श्री दसाम ग्रंथ

पान - 648


ਕੇਈ ਸੁਨਤ ਪਾਠ ਪਰਮੰ ਪੁਨੀਤ ॥
केई सुनत पाठ परमं पुनीत ॥

बरेच लोक सर्वात पवित्र ग्रंथ ऐकतात

ਨਹੀ ਮੁਰਤ ਕਲਪ ਬਹੁਤ ਜਾਤ ਬੀਤ ॥੧੫੮॥
नही मुरत कलप बहुत जात बीत ॥१५८॥

अनेकजण बसून पवित्र धर्मग्रंथांचे पठण ऐकत असतात आणि अनेकजण अनेक कल्प होऊनही मागे वळून पाहत नाहीत.१५८.

ਕੇਈ ਬੈਠ ਕਰਤ ਜਲਿ ਕੋ ਅਹਾਰ ॥
केई बैठ करत जलि को अहार ॥

अनेकजण बसून पाणी खातात.

ਕੇਈ ਭ੍ਰਮਤ ਦੇਸ ਦੇਸਨ ਪਹਾਰ ॥
केई भ्रमत देस देसन पहार ॥

अनेकजण बसून पाणी पीत आहेत आणि अनेक जण डोंगरावर आणि दूरवरच्या देशांत फिरत आहेत

ਕੇਈ ਜਪਤ ਮਧ ਕੰਦਰੀ ਦੀਹ ॥
केई जपत मध कंदरी दीह ॥

मोठमोठ्या गुहांत (गुहांत बसून) अनेकजण नामजप करतात.

ਕੇਈ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਸਰਤਾ ਮਝੀਹ ॥੧੫੯॥
केई ब्रहमचरज सरता मझीह ॥१५९॥

अनेक गुहेत बसून भगवंताचे नामस्मरण करीत आहेत आणि अनेक ब्रह्मचारी प्रवाहात वाहत आहेत.159.

ਕੇਈ ਰਹਤ ਬੈਠਿ ਮਧ ਨੀਰ ਜਾਇ ॥
केई रहत बैठि मध नीर जाइ ॥

अनेकजण पाण्यात बसतात.

ਕੇਈ ਅਗਨ ਜਾਰਿ ਤਾਪਤ ਬਨਾਇ ॥
केई अगन जारि तापत बनाइ ॥

अनेकजण पाण्यात बसले आहेत तर अनेकजण आग पेटवून स्वतःला गरम करत आहेत

ਕੇਈ ਰਹਤ ਸਿਧਿ ਮੁਖ ਮੋਨ ਠਾਨ ॥
केई रहत सिधि मुख मोन ठान ॥

अनेक प्रामाणिक लोक तोंडावर मौन धारण करतात.

ਅਨਿ ਆਸ ਚਿਤ ਇਕ ਆਸ ਮਾਨ ॥੧੬੦॥
अनि आस चित इक आस मान ॥१६०॥

अनेक निपुण लोक मौन पाळून परमेश्वराचे स्मरण करत आहेत आणि अनेक जण आपल्या मनात आकाशात एकाग्रतेने लीन आहेत.160.

ਅਨਡੋਲ ਗਾਤ ਅਬਿਕਾਰ ਅੰਗ ॥
अनडोल गात अबिकार अंग ॥

(अनेकांचे) शरीर डगमगत नाही, अंग दुखत नाही.

ਮਹਿਮਾ ਮਹਾਨ ਆਭਾ ਅਭੰਗ ॥
महिमा महान आभा अभंग ॥

(त्यांचा) महिमा मोठा आहे आणि आभा हे अभंग (अविनाशी) आहे.

ਅਨਭੈ ਸਰੂਪ ਅਨਭਵ ਪ੍ਰਕਾਸ ॥
अनभै सरूप अनभव प्रकास ॥

(ते) रूपाने निर्भय आणि अनुभवाने ज्ञानी आहेत.

ਅਬਯਕਤ ਤੇਜ ਨਿਸ ਦਿਨ ਉਦਾਸ ॥੧੬੧॥
अबयकत तेज निस दिन उदास ॥१६१॥

अनेकजण त्या स्थिर आणि दुर्गुण कमी परमेश्वराच्या ध्यानात लीन आहेत, जो परम आणि स्तुतीयोग्य आहे, ज्याचा महिमा अद्वितीय आहे, जो अनुभूती-अवतार आणि प्रकाश-अवतार आहे, ज्याचे वैभव अव्यक्त आहे आणि जो अनासक्त आहे.161.

ਇਹ ਭਾਤਿ ਜੋਗਿ ਕੀਨੇ ਅਪਾਰ ॥
इह भाति जोगि कीने अपार ॥

अशा प्रकारे (अनेकांनी) अतुलनीय गुणांची कामगिरी केली आहे.

ਗੁਰ ਬਾਝ ਯੌ ਨ ਹੋਵੈ ਉਧਾਰ ॥
गुर बाझ यौ न होवै उधार ॥

अशाप्रकारे त्यांनी विविध मार्गांनी योगाभ्यास केला, परंतु गुरूशिवाय मोक्ष मिळत नाही

ਤਬ ਪਰੇ ਦਤ ਕੇ ਚਰਨਿ ਆਨਿ ॥
तब परे दत के चरनि आनि ॥

मग (ते) आले आणि दत्ताच्या पाया पडले

ਕਹਿ ਦੇਹਿ ਜੋਗ ਕੇ ਗੁਰ ਬਿਧਾਨ ॥੧੬੨॥
कहि देहि जोग के गुर बिधान ॥१६२॥

मग ते सर्व दत्ताच्या पाया पडले आणि त्यांना योगाच्या पद्धतीची शिकवण देण्याची विनंती केली.162.

ਜਲ ਮਧਿ ਜੌਨ ਮੁੰਡੇ ਅਪਾਰ ॥
जल मधि जौन मुंडे अपार ॥

जे अपार (शिष्य) पाण्यात स्नान करीत होते,

ਬਨ ਨਾਮ ਤਉਨ ਹ੍ਵੈਗੇ ਕੁਮਾਰ ॥
बन नाम तउन ह्वैगे कुमार ॥

ज्यांच्यावर पाण्यामध्ये तान सोहळा झाला, ते सर्व राजपुत्र (मुलं) तुझ्या आश्रयाला आहेत.

ਗਿਰਿ ਮਧਿ ਸਿਖ ਕਿਨੇ ਅਨੇਕ ॥
गिरि मधि सिख किने अनेक ॥

(जे) अनेक शिखांनी डोंगरात केले,

ਗਿਰਿ ਭੇਸ ਸਹਤਿ ਸਮਝੋ ਬਿਬੇਕ ॥੧੬੩॥
गिरि भेस सहति समझो बिबेक ॥१६३॥

ज्यांना पर्वतावर शिष्य म्हणून दीक्षा मिळाली, त्यांना मुलगी या नावाने ओळखले जायचे.163.

ਭਾਰਥ ਭਣੰਤ ਜੇ ਭੇ ਦੁਰੰਤ ॥
भारथ भणंत जे भे दुरंत ॥

अनंत (शिष्य) झालेल्या भरताचे वर्णन करणे.

ਭਾਰਥੀ ਨਾਮ ਤਾ ਕੇ ਭਣੰਤ ॥
भारथी नाम ता के भणंत ॥

त्यांचे नाव 'भारती' असे आहे.

ਪੁਰਿ ਜਾਸ ਸਿਖ ਕੀਨੇ ਅਪਾਰ ॥
पुरि जास सिख कीने अपार ॥

(जे) महान शिष्यांनी शहरांमध्ये केले,

ਪੁਰੀ ਨਾਮ ਤਉਨ ਜਾਨ ਬਿਚਾਰ ॥੧੬੪॥
पुरी नाम तउन जान बिचार ॥१६४॥

त्यांनी शहरांमध्ये फिरून बारात, पराठ, पुरी इत्यादींना संन्यासी बनवले.164.

ਪਰਬਤ ਬਿਖੈ ਸਜੇ ਸਿਖ ਕੀਨ ॥
परबत बिखै सजे सिख कीन ॥

जे शिष्य डोंगरात सजले होते,

ਪਰਬਤਿ ਸੁ ਨਾਮ ਲੈ ਤਾਹਿ ਦੀਨ ॥
परबति सु नाम लै ताहि दीन ॥

त्यांना 'पार्बती' असे नाव देण्यात आले.

