॥
सोरह हजार त्रीआ सभ थी जहि ठाढि तिनै इह रूप दिखायो ॥

जिथे (भगवान श्रीकृष्णाच्या) सर्व सोळा हजार बायका होत्या, तिथे त्याने उभे राहून (आपले) रूप दाखवले.

ਸੁ ਸੁਕਚੀ ਚਿਤ ਬੀਚ ਸਭੈ ਇਹ ਭਾਤਿ ਲਖਿਯੋ ਬ੍ਰਿਜ ਨਾਇਕ ਆਯੋ ॥੨੦੩੨॥
सु सुकची चित बीच सभै इह भाति लखियो ब्रिज नाइक आयो ॥२०३२॥

सोळा हजार स्त्रियांनी प्रद्युम्नला तिथे पाहिले आणि त्यांना सावधपणे वाटले की कदाचित कृष्ण स्वतः तिथे आला असेल.2032.

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वय्या

ਤਾਹਿ ਨਿਹਾਰਿ ਕੈ ਸ੍ਯਾਮ ਸੀ ਮੂਰਤਿ ਤ੍ਰੀਅ ਸਭੈ ਮਨ ਮੈ ਸੁਕਚਾਹੀ ॥
ताहि निहारि कै स्याम सी मूरति त्रीअ सभै मन मै सुकचाही ॥

श्रीकृष्णासारखा त्यांचा चेहरा पाहून सर्व स्त्रिया मनात संकोचल्या.

ਲਿਆਯੋ ਹੈ ਆਨਿ ਬਧੂ ਕੋਊ ਬ੍ਯਾਹਿ ਕਹੈ ਸਖੀ ਕੀ ਸੁ ਸਖੀ ਗਹਿ ਬਾਹੀ ॥
लिआयो है आनि बधू कोऊ ब्याहि कहै सखी की सु सखी गहि बाही ॥

प्रद्युम्नामधील कृष्णाची उपमा पाहून त्या स्त्रिया आपल्या लाजलेल्या अवस्थेत म्हणाल्या की कृष्णाने लग्न करून दुसरी कन्या आणली होती.

ਏਕ ਨਿਹਾਰਿ ਕਹੈ ਤਿਹ ਕੈ ਉਰਿ ਓਰਿ ਬਿਚਾਰ ਭਲੇ ਮਨ ਮਾਹੀ ॥
एक निहारि कहै तिह कै उरि ओरि बिचार भले मन माही ॥

एक (सखी) त्याच्या छातीकडे बघते आणि म्हणते, मनाशी विचार करा.

ਲਛਨ ਅਉਰ ਸਭੈ ਹਰਿ ਕੇ ਇਹ ਏਕ ਲਤਾ ਭ੍ਰਿਗੁ ਕੀ ਉਰਿ ਨਾਹੀ ॥੨੦੩੩॥
लछन अउर सभै हरि के इह एक लता भ्रिगु की उरि नाही ॥२०३३॥

एक स्त्री त्याच्याकडे बघत आपल्या मनात म्हणाली, “त्याच्या शरीरावरील इतर सर्व चिन्हे कृष्णासारखीच आहेत पण त्याच्या छातीवर भृगु ऋषींच्या पायाची खूण नाही.” 2033.

ਪੇਖਤ ਤਾਹਿ ਰੁਕਮਨਿ ਕੇ ਸੁ ਪਯੋਧਰ ਵਾ ਪਯ ਸੋ ਭਰਿ ਆਏ ॥
पेखत ताहि रुकमनि के सु पयोधर वा पय सो भरि आए ॥

प्रद्युम्नाला पाहताच रुक्मणीचे स्तन दुधाने भरले

ਮੋਹੁ ਬਢਿਯੋ ਅਤਿ ਹੀ ਚਿਤ ਮੈ ਕਰੁਨਾ ਰਸੁ ਸੋ ਢੁਰਿ ਬੈਨ ਸੁਨਾਏ ॥
मोहु बढियो अति ही चित मै करुना रसु सो ढुरि बैन सुनाए ॥

तिच्या संलग्नतेत ती नम्रपणे म्हणाली,

ਐਸੇ ਸਖੀ ਕਹਿਓ ਮੋ ਸੁਤ ਥੋ ਪ੍ਰਭ ਦੈ ਹਮ ਕੋ ਹਮ ਤੇ ਜੁ ਛਿਨਾਏ ॥
ऐसे सखी कहिओ मो सुत थो प्रभ दै हम को हम ते जु छिनाए ॥

“ओ मित्रा! माझा मुलगा त्याच्यासारखाच होता, हे परमेश्वरा! माझा मुलगा मला परत दे

ਯੌ ਕਹਿ ਸਾਸ ਉਸਾਸ ਲਯੋ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਦੋਊ ਨੈਨ ਬਹਾਏ ॥੨੦੩੪॥
यौ कहि सास उसास लयो कबि स्याम कहै दोऊ नैन बहाए ॥२०३४॥

” असे म्हणत तिने एक दीर्घ श्वास घेतला आणि तिच्या दोन्ही डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले.2034.

