श्री दसाम ग्रंथ

पान - 616


ਜੋ ਹੁਤੀ ਜਗ ਅਰੁ ਬੇਦ ਰੀਤਿ ॥
जो हुती जग अरु बेद रीति ॥

जे यज्ञ आणि वेदांचे विधी होते,

ਸੋ ਕਰੀ ਸਰਬ ਨ੍ਰਿਪ ਲਾਇ ਪ੍ਰੀਤਿ ॥
सो करी सरब न्रिप लाइ प्रीति ॥

त्यांनी सर्व वैदिक परंपरा भक्तिभावाने पार पाडल्या

ਭੂਆ ਦਾਨ ਦਾਨ ਰਤਨਾਦਿ ਆਦਿ ॥
भूआ दान दान रतनादि आदि ॥

जमीन दान करून रत्ने इ

ਤਿਨ ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਲਿਨੇ ਸੁਵਾਦ ॥੧੬॥
तिन भाति भाति लिने सुवाद ॥१६॥

त्यांनी जमिनी, दागिने इत्यादींबाबत विविध प्रकारचे धर्मादायही दिले.

ਕਰਿ ਦੇਸ ਦੇਸ ਇਮਿ ਨੀਤਿ ਰਾਜ ॥
करि देस देस इमि नीति राज ॥

(अशा प्रकारे) देशोदेशी आपले राजकारण प्रस्थापित केले

ਬਹੁ ਭਾਤਿ ਦਾਨ ਦੇ ਸਰਬ ਸਾਜ ॥
बहु भाति दान दे सरब साज ॥

त्यांनी सर्व देशांमध्ये आपली धोरणे जाहीर केली आणि विविध प्रकारच्या भेटवस्तू दिल्या

ਹਸਤਾਦਿ ਦਤ ਬਾਜਾਦਿ ਮੇਧ ॥
हसतादि दत बाजादि मेध ॥

(त्या राजाने) हत्ती वगैरे दान केले

ਤੇ ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਕਿਨੇ ਨ੍ਰਿਪੇਧ ॥੧੭॥
ते भाति भाति किने न्रिपेध ॥१७॥

त्यांनी हत्ती वगैरे दान केले. आणि विविध प्रकारचे अश्वमेध यज्ञ (अश्व यज्ञ) केले. १७.

ਬਹੁ ਸਾਜ ਬਾਜ ਦਿਨੇ ਦਿਜਾਨ ॥
बहु साज बाज दिने दिजान ॥

(त्याने) ब्राह्मणांना अनेक वाद्ये असलेले घोडे दिले

ਦਸ ਚਾਰੁ ਚਾਰੁ ਬਿਦਿਆ ਸੁਜਾਨ ॥
दस चारु चारु बिदिआ सुजान ॥

अठरा शास्त्रांचे ज्ञान असलेल्या, सहा शास्त्रांचे पठण करणाऱ्या ब्राह्मणांना त्यांनी अनेक सजवलेले घोडे दान केले.

ਖਟ ਚਾਰ ਸਾਸਤ੍ਰ ਸਿੰਮ੍ਰਿਤ ਰਟੰਤ ॥
खट चार सासत्र सिंम्रित रटंत ॥

(ज्याने) चार वेद, सहा शास्त्रे आणि स्मृतींचे पठण केले.

ਕੋਕਾਦਿ ਭੇਦ ਬੀਨਾ ਬਜੰਤ ॥੧੮॥
कोकादि भेद बीना बजंत ॥१८॥

आणि जे विविध प्रकारची वाद्ये वाजवण्यात निपुण होते.18.

ਘਨਸਾਰ ਘੋਰਿ ਘਸੀਅਤ ਗੁਲਾਬ ॥
घनसार घोरि घसीअत गुलाब ॥

कापूर (काफूर) गुलाब (अर्क) मध्ये विरघळवून चोळण्यात आले

ਮ੍ਰਿਗ ਮਦਿਤ ਡਾਰਿ ਚੂਵਤ ਸਰਾਬ ॥
म्रिग मदित डारि चूवत सराब ॥

त्यावेळी चंदन आणि गुलाबाची फुले घासून कस्तुरीची दारू तयार केली जात असे

ਕਸਮੀਰ ਘਾਸ ਘੋਰਤ ਸੁਬਾਸ ॥
कसमीर घास घोरत सुबास ॥

केशर ('काश्मीर घास') सुगंधासाठी जमीन होती.

ਉਘਟਤ ਸੁਗੰਧ ਮਹਕੰਤ ਅਵਾਸ ॥੧੯॥
उघटत सुगंध महकंत अवास ॥१९॥

त्या राजाच्या कारकिर्दीत सर्व लोकांच्या निवासस्थानांना काश्मिरी गवताचा सुगंध आला.19.

ਸੰਗੀਤ ਪਾਧਰੀ ਛੰਦ ॥
संगीत पाधरी छंद ॥

संगीत पदरी श्लोक

ਤਾਗੜਦੰ ਤਾਲ ਬਾਜਤ ਮੁਚੰਗ ॥
तागड़दं ताल बाजत मुचंग ॥

चाळणी, मुचंग, बीया,

ਬੀਨਾ ਸੁ ਬੈਣ ਬੰਸੀ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ॥
बीना सु बैण बंसी म्रिदंग ॥

अय्यर, ढोलकी आदींचे सूर ऐकू येत होते

ਡਫ ਤਾਲ ਤੁਰੀ ਸਹਿਨਾਇ ਰਾਗ ॥
डफ ताल तुरी सहिनाइ राग ॥

डफ, कणीस, तुरी, शहनाई वाजवून हा राग तयार झाला

ਬਾਜੰਤ ਜਾਨ ਉਪਨਤ ਸੁਹਾਗ ॥੨੦॥
बाजंत जान उपनत सुहाग ॥२०॥

टॅबोर्स, क्लेरियन्स, क्लॅरिओनेट्स इ.चे आनंददायी आवाज. देखील ऐकले होते.2o.

ਕਹੂੰ ਤਾਲ ਤੂਰ ਬੀਨਾ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ॥
कहूं ताल तूर बीना म्रिदंग ॥

काही साखळी, तूर, बीआ, मृदंग,

ਡਫ ਝਾਝ ਢੋਲ ਜਲਤਰ ਉਪੰਗ ॥
डफ झाझ ढोल जलतर उपंग ॥

कुठे ढोल-ताशाचे सूर तर कुठे ताबोर, पायल, ढोलकी, संगीताचा चष्मा इत्यादींचा आवाज. ऐकले होते

ਜਹ ਜਹ ਬਿਲੋਕ ਤਹ ਤਹ ਸੁਬਾਸ ॥
जह जह बिलोक तह तह सुबास ॥

जिकडे पाहावे तिकडे सुगंध दरवळतो.

ਉਠਤ ਸੁਗੰਧ ਮਹਕੰਤ ਅਵਾਸ ॥੨੧॥
उठत सुगंध महकंत अवास ॥२१॥

सर्वत्र सुगंध दरवळत होता आणि या वाढत्या वासाने सर्व निवासस्थान सुगंधित वाटत होते.

ਹਰਿ ਬੋਲ ਮਨਾ ਛੰਦ ॥
हरि बोल मना छंद ॥

हरिबोलमन श्लोक

ਮਨੁ ਰਾਜ ਕਰ੍ਯੋ ॥
मनु राज कर्यो ॥

(जसे की) राजा मनूने राज्य केले

ਦੁਖ ਦੇਸ ਹਰ੍ਯੋ ॥
दुख देस हर्यो ॥

आणि देशाचे दु:ख हरण केले.

ਬਹੁ ਸਾਜ ਸਜੇ ॥
बहु साज सजे ॥

(देशात) अनेक वस्तू सजल्या होत्या

ਸੁਨਿ ਦੇਵ ਲਜੇ ॥੨੨॥
सुनि देव लजे ॥२२॥

मनूने राज्य केले तेव्हा त्याने लोकांचे दुःख दूर केले आणि तो इतका चांगला होता की त्याची स्वीकृती ऐकून देवांनाही लाज वाटली.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕੇ ਮਨੁ ਰਾਜਾ ਕੋ ਰਾਜ ਸਮਾਪਤੰ ॥੧॥੫॥
इति स्री बचित्र नाटके मनु राजा को राज समापतं ॥१॥५॥

बचितर नाटकातील मनु राजाच्या कारभाराचे वर्णन संपते.

