श्री दसाम ग्रंथ

पान - 991


ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वत:

ਮਾਰਿ ਪਰੇ ਬਿਸੰਭਾਰ ਧਰਾ ਪਰ ਸੂਰ ਸਭੇ ਸੁਖ ਸੁਧ ਅਨੀਕੇ ॥
मारि परे बिसंभार धरा पर सूर सभे सुख सुध अनीके ॥

सैन्यातील सर्व वीर शहीद झाल्यानंतर शांतपणे जमिनीवर पडून आहेत.

ਤਾ ਪਰ ਕੰਤ ਸੁਨਿਯੋ ਜੁ ਜੁਝਿਯੋ ਦਿਨ ਰੈਨਿ ਬਸੈ ਜੋਊ ਅੰਤਰ ਜੀਕੇ ॥
ता पर कंत सुनियो जु जुझियो दिन रैनि बसै जोऊ अंतर जीके ॥

त्यानंतर मी ऐकले की कांत (राजा) देखील युद्धात मरण पावला आहे, जो रात्रंदिवस माझ्या मनात वास करतो.

ਤਾ ਬਿਨੁ ਹਾਰ ਸਿੰਗਾਰ ਅਪਾਰ ਸਭੈ ਸਜਨੀ ਮੁਹਿ ਲਾਗਤ ਫੀਕੇ ॥
ता बिनु हार सिंगार अपार सभै सजनी मुहि लागत फीके ॥

अहो सज्जन! त्याशिवाय मला सर्व हार फिके वाटतात.

ਕੈ ਰਿਪੁ ਮਾਰਿ ਮਿਲੋ ਮੈ ਪਿਯਾ ਸੰਗ ਨਾਤਰ ਪਯਾਨ ਕਰੋ ਸੰਗ ਪੀ ਕੇ ॥੧੭॥
कै रिपु मारि मिलो मै पिया संग नातर पयान करो संग पी के ॥१७॥

एकतर शत्रूला मारून प्रेयसीला भेटायला जा, नाहीतर प्रेयसीबरोबर निघून जा. १७.

ਜੋਰਿ ਮਹਾ ਦਲ ਕੋਰਿ ਕਈ ਭਟ ਭੂਖਨ ਅੰਗ ਸੁਰੰਗ ਸੁਹਾਏ ॥
जोरि महा दल कोरि कई भट भूखन अंग सुरंग सुहाए ॥

त्याने एक मोठा पक्ष एकत्र केला आणि अनेक कोटी योद्धे घेतले, (ज्यांची) शरीरे सुंदर अलंकारांनी सजलेली होती.

ਬਾਧਿ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਪ੍ਰਚੰਡ ਚੜ੍ਰਹੀ ਰਥ ਦੇਵ ਅਦੇਵ ਸਭੈ ਬਿਰਮਾਏ ॥
बाधि क्रिपान प्रचंड चड़्रही रथ देव अदेव सभै बिरमाए ॥

प्रचंड किरपाण बांधल्यानंतर (राणी) रथावर आली, ते पाहून सर्व देव आणि दानव आश्चर्यचकित झाले.

ਬੀਰੀ ਚਬਾਤ ਕਛੂ ਮੁਸਕਾਤ ਸੁ ਮੋਤਿਨ ਹਾਰ ਹਿਯੇ ਉਰਝਾਏ ॥
बीरी चबात कछू मुसकात सु मोतिन हार हिये उरझाए ॥

(ती) पान चघळत होती, थोडेसे हसत होती आणि तिच्या छातीवर मोत्याचे हार लटकले होते.

ਅੰਗ ਦੁਕੂਲ ਫਬੈ ਸਿਰ ਫੂਲ ਬਿਲੋਕਿ ਪ੍ਰਭਾ ਦਿਵ ਨਾਥ ਲਜਾਏ ॥੧੮॥
अंग दुकूल फबै सिर फूल बिलोकि प्रभा दिव नाथ लजाए ॥१८॥

दुपट्टा अंगावर फडफडत होता आणि डोक्यावरचा चौकोनी ('फुल') पाहून सूर्य तळपत होता. १८.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਜੋਰਿ ਅਨੀ ਗਾੜੇ ਸੁਭਟ ਤਹ ਤੇ ਕਿਯੋ ਪਯਾਨ ॥
जोरि अनी गाड़े सुभट तह ते कियो पयान ॥

(तो) जिद्दी सैनिकांची फौज घेऊन तेथून निघाला.

ਪਲਕ ਏਕ ਲਾਗੀ ਨਹੀ ਤਹਾ ਪਹੂਚੈ ਆਨਿ ॥੧੯॥
पलक एक लागी नही तहा पहूचै आनि ॥१९॥

दुसऱ्या दिवशी पहाटे, तिने आपले सैन्य पुन्हा संघटित केले आणि त्वरीत तेथे पोहोचले.(19)

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वत:

ਆਵਤ ਹੀ ਅਤਿ ਜੁਧ ਕਰਿਯੋ ਤਿਨ ਬਾਜ ਕਰੀ ਰਥ ਕ੍ਰੋਰਿਨ ਕੂਟੇ ॥
आवत ही अति जुध करियो तिन बाज करी रथ क्रोरिन कूटे ॥

तो येताच त्याने खूप युद्ध केले आणि लाखो घोडे, हत्ती आणि रथ गमावले.

