श्री दसाम ग्रंथ

पान - 629


ਪੇਖਤ ਰੀਝਤ ਬੀਰ ਰਸਾਲੀਯ ॥
पेखत रीझत बीर रसालीय ॥

या स्त्रियांची शोभा पाहून अनेक चवीचे पुरुष खूश होत होते

ਨਾਚਤ ਭਾਵ ਅਨੇਕ ਤ੍ਰੀਆ ਕਰਿ ॥
नाचत भाव अनेक त्रीआ करि ॥

महिला अनेक हातवारे करून नाचत असत.

ਦੇਖਤ ਸੋਭਾ ਰੀਝਤ ਸੁਰ ਨਰ ॥੨੬॥
देखत सोभा रीझत सुर नर ॥२६॥

स्त्रिया अनेक भावनिक मुद्रेत नाचत होत्या, ते पाहून सर्व देव आणि पुरुष आनंदित झाले.

ਹਿੰਸਤ ਹੈਵਰ ਚਿੰਸਤ ਹਾਥੀ ॥
हिंसत हैवर चिंसत हाथी ॥

घोडे शेजारी पडत होते, हत्ती ओरडत होते.

ਨਾਚਤ ਨਾਗਰਿ ਗਾਵਤ ਗਾਥੀ ॥
नाचत नागरि गावत गाथी ॥

घोडे शेजारी पडत होते

ਰੀਝਤ ਸੁਰ ਨਰ ਮੋਹਤ ਰਾਜਾ ॥
रीझत सुर नर मोहत राजा ॥

(त्यांना पाहून) देव आणि पुरुष मोहित झाले आणि राजे मोहित झाले.

ਦੇਵਤ ਦਾਨ ਤੁਰੰਤ ਸਮਾਜਾ ॥੨੭॥
देवत दान तुरंत समाजा ॥२७॥

हत्ती कर्णा वाजवत होते आणि नगरातील लोक देवता नाचत होते, स्त्री-पुरुष सर्व प्रसन्न होत होते आणि राजे दानधर्म करण्यात व्यस्त होते.27.

ਗਾਵਤ ਗੀਤਨ ਨਾਚਤ ਅਪਛਰਾ ॥
गावत गीतन नाचत अपछरा ॥

अपाचार गात आणि नाचत होते.

ਰੀਝਤ ਰਾਜਾ ਖੀਝਤ ਅਛਰਾ ॥
रीझत राजा खीझत अछरा ॥

स्वर्गीय कन्या गाताना नाचत होत्या, कोणाला पाहून राजे प्रसन्न झाले आणि त्यांच्या राण्याही रागावल्या.

ਬਾਜਤ ਨਾਰਦ ਬੀਨ ਰਸਾਲੀ ॥
बाजत नारद बीन रसाली ॥

नारदाची रास-भिणी वाजत होती.

ਦੇਖਤ ਦੇਵ ਪ੍ਰਭਾਸਤ ਜ੍ਵਾਲੀ ॥੨੮॥
देखत देव प्रभासत ज्वाली ॥२८॥

नारदाची सुंदर वीणा वाजवली जात होती, ती पाहून देव अग्नीसारखे तेजस्वी दिसू लागले.28.

ਆਂਜਤ ਅੰਜਨ ਸਾਜਤ ਅੰਗਾ ॥
आंजत अंजन साजत अंगा ॥

डोळे चांदीने झाकलेले होते आणि अंग सजवले होते.

ਸੋਭਤ ਬਸਤ੍ਰ ਸੁ ਅੰਗ ਸੁਰੰਗਾ ॥
सोभत बसत्र सु अंग सुरंगा ॥

या सर्वांनी डोळ्यात सुरमा घातली होती आणि अंगावर शय्या घातल्या होत्या, सुंदर वस्त्रे परिधान केली होती.

ਨਾਚਤ ਅਛ੍ਰੀ ਰੀਝਤ ਰਾਊ ॥
नाचत अछ्री रीझत राऊ ॥

अपप्रचार नाचले आणि राजे आनंदित झाले.

ਚਾਹਤ ਬਰਬੋ ਕਰਤ ਉਪਾਊ ॥੨੯॥
चाहत बरबो करत उपाऊ ॥२९॥

राजे प्रसन्न होऊन त्यांचा विवाह करू पाहत होते.२९.

ਤਤਥਈ ਨਾਚੈ ਸੁਰ ਪੁਰ ਬਾਲਾ ॥
ततथई नाचै सुर पुर बाला ॥

ताठाईच्या तालावर महिला नाचत होत्या.

ਰੁਣ ਝੁਣ ਬਾਜੈ ਰੰਗ ਅੰਗ ਮਾਲਾ ॥
रुण झुण बाजै रंग अंग माला ॥

देवतांच्या स्त्रिया नाचत होत्या आणि त्यांच्या अंगांच्या जपमाळांचा आवाज ऐकू येत होता.

