श्री दसाम ग्रंथ

पान - 403


ਮਨੋ ਇੰਦ੍ਰ ਕੇ ਬਜ੍ਰ ਲਗੇ ਟੁਟ ਕੈ ਧਰਨੀ ਗਿਰ ਸ੍ਰਿੰਗ ਸੁਮੇਰ ਪਰੇ ॥੧੦੫੧॥
मनो इंद्र के बज्र लगे टुट कै धरनी गिर स्रिंग सुमेर परे ॥१०५१॥

त्याने आपल्या बाणांनी हत्ती आणि घोडे पाडले आणि ते इंद्राच्या वज्राने खाली पडले.1051.

ਸ੍ਰੀ ਜਦੁਬੀਰ ਸਰਾਸਨ ਤੇ ਬਹੁ ਤੀਰ ਛੁਟੇ ਛੁਟ ਕੈ ਭਟ ਘਾਏ ॥
स्री जदुबीर सरासन ते बहु तीर छुटे छुट कै भट घाए ॥

श्रीकृष्णाच्या धनुष्यातून अनेक बाण सुटतात आणि ते योद्ध्यांना खाली पाडतात.

ਪੈਦਲ ਮਾਰਿ ਰਥੀ ਬਿਰਥੀ ਕਰਿ ਸਤ੍ਰ ਘਨੇ ਜਮਲੋਕਿ ਪਠਾਏ ॥
पैदल मारि रथी बिरथी करि सत्र घने जमलोकि पठाए ॥

कृष्णाच्या धनुष्यातून अनेक बाण सोडले गेले आणि त्यांच्याद्वारे अनेक योद्धे मारले गेले, पायी चालणारे पुरुष मारले गेले, सारथी त्यांच्या रथापासून वंचित झाले आणि अनेक शत्रू यमाच्या निवासस्थानी रवाना झाले.

ਭਾਜਿ ਅਨੇਕ ਗਏ ਰਨ ਤੇ ਜੋਊ ਲਾਜ ਭਰੇ ਹਰਿ ਪੈ ਪੁਨਿ ਆਏ ॥
भाजि अनेक गए रन ते जोऊ लाज भरे हरि पै पुनि आए ॥

बरेच लोक रणांगणातून पळून गेले आहेत आणि जे सभ्य आहेत ते कृष्णाकडे (लढायला) परतले आहेत.

ਤੇ ਬ੍ਰਿਜਨਾਥ ਕੇ ਹਾਥ ਲਗੇ ਗ੍ਰਿਹ ਕਉ ਫਿਰਿ ਜੀਵਤ ਜਾਨ ਨ ਪਾਏ ॥੧੦੫੨॥
ते ब्रिजनाथ के हाथ लगे ग्रिह कउ फिरि जीवत जान न पाए ॥१०५२॥

अनेक योद्धे पळून गेले आणि ज्यांना धावताना लाज वाटली त्यांनी पुन्हा कृष्णाशी युद्ध केले, परंतु कृष्णाच्या हातून मृत्यूपासून कोणीही वाचू शकले नाही.1052.

ਕੋਪ ਭਰੇ ਰਨ ਮੈ ਭਟ ਯੌ ਚਹੂੰ ਓਰਨ ਤੇ ਲਲਕਾਰ ਪਰੇ ॥
कोप भरे रन मै भट यौ चहूं ओरन ते ललकार परे ॥

रणांगणात योद्धे संतप्त होत आहेत आणि चारही बाजूंनी आरडाओरडा ऐकू येत आहे

ਕਰਿ ਚਉਪ ਭਿਰੇ ਅਪਨੇ ਮਨ ਮੈ ਨੰਦ ਨੰਦਨ ਤੇ ਨ ਰਤੀ ਕੁ ਡਰੇ ॥
करि चउप भिरे अपने मन मै नंद नंदन ते न रती कु डरे ॥

शत्रूच्या सैन्याचे लढवय्ये मोठ्या उत्साहाने लढत आहेत आणि त्यांना कृष्णाची थोडीही भीती वाटत नाही.

