श्री दसाम ग्रंथ

पान - 313

ਤ੍ਰਾਸ ਬਡੋ ਅਹਿ ਕੇ ਰਿਪੁ ਕੋ ਕਰਿ ਭਾਗਿ ਸਰਾ ਮਧਿ ਆਇ ਛਪੇ ਥੇ ॥

त्रास बडो अहि के रिपु को करि भागि सरा मधि आइ छपे थे ॥

��आम्हा लोकांना गरुडाची (ब्लू जय) खूप भीती होती आणि आम्ही स्वतःला या तलावात लपवून ठेवले होते.

ਗਰਬੁ ਬਡੋ ਹਮਰੇ ਪਤਿ ਮੈ ਅਬ ਜਾਨਿ ਹਮੈ ਹਰਿ ਨਾਹਿ ਜਪੇ ਥੇ ॥

गरबु बडो हमरे पति मै अब जानि हमै हरि नाहि जपे थे ॥

आमच्या पतीला नक्कीच काही अभिमान होता आणि त्यांना परमेश्वराची आठवण झाली नाही

ਹੇ ਜਗ ਕੇ ਪਤਿ ਹੇ ਕਰੁਨਾ ਨਿਧਿ ਤੈ ਦਸ ਰਾਵਨ ਸੀਸ ਕਪੇ ਥੇ ॥

हे जग के पति हे करुना निधि तै दस रावन सीस कपे थे ॥

हे भगवान आमच्या मूर्ख पतीला माहित नव्हते की तूच रावणाची दहा मुंडकी तोडली आहेस.

ਮੂਰਖ ਬਾਤ ਜਨੀ ਨ ਕਛੂ ਪਰਵਾਰ ਸਨੈ ਹਮ ਇਉ ਹੀ ਖਪੇ ਥੇ ॥੨੧੬॥

मूरख बात जनी न कछू परवार सनै हम इउ ही खपे थे ॥२१६॥

आंदोलक होऊन आम्ही सर्वांनी स्वतःला, आमचे कुटुंब व्यर्थ उध्वस्त केले होते.��216.

ਕਾਨ੍ਰਹ ਬਾਚ ਕਾਲੀ ਸੋ ॥

कान्रह बाच काली सो ॥

सर्प कालीच्या कुटुंबाला उद्देशून कृष्णाचे भाषण:

ਸਵੈਯਾ ॥

सवैया ॥

स्वय्या

ਬੋਲਿ ਉਠਿਓ ਤਬ ਇਉ ਹਰਿ ਜੀ ਅਬ ਛਾਡਤ ਹਉ ਤੁਮ ਦਛਨਿ ਜਈਯੋ ॥

बोलि उठिओ तब इउ हरि जी अब छाडत हउ तुम दछनि जईयो ॥

तेव्हा कृष्ण म्हणाला, आता मी तुम्हा सर्वांना सोडतो, तुम्ही दक्षिणेकडे निघून जा

ਰੰਚਕ ਨ ਬਸੀਯੋ ਸਰ ਮੈ ਸਭ ਹੀ ਸੁਤ ਲੈ ਸੰਗ ਬਾਟਹਿ ਪਈਯੋ ॥

रंचक न बसीयो सर मै सभ ही सुत लै संग बाटहि पईयो ॥

या तलावात कधीही राहू नका, तुम्ही सर्वजण आता तुमच्या मुलांसह निघून जा.

ਸੀਘ੍ਰਤਾ ਐਸੀ ਕਰੋ ਤੁਮ ਹੂੰ ਤਿਰੀਆ ਲਈਯੋ ਅਰੁ ਨਾਮੁ ਸੁ ਲਈਯੋ ॥

सीघ्रता ऐसी करो तुम हूं तिरीआ लईयो अरु नामु सु लईयो ॥

��तुम्ही सर्वजण आपल्या स्त्रियांना सोबत घेऊन ताबडतोब निघा आणि परमेश्वराचे नामस्मरण करा

ਛੋਡਿ ਦਯੋ ਹਰਿ ਨਾਗ ਬਡੋ ਥਕਿ ਜਾਇ ਕੈ ਮਧਿ ਬਰੇਤਨ ਪਈਯੋ ॥੨੧੭॥

छोडि दयो हरि नाग बडो थकि जाइ कै मधि बरेतन पईयो ॥२१७॥

अशाप्रकारे कृष्णाने कालीला सोडले आणि थकून तो वाळूवर झोपला.217.

