श्री दसाम ग्रंथ

पान - 293

ਸਵੈਯਾ ॥

सवैया ॥

स्वय्या

ਆਵਤ ਕੋ ਸੁਨਿ ਕੈ ਬਸੁਦੇਵਹਿ ਰੂਪ ਸਜੇ ਅਪੁਨੇ ਤਨਿ ਨਾਰੀ ॥

आवत को सुनि कै बसुदेवहि रूप सजे अपुने तनि नारी ॥

बासुदेव (जन्नासह) आल्याचे ऐकून महिलांनी अंग सजवले.

ਗਾਵਤ ਗੀਤ ਬਜਾਵਤ ਤਾਲਿ ਦਿਵਾਵਤਿ ਆਵਤ ਨਾਗਰਿ ਗਾਰੀ ॥

गावत गीत बजावत तालि दिवावति आवत नागरि गारी ॥

वासुदेवाचे आगमन ऐकून सर्व शय्या घातलेल्या स्त्रिया सुरात गाऊ लागल्या आणि येणाऱ्या विवाहसोहळ्यावर व्यंगांचा वर्षाव केला.

ਕੋਠਨ ਪੈ ਨਿਰਖੈ ਚੜਿ ਤਾਸਨਿ ਤਾ ਛਬਿ ਕੀ ਉਪਮਾ ਜੀਅ ਧਾਰੀ ॥

कोठन पै निरखै चड़ि तासनि ता छबि की उपमा जीअ धारी ॥

(अनेक) छतावर चढून त्यांच्याकडे पाहत असत.

ਬੈਠਿ ਬਿਵਾਨ ਕੁਟੰਬ ਸਮੇਤ ਸੁ ਦੇਖਤ ਦੇਵਨ ਕੀ ਮਹਤਾਰੀ ॥੨੭॥

बैठि बिवान कुटंब समेत सु देखत देवन की महतारी ॥२७॥

स्त्रियांच्या छतावरून दिसणाऱ्या सौंदर्याचा उल्लेख करून कवीने म्हटले आहे की त्यांच्या विमानातून विवाहसोहळा पाहताना त्या देवतांच्या मातांप्रमाणे दिसल्या.

ਕਬਿਤੁ ॥

कबितु ॥

कबिट

ਬਾਸੁਦੇਵ ਆਇਓ ਰਾਜੈ ਮੰਡਲ ਬਨਾਇਓ ਮਨਿ ਮਹਾ ਸੁਖ ਪਾਇਓ ਤਾ ਕੋ ਆਨਨ ਨਿਰਖ ਕੈ ॥

बासुदेव आइओ राजै मंडल बनाइओ मनि महा सुख पाइओ ता को आनन निरख कै ॥

वासुदेव आल्यावर राजाने मंडप बांधला आणि त्याचे सुंदर मुख पाहून तो खूप प्रसन्न झाला.

ਸੁਗੰਧਿ ਲਗਾਯੋ ਰਾਗ ਗਾਇਨਨ ਗਾਯੋ ਤਿਸੈ ਬਹੁਤ ਦਿਵਾਯੋ ਬਰ ਲਿਆਯੋ ਜੋ ਪਰਖ ਕੈ ॥

सुगंधि लगायो राग गाइनन गायो तिसै बहुत दिवायो बर लिआयो जो परख कै ॥

सर्व गाण्यांवर सुगंध शिंपडले गेले होते आणि ज्यांनी निवडीला मान्यता दिली होती, त्यांना मोठ्या प्रमाणात पारितोषिक देण्यात आले.

ਛਾਤੀ ਹਾਥ ਲਾਯੋ ਸੀਸ ਨਿਆਯੋ ਉਗ੍ਰਸੈਨ ਤਬੈ ਆਦਰ ਪਠਾਯੋ ਪੂਜ ਮਨ ਮੈ ਹਰਖ ਕੈ ॥

छाती हाथ लायो सीस निआयो उग्रसैन तबै आदर पठायो पूज मन मै हरख कै ॥

उगारसाईने आपल्या स्तनावर हात ठेवून, आनंदाने मस्तक टेकवून, मनातल्या मनात प्रसन्न होऊन सामन्याची पूजा केली.

ਭਯੋ ਜਨੁ ਮੰਗਨ ਨ ਭੂਮਿ ਪਰ ਬਾਦਰ ਸੋ ਰਾਜਾ ਉਗ੍ਰਸੈਨ ਗਯੋ ਕੰਚਨ ਬਰਖ ਕੈ ॥੨੮॥

भयो जनु मंगन न भूमि पर बादर सो राजा उग्रसैन गयो कंचन बरख कै ॥२८॥

यावेळी उगारसेन राजा स्वर्गीय मेघ सोन्याचा वर्षाव करणाऱ्याप्रमाणे प्रकट झाला, त्याने भिक्षुकांना असंख्य सोन्याची नाणी दान म्हणून दिली.28.

