श्री दसाम ग्रंथ

पान - 1172


ਜਛ ਕਿੰਨ੍ਰਜਾ ਜਹਾ ਸੁਹਾਵੈ ॥
जछ किंन्रजा जहा सुहावै ॥

यक्ष आणि किन्नरांच्या स्त्रिया तिथे शोभत होत्या.

ਉਰਗਿ ਗੰਧ੍ਰਬੀ ਗੀਤਨ ਗਾਵੈ ॥੩੩॥
उरगि गंध्रबी गीतन गावै ॥३३॥

नाग आणि गंधर्वांच्या स्त्रिया गाणी म्हणत होत्या. ३३.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दुहेरी:

ਇਹ ਛਲ ਸੌ ਰਾਜਾ ਛਲਾ ਸਪਤ ਕੁਅਰਿ ਤਿਹ ਠੌਰ ॥
इह छल सौ राजा छला सपत कुअरि तिह ठौर ॥

अशा प्रकारे तेथे (त्या) सात कुमारिकांनी राजाला फसवले.

ਯਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਪੂਰਨ ਭਯੋ ਚਲੀ ਕਥਾ ਤਬ ਔਰ ॥੩੪॥
यह प्रसंग पूरन भयो चली कथा तब और ॥३४॥

हे प्रकरण संपले आहे, आता आणखी एक कथा सुरू आहे. ३४.

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਤਿਹ ਸੁੰਦਰੀ ਨ੍ਰਿਪ ਕਹ ਭਜ੍ਯੋ ਸੁਧਾਰ ॥
भाति भाति तिह सुंदरी न्रिप कह भज्यो सुधार ॥

त्या सुंदरींनी राजासोबत एकमेकांचा आनंद लुटला

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਕ੍ਰੀੜਤ ਭਈ ਕੋਕ ਬਿਚਾਰ ਬਿਚਾਰ ॥੩੫॥
भाति भाति क्रीड़त भई कोक बिचार बिचार ॥३५॥

आणि (कोक शास्त्राच्या पद्धतींचा) विचार करून त्याने अनेक प्रकारचे खेळ केले. 35.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਦੋਇ ਸੌ ਛਪਨ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੨੫੬॥੪੮੨੭॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे दोइ सौ छपन चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥२५६॥४८२७॥अफजूं॥

श्री चरित्रोपाख्यानातील त्रिचरित्रातील मंत्री भूप संबदाच्या २५६ व्या चरित्राची सांगता येथे आहे, सर्व शुभ आहे. २५६.४८२७. चालते

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चोवीस:

ਨੀਲ ਕੇਤੁ ਰਾਜਾ ਇਕ ਭਾਰੋ ॥
नील केतु राजा इक भारो ॥

जेथे पुहपावती नगराची भरभराट होत असे

ਪੁਹਪਵਤੀ ਜਿਹ ਨਗਰੁਜਿਯਾਰੋ ॥
पुहपवती जिह नगरुजियारो ॥

(तिथे) नील केतू नावाचा एक महान राजा होता.

ਮੰਜ੍ਰਿ ਬਚਿਤ੍ਰ ਤਵਨ ਕੀ ਦਾਰਾ ॥
मंज्रि बचित्र तवन की दारा ॥

बचित्रा मंजरी त्यांची पत्नी होती.

ਰਤਿ ਪਤਿ ਕੀ ਤ੍ਰਿਯ ਕੋ ਅਵਤਾਰਾ ॥੧॥
रति पति की त्रिय को अवतारा ॥१॥

(समजा) काम देवाची पत्नी रती ही अवतार आहे. १.

ਸ੍ਰੀ ਅਲਿਗੁੰਜ ਮਤੀ ਦੁਹਿਤਾ ਤਿਹ ॥
स्री अलिगुंज मती दुहिता तिह ॥

त्यांच्या मुलीचे नाव अलीगुंज माती होते

ਛਬਿ ਜੀਤੀ ਸਸਿ ਪੁੰਜਨ ਕੀ ਜਿਹ ॥
छबि जीती ससि पुंजन की जिह ॥

ज्याने चंद्राच्या किरण-जाळ्याच्या प्रतिमेवर विजय मिळवला होता.

