श्री दसाम ग्रंथ

पान - 952


ਤਬ ਸਸਿਯਾ ਅਤਿ ਚਮਕਿ ਚਿਤ ਤਾ ਕੌ ਕਿਯੋ ਉਪਾਇ ॥
तब ससिया अति चमकि चित ता कौ कियो उपाइ ॥

ससी चिडली, मनात योजना केली,

ਸਖੀ ਜਿਤੀ ਸ੍ਯਾਨੀ ਹੁਤੀ ਤੇ ਸਭ ਲਈ ਬੁਲਾਇ ॥੧੮॥
सखी जिती स्यानी हुती ते सभ लई बुलाइ ॥१८॥

आणि तिला सर्व सहानुभूतीशील मित्र म्हटले.(18)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपायी

ਤਬ ਸਖਿਯਨ ਯਹ ਕਿਯੌ ਉਪਾਈ ॥
तब सखियन यह कियौ उपाई ॥

मग सखींनी हे उपाय केले

ਜੰਤ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਕਰਿ ਲਯੋ ਬੁਲਾਈ ॥
जंत्र मंत्र करि लयो बुलाई ॥

तिच्या मैत्रिणींनी तिला उपाय सुचवले आणि जादूटोणा करून राजाला बोलावून घेतले.

ਸਸਿਯਾ ਸੰਗ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤਿ ਭਯੋ ॥
ससिया संग प्रेम अति भयो ॥

(तो) ससियाच्या प्रेमात पडला

ਪਹਿਲੀ ਤ੍ਰਿਯ ਪਰਹਰਿ ਕਰਿ ਦਯੋ ॥੧੯॥
पहिली त्रिय परहरि करि दयो ॥१९॥

राजा ससीच्या प्रेमात पडला आणि त्याने आपल्या पहिल्या राणीचा त्याग केला.(19)

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਤਾ ਸੋ ਰਤਿ ਮਾਨੈ ॥
भाति भाति ता सो रति मानै ॥

(तो) तिच्यावर प्रेम करायचा

ਬਰਸ ਦਿਵਸ ਕੋ ਇਕ ਦਿਨ ਜਾਨੈ ॥
बरस दिवस को इक दिन जानै ॥

तिने अतुलनीय प्रेम-निर्मितीचा आनंद घेण्यास सुरुवात केली आणि क्षणांप्रमाणे वर्षे गेली.

ਤਾ ਪਰ ਮਤ ਅਧਿਕ ਨ੍ਰਿਪ ਭਯੋ ॥
ता पर मत अधिक न्रिप भयो ॥

राजा त्यात तल्लीन झाला

ਗ੍ਰਿਹ ਕੋ ਰਾਜ ਬਿਸਰਿ ਸਭ ਗਯੋ ॥੨੦॥
ग्रिह को राज बिसरि सभ गयो ॥२०॥

तिच्या प्रेमाच्या नशेत, राजाने आपल्या सर्व शाही कर्तव्यांकडे दुर्लक्ष केले. (२०)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਏਕ ਤਰੁਨਿ ਦੂਜੇ ਚਤੁਰਿ ਤਰੁਨ ਤੀਸਰੇ ਪਾਇ ॥
एक तरुनि दूजे चतुरि तरुन तीसरे पाइ ॥

पहिली म्हणजे ती तरुण होती, दुसरी ती हुशार होती आणि तिसरी ती सहज उपलब्ध होती.

