श्री दसाम ग्रंथ

पान - 1238


ਸਾਹੁ ਤਵਨ ਕੀ ਬਾਤ ਨ ਮਾਨੀ ॥
साहु तवन की बात न मानी ॥

शाह यांनी त्या महिलेचे ऐकले नाही.

ਅਧਿਕ ਮੰਗਲਾ ਭਈ ਖਿਸਾਨੀ ॥
अधिक मंगला भई खिसानी ॥

(त्यावर) मंगला खूप चिडली.

ਅਧਿਕ ਕੋਪ ਕਰਿ ਹੇਤੁ ਬਿਸਾਰਾ ॥
अधिक कोप करि हेतु बिसारा ॥

(तो) खूप रागावला आणि प्रेम विसरला

ਅਰਧਾ ਅਰਧ ਚੀਰ ਤਿਹ ਡਾਰਾ ॥੮॥
अरधा अरध चीर तिह डारा ॥८॥

आणि त्याचे अर्धे तुकडे केले. 8.

ਲੂਟਿ ਲਯੋ ਤਾ ਕੋ ਸਭ ਹੀ ਧਨ ॥
लूटि लयो ता को सभ ही धन ॥

त्याची सर्व संपत्ती लुटली (आणि ते म्हणाले)

ਘੋਰ ਅਪ੍ਰਾਧ ਕਿਯੋ ਪਾਪੀ ਇਨ ॥
घोर अप्राध कियो पापी इन ॥

या पाप्याने फार मोठे पाप केले आहे.

ਯਾ ਕਹ ਚੀਰਿ ਮਤ ਗਜ ਡਾਰਾ ॥
या कह चीरि मत गज डारा ॥

(मग म्हणू लागला) ते मद्यधुंद हत्तीने फाडले आहे.

ਕਿਨਹੂੰ ਪੁਰਖ ਨ ਕਰੀ ਨਿਵਾਰਾ ॥੯॥
किनहूं पुरख न करी निवारा ॥९॥

कोणीही हत्ती ('करी') काढला नाही.9.

ਵਾਰਸ ਭਈ ਆਪੁ ਤਾ ਕੀ ਤਿਯ ॥
वारस भई आपु ता की तिय ॥

(ती) स्त्री स्वतः त्याची वारस बनली.

ਮਾਤ੍ਰਾ ਲਈ ਮਾਰਿ ਤਾ ਕੋ ਜਿਯ ॥
मात्रा लई मारि ता को जिय ॥

त्याचा वध करून सर्व संपत्ती ('मात्र') घेतली.

ਭੇਦ ਅਭੇਦ ਨ ਕਿਨੂੰ ਬਿਚਾਰਾ ॥
भेद अभेद न किनूं बिचारा ॥

फरक कोणीच मानला नाही.

ਭੋਗ ਨ ਕਿਯਾ ਤਿਸੈ ਕੌ ਮਾਰਾ ॥੧੦॥
भोग न किया तिसै कौ मारा ॥१०॥

(तो शहा) लाड करायला राजी झाला नाही, (म्हणून) त्याला मारले. 10.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दुहेरी:

ਇਹ ਛਲ ਮਾਰਾ ਤਾਹਿ ਕੌ ਜੌ ਨ ਰਮਾ ਤਿਹ ਸੰਗ ॥
इह छल मारा ताहि कौ जौ न रमा तिह संग ॥

या युक्तीने त्याला मारले, जो त्याला आवडत नव्हता.

ਸੁ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਪੂਰਨ ਭਯੋ ਤਬ ਹੀ ਕਥਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ॥੧੧॥
सु कबि स्याम पूरन भयो तब ही कथा प्रसंग ॥११॥

कवी सयामच्या मते, तेव्हाच कथेचा संदर्भ पूर्ण झाला. 11.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਦੋਇ ਸੌ ਛ੍ਰਯਾਨਵੋ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੨੯੬॥੫੬੪੯॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे दोइ सौ छ्रयानवो चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥२९६॥५६४९॥अफजूं॥

श्री चरित्रोपाख्यानच्या त्रिचरित्रातील मंत्री भूप संबदाचे २९६ वे चरित्र येथे समाप्त होते, सर्व शुभ आहे. २९६.५६४९. चालते

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चोवीस:

ਬਿਜੈ ਸੂਰ ਖਤ੍ਰੀ ਇਕ ਰਹੈ ॥
बिजै सूर खत्री इक रहै ॥

खत्री (छत्री) नावाचे एक मोठे डुक्कर राहत होते.