ਦੋਹਰਾ ॥

दोहरा ॥

डोहरा

ਉਗ੍ਰਸੈਨ ਤਬ ਕੰਸ ਕੋ ਲਯੋ ਹਜੂਰਿ ਬੁਲਾਇ ॥

उग्रसैन तब कंस को लयो हजूरि बुलाइ ॥

उग्रसेन कंस म्हणे

ਕਹਿਓ ਸਾਥ ਤੁਮ ਜਾਇ ਕੈ ਦੇਹੁ ਭੰਡਾਰੁ ਖੁਲਾਇ ॥੨੯॥

कहिओ साथ तुम जाइ कै देहु भंडारु खुलाइ ॥२९॥

तेव्हा उगारसाईने कंसाला जवळ बोलावले आणि म्हणाले, जा आणि परोपकारासाठी भांडाराचे दरवाजे उघड.

ਅਉਰ ਸਮਗਰੀ ਅੰਨ ਕੀ ਲੈ ਜਾ ਤਾ ਕੇ ਪਾਸਿ ॥

अउर समगरी अंन की लै जा ता के पासि ॥

त्यांच्याकडे अन्न (इ.) आणि इतर साहित्य घेऊन जा.

ਕਰਿ ਪ੍ਰਨਾਮੁ ਤਾ ਕੋ ਤਬੈ ਇਉ ਕਰਿਯੋ ਅਰਦਾਸਿ ॥੩੦॥

करि प्रनामु ता को तबै इउ करियो अरदासि ॥३०॥

कणीस वगैरे साहित्य आणून नतमस्तक होऊन त्याने वसुदेवांना विनंती केली.30.

ਕਾਲ ਰਾਤ੍ਰ ਕੋ ਬ੍ਯਾਹ ਹੈ ਕੰਸਹਿ ਕਹੀ ਸੁਨਾਇ ॥

काल रात्र को ब्याह है कंसहि कही सुनाइ ॥

कंसाने (हे बासुदेवाला) सांगितले आणि सांगितले की उद्या रात्री लग्न आहे.

ਬਾਸੁਦੇਵ ਪੁਰੋਹਿਤ ਕਹੀ ਭਲੀ ਜੁ ਤੁਮੈ ਸੁਹਾਇ ॥੩੧॥

बासुदेव पुरोहित कही भली जु तुमै सुहाइ ॥३१॥

कंस म्हणाला, ‘अमावसाच्या रात्री (अंधारी रात्र) लग्न ठरले आहे.’ यावर वसुदेवाच्या पुजाऱ्याने ‘तुझी इच्छा आहे’ असे म्हणत होकार दिला.

ਕੰਸ ਕਹਿਓ ਕਰਿ ਜੋਰਿ ਤਬ ਸਬੈ ਬਾਤ ਕੋ ਭੇਵ ॥

कंस कहिओ करि जोरि तब सबै बात को भेव ॥

कंसाने हात जोडून सारा प्रकार सांगितला.

ਸਾਧਿ ਸਾਧਿ ਪੰਡਿਤ ਕਹਿਯੋ ਅਸ ਮਾਨੀ ਬਸੁਦੇਵ ॥੩੨॥

साधि साधि पंडित कहियो अस मानी बसुदेव ॥३२॥

मग या बाजूने येऊन कंसाने हात जोडून सर्व घडामोडी सांगितल्या आणि जेव्हा पंडितांना कळले की वसुदेवाच्या लोकांनी लग्नाची तारीख व वेळ मान्य केली आहे, तेव्हा सर्वांनी त्यांना मनापासून आशीर्वाद दिला.32.

ਸਵੈਯਾ ॥

सवैया ॥

स्वय्या

ਰਾਤਿ ਬਿਤੀਤ ਭਈ ਅਰ ਪ੍ਰਾਤਿ ਭਈ ਫਿਰਿ ਰਾਤਿ ਤਬੈ ਚੜਿ ਆਏ ॥

राति बितीत भई अर प्राति भई फिरि राति तबै चड़ि आए ॥

रात्र झाली आणि सकाळ झाली, मग (जेव्हा) रात्र झाली, मग ते वर आले.