ਚਹਤ ਲਗਾਯੋ ਉਰਨ ਸੋ ਛਿਨਕਿ ਨ ਛੋਰਿਯੋ ਜਾਇ ॥੨੧॥
चहत लगायो उरन सो छिनकि न छोरियो जाइ ॥२१॥

आणि राजा तिच्या प्रेमात पूर्णपणे मग्न होता आणि तो कधीच निघून जाणार नाही.(21)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपायी

ਰੈਨਿ ਦਿਵਸ ਤਾ ਸੋ ਰਤਿ ਮਾਨੈ ॥
रैनि दिवस ता सो रति मानै ॥

(ससियाही) त्याच्यावर रात्रंदिवस प्रेम करत असे

ਪ੍ਰਾਨਨ ਤੇ ਪ੍ਯਾਰੋ ਪਹਿਚਾਨੈ ॥
प्रानन ते प्यारो पहिचानै ॥

रात्रंदिवस, ती त्याच्याबरोबर मजा करायची आणि तिच्या स्वतःच्या आयुष्यापेक्षा खूप जास्त त्याची प्रशंसा करायची.

ਲਾਗੀ ਰਹਤ ਤਵਨ ਕੇ ਉਰ ਸੋ ॥
लागी रहत तवन के उर सो ॥

(सर्व वेळ) त्याच्या छातीला चिकटून

ਜੈਸੋ ਭਾਤਿ ਮਾਖਿਕਾ ਗੁਰ ਸੋ ॥੨੨॥
जैसो भाति माखिका गुर सो ॥२२॥

साखर-गुळाच्या गोळ्यांमध्ये माश्या अडकून राहतात त्याप्रमाणे ती त्याच्याशी बद्ध राहील.(२२)

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

सावय्या

ਲਾਲ ਕੋ ਖ੍ਯਾਲ ਅਨੂਪਮ ਹੇਰਿ ਸੁ ਰੀਝ ਰਹੀ ਅਬਲਾ ਮਨ ਮਾਹੀ ॥
लाल को ख्याल अनूपम हेरि सु रीझ रही अबला मन माही ॥

तिच्या मनातील प्रियकर तिला तृप्त वाटत असे.

ਛੈਲਨਿ ਛੈਲ ਛਕੇ ਰਸ ਸੋ ਦੋਊ ਹੇਰਿ ਤਿਨੇ ਮਨ ਮੈ ਬਲਿ ਜਾਹੀ ॥
छैलनि छैल छके रस सो दोऊ हेरि तिने मन मै बलि जाही ॥

तिची आपुलकी पाहून लहान-मोठे सगळेच तिचे कौतुक करायचे.

ਕਾਮ ਕਸੀ ਸੁ ਸਸੀ ਸਸਿ ਸੀ ਛਬਿ ਮੀਤ ਸੋ ਨੈਨ ਮਿਲੇ ਮੁਸਕਾਹੀ ॥
काम कसी सु ससी ससि सी छबि मीत सो नैन मिले मुसकाही ॥

प्रेमाच्या उत्कटतेने ओतप्रोत, ससी हसत हसत त्याला कृपा करायची.

ਯੌ ਡਹਕੀ ਬਹਕੀ ਛਬਿ ਯਾਰ ਪੀਯਾ ਹੂੰ ਕੋ ਪਾਇ ਪਤੀਜਤ ਨਾਹੀ ॥੨੩॥
यौ डहकी बहकी छबि यार पीया हूं को पाइ पतीजत नाही ॥२३॥

ती त्याच्या प्रेमात इतकी वेडी झाली की तिला तृप्त वाटले नाही.(23)

ਕਬਿਤੁ ॥
कबितु ॥

कबिट

ਜੋਬਨ ਕੇ ਜੋਰ ਜੋਰਾਵਰੀ ਜਾਗੀ ਜਾਲਿਮ ਸੋ ਜਗ ਤੇ ਅਨ੍ਰਯਾਰੀਯੌ ਬਿਸਾਰੀ ਸੁਧਿ ਚੀਤ ਕੀ ॥
जोबन के जोर जोरावरी जागी जालिम सो जग ते अन्रयारीयौ बिसारी सुधि चीत की ॥

तारुण्याच्या सामर्थ्याने, तिची उत्कटता इतकी वाढली होती, की शूर पुरुषाने, त्याच्या चांगल्या कृत्यांच्या कामगिरीकडे दुर्लक्ष केले.