ਤਬ ਹੀ ਬ੍ਰਿਜਨਾਥ ਸਰਾਸਨ ਲੈ ਛਿਨ ਮੈ ਉਨ ਕੇ ਅਭਿਮਾਨ ਹਰੇ ॥
तब ही ब्रिजनाथ सरासन लै छिन मै उन के अभिमान हरे ॥

तेव्हाच श्रीकृष्णाने धनुष्यबाण घेतले आणि त्यांचा अभिमान एका झटक्यात दूर केला.

ਜੋਊ ਆਵਤ ਭੇ ਧਨ ਬਾਨ ਧਰੇ ਹਰਿ ਜੂ ਸਿਗਰੇ ਬਿਨੁ ਪ੍ਰਾਣ ਕਰੇ ॥੧੦੫੩॥
जोऊ आवत भे धन बान धरे हरि जू सिगरे बिनु प्राण करे ॥१०५३॥

धनुष्य आणि बाण हातात घेऊन कृष्ण त्यांचा अभिमान क्षणार्धात तोडत आहे आणि जो कोणी त्याचा सामना करतो, कृष्ण त्याचा वध करून त्याला निर्जीव बनवतो.1053.

ਕਬਿਤੁ ॥
कबितु ॥

कबिट

ਸ੍ਰਉਨਤ ਤਰੰਗਨੀ ਉਠਤ ਕੋਪਿ ਬਲ ਬੀਰ ਮਾਰਿ ਮਾਰਿ ਤੀਰ ਰਿਪੁ ਖੰਡ ਕੀਏ ਰਨ ਮੈ ॥
स्रउनत तरंगनी उठत कोपि बल बीर मारि मारि तीर रिपु खंड कीए रन मै ॥

बाण सोडवून, रणांगणात शत्रूंचे तुकडे तुकडे केले जात आहेत आणि रक्ताच्या धारा वाहत आहेत.

ਬਾਜ ਗਜ ਮਾਰੇ ਰਥੀ ਬ੍ਰਿਥੀ ਕਰਿ ਡਾਰੇ ਕੇਤੇ ਪੈਦਲ ਬਿਦਾਰੇ ਸਿੰਘ ਜੈਸੇ ਮ੍ਰਿਗ ਬਨ ਮੈ ॥
बाज गज मारे रथी ब्रिथी करि डारे केते पैदल बिदारे सिंघ जैसे म्रिग बन मै ॥

हत्ती आणि घोडे मारले गेले, सारथी त्यांच्या रथापासून वंचित राहिले आणि जसा सिंह जंगलात हरणाला मारतो त्याप्रमाणे पायी चालणारे लोक मारले गेले.

ਜੈਸੇ ਸਿਵ ਕੋਪ ਕੈ ਜਗਤ ਜੀਵ ਮਾਰਿ ਪ੍ਰਲੈ ਤੈਸੇ ਹਰਿ ਅਰਿ ਯੌ ਸੰਘਾਰੇ ਆਈ ਮਨ ਮੈ ॥
जैसे सिव कोप कै जगत जीव मारि प्रलै तैसे हरि अरि यौ संघारे आई मन मै ॥

विसर्जनाच्या वेळी ज्याप्रमाणे शिव प्राण्यांचा नाश करतो, त्याचप्रमाणे कृष्णाने शत्रूंचा नाश केला.

ਏਕ ਮਾਰਿ ਡਾਰੇ ਏਕ ਘਾਇ ਛਿਤਿ ਪਾਰੇ ਏਕ ਤ੍ਰਸੇ ਏਕ ਹਾਰੇ ਜਾ ਕੇ ਤਾਕਤ ਨ ਤਨ ਮੈ ॥੧੦੫੪॥
एक मारि डारे एक घाइ छिति पारे एक त्रसे एक हारे जा के ताकत न तन मै ॥१०५४॥

बरेच लोक मारले गेले आहेत, बरेच जखमी आहेत जमिनीवर पडलेले आहेत आणि बरेच लोक शक्तीहीन आणि घाबरलेले आहेत.1054.

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वय्या

ਬਹੁਰੋ ਘਨਿ ਸ੍ਯਾਮ ਘਨ ਸੁਰ ਕੈ ਬਰਖਿਯੋ ਸਰ ਬੂੰਦਨ ਜਿਉ ਮਗਵਾ ॥
बहुरो घनि स्याम घन सुर कै बरखियो सर बूंदन जिउ मगवा ॥

मग श्रीकृष्णाने इंद्राप्रमाणे (त्याच प्रकारे) तरंग आणि बाणांचा वर्षाव केला.