ਛਾਡਿ ਦਏ ਹਥਿ ਫੂਲ ਹਜਾਰ ਦੋ ਊਭੁਚ ਪ੍ਰਯੋਧਰ ਐਸਿ ਫਿਰਾਏ ॥

छाडि दए हथि फूल हजार दो ऊभुच प्रयोधर ऐसि फिराए ॥

रात्र झाली, दिवस उजाडला आणि पुन्हा रात्र पडली आणि मग त्या रात्रभर फटाक्यांची आतषबाजी होऊन हजारो फुलांचे रंग उधळले गेले.

ਅਉਰ ਹਵਾਈ ਚਲੀ ਨਭ ਕੋ ਉਪਮਾ ਤਿਨ ਕੀ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਸੁਨਾਏ ॥

अउर हवाई चली नभ को उपमा तिन की कबि स्याम सुनाए ॥

याशिवाय आकाशात वारे उडत असत, त्यांचे उपमा कवी श्याम यांनी कथन केले

ਦੇਖਹਿ ਕਉਤਕ ਦੇਵ ਸਬੈ ਤਿਹ ਤੇ ਮਨੋ ਕਾਗਦ ਕੋਟਿ ਪਠਾਏ ॥੩੩॥

देखहि कउतक देव सबै तिह ते मनो कागद कोटि पठाए ॥३३॥

आकाशात उडणारे फटाके पाहून कवी श्याम हे अलंकारिकपणे सांगतात की हा चमत्कार पाहून देव आकाशात कागदाचे किल्ले उडवत होते असे त्यांना वाटते.33.

ਲੈ ਬਸੁਦੇਵ ਕੋ ਅਗ੍ਰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਕੰਸਹਿ ਕੇ ਚਲਿ ਧਾਮ ਗਏ ਹੈ ॥

लै बसुदेव को अग्र पुरोहित कंसहि के चलि धाम गए है ॥

प्रोहित बासुदेवाच्या मागे लागला आणि कंसाच्या घरी गेला.

ਆਗੇ ਤੇ ਨਾਰਿ ਭਈ ਇਕ ਲੇਹਿਸ ਗਾਗਰ ਪੰਡਿਤ ਡਾਰਿ ਦਏ ਹੈ ॥

आगे ते नारि भई इक लेहिस गागर पंडित डारि दए है ॥

वसुदेवांना बरोबर घेऊन पुजारी कंसाच्या घराकडे निघाले असता त्यांच्यासमोर एक सुंदर स्त्री पाहून पंडितांनी तिचा धातूचा घागर खाली पाडला.

ਡਾਰਿ ਦਏ ਲਡੂਆ ਗਹਿ ਝਾਟਨਿ ਤਾ ਕੋ ਸੋਊ ਵੇ ਤੋ ਭਛ ਗਏ ਹੈ ॥

डारि दए लडूआ गहि झाटनि ता को सोऊ वे तो भछ गए है ॥

(मग) त्यांच्या (कंबरेत) काळ्या केसांचे लाडू घालायचे, जे त्यांनी खाल्ले.

ਜਾਦਵ ਬੰਸ ਦੁਹੂੰ ਦਿਸ ਤੇ ਸੁਨਿ ਕੈ ਸੁ ਅਨੇਕਿਕ ਹਾਸ ਭਏ ਹੈ ॥੩੪॥

जादव बंस दुहूं दिस ते सुनि कै सु अनेकिक हास भए है ॥३४॥

ज्यावरून मिठाई एका झटक्याने बाहेर पडली आहे त्यांनी उचलली आणि हे सर्व जाणून खाल्ले, यादव वंशाच्या दोन्ही बाजूंची वेगवेगळ्या प्रकारे खिल्ली उडवली गेली.34.

ਕਬਿਤੁ ॥

कबितु ॥

कबिट

ਗਾਵਤ ਬਜਾਵਤ ਸੁ ਗਾਰਨ ਦਿਵਾਖਤ ਆਵਤ ਸੁਹਾਵਤ ਹੈ ਮੰਦ ਮੰਦ ਗਾਵਤੀ ॥

गावत बजावत सु गारन दिवाखत आवत सुहावत है मंद मंद गावती ॥

स्त्रिया गातात आणि त्यांची वाद्ये वाजवतात आणि त्यांची उपहासात्मक गाणी म्हणताना खूप प्रभावी दिसतात.

ਕੇਹਰਿ ਸੀ ਕਟਿ ਅਉ ਕੁਰੰਗਨ ਸੇ ਦ੍ਰਿਗ ਜਾ ਕੇ ਗਜ ਕੈਸੀ ਚਾਲ ਮਨ ਭਾਵਤ ਸੁ ਆਵਤੀ ॥

केहरि सी कटि अउ कुरंगन से द्रिग जा के गज कैसी चाल मन भावत सु आवती ॥

त्यांची कमर सिंहासारखी सडपातळ आहे, डोळे आहेत आणि चाल हत्तींसारखी आहे.

