श्री दसाम ग्रंथ

पान - 184


ਲਯੋ ਉਠਾਇ ਸੂਲ ਕਰਿ ਬਲੈ ॥
लयो उठाइ सूल करि बलै ॥

जेव्हा सतीने स्वतःला जाळून घेतले त्या ठिकाणी शिव पोहोचला तेव्हा त्याने आपला त्रिशूळही अगदी घट्ट पकडला.

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਤਿਨ ਕਰੇ ਪ੍ਰਹਾਰਾ ॥
भाति भाति तिन करे प्रहारा ॥

त्याने अनेक प्रकारे हल्ला केला.

ਸਕਲ ਬਿਧੁੰਸ ਜਗ ਕਰ ਡਾਰਾ ॥੧੭॥
सकल बिधुंस जग कर डारा ॥१७॥

नाना प्रकारच्या प्रहारांनी त्याने संपूर्ण यज्ञाची योग्यता नष्ट केली.१७.

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਤਨ ਭੂਪ ਸੰਘਾਰੇ ॥
भाति भाति तन भूप संघारे ॥

(शिवांनी) राजांचा नाना प्रकारे वध केला.

ਇਕ ਇਕ ਤੇ ਕਰ ਦੁਇ ਦੁਇ ਡਾਰੇ ॥
इक इक ते कर दुइ दुइ डारे ॥

त्याने अनेक राजांचा नाश केला आणि त्यांच्या शरीराचे तुकडे केले.

ਜਾ ਕਹੁ ਪਹੁੰਚਿ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਪ੍ਰਹਾਰਾ ॥
जा कहु पहुंचि त्रिसूल प्रहारा ॥

त्रिशूळ गाठणे आणि प्रहार करणे,

ਤਾ ਕਹੁ ਮਾਰ ਠਉਰ ਹੀ ਡਾਰਾ ॥੧੮॥
ता कहु मार ठउर ही डारा ॥१८॥

ज्याच्या अंगावर त्रिशूळाचा प्रहार झाला तो तिथेच मेला.18.

ਜਗ ਕੁੰਡ ਨਿਰਖਤ ਭਯੋ ਜਬ ਹੀ ॥
जग कुंड निरखत भयो जब ही ॥

जेव्हा शिवाने याग कुंडाकडे पाहिले,

ਜੂਟ ਜਟਾਨ ਉਖਾਰਸ ਤਬ ਹੀ ॥
जूट जटान उखारस तब ही ॥

जेव्हा शिवाने यज्ञकुंडात डोकावून गौरीचे जळलेले शरीर पाहिले तेव्हा त्याने आपले केस उपटायला सुरुवात केली.

ਬੀਰਭਦ੍ਰ ਤਬ ਕੀਆ ਪ੍ਰਕਾਸਾ ॥
बीरभद्र तब कीआ प्रकासा ॥

त्याच क्षणी वीर भद्रा (त्याच्याकडून) प्रकट झाले.

ਉਪਜਤ ਕਰੋ ਨਰੇਸਨ ਨਾਸਾ ॥੧੯॥
उपजत करो नरेसन नासा ॥१९॥

त्यावेळी वीरभंद्र तेथे प्रकट झाला आणि प्रकट झाल्यानंतर तो राजांचा नाश करू लागला.19.

ਕੇਤਕ ਕਰੇ ਖੰਡ ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਬਰ ॥
केतक करे खंड न्रिपति बर ॥

(वीर भादर) अनेक थोर राजांचे तुकडे पाडले

ਕੇਤਕ ਪਠੈ ਦਏ ਜਮ ਕੇ ਘਰਿ ॥
केतक पठै दए जम के घरि ॥

त्याने अनेक राजांचे तुकडे केले आणि अनेकांना यमाच्या निवासस्थानी पाठवले.

ਕੇਤਕ ਗਿਰੇ ਧਰਣਿ ਬਿਕਰਾਰਾ ॥
केतक गिरे धरणि बिकरारा ॥

पराभूत होऊन किती जण पृथ्वीवर पडतील,

ਜਨੁ ਸਰਤਾ ਕੇ ਗਿਰੇ ਕਰਾਰਾ ॥੨੦॥
जनु सरता के गिरे करारा ॥२०॥

ज्याप्रमाणे प्रवाहाच्या पुरामुळे किनारे आणखी क्षीण होतात, त्याचप्रमाणे अनेक भयंकर योद्धे पृथ्वीवर पडू लागले.20.

ਤਬ ਲਉ ਸਿਵਹ ਚੇਤਨਾ ਆਈ ॥
तब लउ सिवह चेतना आई ॥

तोपर्यंत शिवाला (गोरजांचा मृत्यू) आठवला.