ਇਹ ਭਾਤਿ ਉਚਰਿ ਕਰਿ ਪੰਚ ਨਾਮ ॥
इह भाति उचरि करि पंच नाम ॥

अशा प्रकारे पाच नावे उच्चारली गेली.

ਤਬ ਦਤ ਦੇਵ ਕਿੰਨੇ ਬਿਸ੍ਰਾਮ ॥੧੬੫॥
तब दत देव किंने बिस्राम ॥१६५॥

पर्वतावर ज्यांना शिष्य बनवले गेले, त्यांना 'पर्वत' असे नाव देण्यात आले आणि अशा प्रकारे पाच नावे उच्चारून दत्तांनी विश्रांती घेतली.165.

ਸਾਗਰ ਮੰਝਾਰ ਜੇ ਸਿਖ ਕੀਨ ॥
सागर मंझार जे सिख कीन ॥

ज्यांनी महासागरात शिष्य केले,

ਸਾਗਰਿ ਸੁ ਨਾਮ ਤਿਨ ਕੇ ਪ੍ਰਬੀਨ ॥
सागरि सु नाम तिन के प्रबीन ॥

ज्यांना समुद्रात शिष्य म्हणून दीक्षा मिळाली, त्यांना 'सागर' असे नाव देण्यात आले आणि

ਸਾਰਸੁਤਿ ਤੀਰ ਜੇ ਕੀਨ ਚੇਲ ॥
सारसुति तीर जे कीन चेल ॥

ज्यांनी सरस्वतीच्या तीराचा पाठलाग केला होता,

ਸਾਰਸੁਤੀ ਨਾਮ ਤਿਨ ਨਾਮ ਮੇਲ ॥੧੬੬॥
सारसुती नाम तिन नाम मेल ॥१६६॥

सरस्वती नदीच्या काठी ज्यांना शिष्य बनवले गेले, त्यांना 'सरस्वती' असे नाव देण्यात आले.166.

ਤੀਰਥਨ ਬੀਚ ਜੇ ਸਿਖ ਕੀਨ ॥
तीरथन बीच जे सिख कीन ॥

ज्यांनी देवळात सेवा केली,

ਤੀਰਥਿ ਸੁ ਨਾਮ ਤਿਨ ਕੋ ਪ੍ਰਬੀਨ ॥
तीरथि सु नाम तिन को प्रबीन ॥

ज्यांना बनवले गेले त्यांना तीर्थस्थानांवर शिष्य केले गेले, त्या कुशल शिष्यांना तीरथ असे नाव देण्यात आले.

ਜਿਨ ਚਰਨ ਦਤ ਕੇ ਗਹੇ ਆਨਿ ॥
जिन चरन दत के गहे आनि ॥

ज्यांनी येऊन दत्ताचे पाय धरले होते.

ਤੇ ਭਏ ਸਰਬ ਬਿਦਿਆ ਨਿਧਾਨ ॥੧੬੭॥
ते भए सरब बिदिआ निधान ॥१६७॥

ज्यांनी येऊन दत्ताचे पाय धरले, ते सर्व विद्येचे भांडार झाले.167.

ਇਮਿ ਕਰਤ ਸਿਖ ਜਹ ਤਹ ਬਿਹਾਰਿ ॥
इमि करत सिख जह तह बिहारि ॥

ज्यांनी जिथे मुक्काम केला तिथे शिष्य केले

ਆਸ੍ਰਮਨ ਬੀਚ ਜੋ ਜੋ ਨਿਹਾਰਿ ॥
आस्रमन बीच जो जो निहारि ॥

अशा रीतीने, शिष्य जिथे जिथे राहत होते आणि कोठेही शिष्याने काहीही केले होते.

ਤਹ ਤਹੀ ਸਿਖ ਜੋ ਕੀਨ ਜਾਇ ॥
तह तही सिख जो कीन जाइ ॥

आणि तेथे जाऊन त्यांना नोकर केले.

ਆਸ੍ਰਮਿ ਸੁ ਨਾਮ ਕੋ ਤਿਨ ਸੁਹਾਇ ॥੧੬੮॥
आस्रमि सु नाम को तिन सुहाइ ॥१६८॥

त्यांच्या नावाने तेथे आश्रमस्थापना करण्यात आली.