ਮੋਤਿਨ ਕੇ ਚਉਕਿ ਕਰੇ ਲਾਲਨ ਕੇ ਖਾਰੇ ਧਰੇ ਬੈਠੇ ਤਬੈ ਦੋਊ ਦੂਲਹਿ ਦੁਲਹੀ ਸੁਹਾਵਤੀ ॥

मोतिन के चउकि करे लालन के खारे धरे बैठे तबै दोऊ दूलहि दुलही सुहावती ॥

रत्नांच्या चौकोनात आणि हिरे-रत्नांच्या आसनांवर, वधू आणि वर दोघेही सुंदर दिसतात.

ਬੇਦਨ ਕੀ ਧੁਨਿ ਕੀਨੀ ਬਹੁ ਦਛਨਾ ਦਿਜਨ ਦੀਨੀ ਲੀਨੀ ਸਾਤ ਭਾਵਰੈ ਜੋ ਭਾਵਤੇ ਸੋਭਾਵਤੀ ॥੩੫॥

बेदन की धुनि कीनी बहु दछना दिजन दीनी लीनी सात भावरै जो भावते सोभावती ॥३५॥

वैदिक मंत्रांचा जप आणि धार्मिक भेटवस्तू देणे आणि घेणे, देवाच्या इच्छेनुसार सात विवाहसोहळा पूर्ण झाला. 35.

ਦੋਹਰਾ ॥

दोहरा ॥

डोहरा

ਰਾਤਿ ਭਏ ਬਸੁਦੇਵ ਜੂ ਕੀਨੋ ਤਹਾ ਬਿਲਾਸ ॥

राति भए बसुदेव जू कीनो तहा बिलास ॥

(जेव्हा) रात्र झाली तेव्हा बासुदेवजींनी तेथे (अनेक प्रकारचे) हास्य केले.

ਪ੍ਰਾਤ ਭਏ ਉਠ ਕੈ ਤਬੈ ਗਇਓ ਸਸੁਰ ਕੇ ਪਾਸਿ ॥੩੬॥

प्रात भए उठ कै तबै गइओ ससुर के पासि ॥३६॥

रात्री वासुदेव कुठेतरी थांबले आणि सकाळी उठून सासरे उगारसैन यांना भेटायला गेले.३६.

ਸਵੈਯਾ ॥

सवैया ॥

स्वय्या

ਸਾਜ ਸਮੇਤ ਦਏ ਗਜ ਆਯੁਤ ਸੁ ਅਉਰ ਦਏ ਤ੍ਰਿਗੁਣੀ ਰਥਨਾਰੇ ॥

साज समेत दए गज आयुत सु अउर दए त्रिगुणी रथनारे ॥

(उग्रसैनाने) उपकरणांसह दहा हजार हत्ती आणि तिप्पट रथ (हुंडा म्हणून) दिला.

ਲਛ ਭਟੰ ਦਸ ਲਛ ਤੁਰੰਗਮ ਊਟ ਅਨੇਕ ਭਰੇ ਜਰ ਭਾਰੇ ॥

लछ भटं दस लछ तुरंगम ऊट अनेक भरे जर भारे ॥

सजलेले हत्ती आणि घोडे आणि त्रिगुणी रथ (लग्नात), एक लाख योद्धे, दहा लाख घोडे आणि अनेक सोन्याने भरलेले उंट दिले गेले.

ਛਤੀਸ ਕੋਟ ਦਏ ਦਲ ਪੈਦਲ ਸੰਗਿ ਕਿਧੋ ਤਿਨ ਕੇ ਰਖਵਾਰੇ ॥

छतीस कोट दए दल पैदल संगि किधो तिन के रखवारे ॥

साठ कोटी पायदळ दिले, जणू त्यांच्या सुरक्षेसाठी त्यांना साथ दिली.

ਕੰਸ ਤਬੈ ਤਿਹ ਰਾਖਨ ਕਉ ਮਨੋ ਆਪ ਭਏ ਰਥ ਕੇ ਹਕਵਾਰੇ ॥੩੭॥

कंस तबै तिह राखन कउ मनो आप भए रथ के हकवारे ॥३७॥

छत्तीस कोटी पायी सैनिक दिले होते, जे सर्वांच्या रक्षणासाठी दिलेले दिसत होते आणि कंस स्वतः देवकी आणि वसुदेवांचा सारथी बनला आणि सर्वांच्या रक्षणासाठी.37.