ਗਹਿ ਪਿਨਾਕ ਕਹੁ ਪਰੋ ਰਿਸਾਈ ॥
गहि पिनाक कहु परो रिसाई ॥

त्यावेळी शिव पुन्हा शुद्धीवर आला आणि धनुष्य हातात घेऊन शत्रूवर पडला.

ਜਾ ਕੈ ਤਾਣਿ ਬਾਣ ਤਨ ਮਾਰਾ ॥
जा कै ताणि बाण तन मारा ॥

ज्याच्या अंगात बाण मारला होता,

ਪ੍ਰਾਨ ਤਜੇ ਤਿਨ ਪਾਨਿ ਨੁਚਾਰਾ ॥੨੧॥
प्रान तजे तिन पानि नुचारा ॥२१॥

ज्याच्यावर शिवाने धनुष्य ओढून बाण मारला, त्याने तिथेच अखेरचा श्वास घेतला.२१.

ਡਮਾ ਡਮ ਡਉਰੂ ਬਹੁ ਬਾਜੇ ॥
डमा डम डउरू बहु बाजे ॥

ते ढोल वाजवून खूप ढोल वाजवत होते,

ਭੂਤ ਪ੍ਰੇਤ ਦਸਊ ਦਿਸਿ ਗਾਜੈ ॥
भूत प्रेत दसऊ दिसि गाजै ॥

ताबडतोब आवाज येऊ लागला आणि दहाही दिशांना भूत आणि पिशाच्च गर्जना करू लागले.

ਝਿਮ ਝਿਮ ਕਰਤ ਅਸਿਨ ਕੀ ਧਾਰਾ ॥
झिम झिम करत असिन की धारा ॥

तलवारीची धार चकचकीत आणि प्रहार करत होती,

ਨਾਚੇ ਰੁੰਡ ਮੁੰਡ ਬਿਕਰਾਰਾ ॥੨੨॥
नाचे रुंड मुंड बिकरारा ॥२२॥

तलवारी चमकल्या आणि त्यांच्या वारांचा वर्षाव झाला आणि चारही बाजूंनी डोके नसलेल्या सोंड नाचू लागल्या.22.

ਬਜੇ ਢੋਲ ਸਨਾਇ ਨਗਾਰੇ ॥
बजे ढोल सनाइ नगारे ॥

ढोल, डफ, नगारे वाजत होते,

ਜੁਟੈ ਜੰਗ ਕੋ ਜੋਧ ਜੁਝਾਰੇ ॥
जुटै जंग को जोध जुझारे ॥

तुतारी आणि ढोल वाजले आणि त्यांचा आवाज ऐकू येत असे हे योद्धे युद्धात शौर्याने लढले.

ਖਹਿ ਖਹਿ ਮਰੇ ਅਪਰ ਰਿਸ ਬਢੇ ॥
खहि खहि मरे अपर रिस बढे ॥

एक मरत होता तर इतरांना राग येत होता.

ਬਹੁਰਿ ਨ ਦੇਖੀਯਤ ਤਾਜੀਅਨ ਚਢੇ ॥੨੩॥
बहुरि न देखीयत ताजीअन चढे ॥२३॥

ते एकमेकांवर आदळले, प्रचंड रागाने भरले, आणि ते पुन्हा कधीही त्यांच्या घोड्यावर स्वार झालेले दिसले नाहीत.23.

ਜਾ ਪਰ ਮੁਸਟ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਪ੍ਰਹਾਰਾ ॥
जा पर मुसट त्रिसूल प्रहारा ॥

ज्याच्यावर शिवाने त्रिशूळ मारला,

ਤਾਕਹੁ ਠਉਰ ਮਾਰ ਹੀ ਡਾਰਾ ॥
ताकहु ठउर मार ही डारा ॥

शिवाच्या मुठीत धरून ज्याच्यावर त्रिशूळाचा प्रहार झाला, तो तिथेच मारला गेला आणि मग.