ਚਤੁਰੰਗ ਚਮੂੰ ਹਨਿ ਸ੍ਰਉਨ ਬਹਿਯੋ ਸੁ ਭਇਓ ਰਨ ਈਗਰ ਕੇ ਰੰਗਵਾ ॥
चतुरंग चमूं हनि स्रउन बहियो सु भइओ रन ईगर के रंगवा ॥

कृष्ण ढगांप्रमाणे गडगडत आहे आणि त्याचे बाण पाण्याच्या थेंबाप्रमाणे वर्षाव होत आहेत, सैन्याच्या चारही तुकड्यांच्या रक्ताच्या प्रवाहाने रणभूमी लाल झाली आहे.

ਕਹੂੰ ਮੁੰਡ ਝਰੇ ਰਥ ਪੁੰਜ ਢਰੇ ਗਜ ਸੁੰਡ ਪਰੇ ਕਹੂੰ ਹੈ ਤੰਗਵਾ ॥
कहूं मुंड झरे रथ पुंज ढरे गज सुंड परे कहूं है तंगवा ॥

कुठे कवट्या पडल्या आहेत, कुठे रथांचे ढीग आहेत तर कुठे हत्तींच्या सोंडे आहेत.

ਜਦੁਬੀਰ ਜੁ ਕੋਪ ਕੈ ਤੀਰ ਹਨੇ ਕਹੂੰ ਬੀਰ ਗਿਰੇ ਸੁ ਕਹੂੰ ਅੰਗਵਾ ॥੧੦੫੫॥
जदुबीर जु कोप कै तीर हने कहूं बीर गिरे सु कहूं अंगवा ॥१०५५॥

प्रचंड क्रोधाने कृष्णाने बाणांचा वर्षाव केला, कुठेतरी योद्धे पडले आहेत तर कुठे त्यांचे हातपाय विखुरलेले आहेत.1

ਬਹੁ ਜੂਝਿ ਪਰੇ ਛਿਤ ਪੈ ਭਟ ਯੌ ਅਰਿ ਕੈ ਬਰ ਕੈ ਹਰਿ ਸਿਉ ਲਰਿ ਕੈ ॥
बहु जूझि परे छित पै भट यौ अरि कै बर कै हरि सिउ लरि कै ॥

कृष्णाशी शौर्याने लढलेले योद्धे जमिनीवर पडून आहेत

ਧਨੁ ਬਾਨ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਗਦਾ ਗਹਿ ਪਾਨਿ ਗਿਰੇ ਰਨ ਬੀਚ ਇਤੀ ਕਰਿ ਕੈ ॥
धनु बान क्रिपान गदा गहि पानि गिरे रन बीच इती करि कै ॥

धनुष्य, बाण, तलवारी, गदा इत्यादी हातात धरून योद्धे शेवटपर्यंत लढत होते.

ਤਿਹ ਮਾਸ ਗਿਰਾਸ ਮਵਾਸ ਉਦਾਸ ਹੁਇ ਗੀਧ ਸੁ ਮੋਨ ਰਹੀ ਧਰਿ ਕੈ ॥
तिह मास गिरास मवास उदास हुइ गीध सु मोन रही धरि कै ॥

गिधाडे उदास आणि शांत बसून त्यांचे मांस खात असतात

ਸੁ ਮਨੋ ਬੁਟੀਆ ਬਰ ਬੀਰਨ ਕੀ ਨ ਪਚੀ ਉਰ ਮੈ ਬਰਿ ਕੈ ਫਰਿਕੈ ॥੧੦੫੬॥
सु मनो बुटीआ बर बीरन की न पची उर मै बरि कै फरिकै ॥१०५६॥

असे दिसते की या वीरांच्या मांसाचे तुकडे या गिधाडांच्या पचनी पडत नाहीत.1056.

