श्री दसाम ग्रंथ

पान - 433


ਸਿੰਘ ਕ੍ਰਿਤਾਸਤ੍ਰ ਆਹਵ ਮੈ ਕਬਿ ਰਾਮ ਕਹੈ ਰਿਸ ਕੈ ਅਤਿ ਧਾਯੋ ॥
सिंघ क्रितासत्र आहव मै कबि राम कहै रिस कै अति धायो ॥

कवी राम म्हणतात, कृतास्त्र सिंह अत्यंत रागावले आणि त्यांनी रणांगणात उडी घेतली.

ਆਇ ਕੈ ਸਿੰਘ ਅਨੂਪਹਿ ਸਿਉ ਕਰਿ ਮੈ ਅਸਿ ਲੈ ਤਬ ਜੁਧ ਮਚਾਯੋ ॥
आइ कै सिंघ अनूपहि सिउ करि मै असि लै तब जुध मचायो ॥

कृष्णाच्या बाजूने क्राता सिंह संतप्त होऊन युद्धक्षेत्रात उडी मारून हातात तलवार घेऊन भयंकर युद्ध करू लागला.

ਤਾਨਿ ਲਯੋ ਧਨੁ ਬਾਨ ਮਹਾ ਬਰ ਕੈ ਉਰਿ ਸਿੰਘ ਅਨੂਪ ਕੇ ਲਾਯੋ ॥
तानि लयो धनु बान महा बर कै उरि सिंघ अनूप के लायो ॥

त्याने आपले मोठे धनुष्य ओढले आणि अनुपम सिंह यांच्या दिशेने बाण सोडला

ਲਾਗਤ ਪ੍ਰਾਨ ਚਲਿਯੋ ਤਬ ਹੀ ਰਵਿ ਮੰਡਲ ਭੇਦ ਕੈ ਪਾਰਿ ਪਰਾਯੋ ॥੧੩੫੭॥
लागत प्रान चलियो तब ही रवि मंडल भेद कै पारि परायो ॥१३५७॥

त्याचा आघात झाल्यावर, त्याची प्राणशक्ती सूर्याच्या गोलाला स्पर्श करून त्याच्या पलीकडे गेली.१३५७.

ਈਸ ਸਿੰਘ ਸਕੰਧ ਬਲੀ ਸੁ ਅਯੋਧਨ ਮੈ ਇਹ ਊਪਰਿ ਆਏ ॥
ईस सिंघ सकंध बली सु अयोधन मै इह ऊपरि आए ॥

इशर सिंग आणि स्कंध सूरमा, दोघेही युद्धाच्या मैदानात त्यावर चढले.

ਪੇਖਿ ਕ੍ਰਿਤਾਸਤ੍ਰ ਸਿੰਘ ਤਬੈ ਸਰ ਤੀਛਨ ਆਵਤ ਤਾਹਿ ਲਗਾਏ ॥
पेखि क्रितासत्र सिंघ तबै सर तीछन आवत ताहि लगाए ॥

ईश्वरसिंह सारखे पराक्रमी योद्धे त्याच्यावर तुटून पडले, ज्यांना पाहून क्राता सिंहने आपले तीक्ष्ण बाण त्यांच्या दिशेने सोडले.

ਚੰਦ੍ਰਕ ਬਾਨ ਲਗੇ ਤਿਨ ਕਉ ਦੁਹੁ ਕੇ ਸਿਰ ਕਾਟ ਕੈ ਭੂਮਿ ਗਿਰਾਏ ॥
चंद्रक बान लगे तिन कउ दुहु के सिर काट कै भूमि गिराए ॥

त्यांना चंद्रासारखे बाण लागले आणि दोघांची मस्तकी पृथ्वीवर पडली

ਯੌ ਉਪਮਾ ਉਪਜੀ ਮਨ ਮੈ ਮਨੋ ਮੁੰਡਨ ਕੋ ਘਰਿ ਹੀ ਧਰਿ ਆਏ ॥੧੩੫੮॥
यौ उपमा उपजी मन मै मनो मुंडन को घरि ही धरि आए ॥१३५८॥