ਇਤਿ ਤੇ ਬ੍ਰਿਜ ਨਾਇਕ ਆਇ ਗਯੋ ਇਹ ਮੂਰਤਿ ਓਰਿ ਰਹੇ ਟਕ ਲਾਈ ॥
इति ते ब्रिज नाइक आइ गयो इह मूरति ओरि रहे टक लाई ॥

कृष्ण इकडे तिकडे आला आणि सगळे त्याच्याकडे बघू लागले

ਤਉ ਹੀ ਲਉ ਨਾਰਦ ਆਇ ਗਯੋ ਬਿਰਥਾ ਸਭ ਹੀ ਤਿਨਿ ਭਾਖਿ ਸੁਨਾਈ ॥
तउ ही लउ नारद आइ गयो बिरथा सभ ही तिनि भाखि सुनाई ॥

नंतर नारद आले आणि त्यांनी संपूर्ण कथा सांगितली.

ਕਾਨ੍ਰਹ ਜੂ ਪੂਤ ਤਿਹਾਰੋ ਈ ਹੈ ਇਹ ਯੌ ਸੁਨਿ ਕੈ ਪੁਰ ਬਾਜੀ ਬਧਾਈ ॥
कान्रह जू पूत तिहारो ई है इह यौ सुनि कै पुर बाजी बधाई ॥

तो म्हणाला, “हे कृष्णा! तो तुझा मुलगा आहे,” हे ऐकून संपूर्ण शहरात आनंदाचे गाणे गायले गेले

ਭਾਗਨ ਕੀ ਨਿਧਿ ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਜਦੁਬੀਰ ਮਨੋ ਇਹ ਦਿਵਸਹਿ ਪਾਈ ॥੨੦੩੫॥
भागन की निधि स्याम भनै जदुबीर मनो इह दिवसहि पाई ॥२०३५॥

असे दिसून आले की कृष्णाला भाग्याचा सागर प्राप्त झाला आहे.2035.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਸਕੰਧੇ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਕ੍ਰਿਸਨਾਵਤਾਰੇ ਪਰਦੁਮਨ ਸੰਬਰ ਦੈਤ ਬਧ ਕੈ ਰੁਕਮਿਨਿ ਕਾਨ੍ਰਹ ਜੂ ਕੋ ਆਈ ਮਿਲਤ ਭਏ ॥
इति स्री दसम सकंधे बचित्र नाटक क्रिसनावतारे परदुमन संबर दैत बध कै रुकमिनि कान्रह जू को आई मिलत भए ॥

बचित्तर नाटकातील दसम स्कंधवर आधारित कृष्णावतारातील शंबर राक्षसाचा वध केल्यानंतर प्रद्युम्न कृष्णाशी भेटल्याच्या वर्णनाचा शेवट.

ਅਥ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਸੂਰਜ ਤੇ ਮਨਿ ਲਿਆਏ ਜਾਮਵੰਤ ਬਧ ਕਥਨੰ ॥
अथ सत्राजित सूरज ते मनि लिआए जामवंत बध कथनं ॥

आता सूर्याकडून सत्राजितने दागिना आणून जामवंताचा वध करण्याचे वर्णन सुरू होते.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

डोहरा

ਇਤ ਸੂਰਜ ਸੇਵਾ ਕਰੀ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਬਲਵਾਨ ॥
इत सूरज सेवा करी सत्राजित बलवान ॥

येथे पराक्रमी योद्धा स्ट्राजितने सूर्याची (बहुतशी) सेवा केली.

ਰਵਿ ਤਿਹ ਕੋ ਤਬ ਮਨਿ ਦਈ ਉਜਲ ਆਪ ਸਮਾਨ ॥੨੦੩੬॥
रवि तिह को तब मनि दई उजल आप समान ॥२०३६॥

शक्तिशाली सत्राजित (यादव) ने सूर्य देवाची सेवा केली आणि त्याने त्याला स्वतःसारखे तेजस्वी रत्न बहाल केले.2036.