ਅਸਿ ਕੋਪਿ ਹਲਾਯੁਧ ਪਾਨਿ ਲੀਯੋ ਸੁ ਧਸਿਯੋ ਦਲ ਮੈ ਅਤਿ ਰੋਸ ਭਰਿਯੋ ॥
असि कोपि हलायुध पानि लीयो सु धसियो दल मै अति रोस भरियो ॥

बलरामांनी प्रचंड रागाने आपली शस्त्रे हातात घेतली आणि शत्रूच्या रांगेत घुसले

ਬਹੁ ਬੀਰ ਹਨੇ ਰਨ ਭੂਮਿ ਬਿਖੈ ਪ੍ਰਤਨਾਪਤਿ ਤੇ ਨ ਰਤੀ ਕੁ ਡਰਿਯੋ ॥
बहु बीर हने रन भूमि बिखै प्रतनापति ते न रती कु डरियो ॥

शत्रूच्या सैन्याच्या सेनापतीची भीती न बाळगता त्याने अनेक योद्धे मारले

ਗਜ ਬਾਜ ਰਥੀ ਅਰੁ ਪਤਿ ਚਮੂੰ ਹਨਿ ਕੈ ਉਨ ਬੀਰਨ ਤੇਜ ਹਰਿਯੋ ॥
गज बाज रथी अरु पति चमूं हनि कै उन बीरन तेज हरियो ॥

हत्ती, घोडे, सारथी यांना मारून त्यांनी निर्जीव केले

ਜਿਮ ਤਾਤ ਧਰਾ ਸੁਰਪਤਿ ਲਰਿਯੋ ਹਰਿ ਭ੍ਰਾਤ ਬਲੀ ਇਮ ਜੁਧ ਕਰਿਯੋ ॥੧੦੫੭॥
जिम तात धरा सुरपति लरियो हरि भ्रात बली इम जुध करियो ॥१०५७॥

ज्याप्रमाणे इंद्र युद्ध पुकारतो, त्याच पद्धतीने कृष्णाचा शक्तिशाली भाऊ बलराम याने युद्ध केले.१०५७.

ਜੁਧ ਜੁਰੇ ਜਦੁਰਾਇ ਸਖਾ ਕਿਧੋ ਕ੍ਰੋਧ ਭਰੇ ਦੁਰਜੋਧਨ ਸੋਹੈ ॥
जुध जुरे जदुराइ सखा किधो क्रोध भरे दुरजोधन सोहै ॥

कृष्णाचा मित्र (बलराम) युद्धात गुंतलेला आहे, (तो) दुर्योधनासारखा रागाने भरलेला दिसतो.

ਭੀਰ ਪਰੇ ਰਨਿ ਰਾਵਨ ਸੋ ਸੁਤ ਰਾਵਨ ਕੋ ਤਿਹ ਕੀ ਸਮ ਕੋ ਹੈ ॥
भीर परे रनि रावन सो सुत रावन को तिह की सम को है ॥

कृष्णाचा भाऊ बलराम रागाने भरलेल्या दुर्योधनासारखा किंवा राम-रावण युद्धात रावणाचा मुलगा मेघनादासारखा युद्ध करतोय.

ਭੀਖਮ ਸੋ ਮਰਬੇ ਕਹੁ ਹੈ ਲਰਿਬੇ ਕਹੁ ਰਾਮ ਬਲੀ ਬਰਿ ਜੋ ਹੈ ॥
भीखम सो मरबे कहु है लरिबे कहु राम बली बरि जो है ॥

असे दिसते की वीर भीष्माला मारणार आहे आणि बलराम रामाच्या बरोबरीचे असू शकतात

ਅੰਗਦ ਹੈ ਕਿ ਹਨੂ ਜਮੁ ਹੈ ਕਿ ਭਰਿਯੋ ਬਲਿਭਦ੍ਰ ਭਯਾਨਕ ਰੋਹੈ ॥੧੦੫੮॥
अंगद है कि हनू जमु है कि भरियो बलिभद्र भयानक रोहै ॥१०५८॥

भयंकर बलभद्र अंगद किंवा हनुमार सारखा त्याच्या क्रोधात दिसतो.1058.

ਦ੍ਰਿੜ ਕੈ ਬਲਿ ਕੋਪਿ ਹਲਾਯੁਧ ਲੈ ਅਰਿ ਕੇ ਦਲ ਭੀਤਰ ਧਾਇ ਗਯੋ ॥
द्रिड़ कै बलि कोपि हलायुध लै अरि के दल भीतर धाइ गयो ॥

अत्यंत क्रोधित होऊन बलराम शत्रूच्या सैन्यावर तुटून पडले

ਗਜ ਬਾਜ ਰਥੀ ਬਿਰਥੀ ਕਰਿ ਕੈ ਬਹੁ ਪੈਦਲ ਕੋ ਦਲੁ ਕੋਪਿ ਛਯੋ ॥
गज बाज रथी बिरथी करि कै बहु पैदल को दलु कोपि छयो ॥

अनेक हत्ती, घोडे, सारथी, पायी चालणारे सैनिक इत्यादि त्याच्या रोषाच्या सावलीत आले आहेत.

ਕਲਿ ਨਾਰਦ ਭੂਤ ਪਿਸਾਚ ਘਨੇ ਸਿਵ ਰੀਝ ਰਹਿਯੋ ਰਨ ਦੇਖਿ ਨਯੋ ॥
कलि नारद भूत पिसाच घने सिव रीझ रहियो रन देखि नयो ॥

हे युद्ध पाहून नारद, भूत, राक्षस आणि शिव इत्यादी प्रसन्न होत आहेत

ਅਰਿ ਯੌ ਸਟਕੇ ਮ੍ਰਿਗ ਕੇ ਗਨ ਜ੍ਯੋ ਮੁਸਲੀਧਰਿ ਮਾਨਹੁ ਸਿੰਘ ਭਯੋ ॥੧੦੫੯॥
अरि यौ सटके म्रिग के गन ज्यो मुसलीधरि मानहु सिंघ भयो ॥१०५९॥

शत्रूचे सैन्य हरणासारखे आणि बलराम सिंहासारखे दिसते.1059.

ਇਕ ਓਰਿ ਹਲਾਯੁਧ ਜੁਧ ਕਰੈ ਇਕ ਓਰਿ ਗੋਬਿੰਦਹ ਖਗ ਸੰਭਾਰਿਯੋ ॥
इक ओरि हलायुध जुध करै इक ओरि गोबिंदह खग संभारियो ॥

एका बाजूला बलराम युद्ध करत आहेत आणि दुसऱ्या बाजूला कृष्णाने तलवार हाती घेतली आहे

ਬਾਜ ਰਥੀ ਗਜਪਤਿ ਹਨੇ ਅਤਿ ਰੋਸ ਭਰੇ ਦਲ ਕੋ ਲਲਕਾਰਿਯੋ ॥
बाज रथी गजपति हने अति रोस भरे दल को ललकारियो ॥

घोडे, सारथी आणि हत्तींच्या अधिपतींना मारल्यानंतर, त्याने मोठ्या रागाने सैन्याला आव्हान दिले आहे.

ਬਾਨ ਕਮਾਨ ਗਦਾ ਗਹਿ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿ ਸੈਥਨ ਸਿਉ ਅਰਿ ਪੁੰਜ ਬਿਡਾਰਿਯੋ ॥
बान कमान गदा गहि स्री हरि सैथन सिउ अरि पुंज बिडारियो ॥

धनुष्यबाण, गदा इत्यादि शस्त्रांसह शत्रूंना एकत्र करून त्याचे तुकडे केले.

ਮਾਰੁਤ ਹ੍ਵੈ ਘਨ ਸ੍ਯਾਮ ਕਿਧੋ ਉਮਡਿਯੋ ਦਲ ਪਾਵਸ ਮੇਘ ਨਿਵਾਰਿਯੋ ॥੧੦੬੦॥
मारुत ह्वै घन स्याम किधो उमडियो दल पावस मेघ निवारियो ॥१०६०॥

पावसाळ्यात पंखांनी विखुरलेल्या ढगांप्रमाणे तो शत्रूंना मारत आहे.1060.

ਸ੍ਰੀ ਨੰਦ ਲਾਲ ਸਦਾ ਰਿਪੁ ਘਾਲ ਕਰਾਲ ਬਿਸਾਲ ਸਬੈ ਧਨੁ ਲੀਨੋ ॥
स्री नंद लाल सदा रिपु घाल कराल बिसाल सबै धनु लीनो ॥

सदैव शत्रूचा वध करणारे भगवान श्रीकृष्ण जेव्हा (आपल्या हातात) भयंकर मोठे धनुष्य धरतात,

ਇਉ ਸਰ ਜਾਲ ਚਲੇ ਤਿਹ ਕਾਲ ਤਬੈ ਅਰਿ ਸਾਲ ਰਿਸੈ ਇਹ ਕੀਨੋ ॥
इउ सर जाल चले तिह काल तबै अरि साल रिसै इह कीनो ॥

शत्रूंचा सर्वनाश करणाऱ्या कृष्णाने जेव्हा आपले भयानक धनुष्य हातात घेतले तेव्हा त्यातून बाणांचे पुंजके निघाले आणि शत्रूंचे हृदय अत्यंत क्रोधित झाले.