ਨਿਸਿ ਦਿਨ ਲਾਗਿਯੋ ਰਹਿਤ ਤਾ ਸੋ ਛਬਿ ਕੀ ਜ੍ਯੋਂ ਏਕੈ ਹ੍ਵੈ ਗਈ ਸੁ ਮਾਨੋ ਐਸੀ ਰਾਜਨੀਤ ਕੀ ॥
निसि दिन लागियो रहित ता सो छबि की ज्यों एकै ह्वै गई सु मानो ऐसी राजनीत की ॥

रात्रंदिवस, तो तिच्या आराधनेत भिजत होता, आणि सार्वभौमत्व आणि प्रेम समानार्थी बनल्यासारखे वाटत होते.

ਅਪਨੇ ਹੀ ਹਾਥਨ ਬਨਾਵਤ ਸਿੰਗਾਰ ਤਾ ਕੇ ਪਾਸ ਕੀ ਸਖੀ ਨ ਕੀਨ ਨੈਕ ਕੁ ਪ੍ਰਤੀਤ ਕੀ ॥
अपने ही हाथन बनावत सिंगार ता के पास की सखी न कीन नैक कु प्रतीत की ॥

तिच्या मैत्रिणी आणि दासींची काळजी न घेता, तो स्वत: तिचा मेकअप करायचा,

ਅੰਗ ਲਪਟਾਇ ਮੁਖੁ ਚਾਪਿ ਬਲਿ ਜਾਇ ਤਾ ਕੇ ਐਸੋ ਹੀ ਪਿਯਾਰੀ ਜਾਨੈ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸੋ ਪ੍ਰੀਤ ਕੀ ॥੨੪॥
अंग लपटाइ मुखु चापि बलि जाइ ता के ऐसो ही पियारी जानै प्रीतम सो प्रीत की ॥२४॥

तो तिला आपल्या ओठांनी तिच्या संपूर्ण शरीरावर मिठी मारेल आणि ती खूप प्रेमाने आणि प्रेमाने प्रतिसाद देईल.(24)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਰੂਪ ਲਲਾ ਕੋ ਲਾਲਚੀ ਲੋਚਨ ਲਾਲ ਅਮੋਲ ॥
रूप लला को लालची लोचन लाल अमोल ॥

'त्याचा चेहरा मोहक आहे आणि त्याचे डोळे उत्तेजक आहेत.

ਬੰਕ ਬਿਲੌਕਨਿ ਖਰਚ ਧਨੁ ਮੋ ਮਨ ਲੀਨੋ ਮੋਲ ॥੨੫॥
बंक बिलौकनि खरच धनु मो मन लीनो मोल ॥२५॥

'त्याच्या प्रेमाला आकर्षित करण्यासाठी मी माझी सर्व मौल्यवान जाणीव खर्च करीन.'(२५)

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

सावय्या

ਰੀਝ ਰਹੀ ਅਬਲਾ ਮਨ ਮੈ ਅਤਿ ਹੀ ਲਖਿ ਰੂਪ ਸਰੂਪ ਕੀ ਧਾਨੀ ॥
रीझ रही अबला मन मै अति ही लखि रूप सरूप की धानी ॥

'त्याची कृपा पाहून संकटात सापडलेल्या सर्व स्त्रिया आनंदित झाल्या आहेत.

ਸ੍ਰਯਾਨ ਛੁਟੀ ਸਿਗਰੀ ਸਭ ਕੀ ਲਖਿ ਲਾਲ ਕੋ ਖਿਯਾਲ ਭਈ ਅਤਿ ਯਾਨੀ ॥
स्रयान छुटी सिगरी सभ की लखि लाल को खियाल भई अति यानी ॥

(कवी) सयाम म्हणतो, 'आपल्या सर्व विनयशीलतेचा त्याग करून, स्त्री-मित्र त्याच्या रूपात अडकतात.