त्यांची खोडं त्यांच्या घरांत डोकं विसरलेली दिसली.1358.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਗ੍ਰੰਥੇ ਕ੍ਰਿਸਨਾਵਤਾਰੇ ਜੁਧ ਪ੍ਰਬੰਧੇ ਦਸ ਭੂਪ ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਸਹਿਤ ਬਧ ਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤੰ ॥
इति स्री बचित्र नाटक ग्रंथे क्रिसनावतारे जुध प्रबंधे दस भूप अनूप सिंघ सहित बध धिआइ समापतं ॥

बचित्तर नाटकातील कृष्णावतारातील ‘युद्धात अनुप सिंगसह दहा राजांचा वध’ या प्रकरणाचा शेवट.

ਅਥ ਕਰਮ ਸਿੰਘਾਦਿ ਪੰਚ ਭੂਪ ਜੁਧ ਕਥਨੰ ॥
अथ करम सिंघादि पंच भूप जुध कथनं ॥

आता पाच राजे करमसिंग इत्यादींशी झालेल्या युद्धाचे वर्णन सुरू होते.

ਛਪੈ ਛੰਦ ॥
छपै छंद ॥

छपाई

ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜਯ ਸਿੰਘ ਅਉਰ ਭਟ ਰਨ ਮੈ ਆਏ ॥
करम सिंघ जय सिंघ अउर भट रन मै आए ॥

करमसिंह, जयसिंग आणि इतर योद्धे रणांगणावर आले.

ਜਾਲਪ ਸਿੰਘ ਅਰੁ ਗਜਾ ਸਿੰਘ ਅਤਿ ਕੋਪ ਬਢਾਏ ॥
जालप सिंघ अरु गजा सिंघ अति कोप बढाए ॥

करमसिंह, जयसिंग, जलपसिंग, गजासिंग इत्यादि रागाने रणांगणात उतरले.

ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਨ੍ਰਿਪ ਪਾਚ ਮਹਾ ਸੁੰਦਰ ਸੂਰੇ ਬਰ ॥
जगत सिंघ न्रिप पाच महा सुंदर सूरे बर ॥

जगतसिंग (यासह) पाच राजे अतिशय देखणे आणि शूर होते.

ਤੁਮਲ ਕਰਿਯੋ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਘਨੇ ਮਾਰੇ ਜਾਦਵ ਨਰ ॥
तुमल करियो संग्राम घने मारे जादव नर ॥

जगतसिंग इत्यादी पाच उल्लेखनीय योद्धांनी भयानक युद्ध केले आणि अनेक यादवांना ठार केले.

ਤਬ ਸਸਤ੍ਰ ਕ੍ਰਿਤਾਸਤ੍ਰ ਸਿੰਘ ਕਸਿ ਚਤੁਰ ਭੂਪ ਮਿਰਤਕ ਕੀਏ ॥
तब ससत्र क्रितासत्र सिंघ कसि चतुर भूप मिरतक कीए ॥

तेव्हा कृतस्त्रसिंहाने आपले आरमार घट्ट करून चार राजांना मारले आहे.

ਇਕ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀਵਤ ਬਚਿਯੋ ਛਤ੍ਰਾਪਨ ਦ੍ਰਿਢ ਧਰ ਹੀਏ ॥੧੩੫੯॥
इक जगत सिंघ जीवत बचियो छत्रापन द्रिढ धर हीए ॥१३५९॥

शास्त्र सिंह, कृत सिंह, शत्रु सिंह इत्यादी चार राजे मारले गेले आणि फक्त एक जगतसिंग जिवंत राहिला, ज्याने क्षत्रियांची शौर्य परंपरा दृढपणे धारण केली.1359.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜਾਲਪ ਸਿੰਘ ਧਾਏ ॥
करम सिंघ जालप सिंघ धाए ॥

करमसिंह आणि जलापसिंग धावत आले आहेत.