ਐਸੋ ਭਯੋ ਬੀਰ ਘਮਸਾਨਾ ॥
ऐसो भयो बीर घमसाना ॥

असे लढवय्यांचे अभिमानाचे युद्ध होते

ਭਕ ਭਕਾਇ ਤਹ ਜਗੇ ਮਸਾਨਾ ॥੨੪॥
भक भकाइ तह जगे मसाना ॥२४॥

वीरभद्राने असा भयंकर लढा दिला, की प्रचंड गोंधळात भूत आणि राक्षस जागे झाले.24.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

डोहरा

ਤੀਰ ਤਬਰ ਬਰਛੀ ਬਿਛੂਅ ਬਰਸੇ ਬਿਸਖ ਅਨੇਕ ॥
तीर तबर बरछी बिछूअ बरसे बिसख अनेक ॥

बाण, खंजीर, भाले आणि इतर प्रकारच्या शस्त्रांचा वर्षाव करण्यात आला,

ਸਬ ਸੂਰਾ ਜੂਝਤ ਭਏ ਸਾਬਤ ਬਚਾ ਨ ਏਕ ॥੨੫॥
सब सूरा जूझत भए साबत बचा न एक ॥२५॥

आणि सर्व योद्धे हुतात्मा झाले आणि कोणीही जिवंत राहिले नाही.25.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਕਟਿ ਕਟਿ ਮਰੇ ਨਰੇਸ ਦੁਖੰਡਾ ॥
कटि कटि मरे नरेस दुखंडा ॥

राजे एकमेकांना कापून दोन-दोन मेले.

ਬਾਇ ਹਨੇ ਗਿਰਿ ਗੇ ਜਨੁ ਝੰਡਾ ॥
बाइ हने गिरि गे जनु झंडा ॥

राजे, तुकडे तुकडे करून, वाऱ्याच्या झोताने पडलेल्या झाडांचे पुंजके पडले होते.

ਸੂਲ ਸੰਭਾਰਿ ਰੁਦ੍ਰ ਜਬ ਪਰਿਯੋ ॥
सूल संभारि रुद्र जब परियो ॥

त्रिशूळ धरून, जेव्हा शिव (वेरीडलला) गेला.

ਚਿਤ੍ਰ ਬਚਿਤ੍ਰ ਅਯੋਧਨ ਕਰਿਯੋ ॥੨੬॥
चित्र बचित्र अयोधन करियो ॥२६॥

जेव्हा रुद्राने त्रिशूळ धारण करून नाश केला, तेव्हा त्या ठिकाणचे दृश्य विलक्षण दिसत होते.26.

ਭਾਜ ਭਾਜ ਤਬ ਚਲੇ ਨਰੇਸਾ ॥
भाज भाज तब चले नरेसा ॥

(यज्ञाला उपस्थित राहण्यासाठी आलेला) राजा पळून गेला

ਜਗ ਬਿਸਾਰ ਸੰਭਾਰਿਯੋ ਦੇਸਾ ॥
जग बिसार संभारियो देसा ॥

मग राजे यज्ञ विसरून आपापल्या देशात पळू लागले.

ਜਬ ਰਣ ਰੁਦ੍ਰ ਰੁਦ੍ਰ ਹੁਐ ਧਾਏ ॥
जब रण रुद्र रुद्र हुऐ धाए ॥

जेव्हा शिवाने भयंकर हल्ला केला.

ਭਾਜਤ ਭੂਪ ਨ ਬਾਚਨ ਪਾਏ ॥੨੭॥
भाजत भूप न बाचन पाए ॥२७॥

जेव्हा रुद्राने त्यांचा क्रोध-अवतार म्हणून पाठलाग केला, तेव्हा धावणाऱ्या राजांपैकी कोणीही टिकू शकला नाही.27.

ਤਬ ਸਬ ਭਰੇ ਤੇਜ ਤਨੁ ਰਾਜਾ ॥
तब सब भरे तेज तनु राजा ॥

तेव्हा सर्व राजे क्रोधाने भरले

ਬਾਜਨ ਲਗੇ ਅਨੰਤਨ ਬਾਜਾ ॥
बाजन लगे अनंतन बाजा ॥

तेव्हा सर्व राजे सावध होऊन अत्यंत सक्रिय झाले आणि सर्व बाजूंनी वाद्ये वाजली.

ਮਚਿਯੋ ਬਹੁਰਿ ਘੋਰਿ ਸੰਗ੍ਰਾਮਾ ॥
मचियो बहुरि घोरि संग्रामा ॥

त्यानंतर घमासान युद्ध सुरू झाले.

ਜਮ ਕੋ ਭਰਾ ਛਿਨਕ ਮਹਿ ਧਾਮਾ ॥੨੮॥
जम को भरा छिनक महि धामा ॥२८॥

मग युद्ध अधिक तीव्र झाले आणि यमाचे घर मृतांनी भरू लागले.28.

ਭੂਪਤ ਫਿਰੇ ਜੁਧ ਕੇ ਕਾਰਨ ॥
भूपत फिरे जुध के कारन ॥

(घरी पळून) राजे पुन्हा लढायला वळले.