ਪਾਸਨ ਪਾਸਿ ਲਏ ਅਰਿ ਕੇਤਿਕ ਸੂਰਨ ਕੇ ਸਿਰ ਕੇਤਿਕ ਟੂਟੇ ॥
पासन पासि लए अरि केतिक सूरन के सिर केतिक टूटे ॥

किती शत्रू सापळ्यात अडकले आणि किती योद्ध्यांची मुंडकी फाडली.

ਹੇਰਿ ਟਰੇ ਕੋਊ ਆਨਿ ਅਰੇ ਇਕ ਜੂਝਿ ਪਰੇ ਰਨ ਪ੍ਰਾਨ ਨਿਖੂਟੇ ॥
हेरि टरे कोऊ आनि अरे इक जूझि परे रन प्रान निखूटे ॥

(त्या स्त्रीला) पाहून काही पळून गेले, काही आले आणि युद्धात लढून मरण पावले, ज्यांचे प्राण संपले.

ਪੌਨ ਸਮਾਨ ਛੁਟੇ ਤ੍ਰਿਯ ਬਾਨ ਸਭੈ ਦਲ ਬਾਦਲ ਸੇ ਚਲਿ ਫੂਟੇ ॥੨੦॥
पौन समान छुटे त्रिय बान सभै दल बादल से चलि फूटे ॥२०॥

स्त्रीचे बाण वाऱ्यासारखे हलले (त्यामुळे शत्रूचे) सर्व पक्ष फाटले. 20.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपायी

ਮਾਨਵਤੀ ਜਿਹ ਓਰ ਸਿਧਾਰੇ ॥
मानवती जिह ओर सिधारे ॥

मानवती (राणी) कडे जात असे,

ਏਕ ਤੀਰ ਇਕ ਸ੍ਵਾਰ ਸੰਘਾਰੇ ॥
एक तीर इक स्वार संघारे ॥

मनवती कुठल्या बाजूने जायची, एका बाणाने ती स्वार मारायची.

ਪਖਰੇ ਕੇਤੇ ਪਦੁਮ ਬਿਦਾਰੇ ॥
पखरे केते पदुम बिदारे ॥

अनेक पद्मांनी घोडे (किंवा घोडेस्वार) मारले.

ਕੋਟਿਕ ਕਰੀ ਖੇਤ ਮੈ ਮਾਰੇ ॥੨੧॥
कोटिक करी खेत मै मारे ॥२१॥

तिने भव्य खोगीरांनी असंख्य घोडे मारले आणि अनेक हत्तींचा नायनाट केला, (21)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਸਭ ਸਖਿਯਾ ਹਰਖਤਿ ਭਈ ਕਾਤਰ ਭਈ ਨ ਕੋਇ ॥
सभ सखिया हरखति भई कातर भई न कोइ ॥

तिच्या सर्व मित्रांना आनंद होत होता आणि त्यांनी आपली सर्व भीती घालवली.

ਜੁਧ ਕਾਜ ਸਭ ਹੀ ਚਲੀ ਕਾਲ ਕਰੈ ਸੋ ਹੋਇ ॥੨੨॥
जुध काज सभ ही चली काल करै सो होइ ॥२२॥

सर्वांनी लढाईसाठी कंबर कसली, सर्वशक्तिमानाची इच्छा असेल ते ते सहन करतील, (२२)

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वत:

ਚਾਬੁਕ ਮਾਰਿ ਤੁਰੰਗ ਧਸੀ ਰਨ ਕਾਢਿ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਬਡੇ ਭਟ ਘਾਏ ॥
चाबुक मारि तुरंग धसी रन काढि क्रिपान बडे भट घाए ॥

(राणी) घोड्याला चाबूक मारून रणांगणात धावून गेली आणि किरपाण काढून अनेक सैनिकांना मारले.

ਪਾਸਨ ਪਾਸਿ ਲਏ ਅਰਿ ਕੇਤਿਕ ਜੀਵਤ ਹੀ ਗਹਿ ਜੇਲ ਚਲਾਏ ॥
पासन पासि लए अरि केतिक जीवत ही गहि जेल चलाए ॥

जिवंत असताना किती शत्रूंना फासावर पकडले गेले आणि तुरुंगात पाठवले गेले.

ਚੂਰਨ ਕੀਨ ਗਦਾ ਗਹਿ ਕੈ ਇਕ ਬਾਨਨ ਸੌ ਜਮ ਲੋਕ ਪਠਾਏ ॥
चूरन कीन गदा गहि कै इक बानन सौ जम लोक पठाए ॥

काहींना गदा मारून तुकडे केले तर काहींना बाणांनी यम लोकांकडे पाठवले.