ਸਿਧ ਪਾਲ ਤਾ ਕਹ ਜਗ ਕਹੈ ॥
सिध पाल ता कह जग कहै ॥

सर्व जग त्यांना सिद्ध पाल म्हणत.

ਸਮਸਦੀਨ ਦਿਲੀਸ ਦਿਵਾਨਾ ॥
समसदीन दिलीस दिवाना ॥

(तो) दिल्लीचा राजा शम्सदीन याचा दिवाण होता

ਜਾਨਤ ਸਕਲ ਰਾਵ ਅਰੁ ਰਾਨਾ ॥੧॥
जानत सकल राव अरु राना ॥१॥

ज्याला सर्व राजे-राण्या ओळखत होते. १.

ਲਛਿਮਨ ਸੈਨ ਧਾਮ ਸੁਤ ਸੁਭ ਮਤਿ ॥
लछिमन सैन धाम सुत सुभ मति ॥

(त्यांच्या) घरात लच्छिमान सेन नावाचा शुभ चरित्राचा मुलगा होता

ਬਜ੍ਰ ਸੈਨ ਦੂਸਰੋ ਬਿਕਟ ਮਤਿ ॥
बज्र सैन दूसरो बिकट मति ॥

आणि बज्रसेन नावाचा आणखी एक वाईट मनाचा (मुलगा) होता.

ਸਕੁਚ ਮਤੀ ਦੁਹਿਤਾ ਇਕ ਤਾ ਕੇ ॥
सकुच मती दुहिता इक ता के ॥

त्याला स्कूच मती नावाची मुलगी होती.

ਨਰੀ ਨਾਗਨੀ ਸਮ ਨਹਿ ਜਾ ਕੇ ॥੨॥
नरी नागनी सम नहि जा के ॥२॥

ज्यांच्या सारखी स्त्री किंवा स्त्री नव्हती. 2.

ਸਮਸਦੀਨ ਦਿਲੀਸ ਜੁਵਾਨਾ ॥
समसदीन दिलीस जुवाना ॥

दिल्लीचा राजा शम्सदीन तरुण होता.

ਮਾਨਤ ਆਨਿ ਦੇਸ ਜਿਹ ਨਾਨਾ ॥
मानत आनि देस जिह नाना ॥

अनेक देशांनी त्याच्यावर विश्वास ठेवला.

ਏਕ ਦਿਵਸ ਵਹੁ ਗਯੋ ਸਿਕਾਰਾ ॥
एक दिवस वहु गयो सिकारा ॥

एके दिवशी तो त्या दिशेने शिकारीसाठी गेला

ਜਾ ਦਿਸ ਹੁਤੀ ਕੇਹਰੀ ਬਾਰਾ ॥੩॥
जा दिस हुती केहरी बारा ॥३॥

जिथे सिंहांचा बार (जंगल) होता. (तिथे त्याला एक सिंहीण दिसली) ३.

ਤਹੀ ਦਿਲੀਸ ਆਪੁ ਚਲਿ ਗਯੋ ॥
तही दिलीस आपु चलि गयो ॥

तेथे राजा स्वतः शिकारीसाठी गेला

ਜਹਾ ਸਿੰਘਨੀ ਚਿਤਵਤ ਭਯੋ ॥
जहा सिंघनी चितवत भयो ॥

जिथे (त्याने) सिंहिणीला पाहिले.

ਸਿਧ ਪਾਲ ਲੀਏ ਅਪਨੇ ਸੰਗਾ ॥
सिध पाल लीए अपने संगा ॥

त्यांनी सिद्ध पाल यांना सोबत घेतले

ਔਰ ਲੀਏ ਅਨਗਨ ਚਤੁਰੰਗਾ ॥੪॥
और लीए अनगन चतुरंगा ॥४॥

आणि चार प्रकारचे इतर असंख्य सैनिकही घेतले. 4.

ਤਾ ਪਰ ਕਰੀ ਝੁਕਾਵਤ ਭਯੋ ॥
ता पर करी झुकावत भयो ॥

(त्याने आपल्या) हत्तीला ('कारी') त्याच्याकडे (सिंहिणीकडे) आग्रह केला.

ਕੇਹਰਿ ਸਮੈ ਜਨਮ ਤਬ ਲਯੋ ॥
केहरि समै जनम तब लयो ॥

त्यावेळी (सिंहिणीच्या गर्भातून) सिंहाचा जन्म झाला.