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वय्या

ਲੈ ਮਨਿ ਸੂਰਜ ਤੇ ਅਰਿ ਜੀਤ ਜੁ ਤਾ ਦਿਨ ਆਪਨੇ ਧਾਮਹਿ ਆਯੋ ॥
लै मनि सूरज ते अरि जीत जु ता दिन आपने धामहि आयो ॥

सूर्याकडील दागिने घेऊन सत्राजित त्याच्या घरी आला

ਜੋ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਕਰਿ ਸੇਵ ਘਨੋ ਰਵਿ ਕੋ ਚਿਤ ਤਾ ਰਿਝਵਾਯੋ ॥
जो कबि स्याम भनै करि सेव घनो रवि को चित ता रिझवायो ॥

आणि अत्यंत विश्वासू सेवेनंतर त्याने सूर्याला प्रसन्न केले

ਅਉ ਕਰਿ ਕੈ ਤਪਸ੍ਯਾ ਅਤਿ ਹੀ ਤਿਹ ਕੀ ਹਿਤ ਸੋ ਤਿਹ ਕਉ ਜਬ ਗਾਯੋ ॥
अउ करि कै तपस्या अति ही तिह की हित सो तिह कउ जब गायो ॥

आता त्याने अनेक तपस्या केल्या आणि परमेश्वराचे गुणगान गायले

ਸੋ ਸੁਨਿ ਕੈ ਸੁ ਬ੍ਰਿਥਾ ਪੁਰ ਲੋਗਨ ਯੌ ਜਦੁਬੀਰ ਪੈ ਜਾਇ ਸੁਨਾਯੋ ॥੨੦੩੭॥
सो सुनि कै सु ब्रिथा पुर लोगन यौ जदुबीर पै जाइ सुनायो ॥२०३७॥

त्याला अशा अवस्थेत पाहून नागरिकांनी त्याचे वर्णन कृष्णाला दिले.2037.

ਕਾਨ੍ਰਹ ਜੂ ਬਾਚ ॥
कान्रह जू बाच ॥

कृष्णाचे भाषण:

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वय्या

ਕਾਨ੍ਰਹ ਬੁਲਾਇ ਅਰੰਜਿਤ ਕਉ ਹਸਿ ਕੈ ਮੁਖ ਤੇ ਇਹ ਆਇਸ ਦੀਨੋ ॥
कान्रह बुलाइ अरंजित कउ हसि कै मुख ते इह आइस दीनो ॥

कृष्णाने स्ट्राजितला ('अरंजित') बोलावले आणि हसतमुखाने ही परवानगी दिली

ਭੂਪ ਕਉ ਦੈ ਤੁ ਕਹਿਓ ਅਬ ਹੀ ਰਵਿ ਤੇ ਜੁ ਰਿਝਾਇ ਕੈ ਤੈ ਧਨੁ ਲੀਨੋ ॥
भूप कउ दै तु कहिओ अब ही रवि ते जु रिझाइ कै तै धनु लीनो ॥

कृष्णाने सत्राजितला बोलावून त्याला सांगितले, "तुला सूर्याकडून मिळालेले दागिने, ते राजाला दे."

ਜੋ ਚਹਿ ਕੈ ਚਿਤ ਮੈ ਚਪਲਾ ਦੁਤਿ ਯਾਹਿ ਕਹਿਯੋ ਇਨ ਨੈਕੁ ਨ ਕੀਨੋ ॥
जो चहि कै चित मै चपला दुति याहि कहियो इन नैकु न कीनो ॥

त्याच्या मनात प्रकाशाचा लखलखाट झाला आणि त्याने कृष्णाच्या इच्छेनुसार काही केले नाही

ਮੋਨ ਹੀ ਠਾਨ ਕੇ ਬੈਠਿ ਰਹਿਯੋ ਬ੍ਰਿਜਨਾਥ ਕੋ ਉਤਰੁ ਨੈਕੁ ਨ ਦੀਨੋ ॥੨੦੩੮॥
मोन ही ठान के बैठि रहियो ब्रिजनाथ को उतरु नैकु न दीनो ॥२०३८॥

तो शांतपणे बसला आणि त्यानेही कृष्णाच्या बोलण्याला उत्तर दिले नाही.2038.

ਪ੍ਰਭ ਯੌ ਬਤੀਆ ਕਹਿ ਬੈਠਿ ਰਹਿਯੋ ਤਿਹ ਭ੍ਰਾਤ ਅਖੇਟ ਕੇ ਕਾਜ ਪਧਾਰਿਯੋ ॥
प्रभ यौ बतीआ कहि बैठि रहियो तिह भ्रात अखेट के काज पधारियो ॥

हे शब्द उच्चारून भगवान शांतपणे बसले, परंतु त्याचा भाऊ जंगलात शिकार करायला निघून गेला.