ਕਬਿਯੋ ਬਾਚ ॥

कबियो बाच ॥

कवीचे भाषण:

ਸਵੈਯਾ ॥

सवैया ॥

स्वय्या

ਹੇਰਿ ਬਡੋ ਹਰਿ ਭੈ ਵਹ ਪੰਨਗ ਪੈ ਅਪਨੇ ਗ੍ਰਿਹ ਕੋ ਉਠਿ ਭਾਗਾ ॥

हेरि बडो हरि भै वह पंनग पै अपने ग्रिह को उठि भागा ॥

तो साप श्रीकृष्णाला खूप घाबरला, मग उठला आणि घरातून पळून गेला.

ਬਾਰੂ ਕੇ ਮਧਿ ਗਯੋ ਪਰ ਕੈ ਜਨ ਸੋਇ ਰਹਿਯੋ ਸੁਖ ਕੈ ਨਿਸਿ ਜਾਗਾ ॥

बारू के मधि गयो पर कै जन सोइ रहियो सुख कै निसि जागा ॥

कृष्णाने पाहिलं की तो मोठा साप उठला आणि आपापल्या जागेवर परत गेला आणि वाळूवर पडलेल्या त्याला निवांतपणे झोपावंसं वाटलं जणू काही रात्र जागून राहिली होती.

ਗਰਬ ਗਯੋ ਗਿਰ ਕੈ ਤਿਹ ਕੋ ਰਨ ਕੈ ਹਰਿ ਕੇ ਰਸ ਸੋ ਅਨੁਰਾਗਾ ॥

गरब गयो गिर कै तिह को रन कै हरि के रस सो अनुरागा ॥

त्याचा अभिमान भंग पावला होता आणि तो परमेश्वराच्या प्रेमात लीन झाला होता

ਲੇਟ ਰਹਿਓ ਕਰ ਕੇ ਉਪਮਾ ਇਹ ਡਾਰਿ ਚਲੇ ਕਿਰਸਾਨ ਸੁਹਾਗਾ ॥੨੧੮॥

लेट रहिओ कर के उपमा इह डारि चले किरसान सुहागा ॥२१८॥

तो परमेश्वराची स्तुती करू लागला आणि शेतकऱ्याने शेतात न वापरलेल्या खताप्रमाणे तिथेच पडून राहिला.218.

ਸੁਧਿ ਭਈ ਜਬ ਹੀ ਉਹ ਕੋ ਤਬ ਹੀ ਉਠ ਕੈ ਹਰਿ ਪਾਇਨ ਲਾਗਿਓ ॥

सुधि भई जब ही उह को तब ही उठ कै हरि पाइन लागिओ ॥

नागाचे भान आल्यावर तो कृष्णाच्या पाया पडला

ਪਉਢਿ ਰਹਿਓ ਥਕ ਕੈ ਸੁਨਿ ਮੋ ਪਤਿ ਪਾਇ ਲਗਿਓ ਜਬ ਹੀ ਫੁਨਿ ਜਾਗਿਓ ॥

पउढि रहिओ थक कै सुनि मो पति पाइ लगिओ जब ही फुनि जागिओ ॥

�हे परमेश्वरा! थकल्यामुळे मी झोपलो होतो आणि उठल्यावर तुझ्या चरणांना स्पर्श करायला आलो आहे

ਦੀ ਧਰਿ ਮੋਰਿ ਸੁ ਨੈਕੁ ਬਿਖੈ ਤੁਮ ਕਾਨ੍ਰਹ ਕਹੀ ਤਿਹ ਕੋ ਉਠਿ ਭਾਗਿਓ ॥

दी धरि मोरि सु नैकु बिखै तुम कान्रह कही तिह को उठि भागिओ ॥

हे कृष्णा ! () तू मला दिलेली जागा माझ्यासाठी चांगली आहे. (ही गोष्ट) म्हणाली आणि उठून पळून गेला. (कृष्ण म्हणाला)