ਗਜਾ ਸਿੰਘ ਜੈ ਸਿੰਘ ਜੂ ਆਏ ॥
गजा सिंघ जै सिंघ जू आए ॥

करमसिंग आणि जलापसिंग पुढे कूच करत गजासिंग आणि जयसिंगही आले

ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤਿ ਗਰਬੁ ਜੁ ਕੀਨੋ ॥
जगत सिंघ अति गरबु जु कीनो ॥

जगतसिंग यांच्या मनात खूप अभिमान आहे.

ਤਾ ਤੇ ਕਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿ ਰਨਿ ਦੀਨੋ ॥੧੩੬੦॥
ता ते काल प्रेरि रनि दीनो ॥१३६०॥

जगतसिंग अत्यंत अहंकारी होते, म्हणून मृत्यूने प्रेरित होऊन त्याला युद्धासाठी पाठवले.१३६०.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

डोहरा

ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜਾਲਪ ਸਿੰਘ ਗਜਾ ਸਿੰਘ ਬਰਬੀਰ ॥
करम सिंघ जालप सिंघ गजा सिंघ बरबीर ॥

शूर योद्धा करम सिंग, जलपा सिंग, राज सिंग

ਜਯ ਸਿੰਘ ਸਹਿਤ ਕ੍ਰਿਤਾਸ ਸਿੰਘ ਹਨੇ ਚਾਰ ਰਨਧੀਰ ॥੧੩੬੧॥
जय सिंघ सहित क्रितास सिंघ हने चार रनधीर ॥१३६१॥

करमसिंग, जलापसिंग, गजासिंग आणि जयसिंग हे चारही योद्धे कृताश सिंगने मारले.१३६१.

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वय्या

ਸਿੰਘ ਕ੍ਰਿਤਾਸ ਅਯੋਧਨ ਮੈ ਹਰਿ ਕੀ ਦਿਸ ਕੇ ਨ੍ਰਿਪ ਚਾਰ ਸੰਘਾਰੇ ॥
सिंघ क्रितास अयोधन मै हरि की दिस के न्रिप चार संघारे ॥

कृतास सिंहने कृष्णाच्या बाजूच्या चार राजांना युद्धभूमीत ठार मारले आहे.

ਅਉਰ ਹਨੇ ਸੁ ਬਨੈਤ ਬਨੇ ਜਦੁਬੀਰ ਘਨੇ ਜਮਲੋਕਿ ਸਿਧਾਰੇ ॥
अउर हने सु बनैत बने जदुबीर घने जमलोकि सिधारे ॥

कृतशसिंहाने युद्धात कृष्णाच्या बाजूने चार योद्धे मारले आणि इतर अनेकांना यमाच्या निवासस्थानी पाठवले.

ਜਾਇ ਭਿਰਿਯੋ ਜਗਤੇਸ ਬਲੀ ਸੰਗਿ ਆਪਨੇ ਬਾਨ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਰੇ ॥
जाइ भिरियो जगतेस बली संगि आपने बान कमान संभारे ॥

आता तो गेला आणि धनुष्यबाण धरून जगतेशसिंगचा सामना केला

ਅਉਰ ਜਿਤੇ ਰਨਿ ਠਾਢੇ ਹੁਤੇ ਭਟ ਪੇਖਿ ਤਿਨੈ ਸਰ ਜਾਲ ਪ੍ਰਹਾਰੇ ॥੧੩੬੨॥
अउर जिते रनि ठाढे हुते भट पेखि तिनै सर जाल प्रहारे ॥१३६२॥

त्यावेळी तेथे उभे असलेले इतर सर्व योद्धे कृतेश सिंहावर बाणांचा वर्षाव करू लागले.1362.

ਮਾਰਿ ਬਿਦਾਰ ਦਯੋ ਦਲ ਕੋ ਬਹੁਰੋ ਕਰ ਮੈ ਕਰਵਾਰ ਸੰਭਾਰਿਓ ॥
मारि बिदार दयो दल को बहुरो कर मै करवार संभारिओ ॥

हत्या करून आणि नंतर हातात तलवार घेऊन त्याने सैन्याचा नाश केला आहे.