ਬਾਧ ਭਲੇ ਮਨਿ ਕਉ ਸਿਰ ਪੈ ਸਭ ਹੂੰ ਜਨ ਦੂਸਰ ਭਾਨੁ ਬਿਚਾਰਿਯੋ ॥
बाध भले मनि कउ सिर पै सभ हूं जन दूसर भानु बिचारियो ॥

तो दागिना त्याने डोक्यावर घातला होता आणि दुसरा सूर्य उगवल्याचा भास झाला

ਕਾਨਨ ਕੇ ਜਬ ਬੀਚ ਗਯੋ ਮ੍ਰਿਗਰਾਜ ਬਡੋ ਇਕ ਯਾਹਿ ਨਿਹਾਰਿਯੋ ॥
कानन के जब बीच गयो म्रिगराज बडो इक याहि निहारियो ॥

जेव्हा तो जंगलात गेला तेव्हा त्याला तिथे एक सिंह दिसला

ਤਾਨ ਕੈ ਬਾਨ ਚਲਾਵਤ ਭਯੋ ਸਰ ਵਾ ਸਹਿ ਕੈ ਇਹ ਕੋ ਫਿਰਿ ਮਾਰਿਯੋ ॥੨੦੩੯॥
तान कै बान चलावत भयो सर वा सहि कै इह को फिरि मारियो ॥२०३९॥

तेथे त्याने सिंहाकडे एकामागून एक अनेक बाण सोडले.2039.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਜਬ ਤਿਨਿ ਕੇ ਹਰਿ ਕੇ ਸਰਿ ਮਾਰਿਯੋ ॥
जब तिनि के हरि के सरि मारियो ॥

जेव्हा त्याने सिंहाला बाण मारला,

ਤਬ ਕੇ ਹਰਿ ਪੁਰਖਤ ਸੰਭਾਰਿਯੋ ॥
तब के हरि पुरखत संभारियो ॥

सिंहाच्या डोक्यावर बाण लागला तेव्हा सिंहाने आपले बळ टिकवले

ਏਕ ਚਪੇਟ ਚਉਕਿ ਤਿਹ ਮਾਰੀ ॥
एक चपेट चउकि तिह मारी ॥

धक्का बसला, एक थप्पड त्याला लागली

ਮਨਿ ਸਮੇਤ ਲਈ ਪਾਗ ਉਤਾਰੀ ॥੨੦੪੦॥
मनि समेत लई पाग उतारी ॥२०४०॥

त्याने एक थप्पड मारली आणि त्याची पगडी दागिन्यासह खाली पडली.2040.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

डोहरा

ਤਿਹ ਬਧ ਕੈ ਮਨਿ ਪਾਗ ਲੈ ਸਿੰਘ ਧਸਿਯੋ ਬਨਿ ਜਾਇ ॥
तिह बध कै मनि पाग लै सिंघ धसियो बनि जाइ ॥

त्याला मारून मणी आणि पगडी घेऊन सिंह गुहेत शिरला.

ਭਾਲਕ ਏਕ ਬਡੋ ਹੁਤੋ ਤਿਹਿ ਹੇਰਿਓ ਮਿਰਗਰਾਇ ॥੨੦੪੧॥
भालक एक बडो हुतो तिहि हेरिओ मिरगराइ ॥२०४१॥

त्याला मारल्यानंतर आणि त्याची पगडी आणि दागिने घेतल्यानंतर, सिंह जंगलात गेला, तिथे त्याला एक मोठे अस्वल दिसले.2041.

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वय्या

ਭਾਲਕ ਦੇਖਿ ਮਨੀ ਦੁਤਿ ਕਉ ਸੁ ਲਖਿਯੋ ਕੋਊ ਕੇਹਰਿ ਲੈ ਫਲੁ ਆਯੋ ॥
भालक देखि मनी दुति कउ सु लखियो कोऊ केहरि लै फलु आयो ॥

दागिना पाहून अस्वलाला वाटले की सिंह काही फळ घेऊन येत आहे

ਯਾ ਫਲ ਕਉ ਅਬ ਭਛ ਕਰੋ ਸੁ ਛੁਧਾਤਰੁ ਹ੍ਵੈ ਤਹ ਭਛਨ ਧਾਯੋ ॥
या फल कउ अब भछ करो सु छुधातरु ह्वै तह भछन धायो ॥

त्याने विचार केला की आपल्याला भूक लागली आहे, म्हणून तो ते फळ खाईल