ਤੇਜ ਅਪਾਰ ਕਹਾ ਨਹਿ ਜਾਈ ॥
तेज अपार कहा नहि जाई ॥

त्याच्या अफाट तेजाचे वर्णन करता येणार नाही.

ਆਪੁ ਹਾਥ ਜਗਦੀਸ ਬਨਾਈ ॥੨॥
आपु हाथ जगदीस बनाई ॥२॥

(असे वाटले की) जगदीशने स्वतः बनवले होते. 2.

ਸ੍ਰੀ ਮਨਿ ਤਿਲਕੁ ਕੁਅਰ ਇਕ ਰਾਜਾ ॥
स्री मनि तिलकु कुअर इक राजा ॥

कुंवर टिळक मणी नावाचा राजा होता.

ਰਾਜ ਪਾਟ ਵਾਹੀ ਕਹ ਛਾਜਾ ॥
राज पाट वाही कह छाजा ॥

राज-पाट त्याच्यावर प्रेम करायचे.

ਅਪ੍ਰਮਾਨ ਦੁਤਿ ਕਹੀ ਨ ਜਾਈ ॥
अप्रमान दुति कही न जाई ॥

(तिच्या) अतुलनीय सौंदर्याचे वर्णन करता येत नाही.

ਲਖਿ ਛਬਿ ਭਾਨ ਰਹਤ ਉਰਝਾਈ ॥੩॥
लखि छबि भान रहत उरझाई ॥३॥

सूर्यसुद्धा (त्याची) प्रतिमा पाहून गोंधळून जायचा. 3.

ਬਿਜੈ ਛੰਦ ॥
बिजै छंद ॥

बिजय चंद:

ਸ੍ਰੀ ਅਲਿਗੁੰਜ ਮਤੀ ਸਖਿ ਪੁੰਜ ਲੀਏ ਇਕ ਕੁੰਜ ਬਿਹਾਰਨ ਆਈ ॥
स्री अलिगुंज मती सखि पुंज लीए इक कुंज बिहारन आई ॥

अलीगुंज माती (तिच्या) सखी (वेलींनी सजवलेल्या) सोबत 'कुंज' (म्हणजे बाग) भेट देण्यासाठी आली.

ਰੂਪ ਅਲੋਕ ਬਿਲੋਕਿ ਮਹੀਪ ਕੋ ਸੋਕ ਨਿਵਾਰਿ ਰਹੀ ਉਰਝਾਈ ॥
रूप अलोक बिलोकि महीप को सोक निवारि रही उरझाई ॥

(तिथे) राजाचे दिव्य रूप पाहून ती मंत्रमुग्ध झाली, (तिच्या मनाची) वेदना दूर झाली.

ਦੇਖਿ ਪ੍ਰਭਾ ਸਕੁਚੈ ਜਿਯ ਮੈ ਤਊ ਜੋਰਿ ਰਹੀ ਦ੍ਰਿਗ ਬਾਧਿ ਢਿਠਾਈ ॥
देखि प्रभा सकुचै जिय मै तऊ जोरि रही द्रिग बाधि ढिठाई ॥

तिचे सौंदर्य पाहून ती मनातल्या मनात लाजली, पण तरीही धीट होऊन ती डोळ्यांशी (तिच्याशी) भांडत राहिली.

ਧਾਮ ਗਈ ਮਨ ਹੁਆਂ ਹੀ ਰਹਿਯੋ ਜਨੁ ਜੂਪ ਹਰਾਇ ਜੁਆਰੀ ਕੀ ਨ੍ਰਯਾਈ ॥੪॥
धाम गई मन हुआं ही रहियो जनु जूप हराइ जुआरी की न्रयाई ॥४॥

(ती) घरी गेली, पण मन तिथेच राहिले, हरलेल्या जुगारीप्रमाणे (संपत्तीच्या रूपात मन तिथेच राहिले) ४.

ਧਾਮਨ ਜਾਇ ਸਖੀ ਇਕ ਸੁੰਦਰੀ ਨੈਨ ਕੀ ਸੈਨਨ ਤੀਰ ਬੁਲਾਈ ॥
धामन जाइ सखी इक सुंदरी नैन की सैनन तीर बुलाई ॥

(ती) सुंदरी घरी गेली आणि डोळे मिचकावून एका सखीला बोलावले.

ਕਾਢ ਦਯੋ ਅਤਿ ਹੀ ਧਨ ਵਾ ਕਹ ਭਾਤਿ ਅਨੇਕਨ ਸੌ ਸਮੁਝਾਈ ॥
काढ दयो अति ही धन वा कह भाति अनेकन सौ समुझाई ॥

(त्याला) भरपूर पैसे दिले आणि अनेक प्रकारे समजावून सांगितले.

ਪਾਇ ਪਰੀ ਮਨੁਹਾਰਿ ਕਰੀ ਭੁਜ ਹਾਥ ਧਰੀ ਬਹੁਤੈ ਘਿਘਿਆਈ ॥
पाइ परी मनुहारि करी भुज हाथ धरी बहुतै घिघिआई ॥

(त्याच्या) पाया पडून, विनवणी केली आणि हातावर हात ठेवून मोठा आवाज केला.

ਮੀਤ ਮਿਲਾਇ ਕਿ ਮੋਹੁ ਨ ਪਾਇ ਹੈ ਜਿਯ ਜੁ ਹੁਤੀ ਕਹਿ ਤੋਹਿ ਸੁਨਾਈ ॥੫॥
मीत मिलाइ कि मोहु न पाइ है जिय जु हुती कहि तोहि सुनाई ॥५॥

मला एक मित्र द्या, नाहीतर मला मिळणार नाही. माझ्या मनात जे होते ते मी तुला सांगितले आहे. ५.

ਜੋਗਿਨ ਹੈ ਬਸਿਹੌ ਬਨ ਮੈ ਸਖਿ ਭੂਖਨ ਛੋਰਿ ਬਿਭੂਤਿ ਚੜੈ ਹੌ ॥
जोगिन है बसिहौ बन मै सखि भूखन छोरि बिभूति चड़ै हौ ॥

हे सखी! मी उठेन आणि अंबाड्यात पसरेन आणि दागिने काढून विभूती (धूराची राख) विष्ठा घेईन.

ਅੰਗਨ ਮੈ ਸਜਿਹੌ ਭਗਵੇ ਪਟ ਹਾਥ ਬਿਖੈ ਗਡੂਆ ਗਹਿ ਲੈਹੌ ॥
अंगन मै सजिहौ भगवे पट हाथ बिखै गडूआ गहि लैहौ ॥

भगव्या कपड्याने मी माझे शरीर सजवीन आणि हातात हार घेईन.

ਨੈਨਨ ਕੀ ਪੁਤਰੀਨ ਕੇ ਪਤ੍ਰਨ ਬਾਕੀ ਬਿਲੋਕਨਿ ਮਾਗਿ ਅਘੈਹੌ ॥
नैनन की पुतरीन के पत्रन बाकी बिलोकनि मागि अघैहौ ॥

डोळ्यांच्या बाहुल्यांचे भांडे (पात्र, खापर) बनवेल आणि मी त्याला पाहण्यासाठी विनवणी करीन.

ਦੇਹਿ ਛੁਟੋ ਕ੍ਯੋਨ ਨ ਆਯੁ ਘਟੋ ਪਿਯ ਐਸੀ ਘਟਾਨ ਮੈ ਜਾਨ ਨ ਦੈ ਹੌ ॥੬॥
देहि छुटो क्योन न आयु घटो पिय ऐसी घटान मै जान न दै हौ ॥६॥

जरी माझे शरीर मेले नाही आणि माझे वय कमी झाले तरीसुद्धा (मी) जाऊ देणार नाही. 6.

ਏਕਤੁ ਬੋਲਤ ਮੋਰ ਕਰੋਰਿਨ ਦੂਸਰੇ ਕੋਕਿਲ ਕਾਕੁ ਹਕਾਰੈਂ ॥
एकतु बोलत मोर करोरिन दूसरे कोकिल काकु हकारैं ॥

एकीकडे करोडो मोर बोलत आहेत तर दुसरीकडे कोकिळे, कावळे आरवतात.