ਧਾਇ ਕੈ ਜਾਇ ਕੈ ਆਇ ਅਰਿਓ ਜਗਤੇਸ ਕੇ ਸੀਸ ਹੂੰ ਹਾਥ ਪ੍ਰਹਾਰਿਓ ॥
धाइ कै जाइ कै आइ अरिओ जगतेस के सीस हूं हाथ प्रहारिओ ॥

शत्रूच्या सैन्यातील अनेक योद्धे मारल्यानंतर त्याने आपली तलवार धरली आणि स्वत: ला स्थिर करून जगतेशसिंगच्या डोक्यावर एक प्रहार केला.

ਦੁਇ ਧਰ ਹੋਇ ਕੈ ਭੂਮਿ ਗਿਰਿਯੋ ਰਥ ਤੇ ਤਿਹ ਕੋ ਕਬਿ ਭਾਵ ਬਿਚਾਰਿਓ ॥
दुइ धर होइ कै भूमि गिरियो रथ ते तिह को कबि भाव बिचारिओ ॥

(परिणामी) तो दोन तुकडे होऊन रथातून पृथ्वीवर पडला, त्या (दृष्टीचा) अर्थ कवीने अशा प्रकारे विचारात घेतला आहे.

ਮਾਨੋ ਪਹਾਰ ਕੇ ਊਪਰਿ ਸਾਲਹਿ ਬੀਜ ਪਰੀ ਤਿਹ ਦੁਇ ਕਰ ਡਾਰਿਓ ॥੧੩੬੩॥
मानो पहार के ऊपरि सालहि बीज परी तिह दुइ कर डारिओ ॥१३६३॥

दोन तुकडे करून तो रथावरून खाली पडला, जसा प्रकाश पडून डोंगराचे दोन तुकडे होतात.1363.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

डोहरा

ਕਠਿਨ ਸਿੰਘ ਹਰਿ ਕਟਕ ਤੇ ਆਯੋ ਯਾ ਪਰ ਧਾਇ ॥
कठिन सिंघ हरि कटक ते आयो या पर धाइ ॥

(नाव) कृष्णाच्या सैन्याचा एक योद्धा कथिन सिंह त्यावर आला (अशा प्रकारे).

ਮਤ ਦੁਰਦ ਜਿਉ ਸਿੰਘ ਪੈ ਆਵਤ ਕੋਪ ਬਢਾਇ ॥੧੩੬੪॥
मत दुरद जिउ सिंघ पै आवत कोप बढाइ ॥१३६४॥

एवढ्यात काथिन सिंग आपल्या सैन्याच्या तुकडीतून बाहेर पडत असताना, रागाच्या भरात नशा झालेल्या हत्तीप्रमाणे त्याच्यावर कोसळला.1364.

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वय्या

ਆਵਤ ਹੀ ਅਰਿ ਕੋ ਤਿਹ ਹੇਰਿ ਸੁ ਏਕ ਹੀ ਬਾਨ ਕੇ ਸੰਗਿ ਸੰਘਾਰਿਓ ॥
आवत ही अरि को तिह हेरि सु एक ही बान के संगि संघारिओ ॥

शत्रू येत असल्याचे पाहून त्याने एकाच बाणाने त्याचा वध केला.

ਅਉਰ ਜਿਤੋ ਦਲ ਸਾਥ ਹੁਤੋ ਤਿਹ ਕੋ ਘਰੀ ਏਕ ਬਿਖੈ ਹਨਿ ਡਾਰਿਓ ॥
अउर जितो दल साथ हुतो तिह को घरी एक बिखै हनि डारिओ ॥

शत्रू येत असल्याचे पाहून त्याने एका बाणाने त्याचा वध केला आणि त्याला साथ देणाऱ्या सैन्याचाही क्षणार्धात वध केला

ਬੀਰ ਘਨੇ ਜਦੁ ਬੀਰਨ ਕੇ ਹਤਿ ਕੋਪ ਕੈ ਸ੍ਯਾਮ ਕੀ ਓਰਿ ਨਿਹਾਰਿਓ ॥
बीर घने जदु बीरन के हति कोप कै स्याम की ओरि निहारिओ ॥

श्रीकृष्णाचे अनेक योद्धे मारून (तेव्हा) त्यांनी कान्हाकडे रागाने पाहिले.