ਆਰੰਨ ਬੀਚ ਜੇਅ ਭੇ ਦਤ ॥
आरंन बीच जेअ भे दत ॥

बान ('अर्न') मध्ये जे दत्ताचे अनुयायी होते

ਸੰਨ੍ਯਾਸ ਰਾਜ ਅਤਿ ਬਿਮਲ ਮਤਿ ॥
संन्यास राज अति बिमल मति ॥

आणि संन्यास शिरोमणी आणि अत्यंत शुद्ध बुद्धीचा (दत्त).

ਤਹ ਤਹ ਸੁ ਕੀਨ ਜੇ ਸਿਖ ਜਾਇ ॥
तह तह सु कीन जे सिख जाइ ॥

तेथे जाऊन जे शिष्य केले,

ਅਰਿੰਨਿ ਨਾਮ ਤਿਨ ਕੋ ਰਖਾਇ ॥੧੬੯॥
अरिंनि नाम तिन को रखाइ ॥१६९॥

त्या निर्भय पुरुष दत्ताने अरण्यकांमध्ये अनेक शिष्य केले, त्यांना 'अरनायक' असे नाव पडले.१६९.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਗ੍ਰੰਥੇ ਦਤ ਮਹਾਤਮੇ ਅਨਭਉ ਪ੍ਰਕਾਸੇ ਦਸ ਨਾਮ ਧ੍ਰਯਾਯ ਸੰਪੂਰਣ ॥
इति स्री बचित्र नाटक ग्रंथे दत महातमे अनभउ प्रकासे दस नाम ध्रयाय संपूरण ॥

बचित्तर नाटकातील "द ऋषी दत्तच्या अनुभूती-अवतार शिष्यांची दहा नावे" या शीर्षकाच्या प्रकरणाचा शेवट.

ਪਾਧੜੀ ਛੰਦ ॥
पाधड़ी छंद ॥

(आता दुसरा गुरु म्हणून मन बनवण्याचे वर्णन सुरू होते) पाधारी श्लोक

ਆਜਾਨ ਬਾਹੁ ਅਤਿਸੈ ਪ੍ਰਭਾਵ ॥
आजान बाहु अतिसै प्रभाव ॥

गुडघा-लांबी बाही आणि खूप प्रभावी

ਅਬਿਯਕਤ ਤੇਜ ਸੰਨ੍ਯਾਸ ਰਾਵ ॥
अबियकत तेज संन्यास राव ॥

त्या संन्यासी राजाचा महिमा अवर्णनीय होता आणि त्याच्या लांब हातांचा प्रभाव प्रचंड होता.

ਜਹ ਜਹ ਬਿਹਾਰ ਮੁਨਿ ਕਰਤ ਦਤ ॥
जह जह बिहार मुनि करत दत ॥

तो जिथे बसला होता,

ਅਨਭਉ ਪ੍ਰਕਾਸ ਅਰੁ ਬਿਮਲ ਮਤ ॥੧੭੦॥
अनभउ प्रकास अरु बिमल मत ॥१७०॥

दत्त ऋषी जिथे जिथे गेले तिथेही तेज चमकले आणि शुद्ध बुद्धी विस्तारली.१७०.

ਜੇ ਹੁਤੇ ਦੇਸ ਦੇਸਨ ਨ੍ਰਿਪਾਲ ॥
जे हुते देस देसन न्रिपाल ॥

जे देशांचे राजे होते,

ਤਜਿ ਗਰਬ ਪਾਨ ਲਾਗੇ ਸੁ ਢਾਲ ॥
तजि गरब पान लागे सु ढाल ॥

दूरदूरचे राजे आपला अभिमान सोडून त्याच्या पाया पडले

ਤਜਿ ਦੀਨ ਅਉਰ ਝੂਠੇ ਉਪਾਇ ॥
तजि दीन अउर झूठे उपाइ ॥

(त्यांनी) इतर कचरा उपायांचा त्याग केला

ਦ੍ਰਿੜ ਗਹਿਓ ਏਕ ਸੰਨ੍ਯਾਸ ਰਾਇ ॥੧੭੧॥
द्रिड़ गहिओ एक संन्यास राइ ॥१७१॥

त्यांनी सर्व खोट्या उपायांचा त्याग केला आणि दृढनिश्चयाने योगींचा राजा दत्त याला आपला आधार बनवले.१७१.

