श्री दसाम ग्रंथ

पान - 1374


ਸੈਦ ਹੁਸੈਨ ਕੋਪ ਕਰਿ ਗਰਜੋ ॥
सैद हुसैन कोप करि गरजो ॥

सय्यद हुसेन रागाने गर्जना केला

ਜਾਫਰ ਸੈਦ ਰਹਾ ਨਹਿ ਬਰਜੋ ॥
जाफर सैद रहा नहि बरजो ॥

आणि जाफर सय्यदही थांबू शकला नाही.

ਲੋਹ ਪ੍ਰਜੰਤ ਬਾਨ ਤਨਿ ਮਾਰੇ ॥
लोह प्रजंत बान तनि मारे ॥

बाण त्यांच्या शरीरात लोखंडी (कवच) मारतात

ਭਏ ਲੀਨ ਨਹਿ ਬਹੁਰਿ ਨਿਹਾਰੇ ॥੨੧੫॥
भए लीन नहि बहुरि निहारे ॥२१५॥

जे गायब झाले (त्यांच्या शरीरात) ते पुन्हा दिसले नाहीत. 215.

ਬਹੁਰੋ ਅਮਿਤ ਕੋਪ ਕਹ ਕਰਿ ਕੈ ॥
बहुरो अमित कोप कह करि कै ॥

मग प्रचंड रागाने,

ਛਾਡੇ ਬਿਸਿਖ ਧਨੁਖ ਕੌ ਧਰਿ ਕੈ ॥
छाडे बिसिख धनुख कौ धरि कै ॥

धनुष्यावर आरूढ होऊन बाण सोडले.

ਛੂਟਤ ਭਏ ਸਲਭ ਕੀ ਜਿਮਿ ਸਰ ॥
छूटत भए सलभ की जिमि सर ॥

ते बाण पतंगासारखे उडून गेले

ਲੀਨ ਭਏ ਨਹਿ ਲਖੇ ਦ੍ਰਿਗਨ ਕਰਿ ॥੨੧੬॥
लीन भए नहि लखे द्रिगन करि ॥२१६॥

आणि मग डोळ्यांनी बघता येणार नाही असा आनंद. 216.

ਇਹ ਬਿਧਿ ਮਾਰਿ ਸੈਯਦੀ ਸੈਨਾ ॥
इह बिधि मारि सैयदी सैना ॥

अशा प्रकारे सय्यदचे सैन्य मारले गेले

ਸੇਖ ਫੌਜ ਭਾਜੀ ਬਿਨੁ ਚੈਨਾ ॥
सेख फौज भाजी बिनु चैना ॥

आणि शेखांचे सैन्य घाबरून पळून गेले.

ਮਹਾ ਕਾਲ ਜਬ ਭਜੇ ਨਿਹਾਰੇ ॥
महा काल जब भजे निहारे ॥

जेव्हा महाकालने त्यांना पळताना पाहिले.

ਬਿਸਿਖ ਕੋਪ ਨਹਿ ਤਾਹਿ ਪ੍ਰਹਾਰੇ ॥੨੧੭॥
बिसिख कोप नहि ताहि प्रहारे ॥२१७॥

(मग) रागाच्या भरात त्यांच्यावर बाण सोडू नका. 217.

ਬਹੁਰੌ ਭਿਰੇ ਸੇਖ ਭਰਿ ਲਾਜਾ ॥
बहुरौ भिरे सेख भरि लाजा ॥

लॉजने मारल्यानंतर शेख सैनिक पुन्हा भांडू लागला

ਲੈ ਲੈ ਸਸਤ੍ਰ ਅਸਤ੍ਰ ਸਭ ਸਾਜਾ ॥
लै लै ससत्र असत्र सभ साजा ॥

आणि अस्त्रांना चिलखत इत्यादिंबद्दल उत्साह आला.

ਜਿਮਿ ਮ੍ਰਿਗ ਬਧ ਮ੍ਰਿਗਪਤਿ ਕੌ ਤਕਹੀ ॥
जिमि म्रिग बध म्रिगपति कौ तकही ॥

सिंहाला हरण मारताना पाहिल्यासारखे

ਝਖਿ ਝਖਿ ਗਿਰਤ ਮਾਰਿ ਨਹਿ ਸਕਹੀ ॥੨੧੮॥
झखि झखि गिरत मारि नहि सकही ॥२१८॥

तो पाहताना पडतो आणि मारू शकत नाही. 218.

ਸੇਖ ਫਰੀਦ ਹਨਾ ਤਤਕਾਲਾ ॥
सेख फरीद हना ततकाला ॥

शेख फरीद लगेच मारला गेला

ਸੇਖ ਉਜੈਨ ਹਨਾ ਬਿਕਰਾਲਾ ॥
सेख उजैन हना बिकराला ॥

आणि भयंकर शेख उज्जैनचाही खात्मा केला.

ਸੇਖ ਅਮਾਨੁਲਹ ਪੁਨਿ ਮਾਰਿਯੋ ॥
सेख अमानुलह पुनि मारियो ॥

त्यानंतर शेख अमानुल्लाला ठार केले

ਸੇਖ ਵਲੀ ਕੋ ਸੈਨ ਸੰਘਾਰਿਯੋ ॥੨੧੯॥
सेख वली को सैन संघारियो ॥२१९॥

आणि शेख वालीच्या सैन्याचा नाश केला. 219.

ਤਿਲ ਤਿਲ ਪਾਇ ਸੁਭਟ ਕਹੂੰ ਕਰੇ ॥
तिल तिल पाइ सुभट कहूं करे ॥

कुठेतरी वीरांना गोळ्या घालून ठार मारण्यात आले

ਚਰਮ ਬਰਮ ਰਨ ਮੋ ਕਹੂੰ ਝਰੇ ॥
चरम बरम रन मो कहूं झरे ॥

आणि कुठेतरी ढाल ('मोहक') आणि चिलखत ('ब्रम') युद्धभूमीवर विखुरलेले.

ਭਖਿ ਭਖਿ ਉਠੈ ਸੁਭਟ ਕਹੂੰ ਕ੍ਰੁਧਾ ॥
भखि भखि उठै सुभट कहूं क्रुधा ॥

असे प्रचंड युद्ध झाले

ਦਾਰੁਣ ਮਚਿਯੋ ਐਸ ਤਹ ਜੁਧਾ ॥੨੨੦॥
दारुण मचियो ऐस तह जुधा ॥२२०॥

की बहाद्दर रागाने उठवले जायचे. 220.

ਕਹੂੰ ਕਬੰਧ ਫਿਰਤ ਸਿਰ ਬਿਨਾ ॥
कहूं कबंध फिरत सिर बिना ॥

कुठेतरी डोक्याशिवाय धड दिसत होते

ਕਹੂੰ ਸੁਭਟ ਗਹਿ ਦਾਤਨ ਤ੍ਰਿਨਾ ॥
कहूं सुभट गहि दातन त्रिना ॥

आणि कुठेतरी योद्धे दात घास घेत होते.

ਰਛ ਰਛ ਕਹਿ ਤਾਹਿ ਪੁਕਾਰੈ ॥
रछ रछ कहि ताहि पुकारै ॥

(म्हणजे-ein विश्वास ठेवत होते). त्यांनी 'वाचवा, वाचवा' अशी घोषणाबाजी केली.

ਮਹਾ ਕਾਲ ਜਿਨਿ ਹਮੈ ਸੰਘਾਰੈ ॥੨੨੧॥
महा काल जिनि हमै संघारै ॥२२१॥

ते महाकालला सांगत होते की आम्हाला मारू नका. 221.

ਕਹੂੰ ਆਨਿ ਡਾਕਿਨਿ ਡਹਕਾਰੈ ॥
कहूं आनि डाकिनि डहकारै ॥

कुठेतरी पोस्टमन येऊन 'दाह दह' म्हणत होते.

ਕਹੂੰ ਮਸਾਨ ਕਿਲਕਟੀ ਮਾਰੈ ॥
कहूं मसान किलकटी मारै ॥

आणि कुठेतरी 'मसान' (भूते) ओरडत होते.

ਭੂਤ ਪਿਸਾਚ ਨਚੇ ਬੈਤਾਲਾ ॥
भूत पिसाच नचे बैताला ॥

कुठेतरी भुते, पिशाच, बाटले नाचत होते

ਬਰਤ ਫਿਰਤ ਬੀਰਨ ਕਹ ਬਾਲਾ ॥੨੨੨॥
बरत फिरत बीरन कह बाला ॥२२२॥

आणि योद्ध्यांवर संकटांचा वर्षाव होत होता. 222.

ਏਕੈ ਅਛ ਏਕ ਹੀ ਬਾਹਾ ॥
एकै अछ एक ही बाहा ॥

(योद्धाचा) एक डोळा होता आणि एकाला फक्त एक हात होता.

ਏਕ ਚਰਨ ਅਰੁ ਅਰਧ ਸਨਾਹਾ ॥
एक चरन अरु अरध सनाहा ॥

एकाला एक पाय आणि अर्धे चिलखत होते.

ਇਹ ਬਿਧਿ ਸੁਭਟ ਬਿਕਟ ਹਨਿ ਡਾਰੇ ॥
इह बिधि सुभट बिकट हनि डारे ॥

अशाप्रकारे भयंकर योद्ध्यांनी मारले,

ਪਵਨ ਬਲੀ ਜਨੁ ਰੂਖ ਉਖਾਰੇ ॥੨੨੩॥
पवन बली जनु रूख उखारे ॥२२३॥

जणू जोरदार वाऱ्याने पंख उखडून टाकले. 223.

ਜਿਹ ਅਰਿ ਕਾਲ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਬਹੀ ਸਿਰ ॥
जिह अरि काल क्रिपान बही सिर ॥

शत्रूच्या डोक्यावर आपत्तीची किरपाण वाजली,

ਤਿਨ ਕੇ ਰਹੀ ਨ ਜੀਵ ਕਰਾ ਫਿਰਿ ॥
तिन के रही न जीव करा फिरि ॥

त्यांच्यामध्ये जीवन-शक्ती ('जिवकारा' जीवन-कला) उरली नाही.

ਜਾ ਕਹ ਕਾਲ ਖੜਗ ਛ੍ਵੈ ਗਯਾ ॥
जा कह काल खड़ग छ्वै गया ॥

ज्याला काळाच्या तलवारीचा स्पर्श झाला,

ਅਰਧੈ ਅਰਧ ਛਿਨਿਕ ਮਹਿ ਭਯਾ ॥੨੨੪॥
अरधै अरध छिनिक महि भया ॥२२४॥

तो अर्धा अर्धा झाला. 224.

ਬਹੀ ਜਾਹਿ ਸਿਰ ਸਰਕਿ ਸਰੋਹੀ ॥
बही जाहि सिर सरकि सरोही ॥

ज्याच्या डोक्यावर 'प्रदक्षिणा' तलवार मारली

ਤਾ ਕਾ ਰਹਾ ਸੀਸੁ ਹ੍ਵੈ ਦੋਹੀ ॥
ता का रहा सीसु ह्वै दोही ॥

त्यामुळे त्याचे डोके दोन तुकडे झाले.

ਜਾ ਕੌ ਬਾਨ ਕਾਲ ਕਾ ਲਾਗਾ ॥
जा कौ बान काल का लागा ॥

हाकेच्या बाणाने कोणाला मारले,

ਤਾ ਕੇ ਪ੍ਰਾਨ ਬਾਨ ਲੈ ਭਾਗਾ ॥੨੨੫॥
ता के प्रान बान लै भागा ॥२२५॥

बाणाने जीव घेतला आणि पळून गेला. 225.

ਮਾਰੂ ਬਜਤ ਦੋਊ ਦਿਸਿ ਐਸੋ ॥
मारू बजत दोऊ दिसि ऐसो ॥

दोन्ही बाजूंनी मृत्यूच्या घंटा वाजत होत्या

ਜਾਨੁਕ ਪ੍ਰਲੈ ਕਾਲ ਕੇ ਐਸੇ ॥
जानुक प्रलै काल के ऐसे ॥

ते पुरात खेळणाऱ्यांसारखे होऊ दे.

ਗੋਮੁਖ ਝਾਝਰ ਤੂਰ ਅਪਾਰਾ ॥
गोमुख झाझर तूर अपारा ॥

गोमुख, झांज, कर्णे,

ਢੋਲ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਮੁਚੰਗ ਹਜਾਰਾ ॥੨੨੬॥
ढोल म्रिदंग मुचंग हजारा ॥२२६॥

ढोल, मृदंग, मुचंग इत्यादी हजारोंच्या संख्येने (ध्वनी) होते. 226.

ਘੋਰ ਆਯੁਧਨ ਇਹ ਬਿਧਿ ਭਯੋ ॥
घोर आयुधन इह बिधि भयो ॥

असे भयंकर युद्ध झाले,

ਜਿਹ ਕੋ ਪਾਰ ਨ ਕਿਨਹੂੰ ਲਯੋ ॥
जिह को पार न किनहूं लयो ॥

ज्याला कोणीही संपवू शकले नाही.

ਜੇਤਿਕ ਅਸੁਰ ਮਲੇਛੁਪਜਾਏ ॥
जेतिक असुर मलेछुपजाए ॥

जेवढे मलेक (मुघल) राक्षसांनी निर्माण केले,

ਮਹਾ ਕਾਲ ਛਿਨ ਬੀਚ ਖਪਾਏ ॥੨੨੭॥
महा काल छिन बीच खपाए ॥२२७॥

महान युगाने त्यांचा नाश केला. 227.

ਬਹੁਰਿ ਅਸੁਰ ਕ੍ਰੁਧਤ ਅਤਿ ਭਯੋ ॥
बहुरि असुर क्रुधत अति भयो ॥

दैत्य पुन्हा खूप संतापले.

ਅਮਿਤ ਅਸੁਰ ਉਪਰਾਜਿ ਸੁ ਲਯੋ ॥
अमित असुर उपराजि सु लयो ॥

त्यांनी आणखी अनंत राक्षस निर्माण केले.

ਧੂਲੀ ਕਰਨ ਬਿਦਿਤ ਕੇਸੀ ਭਨ ॥
धूली करन बिदित केसी भन ॥

(त्यापैकी) धुली करण, के.सी.,

ਘੋਰ ਦਾੜ ਅਰੁ ਸ੍ਰੋਨਤ ਲੋਚਨ ॥੨੨੮॥
घोर दाड़ अरु स्रोनत लोचन ॥२२८॥

घोर धर आणि श्रोत लोचन यांचा समावेश असल्याचे सांगण्यात आले. 228.

ਗਰਧਬ ਕੇਤੁ ਮਹਿਖ ਧੁਜ ਨਾਮਾ ॥
गरधब केतु महिख धुज नामा ॥

गर्भ केतू, गोड सुगंध,

ਅਰੁਨ ਨੇਤ੍ਰ ਉਪਜਾ ਸੰਗ੍ਰਾਮਾ ॥
अरुन नेत्र उपजा संग्रामा ॥

आणि युद्धात एक राक्षस (अरुण नेत्रा नावाचा) जन्माला आला.

ਅਸਿਧੁਜ ਨਿਰਖਿ ਅਸੁਰ ਉਪਜੇ ਰਨ ॥
असिधुज निरखि असुर उपजे रन ॥

तें पाहून रणांत जन्म

ਮਾਰਤ ਭਯੋ ਦਾਨਵਨ ਕੇ ਗਨ ॥੨੨੯॥
मारत भयो दानवन के गन ॥२२९॥

महाकाल ('असिधुजा') ने राक्षसांचा नाश केला. 229.

ਅਸਿਧੁਜ ਕੋਪ ਅਧਿਕ ਕਹ ਕਰਾ ॥
असिधुज कोप अधिक कह करा ॥

असिधुजाला खूप राग आला

ਸੈਨ ਦਾਨਵਨ ਕੋ ਰਨ ਹਰਾ ॥
सैन दानवन को रन हरा ॥

आणि युद्धात राक्षसांच्या सैन्याचा पराभव केला (म्हणजे मारला).

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਤਨ ਸਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਹਾਰੇ ॥
भाति भाति तन ससत्र प्रहारे ॥

एकमेकांचे चिलखत मारून

ਤਿਲ ਤਿਲ ਪਾਇ ਸੁਭਟ ਕਟਿ ਡਾਰੇ ॥੨੩੦॥
तिल तिल पाइ सुभट कटि डारे ॥२३०॥

त्याने त्या योद्ध्यांचे तुकडे केले. 230.

ਇਹ ਬਿਧਿ ਹਨੀ ਸੈਨ ਅਸਿਧੁਜ ਜਬ ॥
इह बिधि हनी सैन असिधुज जब ॥

जेव्हा असिधुजने अशा प्रकारे (राक्षस) सैन्याचा वध केला

ਕਾਪਤ ਭਯੋ ਅਸੁਰ ਜਿਯ ਮੋ ਤਬ ॥
कापत भयो असुर जिय मो तब ॥

मग दैत्य मनात थरथरू लागले.

ਅਮਿਤ ਅਸੁਰ ਰਨ ਔਰ ਪ੍ਰਕਾਸੇ ॥
अमित असुर रन और प्रकासे ॥

रणमध्ये अगणित दैत्य प्रकटले.

ਤਿਨ ਕੋ ਕਹਤ ਨਾਮ ਬਿਨੁ ਸਾਸੇ ॥੨੩੧॥
तिन को कहत नाम बिनु सासे ॥२३१॥

(आता मी) त्यांची नावे बेदमपणे सांगतो (म्हणजे सतत म्हणा). 231.

ਗੀਧ ਧੁਜਾ ਕਾਕ ਧੁਜ ਰਾਛਸ ॥
गीध धुजा काक धुज राछस ॥

गिधाड गर्जते, कोंबडा ओरडतो

ਉਲੂ ਕੇਤੁ ਬੀਯੋ ਬਡ ਰਾਛਸ ॥
उलू केतु बीयो बड राछस ॥

आणि रणमधील उलू केतू नावाचा दुसरा मोठा राक्षस

ਅਸਿਧੁਜ ਕੇ ਰਨ ਸਮੁਹਿ ਸਿਧਾਏ ॥
असिधुज के रन समुहि सिधाए ॥

असिधुज समोर उभा

ਮਾਰਿ ਮਾਰਿ ਚਹੂੰ ਓਰ ਉਘਾਏ ॥੨੩੨॥
मारि मारि चहूं ओर उघाए ॥२३२॥

आणि चारही बाजूंनी 'मार, मार' म्हणू लागले. 232.