ਦੇਖਿ ਲਤਾ ਤੁਮ ਕਉ ਨ ਬਧੈ ਮਮ ਬਾਹਨ ਮੋ ਰਸ ਮੋ ਅਨੁਰਾਗਿਓ ॥੨੧੯॥

देखि लता तुम कउ न बधै मम बाहन मो रस मो अनुरागिओ ॥२१९॥

कृष्ण म्हणाले, मी जे काही बोललो ते तुम्ही आचरणात आणा आणि धर्म (शिस्त) पाळा आणि हे स्त्रिया! निःसंशयपणे माझे वाहन गरुड त्याला मारण्यास इच्छुक होते, परंतु तरीही मी त्याला मारले नाही.��219.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਗ੍ਰੰਥੇ ਕ੍ਰਿਸਨਾਵਤਾਰੇ ਕਾਲੀ ਨਾਗ ਨਿਕਾਰਬੋ ਬਰਨਨੰ ॥

इति स्री बचित्र नाटक ग्रंथे क्रिसनावतारे काली नाग निकारबो बरननं ॥

बचित्तर नाटकातील कृष्ण अवतारातील सर्प कालीचे उत्सर्जन या वर्णनाचा शेवट.

ਅਥ ਦਾਨ ਦੀਬੋ ॥

अथ दान दीबो ॥

आता दानधर्माचे वर्णन सुरू होते

ਸਵੈਯਾ ॥

सवैया ॥

स्वय्या

ਨਾਗਿ ਬਿਦਾ ਕਰਿ ਕੈ ਗਰੜਧ੍ਵਜ ਆਇ ਮਿਲਿਓ ਅਪੁਨੇ ਪਰਵਾਰੈ ॥

नागि बिदा करि कै गरड़ध्वज आइ मिलिओ अपुने परवारै ॥

नागाला निरोप देऊन कृष्ण त्याच्या कुटुंबाकडे आला

ਧਾਇ ਮਿਲਿਓ ਗਰੇ ਤਾਹਿ ਹਲੀ ਅਰੁ ਮਾਤ ਮਿਲੀ ਤਿਹ ਦੂਖ ਨਿਵਾਰੈ ॥

धाइ मिलिओ गरे ताहि हली अरु मात मिली तिह दूख निवारै ॥

बलराम त्याच्याकडे धावत आला, त्याची आई त्याला भेटली आणि सर्वांचे दुःख संपले

ਸ੍ਰਿੰਗ ਧਰੇ ਹਰਿ ਧੇਨ ਹਜਾਰ ਤਬੈ ਤਿਹ ਕੇ ਸਿਰ ਊਪਰਿ ਵਾਰੈ ॥

स्रिंग धरे हरि धेन हजार तबै तिह के सिर ऊपरि वारै ॥

त्याचवेळी कृष्णावर अर्पण करणाऱ्या एक हजार सोन्याच्या शिंगे असलेल्या गायी दानात दिल्या.

ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਮਨ ਮੋਹ ਬਢਾਇ ਬਹੁ ਪੁੰਨ ਕੈ ਬਾਮਨ ਕੋ ਦੈ ਡਾਰੈ ॥੨੨੦॥

स्याम कहै मन मोह बढाइ बहु पुंन कै बामन को दै डारै ॥२२०॥

कवी श्याम म्हणतात की अशा प्रकारे त्यांच्या मनातील आत्यंतिक आसक्ती वाढवून हे दान ब्राह्मणांना दिले.220.

ਲਾਲ ਮਨੀ ਅਰੁ ਨਾਗ ਬਡੇ ਨਗ ਦੇਤ ਜਵਾਹਰ ਤੀਛਨ ਘੋਰੇ ॥

लाल मनी अरु नाग बडे नग देत जवाहर तीछन घोरे ॥

लाल मोती आणि मोठे हिरे आणि दागिने आणि मोठे हत्ती आणि वेगवान घोडे, नीलम,

ਪੁਹਕਰ ਅਉ ਬਿਰਜੇ ਚੁਨਿ ਕੈ ਜਰਬਾਫ ਦਿਵਾਵਤ ਹੈ ਦਿਜ ਜੋਰੇ ॥

पुहकर अउ बिरजे चुनि कै जरबाफ दिवावत है दिज जोरे ॥

लाल रत्ने, मोती, दागिने आणि घोडे दान म्हणून दिले गेले, ब्राह्मणांना अनेक प्रकारची ब्रोकेड वस्त्रे दिली गेली.

ਮੋਤਿਨਿ ਹਾਰ ਹੀਰੇ ਅਰੁ ਮਾਨਿਕ ਦੇਵਤ ਹੈ ਭਰਿ ਪਾਨਨ ਬੋਰੇ ॥

मोतिनि हार हीरे अरु मानिक देवत है भरि पानन बोरे ॥

ती तिच्या छातीत मोत्यांच्या हार, हिरे आणि दागिन्यांनी भरते.

ਕੰਚਨ ਰੋਕਿਨ ਕੇ ਗਹਨੇ ਗੜਿ ਦੇਤ ਕਹੈ ਸੁ ਬਚੇ ਸੁਤ ਮੋਰੇ ॥੨੨੧॥

कंचन रोकिन के गहने गड़ि देत कहै सु बचे सुत मोरे ॥२२१॥

गळ्यात हिरे, दागिने आणि रत्नांनी भरलेल्या पिशव्या दिल्या आणि सोन्याचे दागिने देऊन आई यशोदा आपल्या मुलाचे रक्षण करो अशी प्रार्थना करते.221.

ਅਥ ਦਾਵਾਨਲ ਕਥਨੰ ॥

अथ दावानल कथनं ॥

आता सुरू होते जंगलातील आगीचे वर्णन

ਸਵੈਯਾ ॥

सवैया ॥

स्वय्या

ਹੋਇ ਪ੍ਰਸੰਨਿ ਸਭੇ ਬ੍ਰਿਜ ਕੇ ਜਨ ਰੈਨ ਪਰੇ ਘਰ ਭੀਤਰਿ ਸੋਏ ॥

होइ प्रसंनि सभे ब्रिज के जन रैन परे घर भीतरि सोए ॥

ब्रजचे सर्व लोक प्रसन्न होऊन रात्री आपापल्या घरी झोपले

ਆਗ ਲਗੀ ਸੁ ਦਿਸਾ ਬਿਦਿਸਾ ਮਧਿ ਜਾਗ ਤਬੈ ਤਿਹ ਤੇ ਡਰਿ ਰੋਏ ॥

आग लगी सु दिसा बिदिसा मधि जाग तबै तिह ते डरि रोए ॥

रात्री आग चारही दिशांना लागली आणि सगळे घाबरले

ਰਛ ਕਰੈ ਹਮਰੀ ਹਰਿ ਜੀ ਇਹ ਚਿਤਿ ਬਿਚਾਰਿ ਤਹਾ ਕਹੁ ਹੋਏ ॥

रछ करै हमरी हरि जी इह चिति बिचारि तहा कहु होए ॥

कृष्णाकडून आपले रक्षण होईल असे या सर्वांना वाटले

ਦ੍ਰਿਗ ਬਾਤ ਕਹੀ ਕਰੁਨਾ ਨਿਧਿ ਮੀਚ ਲਯੋ ਇਤਨੈ ਸੁ ਤਊ ਦੁਖ ਖੋਏ ॥੨੨੨॥

द्रिग बात कही करुना निधि मीच लयो इतनै सु तऊ दुख खोए ॥२२२॥

कृष्णाने त्यांना डोळे बंद करण्यास सांगितले, जेणेकरून त्यांचे सर्व दुःख संपेल.222.

ਮੀਚ ਲਏ ਦ੍ਰਿਗ ਜਉ ਸਭ ਹੀ ਨਰ ਪਾਨ ਕਰਿਯੋ ਹਰਿ ਜੀ ਹਰਿਦੌ ਤਉ ॥

मीच लए द्रिग जउ सभ ही नर पान करियो हरि जी हरिदौ तउ ॥

सर्व लोकांनी डोळे मिटताच कृष्णाने संपूर्ण अग्नी प्यायला

ਦੋਖ ਮਿਟਾਇ ਦਯੋ ਪੁਰ ਕੋ ਸਭ ਹੀ ਜਨ ਕੇ ਮਨ ਕੋ ਹਨਿ ਦਯੋ ਭਉ ॥

दोख मिटाइ दयो पुर को सभ ही जन के मन को हनि दयो भउ ॥

त्याने त्यांचे सर्व दुःख आणि भीती दूर केली

ਚਿੰਤ ਕਛੂ ਨਹਿ ਹੈ ਤਿਹ ਕੋ ਜਿਨ ਕੋ ਕਰੁਨਾਨਿਧਿ ਦੂਰ ਕਰੈ ਖਉ ॥

चिंत कछू नहि है तिह को जिन को करुनानिधि दूर करै खउ ॥

त्यांना काळजी करण्यासारखे काहीही नाही, कृपेचा सागर जो त्यांचे दुःख दूर करतो.

ਦੂਰ ਕਰੀ ਤਪਤਾ ਤਿਹ ਕੀ ਜਨੁ ਡਾਰ ਦਯੋ ਜਲ ਕੋ ਛਲ ਕੈ ਰਉ ॥੨੨੩॥

दूर करी तपता तिह की जनु डार दयो जल को छल कै रउ ॥२२३॥

ज्यांचे दुःख कृष्णाने दूर केले, ते कशाचीही चिंता कशी करणार? पाण्याच्या लाटेत धुवून थंड केल्याप्रमाणे सर्वांची उष्णता डॉन थंड झाली.223.

ਕਬਿਤੁ ॥

कबितु ॥

कबिट

ਆਖੈ ਮਿਟਵਾਇ ਮਹਾ ਬਪੁ ਕੋ ਬਢਾਇ ਅਤਿ ਸੁਖ ਮਨਿ ਪਾਇ ਆਗਿ ਖਾਇ ਗਯੋ ਸਾਵਰਾ ॥

आखै मिटवाइ महा बपु को बढाइ अति सुख मनि पाइ आगि खाइ गयो सावरा ॥

लोकांचे डोळे मिटून अनंत सुखात शरीराचा विस्तार करून कृष्णाने सर्व आग भस्मसात केली.

ਲੋਕਨ ਕੀ ਰਛਨ ਕੇ ਕਾਜ ਕਰੁਨਾ ਕੇ ਨਿਧਿ ਮਹਾ ਛਲ ਕਰਿ ਕੈ ਬਚਾਇ ਲਯੋ ਗਾਵਰਾ ॥

लोकन की रछन के काज करुना के निधि महा छल करि कै बचाइ लयो गावरा ॥

लोकांच्या रक्षणासाठी, परोपकारी परमेश्वराने मोठ्या कपटाने शहराचे रक्षण केले आहे.

ਕਹੈ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਤਿਨ ਕਾਮ ਕਰਿਓ ਦੁਖੁ ਕਰਿ ਤਾ ਕੋ ਫੁਨਿ ਫੈਲ ਰਹਿਓ ਦਸੋ ਦਿਸ ਨਾਵਰਾ ॥

कहै कबि स्याम तिन काम करिओ दुखु करि ता को फुनि फैल रहिओ दसो दिस नावरा ॥

श्याम कवी सांगतात, त्यांनी प्रचंड मेहनत केली आहे, जे करून त्यांचे यश दहा दिशांना पसरत आहे.

ਦਿਸਟਿ ਬਚਾਇ ਸਾਥ ਦਾਤਨ ਚਬਾਇ ਸੋ ਤੋ ਗਯੋ ਹੈ ਪਚਾਇ ਜੈਸੇ ਖੇਲੇ ਸਾਗ ਬਾਵਰਾ ॥੨੨੪॥

दिसटि बचाइ साथ दातन चबाइ सो तो गयो है पचाइ जैसे खेले साग बावरा ॥२२४॥

कवी श्याम म्हणतात की कृष्णाने एक अत्यंत कठीण कार्य केले आणि त्याबरोबर त्याचे नाव सर्व दहा दिशांना पसरले आणि हे सर्व कार्य चपळाईप्रमाणे केले गेले, जो सर्व चघळतो आणि पचतो, स्वतःला नजरेआड ठेवतो.224.