ਘਾਇਨ ਸੰਗਿ ਗਿਰੀ ਚਤੁਰੰਗ ਚਮੂੰ ਸਭ ਕੋ ਤਨ ਸ੍ਰਉਨਤ ਭੀਨੋ ॥
घाइन संगि गिरी चतुरंग चमूं सभ को तन स्रउनत भीनो ॥

सैन्याच्या चारही तुकड्या जखमी अवस्थेत पडल्या आणि मृतदेह रक्ताने माखले

ਮਾਨਹੁ ਪੰਦ੍ਰਸਵੋ ਬਿਧ ਨੇ ਸੁ ਰਚਿਯੋ ਰੰਗ ਆਰੁਨ ਲੋਕ ਨਵੀਨੋ ॥੧੦੬੧॥
मानहु पंद्रसवो बिध ने सु रचियो रंग आरुन लोक नवीनो ॥१०६१॥

असे वाटले की प्रॉव्हिडन्सने हे जग लाल रंगात निर्माण केले आहे.1061.

ਬ੍ਰਿਜਭੂਖਨ ਦੂਖਨ ਦੈਤਨ ਕੇ ਰਿਪੁ ਸਾਥ ਰਿਸੈ ਅਤਿ ਮਾਨ ਭਰਿਯੋ ॥
ब्रिजभूखन दूखन दैतन के रिपु साथ रिसै अति मान भरियो ॥

श्रीकृष्ण हा राक्षसांना पीडा देणारा आहे, क्रोधाने भरलेला त्याने शत्रूचा (म्हणजे युद्ध पुकारला आहे).

ਸੁ ਧਵਾਇ ਤਹਾ ਰਥ ਜਾਇ ਪਰਿਯੋ ਲਖਿ ਦਾਨਵ ਸੈਨ ਨ ਨੈਕੁ ਡਰਿਯੋ ॥
सु धवाइ तहा रथ जाइ परियो लखि दानव सैन न नैकु डरियो ॥

राक्षसांना पीडा देणारा कृष्ण अत्यंत क्रोधाने आणि अभिमानाने आपला रथ पुढे सरकला आणि निर्भयपणे शत्रूवर पडला.

ਧਨੁ ਬਾਨ ਸੰਭਾਰਿ ਅਯੋਧਨ ਮੈ ਹਰਿ ਕੇਹਰਿ ਕੀ ਬਿਧਿ ਜਿਉ ਬਿਚਰਿਯੋ ॥
धनु बान संभारि अयोधन मै हरि केहरि की बिधि जिउ बिचरियो ॥

धनुष्यबाण धरून श्रीकृष्ण सिंहाप्रमाणे रानात फिरतात.

ਭੁਜ ਦੰਡ ਅਦੰਡਨ ਖੰਡਨ ਕੈ ਰਿਸ ਕੈ ਦਲ ਖੰਡਨਿ ਖੰਡ ਕਰਿਯੋ ॥੧੦੬੨॥
भुज दंड अदंडन खंडन कै रिस कै दल खंडनि खंड करियो ॥१०६२॥

धनुष्यबाण हातात धरून तो रणांगणात सिंहासारखा फिरला आणि आपल्या बाहूंच्या बळावर रागाने शत्रूच्या सैन्याची खरेदी करू लागला.1062.

ਮਧੁਸੂਦਨ ਬੀਚ ਅਯੋਧਨ ਕੇ ਬਹੁਰੋ ਕਰ ਮੈ ਧਨੁ ਬਾਨ ਲਯੋ ॥
मधुसूदन बीच अयोधन के बहुरो कर मै धनु बान लयो ॥

श्रीकृष्णाने ('मध्य सुदान') पुन्हा रणांगणात धनुष्यबाण हाती घेतला.