ਲਾਜ ਤਜੀ ਸਜਿ ਸਾਜ ਸਭੈ ਲਖਿ ਹੇਰਿ ਰਹੀ ਸਜਨੀ ਸਭ ਸ੍ਯਾਨੀ ॥
लाज तजी सजि साज सभै लखि हेरि रही सजनी सभ स्यानी ॥

'मी माझे मन तपासण्याचा खूप प्रयत्न केला पण तो ऐकत नाही आणि विकला गेला

ਹੌ ਮਨ ਹੋਰਿ ਰਹੀ ਨ ਹਟਿਯੋ ਬਿਨੁ ਦਾਮਨ ਮੀਤ ਕੇ ਹਾਥ ਬਿਕਾਨੀ ॥੨੬॥
हौ मन होरि रही न हटियो बिनु दामन मीत के हाथ बिकानी ॥२६॥

आर्थिक लाभाशिवाय स्वतःच त्याच्या हातात.'(२६)

ਸਸਿਯਾ ਬਾਚ ॥
ससिया बाच ॥

ससिया म्हणाली:

ਅੰਗ ਸਭੈ ਬਿਨੁ ਸੰਗ ਸਖੀ ਸਿਵ ਕੋ ਅਰਿ ਆਨਿ ਅਨੰਗ ਜਗ੍ਯੋ ॥
अंग सभै बिनु संग सखी सिव को अरि आनि अनंग जग्यो ॥

'अरे माझ्या मित्रा, त्याच्या वियोगात, उत्कटतेने माझ्या संपूर्ण शरीराला शक्ती दिली आहे.

ਤਬ ਤੇ ਨ ਸੁਹਾਤ ਕਛੂ ਮੁਹਿ ਕੋ ਸਭ ਖਾਨ ਔ ਪਾਨ ਸਿਯਾਨ ਭਗ੍ਰਯੋ ॥
तब ते न सुहात कछू मुहि को सभ खान औ पान सियान भग्रयो ॥

'मला ना स्वतःला शोभावंसं वाटतं ना मला माझी भूक शमवायची इच्छा आहे.

ਝਟਕੌ ਪਟਕੌ ਚਿਤ ਤੇ ਝਟ ਦੈ ਨ ਛੂਟੇ ਇਹ ਭਾਤਿ ਸੋ ਨੇਹ ਲਗ੍ਯੋ ॥
झटकौ पटकौ चित ते झट दै न छूटे इह भाति सो नेह लग्यो ॥

'त्यागण्याचा कितीही प्रयत्न केला तरी ते सोडता येत नाही.

ਬਲਿ ਹੌ ਜੁ ਗਈ ਠਗ ਕੌ ਠਗਨੈ ਠਗ ਮੈ ਨ ਠਗ੍ਯੋ ਠਗ ਮੋਹਿ ਠਗ੍ਯੋ ॥੨੭॥
बलि हौ जु गई ठग कौ ठगनै ठग मै न ठग्यो ठग मोहि ठग्यो ॥२७॥

'मला त्याला पकडायचे होते, पण त्याऐवजी, फसवणूक करणाऱ्याने माझे हृदय भरून काढले आहे.(२७)

ਕਬਿਤੁ ॥
कबितु ॥

कबिट

ਦੇਖੇ ਮੁਖ ਜੀਹੌ ਬਿਨੁ ਦੇਖੇ ਪਿਯ ਹੂੰ ਨ ਪਾਣੀ ਤਾਤ ਮਾਤ ਤ੍ਯਾਗ ਬਾਤ ਇਹੈ ਹੈ ਪ੍ਰਤੀਤ ਕੀ ॥
देखे मुख जीहौ बिनु देखे पिय हूं न पाणी तात मात त्याग बात इहै है प्रतीत की ॥

'मी त्याच्या दर्शनाने जगेन आणि त्याची हेरगिरी केल्याशिवाय पाणीही पिणार नाही.