ਅਰਧ ਰਹਾਤਨ ਮਾਤ ਕੁਖੂਤਰ ॥
अरध रहातन मात कुखूतर ॥

(तो अजूनही) त्याच्या आईच्या उदरात अर्धा होता

ਅਰਧਹ ਨਾਕਰ ਗਜ ਮਸਤਕ ਪਰ ॥੫॥
अरधह नाकर गज मसतक पर ॥५॥

की हत्तीच्या डोक्यात नखे (दिली). ५.

ਤਹ ਇਕ ਭਾਟ ਕੌਤਕ ਅਸ ਲਹਾ ॥
तह इक भाट कौतक अस लहा ॥

तेथे एका भटाने हा कौतक पाहिला

ਹਜਰਤਿ ਸੁਨਤ ਦੋਹਰਾ ਕਹਾ ॥
हजरति सुनत दोहरा कहा ॥

आणि राजाला सांगण्यासाठी एक दोहे उच्चारले.

ਸੁ ਮੈ ਕਹਤ ਹੋ ਸੁਨਹੁ ਪ੍ਯਾਰੇ ॥
सु मै कहत हो सुनहु प्यारे ॥

अरे प्रिये! मी म्हणतो

ਜੋ ਤਿਨ ਸਾਹ ਨ ਚਿਤ ਤੇ ਟਾਰੇ ॥੬॥
जो तिन साह न चित ते टारे ॥६॥

जे तो राजा मनातून कधीच विसरला नाही. 6.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दुहेरी:

ਸਿੰਘ ਸਾਪੁਰਸ ਪਦਮਿਨੀ ਇਨ ਕਾ ਇਹੈ ਸੁਭਾਉ ॥
सिंघ सापुरस पदमिनी इन का इहै सुभाउ ॥

शेर, सच्चा पुरुष ('सपुरस') आणि पद्मिनी यांचा हा स्वभाव आहे.

ਜ੍ਯੋਂ ਜ੍ਯੋਂ ਦੁਖ ਗਾੜੋ ਪਰੈ ਤ੍ਯੋਂ ਤ੍ਯੋਂ ਆਗੇ ਪਾਉ ॥੭॥
ज्यों ज्यों दुख गाड़ो परै त्यों त्यों आगे पाउ ॥७॥

(त्यांच्यावर) जेवढे दुःख त्यांना होते तेवढीच त्यांची पावले पुढे सरकतात. ७.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चोवीस:

ਭਾਟ ਜਬੈ ਇਹ ਭਾਤਿ ਉਚਾਰਾ ॥
भाट जबै इह भाति उचारा ॥

असा उच्चार भटांनी केला तेव्हा

ਹਜਰਤਿ ਬਚਨ ਸ੍ਰਵਨ ਇਹ ਧਾਰਾ ॥
हजरति बचन स्रवन इह धारा ॥

आणि (तेव्हा) हजरतने हा शब्द ऐकला.

ਜਬ ਅਪਨੇ ਮਹਲਨ ਮਹਿ ਆਯੋ ॥
जब अपने महलन महि आयो ॥

जेव्हा तो त्याच्या राजवाड्यांत आला

ਸਿਧ ਪਾਲ ਕਹ ਬੋਲ ਪਠਾਯੋ ॥੮॥
सिध पाल कह बोल पठायो ॥८॥

त्यामुळे सिद्ध पाल यांना बोलावण्यात आले. 8.

ਤਾ ਸੋ ਇਹ ਬਿਧਿ ਨਾਥ ਬਖਾਨਾ ॥
ता सो इह बिधि नाथ बखाना ॥

राजा त्याला असे म्हणाला,

ਤੈ ਹੈਂ ਮੋਰ ਵਜੀਰ ਸ੍ਯਾਨਾ ॥
तै हैं मोर वजीर स्याना ॥

तुम्ही माझे शहाणे मंत्री आहात.

ਅਬ ਕਛੁ ਅਸ ਤੁਮ ਕਰਹੁ ਉਪਾਈ ॥
अब कछु अस तुम करहु उपाई ॥

आता तुम्ही असे काहीतरी करा,

ਜਾ ਤੇ ਮਿਲੈ ਪਦੁਮਿਨਿ ਆਈ ॥੯॥
जा ते मिलै पदुमिनि आई ॥९॥

त्यामुळे मला पद्मिनी (स्त्री) 9 मिळाली.

ਸਿਧ ਪਾਲ ਇਹ ਭਾਤਿ ਉਚਾਰਾ ॥
सिध पाल इह भाति उचारा ॥

असे सिद्ध पाल म्हणाले,

ਸੁਨ ਹਜਰਤਿ ਜੂ ਬਚਨ ਹਮਾਰਾ ॥
सुन हजरति जू बचन हमारा ॥

हे राजा! माझे ऐक.