ਦਾਦਰ ਦਾਹਤ ਹੈ ਹਿਯ ਕੌ ਅਰੁ ਪਾਨੀ ਪਰੈ ਛਿਤ ਮੇਘ ਫੁਹਾਰੈ ॥
दादर दाहत है हिय कौ अरु पानी परै छित मेघ फुहारै ॥

बेडूक (डी ट्रॅन ट्रॅन) हृदय जळत आहे. पर्यायाने पाण्याचे झरे पृथ्वीवर कोसळत आहेत.

ਝਿੰਗ੍ਰ ਕਰੈ ਝਰਨਾ ਉਰ ਮਾਝ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਕਿ ਬਿਦਲਤਾ ਚਮਕਾਰੈ ॥
झिंग्र करै झरना उर माझ क्रिपान कि बिदलता चमकारै ॥

टोळ हृदयाला टोचतात आणि किरपाणसारखी वीज चमकते.

ਪ੍ਰਾਨ ਬਚੇ ਇਹ ਕਾਰਨ ਤੇ ਪਿਯ ਆਸ ਲਗੈ ਨਹਿ ਆਜ ਪਧਾਰੈ ॥੭॥
प्रान बचे इह कारन ते पिय आस लगै नहि आज पधारै ॥७॥

प्रेयसीच्या (परंतु प्रेयसीच्या) आगमनाची आशा अजून आली नाही या वस्तुस्थितीमुळे (माझा) जीव वाचला आहे.७.

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अविचल:

ਅਤਿ ਬ੍ਯਾਕੁਲ ਜਬ ਕੁਅਰਿ ਸੁਘਰਿ ਸਹਚਰਿ ਲਹੀ ॥
अति ब्याकुल जब कुअरि सुघरि सहचरि लही ॥

त्या ऋषींनी कुमारींना पाहिल्यावर खूप अस्वस्थ झाले

ਕਾਨ ਲਾਗਿ ਕੋ ਬਾਤ ਬਿਹਸਿ ਐਸੇ ਕਹੀ ॥
कान लागि को बात बिहसि ऐसे कही ॥

मग तो हसून त्याच्या कानाशी बोलला

ਚਤੁਰਿ ਦੂਤਿਕਾ ਤਹ ਇਕ ਅਬੈ ਪਠਾਇਯੈ ॥
चतुरि दूतिका तह इक अबै पठाइयै ॥

की आता त्याच्याकडे एक धूर्त दूत पाठवा

ਹੋ ਸ੍ਰੀ ਮਨਿ ਤਿਲਕ ਕੁਅਰ ਕੌ ਭੇਦ ਮੰਗਾਇਯੈ ॥੮॥
हो स्री मनि तिलक कुअर कौ भेद मंगाइयै ॥८॥

आणि कुंवर टिळक मणी यांना गुपित विचारा. 8.

ਸੁਨਤ ਮਨੋਹਰ ਬਾਤ ਅਧਿਕ ਮੀਠੀ ਲਗੀ ॥
सुनत मनोहर बात अधिक मीठी लगी ॥

(कुमारी) असे सुखद बोलणे ऐकून आनंद झाला

ਬਿਰਹਿ ਅਗਨਿ ਕੀ ਜ੍ਵਾਲ ਕੁਅਰਿ ਕੇ ਜਿਯ ਜਗੀ ॥
बिरहि अगनि की ज्वाल कुअरि के जिय जगी ॥

आणि कुमारीच्या हृदयात वियोगाची आग पेटली.

ਚਤੁਰਿ ਸਖੀ ਇਕ ਬੋਲਿ ਪਠਾਈ ਮੀਤ ਤਨ ॥
चतुरि सखी इक बोलि पठाई मीत तन ॥

एका हुशार सखीला बोलावून मित्राकडे पाठवले.

ਹੋ ਜਿਯ ਜਾਨੀ ਮੁਹਿ ਰਾਖਿ ਜਾਨਿ ਪਿਯ ਪ੍ਰਾਨ ਧਨ ॥੯॥
हो जिय जानी मुहि राखि जानि पिय प्रान धन ॥९॥

(आणि असे सांगून पाठवले की) हे अंतःकरणाचे जाणणारे! माझा मौल्यवान खजिना ठेवा (म्हणजे जतन करा) 9.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दुहेरी: