श्री दसाम ग्रंथ

पान - 615


ਅਬ ਕਹੋ ਤੋਹਿ ਤੀਸ੍ਰ ਬਿਚਾਰ ॥
अब कहो तोहि तीस्र बिचार ॥

अशा प्रकारे दुसरा अवतार प्रकट झाला आणि आता मी तिसऱ्याचे वर्णन विचारपूर्वक करत आहे.

ਜਿਹ ਭਾਤਿ ਧਰ੍ਯੋ ਬਪੁ ਬ੍ਰਹਮ ਰਾਇ ॥
जिह भाति धर्यो बपु ब्रहम राइ ॥

जसे ब्रह्मदेवाने (तृतीय) रूप धारण केले आहे

ਸਭ ਕਹ੍ਯੋ ਤਾਹਿ ਨੀਕੇ ਸੁਭਾਇ ॥੯॥
सभ कह्यो ताहि नीके सुभाइ ॥९॥

ब्रह्मदेवाने ज्या पद्धतीने आपले शरीर धारण केले होते, त्याचे मी आता छान वर्णन करतो.9.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਗ੍ਰੰਥੇ ਦੁਤੀਯ ਅਵਤਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਸਪ ਸਮਾਪਤੰ ॥੨॥
इति स्री बचित्र नाटक ग्रंथे दुतीय अवतारे ब्रहमा कसप समापतं ॥२॥

बचित्तर नाटकात ब्रह्मदेवाचा दुसरा अवतार असलेल्या कश्यपच्या वर्णनाचा शेवट.

ਅਥ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਅਵਤਾਰ ਸੁਕ੍ਰ ਕਥਨੰ ॥
अथ त्रितीआ अवतार सुक्र कथनं ॥

आता तिसऱ्या अवतार शुक्राचे वर्णन आहे

ਪਾਧੜੀ ਛੰਦ ॥
पाधड़ी छंद ॥

पाढारी श्लोक

ਪੁਨਿ ਧਰਾ ਤੀਸਰ ਇਹ ਭਾਤਿ ਰੂਪ ॥
पुनि धरा तीसर इह भाति रूप ॥

मग अशा प्रकारे (ब्रह्मदेवाने) तिसरे रूप (अवतार) धारण केले.

ਜਗਿ ਭਯੋ ਆਨ ਕਰਿ ਦੈਤ ਭੂਪ ॥
जगि भयो आन करि दैत भूप ॥

ब्रह्मदेवाने गृहीत धरले की तिसरा हा राजा आहे, कारण तो राक्षसांचा राजा (गुरु)

ਤਬ ਦੇਬ ਬੰਸ ਪ੍ਰਚੁਰ੍ਯੋ ਅਪਾਰ ॥
तब देब बंस प्रचुर्यो अपार ॥

मग राक्षसांचा वंश खूप पसरला.

ਕੀਨੇ ਸੁ ਰਾਜ ਪ੍ਰਿਥਮੀ ਸੁਧਾਰਿ ॥੧॥
कीने सु राज प्रिथमी सुधारि ॥१॥

त्या वेळी राक्षसांचे वंश खूप वाढले आणि त्यांनी पृथ्वीवर राज्य केले.1.

ਬਡ ਪੁਤ੍ਰ ਜਾਨਿ ਕਿਨੀ ਸਹਾਇ ॥
बड पुत्र जानि किनी सहाइ ॥

त्याला मोठा मुलगा (कश्पा) म्हणून ओळखल्याने त्याला मदत झाली

ਤੀਸਰ ਅਵਤਾਰ ਭਇਓ ਸੁਕ੍ਰ ਰਾਇ ॥
तीसर अवतार भइओ सुक्र राइ ॥

(आणि अशा प्रकारे ब्रह्मदेवाचा) तिसरा अवतार 'शुक्र' झाला.

ਨਿੰਦਾ ਬ੍ਰਯਾਜ ਉਸਤਤੀ ਕੀਨ ॥
निंदा ब्रयाज उसतती कीन ॥

त्यांना ज्येष्ठ पुत्र मानून ब्रह्मदेवाने त्यांना गुरुकडून मदत केली आणि अशा प्रकारे शुक्राचार्य ब्रह्मदेवाचा तिसरा अवतार झाला.

ਲਖਿ ਤਾਸੁ ਦੇਵਤਾ ਭਏ ਛੀਨ ॥੨॥
लखि तासु देवता भए छीन ॥२॥

त्याला पाहून देव अशक्त झाले. 2.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਗੰਥੇ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਅਵਤਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੁਕ੍ਰ ਸਮਾਪਤੰ ॥੩॥
इति स्री बचित्र नाटक गंथे त्रितीआ अवतार ब्रहमा सुक्र समापतं ॥३॥

देवांच्या निंदामुळे त्याची कीर्ती अधिक पसरली, हे पाहून देव दुर्बल झाले.2.

ਅਥ ਚਤੁਰਥ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਚੇਸ ਕਥਨੰ ॥
अथ चतुरथ ब्रहमा बचेस कथनं ॥

ब्रह्मदेवाचा तिसरा अवतार शुक्राच्या वर्णनाचा शेवट.

ਪਾਧੜੀ ਛੰਦ ॥
पाधड़ी छंद ॥

पदरी श्लोक : आता ब्रह्मदेवाचा चौथा अवतार बाचेस बद्दलचे वर्णन सुरू होते.

ਮਿਲਿ ਦੀਨ ਦੇਵਤਾ ਲਗੇ ਸੇਵ ॥
मिलि दीन देवता लगे सेव ॥

उध्वस्त झालेले देव एकत्र (कालपुरुख) सेवा करू लागले.

ਬੀਤੇ ਸੌ ਬਰਖ ਰੀਝੇ ਗੁਰਦੇਵ ॥
बीते सौ बरख रीझे गुरदेव ॥

नीच देवांनी शंभर वर्षे परमेश्वराची सेवा केली, जेव्हा ते (गुरू-भगवान) प्रसन्न झाले

ਤਬ ਧਰਾ ਰੂਪ ਬਾਚੇਸ ਆਨਿ ॥
तब धरा रूप बाचेस आनि ॥

तेव्हा (ब्रह्मदेव) आले आणि त्यांनी बच्चूचे रूप धारण केले.

ਜੀਤਾ ਸੁਰੇਸ ਭਈ ਅਸੁਰ ਹਾਨਿ ॥੩॥
जीता सुरेस भई असुर हानि ॥३॥

मग ब्रह्मदेवाने बाचेस ग्रहण केले, जेव्हा इंद्र, देवांचा राजा विजयी झाला आणि राक्षसांचा पराभव झाला.3.

ਇਹ ਭਾਤਿ ਧਰਾ ਚਤੁਰਥ ਵਤਾਰ ॥
इह भाति धरा चतुरथ वतार ॥

अशा प्रकारे (ब्रह्मदेवाने) चौथा अवतार धारण केला.

ਜੀਤਾ ਸੁਰੇਸ ਹਾਰੇ ਦਿਵਾਰ ॥
जीता सुरेस हारे दिवार ॥

अशा प्रकारे, चौथा अवतार प्रकट झाला, ज्यामुळे इंद्राने विजय मिळवला आणि राक्षसांचा पराभव झाला.

ਉਠਿ ਦੇਵ ਸੇਵ ਲਾਗੇ ਸੁ ਸਰਬ ॥
उठि देव सेव लागे सु सरब ॥

सर्व देवांना उठवून

ਧਰਿ ਨੀਚ ਨੈਨ ਕਰਿ ਦੂਰ ਗਰਬ ॥੪॥
धरि नीच नैन करि दूर गरब ॥४॥

तेव्हा सर्व देवतांनी आपला पूज्य त्याग केला आणि नतमस्तक होऊन त्याची सेवा केली.4.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਗ੍ਰੰਥੇ ਚਤੁਰਥ ਅਵਤਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਚੇਸ ਸਮਾਪਤੰ ॥੪॥
इति स्री बचित्र नाटक ग्रंथे चतुरथ अवतार ब्रहमा बचेस समापतं ॥४॥

ब्रह्मदेवाचा चौथा अवतार बाचेसच्या वर्णनाचा शेवट.

ਅਥ ਪੰਚਮੋ ਅਵਤਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਿਆਸ ਮਨੁ ਰਾਜਾ ਕੋ ਰਾਜ ਕਥਨੰ ॥
अथ पंचमो अवतार ब्रहमा बिआस मनु राजा को राज कथनं ॥

आता ब्रह्मदेवाचा पाचवा अवतार व्यासांचे वर्णन आणि राजाच्या नियमाचे वर्णन आहे.

