श्री दसाम ग्रंथ

पान - 346


ਜੋ ਰਿਪੁ ਪੈ ਮਗ ਜਾਤ ਚਲਿਯੋ ਸੁਨਿ ਕੈ ਉਪਮਾ ਚਲਿ ਦੇਖਤ ਓਊ ॥
जो रिपु पै मग जात चलियो सुनि कै उपमा चलि देखत ओऊ ॥

त्याच्या मार्गावर चालणारा शत्रू कृष्णाच्या दर्शनासाठी विचलित होतो

ਅਉਰ ਕੀ ਬਾਤ ਕਹਾ ਕਹੀਯੈ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਸੁਰਾਦਿਕ ਰੀਝਤ ਸੋਊ ॥੫੧੯॥
अउर की बात कहा कहीयै कबि स्याम सुरादिक रीझत सोऊ ॥५१९॥

इतर लोकांचे काय बोलायचे तर कृष्णाला पाहून देवही प्रसन्न होतात.519.

ਗੋਪਿਨ ਸੰਗ ਤਹਾ ਭਗਵਾਨ ਮਨੈ ਅਤਿ ਹੀ ਹਿਤ ਕੋ ਕਰ ਗਾਵੈ ॥
गोपिन संग तहा भगवान मनै अति ही हित को कर गावै ॥

तेथे गोपींमध्ये मिसळून आणि त्यांच्या हृदयात अपार प्रेम असलेले श्रीकृष्ण गातात.

ਰੀਝ ਰਹੈ ਖਗ ਠਉਰ ਸਮੇਤ ਸੁ ਯਾ ਬਿਧਿ ਗ੍ਵਾਰਿਨ ਕਾਨ੍ਰਹ ਰਿਝਾਵੈ ॥
रीझ रहै खग ठउर समेत सु या बिधि ग्वारिन कान्रह रिझावै ॥

गोपींसोबत कृष्ण अत्यंत प्रेमाने गात आहे आणि त्यांना अशा प्रकारे मोहित करत आहे की त्याला पाहून पक्षीही स्तब्ध झाले.

ਜਾ ਕਹੁ ਖੋਜਿ ਕਈ ਗਣ ਗੰਧ੍ਰਬ ਕਿੰਨਰ ਭੇਦ ਨ ਰੰਚਕ ਪਾਵੈ ॥
जा कहु खोजि कई गण गंध्रब किंनर भेद न रंचक पावै ॥

ज्याला अनेक गण, गंधर्व आणि किन्नर शोधत आहेत, परंतु (त्याला) अजिबात ओळखू शकत नाहीत.

ਗਾਵਤ ਸੋ ਹਰਿ ਜੂ ਤਿਹ ਜਾ ਤਜ ਕੈ ਮ੍ਰਿਗਨੀ ਚਲਿ ਕੈ ਮ੍ਰਿਗ ਆਵੈ ॥੫੨੦॥
गावत सो हरि जू तिह जा तज कै म्रिगनी चलि कै म्रिग आवै ॥५२०॥

ज्याचे गूढ गण, गंधर्व, किन्नर इत्यादींना माहीत नाही, तो परमेश्वर गात आहे आणि त्याला गाताना ऐकून ते हरणांचा त्याग करून वर येत आहेत.520.

ਗਾਵਤ ਸਾਰੰਗ ਸੁਧ ਮਲਾਰ ਬਿਭਾਸ ਬਿਲਾਵਲ ਅਉ ਫੁਨਿ ਗਉਰੀ ॥
गावत सारंग सुध मलार बिभास बिलावल अउ फुनि गउरी ॥

(श्री कृष्ण) सारंग, शुद्ध मल्हार, बिभास, बिलावल आणि नंतर गौडी (इतर रागांसाठी) गातात.