ਅਥ ਪ੍ਰਿਥੁ ਰਾਜਾ ਕੋ ਰਾਜ ਕਥਨੰ ॥
अथ प्रिथु राजा को राज कथनं ॥

आता पृथु राजाच्या राजवटीचे वर्णन सुरू होते.

ਤੋਟਕ ਛੰਦ ॥
तोटक छंद ॥

तोटक श्लोक

ਕਹੰ ਲਾਗ ਗਨੋ ਨ੍ਰਿਪ ਜੌਨ ਭਏ ॥
कहं लाग गनो न्रिप जौन भए ॥

जेवढे राजे होते, ते किती दूरवर मोजायचे?

ਪ੍ਰਭੁ ਜੋਤਹਿ ਜੋਤਿ ਮਿਲਾਇ ਲਏ ॥
प्रभु जोतहि जोति मिलाइ लए ॥

किती राजे होते आणि त्यापैकी किती परमेश्वराने आपल्या प्रकाशात विलीन केले होते? त्यांचे वर्णन किती प्रमाणात करावे.

ਪੁਨਿ ਸ੍ਰੀ ਪ੍ਰਿਥਰਾਜ ਪ੍ਰਿਥੀਸ ਭਯੋ ॥
पुनि स्री प्रिथराज प्रिथीस भयो ॥

मग पृथ्वी हा पृथ्वीचा राजा झाला.

ਜਿਨਿ ਬਿਪਨ ਦਾਨ ਦੁਰੰਤ ਦਯੋ ॥੨੩॥
जिनि बिपन दान दुरंत दयो ॥२३॥

त्यानंतर पृथ्वीचा स्वामी पृथू होता, ज्याने ब्राह्मणांना प्रचंड भेटवस्तू दान केल्या.२३.

ਦਲੁ ਲੈ ਦਿਨ ਏਕ ਸਿਕਾਰ ਚੜੇ ॥
दलु लै दिन एक सिकार चड़े ॥

(राजा) एके दिवशी सैन्यासह शिकारीला गेला

ਬਨਿ ਨਿਰਜਨ ਮੋ ਲਖਿ ਬਾਘ ਬੜੇ ॥
बनि निरजन मो लखि बाघ बड़े ॥

एके दिवशी, एका निर्जन जंगलात, मोठ्या सिंहांना पाहून तो त्यांच्यावर हल्ला करण्यासाठी त्याच्या सैन्यासह शिकार करायला गेला.

ਤਹ ਨਾਰਿ ਸੁਕੁੰਤਲ ਤੇਜ ਧਰੇ ॥
तह नारि सुकुंतल तेज धरे ॥

तेथे शकुंतला नावाच्या स्त्रीने तेज (सौंदर्य) धारण केले होते.

ਸਸਿ ਸੂਰਜ ਕੀ ਲਖਿ ਕ੍ਰਾਤਿ ਹਰੇ ॥੨੪॥
ससि सूरज की लखि क्राति हरे ॥२४॥

तेथे शकुंतला नावाची एक स्त्री, जिच्या प्रकाशाने सूर्याची चमकही मंदावली होती.24.

ਹਰਿ ਬੋਲ ਮਨਾ ਛੰਦ ॥
हरि बोल मना छंद ॥

हरिबोलमन श्लोक

ਤਹ ਜਾਤ ਭਏ ॥
तह जात भए ॥

(राजा) तेथे गेला.

ਮ੍ਰਿਗ ਘਾਤ ਕਏ ॥
म्रिग घात कए ॥

हरणाची शिकार केली.

ਇਕ ਦੇਖਿ ਕੁਟੀ ॥
इक देखि कुटी ॥

(तिथे) एक लहान मुलगी दिसली,

ਜਨੁ ਜੋਗ ਜੁਟੀ ॥੨੫॥
जनु जोग जुटी ॥२५॥

एका हरीणाचा वध केल्यावर आणि एक निर्जन झोपडी पाहून राजा तेथे पोहोचला.25.

ਤਹ ਜਾਤ ਭਯੋ ॥
तह जात भयो ॥

(राजा) त्या (झोपडीत) गेला.

ਸੰਗ ਕੋ ਨ ਲਯੋ ॥
संग को न लयो ॥

कुणालाही सोबत घेऊ नका.