ਬਨਿ ਬਨਿ ਬੈਠੇ ਜਹ ਤਹ ਰਾਜਾ ॥
बनि बनि बैठे जह तह राजा ॥

जिथे राजे बसले होते

ਦੈ ਦੈ ਡਾਰੈ ਤਨ ਮਨ ਸਾਜਾ ॥੩੦॥
दै दै डारै तन मन साजा ॥३०॥

राजे ठिकठिकाणी थाटामाटात बसले होते.30.

ਜਿਹ ਜਿਹ ਦੇਖਾ ਸੋ ਸੋ ਰੀਝਾ ॥
जिह जिह देखा सो सो रीझा ॥

ज्याने (त्या स्त्रियांना) पाहिले त्याला किळस आली

ਜਿਨ ਨਹੀ ਦੇਖਾ ਤਿਹ ਮਨ ਖੀਝਾ ॥
जिन नही देखा तिह मन खीझा ॥

ज्याने हे पाहिले त्याला आनंद झाला आणि ज्याने हे पाहिले नाही त्याच्या मनात राग आला

ਕਰਿ ਕਰਿ ਭਾਯੰ ਤ੍ਰੀਅ ਬਰ ਨਾਚੈ ॥
करि करि भायं त्रीअ बर नाचै ॥

सुंदर स्त्रिया ओवाळत नाचत असत.

ਅਤਿਭੁਤਿ ਭਾਯੰ ਅੰਗ ਅੰਗ ਰਾਚੈ ॥੩੧॥
अतिभुति भायं अंग अंग राचै ॥३१॥

स्त्रिया नाचत होत्या, विविध प्रकारच्या भावनांचे प्रदर्शन करत होत्या आणि त्यांच्या प्रत्येक अंगातून अप्रतिम भावनिक खेळ होता.31.

ਤਿਨ ਅਤਿਭੁਤਿ ਗਤਿ ਤਹ ਜਹ ਠਾਨੀ ॥
तिन अतिभुति गति तह जह ठानी ॥

त्यांचा अद्भुत वेग सर्वत्र स्थिर होत होता.

ਜਹ ਤਹ ਸੋਹੈ ਮੁਨਿ ਮਨਿ ਮਾਨੀ ॥
जह तह सोहै मुनि मनि मानी ॥

त्या स्त्रियांनीही त्या ठिकाणी काहीतरी अद्भूत करण्याचे ठरवले, कारण तेथे काही चिकाटी ऋषी बसले होते

ਤਜਿ ਤਜਿ ਜੋਗੰ ਭਜਿ ਭਜਿ ਆਵੈ ॥
तजि तजि जोगं भजि भजि आवै ॥

(अखेर ऋषी) जोग सोडून (तिकडे) धावत होते.

ਲਖਿ ਅਤਿ ਆਭਾ ਜੀਅ ਸੁਖ ਪਾਵੈ ॥੩੨॥
लखि अति आभा जीअ सुख पावै ॥३२॥

ध्यान सोडून योगी धावत आले आणि या कार्यक्रमाचा महिमा पाहून ते प्रसन्न झाले.32.

ਬਨਿ ਬਨਿ ਬੈਠੇ ਜਹ ਤਹ ਰਾਜਾ ॥
बनि बनि बैठे जह तह राजा ॥

जिथे राजे बसले होते

ਜਹ ਤਹ ਸੋਭੈ ਸਭ ਸੁਭ ਸਾਜਾ ॥
जह तह सोभै सभ सुभ साजा ॥

जिथे जिथे राजे नीट सजून बसले होते, तिथले वातावरण अतिशय भव्य दिसत होते.

ਜਹ ਤਹ ਦੇਖੈ ਗੁਨਿ ਗਨ ਫੂਲੇ ॥
जह तह देखै गुनि गन फूले ॥

त्यांनी जिकडे पाहिलं तिकडे (ते) त्यांच्या सर्व गुणांनी बहरले.

ਮੁਨਿ ਮਨਿ ਛਬਿ ਲਖਿ ਤਨ ਮਨ ਭੂਲੇ ॥੩੩॥
मुनि मनि छबि लखि तन मन भूले ॥३३॥

राजे इकडे-तिकडे सुखाने तृप्त झाले होते, त्यांच्या गुणांनी आणि सेवकांनी सिद्ध झाले होते आणि त्यांची भव्यता पाहून ऋषी त्यांच्या मनाचे आणि शरीराचे भान विसरले होते.33.

ਤਤ ਬਿਤ ਘਨ ਮੁਖਰਸ ਸਬ ਬਾਜੈ ॥
तत बित घन मुखरस सब बाजै ॥

तत्, बिट, घन, मुखरस वगैरे सर्व (शब्द) वाजले.

ਸੁਨਿ ਮਨ ਰਾਗੰ ਗੁਨਿ ਗਨ ਲਾਜੈ ॥
सुनि मन रागं गुनि गन लाजै ॥

तिथे तंतुवाद्ये वाजवली जात होती आणि त्यांचे मनमोहक वाद्य ऐकून संगीतशास्त्रातील जाणकारांना लाज वाटू लागली होती.

ਜਹ ਤਹ ਗਿਰ ਗੇ ਰਿਝਿ ਰਿਝਿ ਐਸੇ ॥
जह तह गिर गे रिझि रिझि ऐसे ॥

ते असे कुठे पडले,

ਜਨੁ ਭਟ ਜੂਝੇ ਰਣ ਬ੍ਰਿਣ ਕੈਸੇ ॥੩੪॥
जनु भट जूझे रण ब्रिण कैसे ॥३४॥

वाद्यांचे सूर ऐकून रणांगणात जखमी झालेल्या योद्ध्यांप्रमाणे राजे इकडे तिकडे खाली पडले.३४.

ਬਨਿ ਬਨਿ ਫੂਲੇ ਜਨੁ ਬਰ ਫੂਲੰ ॥
बनि बनि फूले जनु बर फूलं ॥

(तिथे बसलेला राजा) जणू सलग फुले उमलली आहेत

ਤਨੁ ਬਰੁ ਸੋਭੇ ਜਨੁ ਧਰ ਮੂਲੰ ॥
तनु बरु सोभे जनु धर मूलं ॥

ते जंगलातील फुलांसारखे उमललेले दिसत होते आणि त्यांचे शरीर सांसारिक सुखाच्या मूलभूत भावनांचे प्रदर्शन करत होते.

ਜਹੰ ਤਹੰ ਝੂਲੇ ਮਦ ਮਤ ਰਾਜਾ ॥
जहं तहं झूले मद मत राजा ॥

जिथे मद्यधुंद राजे डोलत होते,

ਜਨੁ ਮੁਰਿ ਬੋਲੈ ਸੁਨ ਘਨ ਗਾਜਾ ॥੩੫॥
जनु मुरि बोलै सुन घन गाजा ॥३५॥

नशेत राजे ढगांचा गडगडाट ऐकून मोरांसारखे इकडे तिकडे डोलत होते.३५.

ਪਾਧਰੀ ਛੰਦ ॥
पाधरी छंद ॥

पाढारी श्लोक

ਜਹ ਤਹ ਬਿਲੋਕਿ ਸੋਭਾ ਅਪਾਰ ॥
जह तह बिलोकि सोभा अपार ॥

जिथे अपार वैभव दिसत होते.

ਬਨਿ ਬੈਠਿ ਸਰਬ ਰਾਜਾਧਿਕਾਰ ॥
बनि बैठि सरब राजाधिकार ॥

इकडे तिकडे वैभव पाहून राजे बसले

ਇਹ ਭਾਤਿ ਕਹੈ ਨਹੀ ਪਰਤ ਬੈਨ ॥
इह भाति कहै नही परत बैन ॥

त्याचे असे वर्णन करता येणार नाही.

ਲਖਿ ਨੈਨ ਰੂਪਿ ਰੀਝੰਤ ਨੈਨ ॥੩੬॥
लखि नैन रूपि रीझंत नैन ॥३६॥

त्यांचा महिमा वर्णन करता येत नाही आणि त्यांची आकृती पाहून डोळे प्रसन्न होत होते.

ਅਵਿਲੋਕਿ ਨਾਚਿ ਐਸੋ ਸੁਰੰਗ ॥
अविलोकि नाचि ऐसो सुरंग ॥

असा सुंदर नृत्य पाहून

ਸਰ ਤਾਨਿ ਨ੍ਰਿਪਨ ਮਾਰਤ ਅਨੰਗ ॥
सर तानि न्रिपन मारत अनंग ॥

असा रंगीबेरंगी नृत्य पाहून प्रेमदेवता धनुष्य ओढून राजांवर बाण सोडत होती.

ਸੋਭਾ ਅਪਾਰ ਬਰਣੀ ਨ ਜਾਇ ॥
सोभा अपार बरणी न जाइ ॥

वैभव अपार होते, (त्याचे) वर्णन करता येत नाही.

ਰੀਝੇ ਅਵਿਲੋਕਿ ਰਾਨਾ ਰੁ ਰਾਇ ॥੩੭॥
रीझे अविलोकि राना रु राइ ॥३७॥

वातावरणाचा मोठा महिमा अवर्णनीय आहे आणि ते पाहून सर्वजण प्रसन्न झाले.