ਜਾ ਸੁਰ ਸ੍ਰੋਨਨ ਮੈ ਸੁਨ ਕੈ ਸੁਰ ਭਾਮਿਨ ਧਾਵਤ ਡਾਰਿ ਪਿਛਉਰੀ ॥
जा सुर स्रोनन मै सुन कै सुर भामिन धावत डारि पिछउरी ॥

सारंग, शुध्द मल्हार, विभास, बिलावल आणि गौरी यांचे संगीत ते गात आहेत आणि त्यांचे सूर ऐकत आहेत, देवांच्या बायकाही येत आहेत, डोक्यावरचे कपडे टाकून.

ਸੋ ਸੁਨ ਕੈ ਸਭ ਗ੍ਵਾਰਨਿਯਾ ਰਸ ਕੈ ਸੰਗ ਹੋਇ ਗਈ ਜਨੁ ਬਉਰੀ ॥
सो सुन कै सभ ग्वारनिया रस कै संग होइ गई जनु बउरी ॥

ते (गीत) ऐकून सर्व गोपी (प्रेम) रसाने तंद्रीत झाल्या.

ਤਿਆਗ ਕੈ ਕਾਨਨ ਤਾ ਸੁਨ ਕੈ ਮ੍ਰਿਗ ਲੈ ਮ੍ਰਿਗਨੀ ਚਲਿ ਆਵਤ ਦਉਰੀ ॥੫੨੧॥
तिआग कै कानन ता सुन कै म्रिग लै म्रिगनी चलि आवत दउरी ॥५२१॥

गोपीही तो सुमधुर आवाज ऐकून वेड्या झाल्या आणि हरणाच्या सहवासात धावत आल्या आणि जंगल सोडून निघून गेल्या.521.

ਏਕ ਨਚੈ ਇਕ ਗਾਵਤ ਗੀਤ ਬਜਾਵਤ ਤਾਲ ਦਿਖਾਵਤ ਭਾਵਨ ॥
एक नचै इक गावत गीत बजावत ताल दिखावत भावन ॥

कोणी नाचत आहे, कोणी गाण्यात तर कोणी आपल्या भावनांचे विविध प्रकारे प्रदर्शन करत आहे

ਰਾਸ ਬਿਖੈ ਅਤਿ ਹੀ ਰਸ ਸੋ ਸੁ ਰਿਝਾਵਨ ਕਾਜ ਸਭੈ ਮਨ ਭਾਵਨਿ ॥
रास बिखै अति ही रस सो सु रिझावन काज सभै मन भावनि ॥

त्या प्रेमळ प्रदर्शनात सगळेच एकमेकांना मोहक रीतीने भुरळ घालत आहेत

ਚਾਦਨੀ ਸੁੰਦਰ ਰਾਤਿ ਬਿਖੈ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਸੁ ਬਿਖੈ ਰੁਤ ਸਾਵਨ ॥
चादनी सुंदर राति बिखै कबि स्याम कहै सु बिखै रुत सावन ॥

कवी श्याम म्हणतो, सावन ऋतूच्या सुंदर चांदण्या रात्री गोपी नगर सोडून.

ਗ੍ਵਾਰਨਿਯਾ ਤਜਿ ਕੈ ਪੁਰ ਕੋ ਮਿਲਿ ਖੇਲਿ ਕਰੈ ਰਸ ਨੀਕਨਿ ਠਾਵਨ ॥੫੨੨॥
ग्वारनिया तजि कै पुर को मिलि खेलि करै रस नीकनि ठावन ॥५२२॥

कवी श्याम म्हणतात की पावसाळ्यात आणि चांदण्या रात्री शहर सोडून गोपी छान ठिकाणी कृष्णाबरोबर खेळत असतात.522.

ਸੁੰਦਰ ਠਉਰ ਬਿਖੈ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਮਿਲਿ ਗ੍ਵਾਰਿਨ ਖੇਲ ਕਰਿਯੋ ਹੈ ॥
सुंदर ठउर बिखै कबि स्याम कहै मिलि ग्वारिन खेल करियो है ॥

कवी श्याम म्हणतात, (त्या) सुंदर ठिकाणी सर्व गोपी एकत्र खेळल्या आहेत.