ਪਾਧੜੀ ਛੰਦ ॥
पाधड़ी छंद ॥

पाढारी श्लोक

ਤ੍ਰੇਤਾ ਬਿਤੀਤ ਜੁਗ ਦੁਆਪੁਰਾਨ ॥
त्रेता बितीत जुग दुआपुरान ॥

त्रेता (युग) होऊन द्वापर युग आले.

ਬਹੁ ਭਾਤਿ ਦੇਖ ਖੇਲੇ ਖਿਲਾਨ ॥
बहु भाति देख खेले खिलान ॥

उपचाराचे वय निघून गेले आणि द्वापर युग आले, जेव्हा कृष्णाने स्वतःला प्रकट केले आणि विविध प्रकारचे खेळ केले, तेव्हा व्यासांचा जन्म झाला.

ਜਬ ਭਯੋ ਆਨਿ ਕ੍ਰਿਸਨਾਵਤਾਰ ॥
जब भयो आनि क्रिसनावतार ॥

जेव्हा कृष्ण आला,

ਤਬ ਭਏ ਬ੍ਯਾਸ ਮੁਖ ਆਨਿ ਚਾਰ ॥੫॥
तब भए ब्यास मुख आनि चार ॥५॥

त्याचा चेहरा मोहक होता.5.

ਜੇ ਜੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਕੀਅ ਕ੍ਰਿਸਨ ਦੇਵ ॥
जे जे चरित्र कीअ क्रिसन देव ॥

कृष्णाने जे केले होते,

ਤੇ ਤੇ ਭਨੇ ਸੁ ਸਾਰਦਾ ਤੇਵ ॥
ते ते भने सु सारदा तेव ॥

कृष्णाने जे काही खेळ केले, त्याचे वर्णन त्यांनी विद्येची देवता सरस्वतीच्या आश्रयाने केले

ਅਬ ਕਹੋ ਤਉਨ ਸੰਛੇਪ ਠਾਨਿ ॥
अब कहो तउन संछेप ठानि ॥

(मी) आता त्यांना थोडक्यात सांगा,

ਜਿਹ ਭਾਤਿ ਕੀਨ ਸ੍ਰੀ ਅਭਿਰਾਮ ॥੬॥
जिह भाति कीन स्री अभिराम ॥६॥

आता व्यासांनी केलेल्या सर्व कामांचे मी थोडक्यात वर्णन करतो.६.

ਜਿਹ ਭਾਤਿ ਕਥਿ ਕੀਨੋ ਪਸਾਰ ॥
जिह भाति कथि कीनो पसार ॥

विस्ताराने सांगितल्याप्रमाणे,

ਤਿਹ ਭਾਤਿ ਕਾਬਿ ਕਥਿ ਹੈ ਬਿਚਾਰ ॥
तिह भाति काबि कथि है बिचार ॥

त्यांनी ज्या पद्धतीने त्यांच्या लेखनाचा प्रसार केला, त्याच पद्धतीने मी इथे विचारपूर्वक सांगतो.

ਕਹੋ ਜੈਸ ਕਾਬ੍ਰਯ ਕਹਿਯੋ ਬ੍ਯਾਸ ॥
कहो जैस काब्रय कहियो ब्यास ॥

बियासने कविता रचली म्हणून,

ਤਉਨੇ ਕਥਾਨ ਕਥੋ ਪ੍ਰਭਾਸ ॥੭॥
तउने कथान कथो प्रभास ॥७॥

व्यासांनी जी काव्ये रचली, त्याच प्रकारची गौरवपूर्ण म्हण मी आता येथे सांगत आहे.

ਜੇ ਭਏ ਭੂਪ ਭੂਅ ਮੋ ਮਹਾਨ ॥
जे भए भूप भूअ मो महान ॥

पृथ्वीवर राहिलेले महान राजे,

ਤਿਨ ਕੋ ਸੁਜਾਨ ਕਥਤ ਕਹਾਨ ॥
तिन को सुजान कथत कहान ॥

विद्वान सर्व महान राजांच्या कथांचे वर्णन करतात, ज्यांनी पृथ्वीवर राज्य केले

ਕਹ ਲਗੇ ਤਾਸਿ ਕਿਜੈ ਬਿਚਾਰੁ ॥
कह लगे तासि किजै बिचारु ॥

जोपर्यंत त्यांचा विचार आहे.

ਸੁਣਿ ਲੇਹੁ ਬੈਣ ਸੰਛੇਪ ਯਾਰ ॥੮॥
सुणि लेहु बैण संछेप यार ॥८॥

कितपत, ते कथन करता येईल, अरे माझ्या तळलेल्या! तेच थोडक्यात ऐका.8.

ਜੇ ਭਏ ਭੂਪ ਤੇ ਕਹੇ ਬ੍ਯਾਸ ॥
जे भए भूप ते कहे ब्यास ॥

जे राजे झाले आहेत ते बियास म्हणतात.

ਹੋਵਤ ਪੁਰਾਣ ਤੇ ਨਾਮ ਭਾਸ ॥
होवत पुराण ते नाम भास ॥

व्यासांनी पूर्वीच्या राजांचे कारनामे कथन केले, ते आपण पुराणांतून गोळा करतो.

ਮਨੁ ਭਯੋ ਰਾਜ ਮਹਿ ਕੋ ਭੂਆਰ ॥
मनु भयो राज महि को भूआर ॥

मनु नावाचा राजा पृथ्वीवर राज्य करत होता.

ਖੜਗਨ ਸੁ ਪਾਨਿ ਮਹਿਮਾ ਅਪਾਰ ॥੯॥
खड़गन सु पानि महिमा अपार ॥९॥

मनु नावाचा एक पराक्रमी आणि तेजस्वी राजा होता.

ਮਾਨਵੀ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਕਿਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ ॥
मानवी स्रिसटि किनी प्रकास ॥

(त्याने) मानवी सृष्टीला प्रबुद्ध केले

ਦਸ ਚਾਰ ਲੋਕ ਆਭਾ ਅਭਾਸ ॥
दस चार लोक आभा अभास ॥

त्याने मानवी शब्द आणले आणि त्याचे मोठेपण त्याच्या मान्यतेचा विस्तार केला?

ਮਹਿਮਾ ਅਪਾਰ ਬਰਨੇ ਸੁ ਕਉਨ ॥
महिमा अपार बरने सु कउन ॥

(त्याचा) अपार महिमा कोण सांगू शकेल?

ਸੁਣਿ ਸ੍ਰਵਣ ਕ੍ਰਿਤ ਹੁਇ ਰਹੈ ਮਉਨ ॥੧੦॥
सुणि स्रवण क्रित हुइ रहै मउन ॥१०॥

आणि त्याची स्तुती ऐकून केवळ मूकच राहू शकते.१०.

ਦਸ ਚਾਰ ਚਾਰਿ ਬਿਦਿਆ ਨਿਧਾਨ ॥
दस चार चारि बिदिआ निधान ॥

(तो) अठरा शास्त्रांचा खजिना होता

ਅਰਿ ਜੀਤਿ ਜੀਤਿ ਦਿਨੋ ਨਿਸਾਨ ॥
अरि जीति जीति दिनो निसान ॥

तो अठरा शास्त्रांचा महासागर होता आणि त्याने आपल्या शत्रूंवर विजय मिळवून कर्णे वाजवले.

ਮੰਡੇ ਮਹੀਪ ਮਾਵਾਸ ਖੇਤਿ ॥
मंडे महीप मावास खेति ॥

(त्याने) अकी राजांशी युद्ध केले

ਗਜੇ ਮਸਾਣ ਨਚੇ ਪਰੇਤ ॥੧੧॥
गजे मसाण नचे परेत ॥११॥

त्याने अनेकांना राजे बनवले, आणि ज्यांनी प्रतिकार केला, त्यांना त्याने ठार केले, त्याच्या रणांगणात भूत-प्रेतही नाचत असत.11.

ਜਿਤੇ ਸੁ ਦੇਸ ਏਸੁਰ ਮਵਾਸ ॥
जिते सु देस एसुर मवास ॥

त्यांनी अकी राजे जिंकले होते

ਕਿਨੇ ਖਰਾਬ ਖਾਨੇ ਖ੍ਵਾਸ ॥
किने खराब खाने ख्वास ॥

त्याने विरोधकांचे अनेक देश जिंकले आणि अनेकांना राजेशाहीच्या दर्जापर्यंत नेले

ਭੰਡੇ ਅਭੰਡ ਮੰਡੇ ਮਹੀਪ ॥
भंडे अभंड मंडे महीप ॥

(त्याने) राजांशी (युद्धे) केली आणि अथक पराभव केला.