ਐਸੋ ਪ੍ਰਨ ਲੈਹੌ ਪਿਯ ਕਹੈ ਸੋਈ ਕਾਜ ਕੈਹੌ ਅਤਿ ਹੀ ਰਿਝੈਹੌ ਯਹੈ ਸਿਛਾ ਰਾਜਨੀਤ ਕੀ ॥
ऐसो प्रन लैहौ पिय कहै सोई काज कैहौ अति ही रिझैहौ यहै सिछा राजनीत की ॥

'मी माझ्या आई-वडिलांचा त्याग करीन, आणि हाच माझ्या आयुष्याचा निकष आहे. 'तो सांगेल ते करण्याची शपथ घेतो.

ਜੌ ਕਹੈ ਬਕੈਹੌ ਕਹੈ ਪਾਨੀ ਭਰਿ ਆਨਿ ਦੈਹੌ ਹੇਰੇ ਬਲਿ ਜੈਹੌ ਸੁਨ ਸਖੀ ਬਾਤ ਚੀਤ ਕੀ ॥
जौ कहै बकैहौ कहै पानी भरि आनि दैहौ हेरे बलि जैहौ सुन सखी बात चीत की ॥

'मी त्याची पुरेपूर सेवा करेन आणि हीच माझी इच्छा आहे. 'त्याने मला एक ग्लास पाणी आणायला सांगितले तर मी ते करेन. 'माझ्या मित्रांनो ऐका; त्याच्या वाक्प्रचाराला मी अर्पण करतो.

ਲਗਨ ਨਿਗੌਡੀ ਲਾਗੀ ਜਾ ਤੈ ਨੀਦ ਭੂਖਿ ਭਾਗੀ ਪ੍ਯਾਰੋ ਮੀਤ ਮੇਰੋ ਹੋ ਪਿਯਾਰੀ ਅਤਿ ਮੀਤ ਕੀ ॥੨੮॥
लगन निगौडी लागी जा तै नीद भूखि भागी प्यारो मीत मेरो हो पियारी अति मीत की ॥२८॥

'त्याच्याशी माझी आसक्ती झाल्यापासून, मी माझी सर्व भूक आणि झोप गमावली आहे 'मी सर्व माझ्या प्रियकरासाठी आहे आणि माझा प्रियकर माझ्यासाठी आहे.' (28)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपायी

ਯਹ ਸਭ ਬਾਤ ਤਵਨ ਸੁਨਿ ਪਾਈ ॥
यह सभ बात तवन सुनि पाई ॥

त्याने (राणीने) हे सर्व ऐकले

ਪਹਿਲੇ ਬ੍ਯਾਹਿ ਧਾਮ ਮੈ ਆਈ ॥
पहिले ब्याहि धाम मै आई ॥

ही सर्व चर्चा त्या बाईच्या कानापर्यंत पोहोचली जी कॉम (त्याची पहिली पत्नी म्हणून) पहिली होती.

ਯਾ ਸੌ ਪ੍ਰੀਤਿ ਸੁਨਤ ਰਿਸਿ ਭਰੀ ॥
या सौ प्रीति सुनत रिसि भरी ॥

त्याच्याकडून प्रेमाचे बोलणे ऐकून तो संतापाने भरला

ਮਸਲਤ ਜੋਰਿ ਸੂਰ ਨਿਜੁ ਕਰੀ ॥੨੯॥
मसलत जोरि सूर निजु करी ॥२९॥

एकदा तिने त्याचे गोड बोलणे ऐकले होते पण आता तिने काही विश्वासूंना सल्लामसलत करण्यासाठी बोलावले.(२९)

ਜਨਮੇ ਕੁਅਰਿ ਬਾਪ ਕੇ ਰਹੀ ॥
जनमे कुअरि बाप के रही ॥

(मला समजेल की) मी माझ्या वडिलांच्या घरी अविवाहित राहिलो,

ਹ੍ਵੈ ਬੇਰਕਤ ਮੇਖਲਾ ਗਹੀ ॥
ह्वै बेरकत मेखला गही ॥

'मी माझ्या आई-वडिलांकडे जाऊन राहीन जिथे माझा जन्म झाला, कदाचित मला निराधार म्हणून जगावे लागेल.