ਜੀਤਿ ਲਏ ਅਰਿ ਏਕ ਅਨੇਕ ਨਿਹਾਰਿ ਰਹੇ ਰਨ ਛਾਡਿ ਪਰਾਏ ॥੨੩॥
जीति लए अरि एक अनेक निहारि रहे रन छाडि पराए ॥२३॥

(त्या) एका (स्त्रीने) अनेक शत्रूंवर विजय मिळवला आणि (जे फक्त) पहात होते, तेही युद्धभूमी सोडून पळून गेले. 23.

ਪਾਸਨ ਪਾਸਿ ਲਏ ਅਰਿ ਕੇਤਿਕ ਕਾਢਿ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਕਈ ਰਿਪੁ ਮਾਰੇ ॥
पासन पासि लए अरि केतिक काढि क्रिपान कई रिपु मारे ॥

अनेक शत्रूंना सापळ्यात अडकवले आणि किरपाण बाहेर काढून अनेक शत्रूंना मारले.

ਕੇਤੇ ਹਨੇ ਗੁਰਜਾਨ ਭਏ ਭਟ ਕੇਸਨ ਤੇ ਗਹਿ ਏਕ ਪਛਾਰੇ ॥
केते हने गुरजान भए भट केसन ते गहि एक पछारे ॥

काहींना भाल्याने तर काहींना केसेसने मारले गेले.

ਸੂਲਨ ਸਾਗਨ ਸੈਥਿਨ ਕੇ ਸੰਗ ਬਾਨਨ ਸੌ ਕਈ ਕੋਟਿ ਬਿਦਾਰੇ ॥
सूलन सागन सैथिन के संग बानन सौ कई कोटि बिदारे ॥

त्याने त्रिशूल, भाले, भाले आणि बाणांनी अनेक कोटींचा नाश केला.

ਏਕ ਟਰੇ ਇਕ ਜੂਝਿ ਮਰੇ ਸੁਰ ਲੋਕ ਬਰੰਗਨਿ ਸਾਥ ਬਿਹਾਰੇ ॥੨੪॥
एक टरे इक जूझि मरे सुर लोक बरंगनि साथ बिहारे ॥२४॥

एक पळून गेला, एक लढत मेला आणि अनेक जण स्वर्गात अपछारांशी वागू लागले. २४.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपायी

ਐਸੇ ਜਬ ਅਬਲਾ ਰਨ ਕੀਨੋ ॥
ऐसे जब अबला रन कीनो ॥

जेव्हा (त्या) स्त्रीने असे युद्ध केले,

ਠਾਢੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦਤ ਸਭ ਚੀਨੋ ॥
ठाढे इंद्र दत सभ चीनो ॥

अशा प्रकारे, जेव्हा पत्नी भांडली तेव्हा पतीने हे सर्व घडत होते.

ਪੁਨਿ ਸੈਨਾ ਕੋ ਆਯਸੁ ਦਯੋ ॥
पुनि सैना को आयसु दयो ॥

मग त्याने सैन्याला परवानगी दिली

ਤਾ ਕੌ ਘੇਰਿ ਦਸੋ ਦਿਸਿ ਲਯੋ ॥੨੫॥
ता कौ घेरि दसो दिसि लयो ॥२५॥

शत्रूला चारही बाजूंनी वेढा घालण्यासाठी राजाने सैन्य तयार केले.(२५)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਚਹੂੰ ਓਰ ਘੇਰਤ ਭਏ ਸਭ ਸੂਰਾ ਰਿਸਿ ਖਾਇ ॥
चहूं ओर घेरत भए सभ सूरा रिसि खाइ ॥

अगदी संतप्त मनस्थितीत असलेल्या सैन्याने शत्रूला घेरले,

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਜੂਝਤ ਭਏ ਅਧਿਕ ਹ੍ਰਿਦੈ ਕਰਿ ਚਾਇ ॥੨੬॥
भाति भाति जूझत भए अधिक ह्रिदै करि चाइ ॥२६॥

आणि विविध मार्गांनी खडतर लढा दिला.(२६)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चोवीस:

ਮਾਰਿ ਮਾਰਿ ਕਹਿ ਬਾਨ ਚਲਾਏ ॥
मारि मारि कहि बान चलाए ॥

ते 'मारो-मारो' म्हणत बाण मारायचे.

ਮਾਨਵਤੀ ਕੇ ਸਾਮੁਹਿ ਧਾਏ ॥
मानवती के सामुहि धाए ॥

बाणांमागून बाण फेकत त्यांनी मनवटीला तोंड दिले.

ਤਬ ਅਬਲਾ ਸਭ ਸਸਤ੍ਰ ਸੰਭਾਰੇ ॥
तब अबला सभ ससत्र संभारे ॥

त्यानंतर महिलेने सर्व शस्त्रे ताब्यात घेतली

ਬੀਰ ਅਨੇਕ ਮਾਰ ਹੀ ਡਾਰੇ ॥੨੭॥
बीर अनेक मार ही डारे ॥२७॥

तिने आपले सर्व हात उचलले आणि त्यातील अनेकांची हत्या केली.(२७)

ਲਗੇ ਦੇਹ ਤੇ ਬਾਨ ਨਿਕਾਰੇ ॥
लगे देह ते बान निकारे ॥

अंगात अडकलेले बाण त्याने बाहेर काढले