ਤਜਿ ਸਰਬ ਆਸ ਇਕ ਆਸ ਚਿਤ ॥
तजि सरब आस इक आस चित ॥

इतर सर्व आशा सोडून चित मध्ये एक आशा ( गृहीत धरली होती ).

ਅਬਿਕਾਰ ਚਿਤ ਪਰਮੰ ਪਵਿਤ ॥
अबिकार चित परमं पवित ॥

इतर सर्व इच्छांचा त्याग करून, परमेश्वराला भेटण्याची एकच इच्छा त्यांच्या हृदयात राहिली आणि

ਜਹ ਕਰਤ ਦੇਸ ਦੇਸਨ ਬਿਹਾਰ ॥
जह करत देस देसन बिहार ॥

जिथे जिथे (दत्त) भूमीत फिरले,

ਉਠਿ ਚਲਤ ਸਰਬ ਰਾਜਾ ਅਪਾਰ ॥੧੭੨॥
उठि चलत सरब राजा अपार ॥१७२॥

त्या सर्वांचे मन परम शुद्ध होते आणि कोणत्याही दुर्गुणाशिवाय दत्त ज्या देशात गेले, त्या ठिकाणचा राजा त्यांच्या पाया पडला.१७२.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

डोहरा

ਗਵਨ ਕਰਤ ਜਿਹਾਂ ਜਿਹਾਂ ਦਿਸਾ ਮੁਨਿ ਮਨ ਦਤ ਅਪਾਰ ॥
गवन करत जिहां जिहां दिसा मुनि मन दत अपार ॥

मोठे मन असलेले मुनी दत्त जिकडे तिकडे भटकत असत.

ਸੰਗਿ ਚਲਤ ਉਠਿ ਸਬ ਪ੍ਰਜਾ ਤਜ ਘਰ ਬਾਰ ਪਹਾਰ ॥੧੭੩॥
संगि चलत उठि सब प्रजा तज घर बार पहार ॥१७३॥

दत्त ज्या दिशेला गेले, त्या ठिकाणचे प्रजा घर सोडून त्यांच्या सोबत गेले.१७३.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਜਿਹ ਜਿਹ ਦੇਸ ਮੁਨੀਸਰ ਗਏ ॥
जिह जिह देस मुनीसर गए ॥

महान ऋषी (दत्त) ज्या देशात गेले,

ਊਚ ਨੀਚ ਸਬ ਹੀ ਸੰਗਿ ਭਏ ॥
ऊच नीच सब ही संगि भए ॥

महान ऋषी दत्त कोणत्याही देशात गेले, सर्व ज्येष्ठ आणि अल्पवयीन लोक त्यांच्या सोबत होते.

ਏਕ ਜੋਗ ਅਰੁ ਰੂਪ ਅਪਾਰਾ ॥
एक जोग अरु रूप अपारा ॥

एक योगिक आणि दुसरे अमाप रूप,

ਕਉਨ ਨ ਮੋਹੈ ਕਹੋ ਬਿਚਾਰਾ ॥੧੭੪॥
कउन न मोहै कहो बिचारा ॥१७४॥

जेथे तो योगी होता, तो परम सुंदरही होता, मग मोहविना कोण असेल.174.

ਜਹ ਤਹ ਚਲਾ ਜੋਗੁ ਸੰਨ੍ਯਾਸਾ ॥
जह तह चला जोगु संन्यासा ॥

संन्यास योग कुठे गेला?

ਰਾਜ ਪਾਟ ਤਜ ਭਏ ਉਦਾਸਾ ॥
राज पाट तज भए उदासा ॥

त्यांच्या योगाचा आणि संन्यासाचा प्रभाव जिथे पोहोचला तिथे लोक आपले सर्व सामान सोडून अलिप्त झाले.

ਐਸੀ ਭੂਮਿ ਨ ਦੇਖੀਅਤ ਕੋਈ ॥
ऐसी भूमि न देखीअत कोई ॥

अशी जमीन दिसली नाही,

ਜਹਾ ਸੰਨ੍ਯਾਸ ਜੋਗ ਨਹੀ ਹੋਈ ॥੧੭੫॥
जहा संन्यास जोग नही होई ॥१७५॥

अशी कोणतीही जागा दिसत नव्हती, जिथे योग आणि संन्यास यांचा प्रभाव नव्हता.175.