ਘਾਤ ਆਪਣੇ ਪਤ ਕੋ ਕਰਿਹੋ ॥
घात आपणे पत को करिहो ॥

पतीला मारेल

ਸੁਤ ਕੇ ਛਤ੍ਰ ਸੀਸ ਪਰ ਧਰਿਹੋ ॥੩੦॥
सुत के छत्र सीस पर धरिहो ॥३०॥

'किंवा मी माझ्या पतीला मारून माझ्या मुलाला सिंहासनावर बसवू शकेन.(30)

ਜਨੁ ਗ੍ਰਿਹ ਛੋਰਿ ਤੀਰਥਨ ਗਈ ॥
जनु ग्रिह छोरि तीरथन गई ॥

किंवा मी घर सोडून तीर्थयात्रेला जाईन

ਮਾਨਹੁ ਰਹਤ ਚੰਦ੍ਰ ਬ੍ਰਤ ਭਈ ॥
मानहु रहत चंद्र ब्रत भई ॥

'कदाचित मी चंदर ब्रातचे व्रत घेऊन तीर्थयात्रेला जाऊ शकेन.

ਯਾ ਸੁਹਾਗ ਤੇ ਰਾਡੈ ਨੀਕੀ ॥
या सुहाग ते राडै नीकी ॥

(मी) या सुहागपेक्षा विधवा बरी.

ਯਾ ਕੀ ਲਗਤ ਰਾਜੇਸ੍ਵਰਿ ਫੀਕੀ ॥੩੧॥
या की लगत राजेस्वरि फीकी ॥३१॥

'किंवा, कदाचित मी आयुष्यभर विधवाच राहीन कारण त्याची संगत आता चिडचिड करत आहे.(31)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਖਿਲਤ ਅਖੇਟਕ ਜੋ ਹਨੈ ਹਮਰੇ ਪਤਿ ਕੋ ਕੋਇ ॥
खिलत अखेटक जो हनै हमरे पति को कोइ ॥

'जेव्हा कोणी माझ्या नवऱ्याला शिकार करताना मारेल,

ਤੋ ਸੁਨਿ ਕੈ ਸਸਿਯਾ ਮਰੇ ਜਿਯਤ ਨ ਬਚਿ ਹੈ ਸੋਇ ॥੩੨॥
तो सुनि कै ससिया मरे जियत न बचि है सोइ ॥३२॥

'मग, हे ऐकून, ससी कला जिवंत राहणार नाही आणि ती आत्महत्या करेल.' (32)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपायी

ਬੈਠ ਮੰਤ੍ਰ ਤਿਨ ਯਹੈ ਪਕਾਯੋ ॥
बैठ मंत्र तिन यहै पकायो ॥

त्यांनी बसून हा ठराव तयार केला

ਅਮਿਤ ਦਰਬੁ ਦੈ ਦੂਤ ਪਠਾਯੋ ॥
अमित दरबु दै दूत पठायो ॥

तो (विश्वासू) चर्चा करायला बसला कारण त्याला त्याच्या योजनेसाठी बक्षीस मिळणार होते.

ਖਿਲਤ ਅਖੇਟਕ ਰਾਵ ਜਬੈ ਹੈ ॥
खिलत अखेटक राव जबै है ॥

(देवदूताने आश्वासन दिले की) जेव्हा राजा शिकार खेळत असेल

ਤਬ ਮੇਰੋ ਉਰ ਮੈ ਸਰ ