श्री दसाम ग्रंथ

पान - 1031


ਭੁਜੰਗ ਛੰਦ ॥
भुजंग छंद ॥

भुजंग श्लोक:

ਲਏ ਬੀਰ ਧੀਰੇ ਮਹਾ ਕੋਪਿ ਢੂਕੇ ॥
लए बीर धीरे महा कोपि ढूके ॥

धीरगंभीर योद्धे (युद्धात) अत्यंत क्रोधाने खंबीरपणे उभे राहिले

ਚਹੂੰ ਓਰ ਗਾਜੇ ਹਠੀ ਇੰਦ੍ਰ ਜੂ ਕੇ ॥
चहूं ओर गाजे हठी इंद्र जू के ॥

आणि इंद्राचे हट्टी योद्धे गर्जना करू लागले.

ਉਤੇ ਦੈਤ ਬਾਕੇ ਇਤੈ ਦੇਵ ਰੂਰੇ ॥
उते दैत बाके इतै देव रूरे ॥

तेथे राक्षस होते आणि सुंदर देव होते.

ਹਟੇ ਨ ਹਠੀਲੇ ਮਹਾ ਰੋਸ ਪੂਰੇ ॥੫॥
हटे न हठीले महा रोस पूरे ॥५॥

रागाने भरलेले, (ते) जिद्दीने हलले नाहीत. ५.

ਦੁਹੂੰ ਓਰ ਬਾਜੰਤ੍ਰ ਆਨੇਕ ਬਾਜੇ ॥
दुहूं ओर बाजंत्र आनेक बाजे ॥

दोन्ही बाजूंनी अनेक घंटा वाजत होत्या

ਬਧੇ ਬੀਰ ਬਾਨੇ ਦੁਹੂੰ ਓਰ ਗਾਜੇ ॥
बधे बीर बाने दुहूं ओर गाजे ॥

आणि दोन्ही बाजूंनी कपड्याने सजलेले योद्धे गर्जना करत होते.

ਮਚਿਯੋ ਜੁਧ ਗਾੜੋ ਪਰੀ ਮਾਰ ਭਾਰੀ ॥
मचियो जुध गाड़ो परी मार भारी ॥

भयंकर युद्ध झाले आणि मोठी जीवितहानी झाली.

ਬਹੈ ਤੀਰ ਤਰਵਾਰਿ ਕਾਤੀ ਕਟਾਰੀ ॥੬॥
बहै तीर तरवारि काती कटारी ॥६॥

बाण, तलवारी, भाले गेले. 6.

ਮਹਾ ਕੋਪ ਕੈ ਕੈ ਬਲੀ ਦੈਤ ਧਾਏ ॥
महा कोप कै कै बली दैत धाए ॥

बलाढ्य दैत्य प्रचंड क्रोधाने खाली पडले.

ਹਠਿਨ ਕੋਪ ਕੈ ਸਸਤ੍ਰ ਅਸਤ੍ਰੈ ਚਲਾਏ ॥
हठिन कोप कै ससत्र असत्रै चलाए ॥

हट्टी योद्धे संतप्त झाले आणि त्यांनी शस्त्रे आणि शस्त्रे उडवली.

ਬਧੇ ਕੌਚ ਕਾਤੀ ਜਬੈ ਜੰਭ ਗਜਿਯੋ ॥
बधे कौच काती जबै जंभ गजियो ॥

चिलखत धारण करून सुरी घेऊन जांभासुर गज्या

ਤਬੈ ਛਾਡਿ ਕੈ ਖੇਤ ਦੇਵੇਸ ਭਜਿਯੋ ॥੭॥
तबै छाडि कै खेत देवेस भजियो ॥७॥

तेव्हा इंद्र ('देवस') युद्धभूमी सोडून पळून गेला.7.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चोवीस:

ਭਾਜਤ ਇੰਦ੍ਰ ਜਾਤ ਭਯੋ ਤਹਾ ॥
भाजत इंद्र जात भयो तहा ॥

इंद्र पळून तिकडे गेला

ਲਏ ਲਛਮੀ ਹਰਿ ਥਿਰ ਜਹਾ ॥
लए लछमी हरि थिर जहा ॥

जिथे विष्णू लक्ष्मीसोबत बसले होते.