ਆਇ ਲਰੋ ਨ ਡਰੋ ਹਰਿ ਜੂ ਰਨਿ ਠਾਢੇ ਕਹਾ ਇਹ ਭਾਤਿ ਉਚਾਰਿਓ ॥੧੩੬੫॥
आइ लरो न डरो हरि जू रनि ठाढे कहा इह भाति उचारिओ ॥१३६५॥

त्याने आपल्या रागात अनेक यादव योद्ध्यांना ठार मारले, कृष्णाकडे पाहिले आणि म्हणाले, तू का उभा आहेस? या आणि माझ्याशी लढा.���1365.

ਤਉ ਹਰਿ ਜੂ ਕਰਿ ਕੋਪ ਚਲਿਯੋ ਤਬ ਦਾਰੁਕ ਸ੍ਯੰਦਨ ਕੋ ਸੁ ਧਵਾਯੋ ॥
तउ हरि जू करि कोप चलियो तब दारुक स्यंदन को सु धवायो ॥

तेव्हा श्रीकृष्ण रागाने निघून गेले (आणि) सारथीने रथ हाकलून लावला.

ਪਾਨਿ ਲੀਯੋ ਅਸਿ ਸ੍ਯਾਮ ਸੰਭਾਰ ਕੈ ਤਾਹਿ ਹਕਾਰ ਕੈ ਤਾਕਿ ਚਲਾਯੋ ॥
पानि लीयो असि स्याम संभार कै ताहि हकार कै ताकि चलायो ॥

तेव्हा कृष्णाने रागाच्या भरात आपला रथ दारुकने चालविला, तो त्याच्याकडे गेला. त्याने आपली तलवार हातात धरली आणि त्याला आव्हान देत त्याच्यावर वार केला.

ਢਾਲ ਕ੍ਰਿਤਾਸਤ੍ਰ ਸਿੰਘ ਲਈ ਹਰਿ ਤਾਹੀ ਕੀ ਓਟ ਕੈ ਵਾਰ ਬਚਾਯੋ ॥
ढाल क्रितासत्र सिंघ लई हरि ताही की ओट कै वार बचायो ॥

कृतस्त्र सिंगने ढाल हातात घेऊन ओटीतला फटका वाचवला.

ਆਪਨੀ ਕਾਢਿ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਮਿਯਾਨ ਤੇ ਦਾਰੁਕ ਕੇ ਤਨ ਘਾਉ ਲਗਾਯੋ ॥੧੩੬੬॥
आपनी काढि क्रिपान मियान ते दारुक के तन घाउ लगायो ॥१३६६॥

पण क्राता सिंगने स्वतःची ढाल करून स्वतःला वाचवले आणि कृष्णाचा सारथी दारुक याला घायाळ करून तलवार काढून घेतली.

ਜੁਧ ਕਰੈ ਕਰਵਾਰਨ ਕੋ ਮਨ ਮੈ ਅਤਿ ਹੀ ਦੋਊ ਕ੍ਰੋਧ ਬਢਾਏ ॥
जुध करै करवारन को मन मै अति ही दोऊ क्रोध बढाए ॥

अत्यंत रागावलेले दोघेही आपापल्या तलवारीने लढू लागले

ਸ੍ਰੀ ਹਰਿ ਜੂ ਅਰਿ ਘਾਇ ਲਯੋ ਤਬ ਹੀ ਹਰਿ ਕੋ ਰਿਪੁ ਘਾਇ ਲਗਾਏ ॥
स्री हरि जू अरि घाइ लयो तब ही हरि को रिपु घाइ लगाए ॥

जेव्हा कृष्णाने शत्रूला घाव घातला, तेव्हा त्याने कृष्णालाही घाव घातला.