ਦਿਨੇ ਨਿਕਾਰ ਛਿਨੇ ਸੁ ਦੀਪ ॥੧੨॥
दिने निकार छिने सु दीप ॥१२॥

त्याने अनेकांचे देश हिसकावून घेतले आणि त्यांना निर्वासित केले.12.

ਖੰਡੇ ਸੁ ਖੇਤਿ ਖੂਨੀ ਖਤ੍ਰੀਯਾਣ ॥
खंडे सु खेति खूनी खत्रीयाण ॥

रक्तपिपासू छत्र्यांचे युद्धभूमीवर तुकडे करण्यात आले

ਮੋਰੇ ਅਮੋਰ ਜੋਧਾ ਦੁਰਾਣ ॥
मोरे अमोर जोधा दुराण ॥

त्याने अनेक भयंकर क्षत्रियांचा वध केला आणि अनेक भ्रष्ट व अत्याचारी योद्ध्यांचे दमन केले.

ਚਲੇ ਅਚਲ ਮੰਡੇ ਅਮੰਡ ॥
चले अचल मंडे अमंड ॥

जे विचलित होऊ शकत नव्हते त्यांना बाहेर काढले आणि युद्ध केले (ज्यांच्याशी) लढले जाऊ शकत नव्हते

ਕਿਨੇ ਘਮੰਡ ਖੰਡੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ॥੧੩॥
किने घमंड खंडे प्रचंड ॥१३॥

अनेक स्थिर आणि अजिंक्य सेनानी त्याच्यापुढे पळून गेले आणि मी अनेक शक्तिशाली योद्धे नष्ट केले.13.

ਕਿਨੇ ਸੁ ਜੇਰ ਖੂਨੀ ਖਤ੍ਰੇਸ ॥
किने सु जेर खूनी खत्रेस ॥

रक्तपिपासू छत्र्यांना वश केले.

ਮੰਡੇ ਮਹੀਪ ਮਾਵਾਸ ਦੇਸ ॥
मंडे महीप मावास देस ॥

त्याने अनेक पराक्रमी क्षत्रियांना वश करून अनेक नवे राजे स्थापन केले.

ਇਹ ਭਾਤਿ ਦੀਹ ਦੋਹੀ ਫਿਰਾਇ ॥
इह भाति दीह दोही फिराइ ॥

अशा रीतीने (सर्वत्र) राडा झाला.

ਮਾਨੀ ਸੁ ਮਾਨਿ ਮਨੁ ਰਾਜ ਰਾਇ ॥੧੪॥
मानी सु मानि मनु राज राइ ॥१४॥

विरोधी राजांच्या देशांमध्ये, मार्गाने, संपूर्ण शौर्यामध्ये किंग मेनू तासभर होता.14.

ਇਹ ਭਾਤਿ ਦੀਹ ਕਰਿ ਦੇਸ ਰਾਜ ॥
इह भाति दीह करि देस राज ॥

अशा प्रकारे (त्याने) मोठ्या ताकदीने देशावर राज्य केले.

ਬਹੁ ਕਰੇ ਜਗਿ ਅਰੁ ਹੋਮ ਸਾਜ ॥
बहु करे जगि अरु होम साज ॥

अशा रीतीने अनेक राजांना जिंकून घेतल्यानंतर मनुने अनेक होम-यज्ञ केले.

ਬਹੁ ਭਾਤਿ ਸ੍ਵਰਣ ਕਰਿ ਕੈ ਸੁ ਦਾਨ ॥
बहु भाति स्वरण करि कै सु दान ॥

अनेक प्रकारे सोने दान केले

ਗੋਦਾਨ ਆਦਿ ਬਿਧਵਤ ਸਨਾਨ ॥੧੫॥
गोदान आदि बिधवत सनान ॥१५॥

त्यांनी विविध प्रकारचे सोने आणि गायींचे दान दिले आणि विविध तीर्थस्थानांवर स्नान केले.