ਮਾਨਹੁ ਆਪ ਹੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੁਰ ਮੰਡਲ ਸੁਧਿ ਬਨਾਇ ਧਰਿਯੋ ਹੈ ॥
मानहु आप ही ते ब्रहमा सुर मंडल सुधि बनाइ धरियो है ॥

कवी श्याम म्हणतात की गोपींनी कृष्णाबरोबर छान ठिकाणी खेळ केला आहे आणि असे दिसते की ब्रह्मदेवाने देवांचा गोला निर्माण केला आहे.

ਜਾ ਪਿਖ ਕੇ ਖਗ ਰੀਝ ਰਹੈ ਮ੍ਰਿਗ ਤਿਆਗ ਤਿਸੈ ਨਹੀ ਚਾਰੋ ਚਰਿਯੋ ਹੈ ॥
जा पिख के खग रीझ रहै म्रिग तिआग तिसै नही चारो चरियो है ॥

हा तमाशा पाहून पक्षी सुखावले, हरणांचे अन्न-पाण्याचे भान हरपले

ਅਉਰ ਕੀ ਬਾਤ ਕਹਾ ਕਹੀਯੇ ਜਿਹ ਕੇ ਪਿਖਏ ਭਗਵਾਨ ਛਰਿਯੋ ਹੈ ॥੫੨੩॥
अउर की बात कहा कहीये जिह के पिखए भगवान छरियो है ॥५२३॥

दुसरं काय सांगावं, प्रभूचीच फसवणूक झाली आहे.523.

ਇਤ ਤੇ ਨੰਦਲਾਲ ਸਖਾ ਲੀਏ ਸੰਗਿ ਉਤੈ ਫੁਨਿ ਗ੍ਵਾਰਿਨ ਜੂਥ ਸਬੈ ॥
इत ते नंदलाल सखा लीए संगि उतै फुनि ग्वारिन जूथ सबै ॥

या बाजूला कृष्ण त्याच्या मित्रांसोबत होता आणि त्या बाजूला गोपींनी एकत्र येऊन सुरुवात केली.

ਬਹਸਾ ਬਹਸੀ ਤਹ ਹੋਨ ਲਗੀ ਰਸ ਬਾਤਨ ਸੋ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਤਬੈ ॥
बहसा बहसी तह होन लगी रस बातन सो कबि स्याम तबै ॥

कवी श्यामच्या म्हणण्यानुसार आनंदाच्या विविध मुद्द्यांवर संवाद सुरू झाला:

ਜਿਹ ਕੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਹੀ ਅੰਤ ਲਖੈ ਨਹ ਨਾਰਦ ਪਾਵਤ ਜਾਹਿ ਛਬੈ ॥
जिह को ब्रहमा नही अंत लखै नह नारद पावत जाहि छबै ॥

ब्रह्मदेव आणि नारद ऋषींनाही परमेश्वराचे रहस्य कळू शकले नाही

ਮ੍ਰਿਗ ਜਿਉ ਮ੍ਰਿਗਨੀ ਮਹਿ ਰਾਜਤ ਹੈ ਹਰਿ ਤਿਉ ਗਨ ਗ੍ਵਾਰਿਨ ਬੀਚ ਫਬੈ ॥੫੨੪॥
म्रिग जिउ म्रिगनी महि राजत है हरि तिउ गन ग्वारिन बीच फबै ॥५२४॥

जसे हरण करणाऱ्यांमध्ये शोभून दिसते तसेच गोपींमध्ये कृष्ण.५२४.

ਨੰਦ ਲਾਲ ਲਲਾ ਇਤ ਗਾਵਤ ਹੈ ਉਤ ਤੇ ਸਭ ਗ੍ਵਾਰਨਿਯਾ ਮਿਲਿ ਗਾਵੈ ॥
नंद लाल लला इत गावत है उत ते सभ ग्वारनिया मिलि गावै ॥

या बाजूला कृष्ण गात आहे आणि त्या बाजूला गोपी गात आहेत

ਫਾਗੁਨ ਕੀ ਰੁਤਿ ਊਪਰਿ ਆਬਨ ਮਾਨਹੁ ਕੋਕਿਲਕਾ ਕੁਕਹਾਵੈ ॥
फागुन की रुति ऊपरि आबन मानहु कोकिलका कुकहावै ॥