ਸਭ ਅਪਨੀ ਤੁਮ ਸੈਨ ਬੁਲਾਵੋ ॥
सभ अपनी तुम सैन बुलावो ॥

तू तुझी सगळी फौज बोलाव

ਮੋਹਿ ਸਿੰਗਲਾਦੀਪ ਪਠਾਵੋ ॥੧੦॥
मोहि सिंगलादीप पठावो ॥१०॥

आणि मला सिंगलदीप पाठवा.10.

ਜੌ ਤੁਮਰੀ ਆਗ੍ਯਾ ਕਹ ਪਾਊ ॥
जौ तुमरी आग्या कह पाऊ ॥

आपण परवानगी दिली तर,

ਅਮਿਤ ਸੈਨ ਲੈ ਤਹਾ ਸਿਧਾਊ ॥
अमित सैन लै तहा सिधाऊ ॥

त्यामुळे मी मोठ्या सैन्यासह तेथे जाईन.

ਖੜਗ ਸਿੰਗਲਾਦੀਪ ਮਚੈਹੋ ॥
खड़ग सिंगलादीप मचैहो ॥

सिंगलदीपमध्ये तलवार चालवणे (म्हणजे युद्ध करणे).

ਜ੍ਯੋਂ ਤ੍ਯੋਂ ਕੈ ਪਦੁਮਿਨਿ ਲੈ ਐਹੋ ॥੧੧॥
ज्यों त्यों कै पदुमिनि लै ऐहो ॥११॥

आणि पद्मिनी कशी आणायची. 11.

ਯੌ ਕਹਿ ਗਯੋ ਧਾਮ ਜਬ ਰਾਜਾ ॥
यौ कहि गयो धाम जब राजा ॥

असे सांगून राजा घरी गेला

ਬਾਜਤ ਭਾਤ ਅਨੇਕਨ ਬਾਜਾ ॥
बाजत भात अनेकन बाजा ॥

मग नाना प्रकारची घंटा वाजू लागली.

ਬੈਰੀ ਹੁਤੋ ਤਹਾ ਇਕ ਤਾ ਕੋ ॥
बैरी हुतो तहा इक ता को ॥

त्याचा (सिद्ध पाल) तेथे शत्रू होता.

ਭੇਦ ਕਹਾ ਹਜਰਤਿ ਪੈ ਵਾ ਕੋ ॥੧੨॥
भेद कहा हजरति पै वा को ॥१२॥

त्याने राजाला त्याचे (सिद्ध पाल) रहस्य सांगितले. 12.

ਏਕ ਧਾਮ ਦੁਹਿਤਾ ਹੈ ਯਾ ਕੇ ॥
एक धाम दुहिता है या के ॥

त्याला (सिद्ध पाल) एक मुलगी आहे.

ਪਰੀ ਪਦਮਿਨਿ ਤੁਲਿ ਨ ਤਾ ਕੇ ॥
परी पदमिनि तुलि न ता के ॥

परी आणि पद्मिनी त्याच्या बरोबरीच्या नाहीत.

ਪਠੈ ਮਨੁਛ ਤਿਹ ਹੇਰਿ ਮੰਗਾਵਹੁ ॥
पठै मनुछ तिह हेरि मंगावहु ॥

एखाद्या व्यक्तीला पाठवा आणि त्याला आमंत्रित करा आणि पहा.

ਤਿਹ ਪਾਛੇ ਪਦੁਮਿਨਿ ਖੁਜਾਵਹੁ ॥੧੩॥
तिह पाछे पदुमिनि खुजावहु ॥१३॥

त्यानंतर पद्मिनीचा शोध घ्या (सिंगलदीपमधून).13.

ਹਜਰਤਿ ਸੁਨਤ ਜਬੈ ਸੇ ਭਯੋ ॥
हजरति सुनत जबै से भयो ॥

हे ऐकल्यावर हजरत,

ਤਤਛਿਨ ਦੂਤੀ ਤਹਾ ਪਠਯੋ ॥
ततछिन दूती तहा पठयो ॥

(मग) तत्काळ तेथे दूत पाठविला.

ਚਤੁਰਿ ਚਿਤੇਰੀ ਰੂਪ ਉਜਿਯਾਰੀ ॥
चतुरि चितेरी रूप उजियारी ॥

(ती) हुशार, विनोदी (चित्रकार) आणि दिसायला तेजस्वी,