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਹ੍ਵੈ ਦੁਖਿਤ ਪੁਕਾਰੇ ॥
भाति भाति ह्वै दुखित पुकारे ॥

त्रासलेले ओरडले (आणि म्हणाले)

ਤੁਮਰੇ ਜਿਯਤ ਨਾਥ ਹਮ ਹਾਰੇ ॥੮॥
तुमरे जियत नाथ हम हारे ॥८॥

हे नाथ ! तुम्ही जिवंत असताना आमचा पराभव झाला. 8.

ਜਗਪਤਿ ਸੂਲ ਕੋਪ ਤਬ ਆਯੋ ॥
जगपति सूल कोप तब आयो ॥

तेव्हा (इंद्राचे) दु:ख ऐकून विष्णू फार रागावले.

ਲਛਿਮੀ ਕੁਅਰਿ ਲੈ ਸੰਗ ਸਿਧਾਯੋ ॥
लछिमी कुअरि लै संग सिधायो ॥

आणि लच्छमी कुमारिकेला घेऊन निघून गेली.

ਬਾਧਿ ਸਨਧਿ ਬਿਰਾਜਿਯੋ ਤਹਾ ॥
बाधि सनधि बिराजियो तहा ॥

तो शस्त्रधारी तेथे गेला

ਗਾਜਤ ਬੀਰ ਜੰਭ ਬਹੁ ਜਹਾ ॥੯॥
गाजत बीर जंभ बहु जहा ॥९॥

जिथे जांभासुर सुरमा खूप गर्जत होता. ९.

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अविचल:

ਬੀਸ ਬਾਨ ਬਿਸੁਨਾਥ ਚਲਾਏ ਕੋਪ ਕਰਿ ॥
बीस बान बिसुनाथ चलाए कोप करि ॥

विष्णूने क्रोधित होऊन वीस बाण सोडले.

ਲਗੇ ਜੰਭ ਕੇ ਦੇਹ ਗਏ ਉਹਿ ਘਾਨਿ ਕਰਿ ॥
लगे जंभ के देह गए उहि घानि करि ॥

(त्याने) जंभासुराच्या अंगात घुसून त्याला जखमी केले.

ਭਏ ਸ੍ਰੋਨ ਬਿਸਿਖੋਤਮ ਅਧਿਕ ਬਿਰਾਜਹੀ ॥
भए स्रोन बिसिखोतम अधिक बिराजही ॥

रक्ताने माखलेले मोठे बाण मोठे वैभव दाखवत होते,

ਹੋ ਜਿਨ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾ ਬਿਲੋਕਿ ਤਛਜਾ ਲਾਜਹੀ ॥੧੦॥
हो जिन की प्रभा बिलोकि तछजा लाजही ॥१०॥

तच्छक नागाचा मुलगा ('तचजा') देखील त्यांचे तेज पाहून हालचाल करत होता. 10.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दुहेरी:

ਲਛਿਮ ਕੁਮਾਰਿ ਐਸੋ ਕਹਿਯੋ ਸੁਨਹੁ ਬਿਸਨ ਜੂ ਬੈਨ ॥
लछिम कुमारि ऐसो कहियो सुनहु बिसन जू बैन ॥

तेव्हा लक्ष्मीकुमारी असे म्हणाल्या, हे भगवान विष्णू! (माझं ऐका.

ਯਾ ਕੌ ਹੌਹੂੰ ਜੀਤਿ ਕੈ ਪਠਊ ਜਮ ਕੈ ਐਨ ॥੧੧॥
या कौ हौहूं जीति कै पठऊ जम कै ऐन ॥११॥

मी हे यम लोकांकडे पाठवत आहे. 11.

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अविचल:

ਬਿਸਨ ਠਾਢਿ ਕੈ ਲਛਮਿ ਕੁਅਰਿ ਕਰ ਧਨੁਖ ਲਿਯ ॥
बिसन ठाढि कै लछमि कुअरि कर धनुख लिय ॥

लच्छमीने विष्णूला थांबवले आणि हातात धनुष्य घेतले

ਚਿਤ੍ਰ ਬਚਿਤ੍ਰ ਅਯੋਧਨ ਤਾ ਸੋ ਐਸ ਕਿਯ ॥
चित्र बचित्र अयोधन ता सो ऐस किय ॥

आणि अशा प्रकारे त्याच्याशी लढले.