फागुनच्या ऋतूत आंब्याच्या झाडांवर गाणारे कोकिळे भासतात

ਤੀਰ ਨਦੀ ਸੋਊ ਗਾਵਤ ਗੀਤ ਜੋਊ ਉਨ ਕੇ ਮਨ ਭੀਤਰ ਭਾਵੈ ॥
तीर नदी सोऊ गावत गीत जोऊ उन के मन भीतर भावै ॥

ते त्यांची आवडती गाणी गात आहेत

ਨੈਨ ਨਛਤ੍ਰ ਪਸਾਰਿ ਪਿਖੈ ਸੁਰ ਦੇਵ ਬਧੂ ਮਿਲਿ ਦੇਖਨਿ ਆਵੈ ॥੫੨੫॥
नैन नछत्र पसारि पिखै सुर देव बधू मिलि देखनि आवै ॥५२५॥

आकाशातील तारे उघड्या डोळ्यांनी त्यांचे तेज पाहत आहेत. देवतांच्या बायकाही त्यांना पाहण्यासाठी येत आहेत.525.

ਮੰਡਲ ਰਾਸ ਬਚਿਤ੍ਰ ਮਹਾ ਸਮ ਜੇ ਹਰਿ ਕੀ ਭਗਵਾਨ ਰਚਿਯੋ ਹੈ ॥
मंडल रास बचित्र महा सम जे हरि की भगवान रचियो है ॥

प्रेममय खेळाचे ते रिंगण अप्रतिम आहे, जिथे भगवान श्रीकृष्ण नाचले

ਤਾਹੀ ਕੇ ਬੀਚ ਕਹੈ ਕਬਿ ਇਉ ਰਸ ਕੰਚਨ ਕੀ ਸਮਤੁਲਿ ਮਚਿਯੋ ਹੈ ॥
ताही के बीच कहै कबि इउ रस कंचन की समतुलि मचियो है ॥

त्या रिंगणात, सोन्यासारख्या दिमाखदार मेळाव्याने, रसिक खेळाबद्दल गदारोळ उठवला.

ਤਾ ਸੀ ਬਨਾਇਬੇ ਕੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨ ਬਨੀ ਕਰਿ ਕੈ ਜੁਗ ਕੋਟਿ ਪਚਿਯੋ ਹੈ ॥
ता सी बनाइबे को ब्रहमा न बनी करि कै जुग कोटि पचियो है ॥

इतके अद्भुत रिंगण, ब्रह्मदेवही लाखो युगांच्या प्रयत्नांनी निर्माण करू शकत नाही

ਕੰਚਨ ਕੇ ਤਨਿ ਗੋਪਨਿ ਕੋ ਤਿਹ ਮਧਿ ਮਨੀ ਮਨ ਤੁਲਿ ਗਚਿਯੋ ਹੈ ॥੫੨੬॥
कंचन के तनि गोपनि को तिह मधि मनी मन तुलि गचियो है ॥५२६॥

गोपींची शरीरे सोन्यासारखी आहेत आणि त्यांची मने मोत्यासारखी आहेत.526.

ਜਲ ਮੈ ਸਫਰੀ ਜਿਮ ਕੇਲ ਕਰੈ ਤਿਮ ਗ੍ਵਾਰਨਿਯਾ ਹਰਿ ਕੇ ਸੰਗਿ ਡੋਲੈ ॥
जल मै सफरी जिम केल करै तिम ग्वारनिया हरि के संगि डोलै ॥

मासा जसा पाण्यात फिरतो, त्याच पद्धतीने गोपी कृष्णासोबत फिरत असतात

ਜਿਉ ਜਨ ਫਾਗ ਕੋ ਖੇਲਤ ਹੈ ਤਿਹ ਭਾਤਿ ਹੀ ਕਾਨ੍ਰਹ ਕੇ ਸਾਥ ਕਲੋਲੈ ॥
जिउ जन फाग को खेलत है तिह भाति ही कान्रह के साथ कलोलै ॥

ज्याप्रमाणे लोक निर्भयपणे होळी खेळतात, त्याच पद्धतीने गोपी कृष्णासोबत फ्लर्ट करत असतात

ਕੋਕਿਲਕਾ ਜਿਮ ਬੋਲਤ ਹੈ ਤਿਮ ਗਾਵਤ ਤਾ ਕੀ ਬਰਾਬਰ ਬੋਲੈ ॥
कोकिलका जिम बोलत है तिम गावत ता की बराबर बोलै ॥

कोकिळे जसे बोलतात, तसे बोलणाऱ्या (गोपी) गातात.

ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਸਭ ਗ੍ਵਾਰਨਿਯਾ ਇਹ ਭਾਤਨ ਸੋ ਰਸ ਕਾਨ੍ਰਹਿ ਨਿਚੋਲੈ ॥੫੨੭॥
स्याम कहै सभ ग्वारनिया इह भातन सो रस कान्रहि निचोलै ॥५२७॥

ते सर्व जण कोकिळा सारखे लडबडत आहेत आणि कृष्ण-अमृत चाळत आहेत.527.

ਰਸ ਕੀ ਚਰਚਾ ਤਿਨ ਸੋ ਭਗਵਾਨ ਕਰੀ ਹਿਤ ਸੋ ਨ ਕਛੂ ਕਮ ਕੈ ॥
रस की चरचा तिन सो भगवान करी हित सो न कछू कम कै ॥

भगवान श्रीकृष्णांनी त्यांच्याशी प्रेमसुखाविषयी मुक्त चर्चा केली

ਇਹ ਭਾਤਿ ਕਹਿਯੋ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਤੁਮਰੇ ਮਾਹਿ ਖੇਲ ਬਨਿਓ ਹਮ ਕੈ ॥
इह भाति कहियो कबि स्याम कहै तुमरे माहि खेल बनिओ हम कै ॥

कवी म्हणतो की कृष्ण गोपींना म्हणाला, ‘मी तुझ्यासाठी नाटकासारखा झालो आहे

ਕਹਿ ਕੈ ਇਹ ਬਾਤ ਦੀਯੋ ਹਸਿ ਕੈ ਸੁ ਪ੍ਰਭਾ ਸੁਭ ਦੰਤਨ ਯੌ ਦਮਕੈ ॥
कहि कै इह बात दीयो हसि कै सु प्रभा सुभ दंतन यौ दमकै ॥

असे बोलून (श्रीकृष्ण) हसायला लागले, (तेव्हा) दातांचे सुंदर सौंदर्य असे चमकू लागले,

ਜਨੁ ਦਿਉਸ ਭਲੇ ਰੁਤਿ ਸਾਵਨ ਕੀ ਅਤਿ ਅਭ੍ਰਨ ਮੈ ਚਪਲਾ ਚਮਕੈ ॥੫੨੮॥
जनु दिउस भले रुति सावन की अति अभ्रन मै चपला चमकै ॥५२८॥

असे सांगून कृष्ण हसले आणि सावन महिन्यात ढगांमध्ये विजेच्या चमकासारखे त्यांचे दात चमकले.528.

ਐਹੋ ਲਲਾ ਨੰਦ ਲਾਲ ਕਹੈ ਸਭ ਗ੍ਵਾਰਨਿਯਾ ਅਤਿ ਮੈਨ ਭਰੀ ॥
ऐहो लला नंद लाल कहै सभ ग्वारनिया अति मैन भरी ॥

वासनेने भरलेल्या गोपी म्हणू लागल्या, हे नंदलाल! चला

ਹਮਰੇ ਸੰਗ ਆਵਹੁ ਖੇਲ ਕਰੋ ਨ ਕਛੂ ਮਨ ਭੀਤਰ ਸੰਕ ਕਰੀ ॥
हमरे संग आवहु खेल करो न कछू मन भीतर संक करी ॥

वासनांध गोपी कृष्णाला बोलावतात आणि म्हणतात, कृष्णा! या आणि संकोच न करता आमच्याबरोबर (सेक्स) खेळा

ਨੈਨ ਨਚਾਇ ਕਛੂ ਮੁਸਕਾਇ ਕੈ ਭਉਹ ਦੁਊ ਕਰਿ ਟੇਢਿ ਧਰੀ ॥
नैन नचाइ कछू मुसकाइ कै भउह दुऊ करि टेढि धरी ॥

ते त्यांच्या डोळ्यांना नाचायला लावत आहेत, ते त्यांच्या भुवया तिरपा करत आहेत

ਮਨ ਯੌ ਉਪਜੀ ਉਪਮਾ ਰਸ ਕੀ ਮਨੋ ਕਾਨ੍ਰਹ ਕੇ ਕੰਠਹਿ ਫਾਸਿ ਡਰੀ ॥੫੨੯॥
मन यौ उपजी उपमा रस की मनो कान्रह के कंठहि फासि डरी ॥५२९॥

आसक्तीचे नाक कृष्णाच्या गळ्यात पडलेले दिसते.529.

ਖੇਲਤ ਗ੍ਵਾਰਿਨ ਮਧਿ ਸੋਊ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਹਰਿ ਜੂ ਛਬਿ ਵਾਰੋ ॥
खेलत ग्वारिन मधि सोऊ कबि स्याम कहै हरि जू छबि वारो ॥

गोपींमध्ये खेळणाऱ्या कृष्णाच्या सुंदर तमाशावर मी बलिदान आहे (कवी म्हणतो)

ਖੇਲਤ ਹੈ ਸੋਊ ਮੈਨ ਭਰੀ ਇਨ ਹੂੰ ਪਰ ਮਾਨਹੁ ਚੇਟਕ ਡਾਰੋ ॥
खेलत है सोऊ मैन भरी इन हूं पर मानहु चेटक डारो ॥

वासनेने भरलेले, ते जादुई मोहकतेखाली एकाच्या पद्धतीने खेळत आहेत

ਤੀਰ ਨਦੀ ਬ੍ਰਿਜ ਭੂਮਿ ਬਿਖੈ ਅਤਿ ਹੋਤ ਹੈ ਸੁੰਦਰ ਭਾਤਿ ਅਖਾਰੋ ॥
तीर नदी ब्रिज भूमि बिखै अति होत है सुंदर भाति अखारो ॥

ब्रजभूमीत नदीच्या (जमना) काठावर अतिशय सुंदर रिंगण होत आहे.

ਰੀਝ ਰਹੈ ਪ੍ਰਿਥਮੀ ਕੇ ਸਭੈ ਜਨ ਰੀਝ ਰਹਿਯੋ ਸੁਰ ਮੰਡਲ ਸਾਰੋ ॥੫੩੦॥
रीझ रहै प्रिथमी के सभै जन रीझ रहियो सुर मंडल सारो ॥५३०॥

ब्रजभूमीत आणि नदीच्या तीरावर हे सुंदर रिंगण तयार झाले आहे आणि ते पाहून पृथ्वीवासीय आणि सर्व देवता प्रसन्न होतात.530.

ਗਾਵਤ ਏਕ ਨਚੈ ਇਕ ਗ੍ਵਾਰਨਿ ਤਾਰਿਨ ਕਿੰਕਨ ਕੀ ਧੁਨਿ ਬਾਜੈ ॥
गावत एक नचै इक ग्वारनि तारिन किंकन की धुनि बाजै ॥

कोणी गोपी नाचत आहे, कोणी गात आहे, कोणी तंतुवाद्यावर तर कोणी बासरी वाजवत आहे.

ਜਿਉ ਮ੍ਰਿਗ ਰਾਜਤ ਬੀਚ ਮ੍ਰਿਗੀ ਹਰਿ ਤਿਉ ਗਨ ਗ੍ਵਾਰਿਨ ਬੀਚ ਬਿਰਾਜੈ ॥
जिउ म्रिग राजत बीच म्रिगी हरि तिउ गन ग्वारिन बीच बिराजै ॥

ज्याप्रमाणे मृगांमध्ये हरिण शोभून दिसते, त्याचप्रमाणे गोपींमध्ये कृष्ण आहे.