ਅਮਿਤ ਰੂਪ ਦਿਖਰਾਇ ਮੋਹਿ ਅਰਿ ਕੌ ਲਿਯੋ ॥
अमित रूप दिखराइ मोहि अरि कौ लियो ॥

त्याने आपले अमित रूप दाखवून शत्रूला मोहित केले

ਹੋ ਬਹੁ ਘਾਇਨ ਕੇ ਸੰਗ ਤਾਹਿ ਘਾਯਲ ਕਿਯੋ ॥੧੨॥
हो बहु घाइन के संग ताहि घायल कियो ॥१२॥

आणि त्याला अनेक जखमा केल्या. 12.

ਮਿਸਹੀ ਕਹਿਯੋ ਨ ਹਨੁ ਰੇ ਹਰਿ ਇਹ ਮਾਰ ਹੈ ॥
मिसही कहियो न हनु रे हरि इह मार है ॥

निमित्तानं म्हटलं, अरे! मारू नका, विष्णू मारील.

ਬਹੁਤ ਜੁਧ ਕਰਿ ਯਾ ਸੌ ਬਹੁਰਿ ਸੰਘਾਰਿ ਹੈ ॥
बहुत जुध करि या सौ बहुरि संघारि है ॥

त्याच्याशी लढेल आणि पुन्हा मारेल.

ਜਬ ਪਾਛੇ ਕੀ ਓਰ ਸੁ ਸਤ੍ਰੁ ਨਿਹਾਰਿਯੋ ॥
जब पाछे की ओर सु सत्रु निहारियो ॥

जेव्हा शत्रू मागील बाजूस वळला,

ਹੋ ਦਯੋ ਸੁਦਰਸਨ ਛਾਡ ਮੂੰਡਿ ਕਟ ਡਾਰਿਯੋ ॥੧੩॥
हो दयो सुदरसन छाड मूंडि कट डारियो ॥१३॥

म्हणून (विष्णूने) सुदर्शन चक्र सोडून मस्तक कापले. 13.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दुहेरी:

ਲਛਮਿ ਕੁਅਰਿ ਜਬ ਜੰਭ ਸੋ ਐਸੋ ਕਿਯੋ ਚਰਿਤ੍ਰ ॥
लछमि कुअरि जब जंभ सो ऐसो कियो चरित्र ॥

जेव्हा लक्ष्मीने जंभासुरासोबत असे चरित्र केले.

ਮਾਰਿ ਸੁਦਰਸਨ ਸੋ ਲਯੋ ਸੁਖਿਤ ਕੀਏ ਹਰਿ ਮਿਤ੍ਰ ॥੧੪॥
मारि सुदरसन सो लयो सुखित कीए हरि मित्र ॥१४॥

(तेव्हा) विष्णूने (त्याच्या) मित्राला (इंद्र) सुदर्शन चक्राने प्रहार करून प्रसन्न केले. 14.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਇਕ ਸੌ ਬਾਵਨੋ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੧੫੨॥੩੦੨੬॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे इक सौ बावनो चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥१५२॥३०२६॥अफजूं॥

श्री चरित्रोपाख्यानातील त्रिचरित्राच्या मंत्री भूप संबदाच्या १५२ व्या अध्यायाचा शेवट येथे आहे, सर्व शुभ आहे. १५२.३०२६. चालते

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चोवीस:

ਨਾਜ ਮਤੀ ਅਬਲਾ ਜਗ ਕਹੈ ॥
नाज मती अबला जग कहै ॥

नजमती नावाची एक स्त्री होती

ਅਟਕੀ ਏਕ ਨ੍ਰਿਪਤ ਪਰ ਰਹੈ ॥
अटकी एक न्रिपत पर रहै ॥

जो एका राजाशी संलग्न होता.

ਬਾਹੂ ਸਿੰਘ ਜਿਹ ਜਗਤ ਬਖਾਨੈ ॥
बाहू सिंघ जिह जगत बखानै ॥

त्यांना जगत बहूसिंग म्हणत.

ਚੌਦਹ ਲੋਕ ਆਨਿ ਕੌ ਮਾਨੇ ॥੧॥
चौदह लोक आनि कौ माने ॥१॥

त्याच्या प्रभुत्वावर चौदा लोकांचा विश्वास होता. १.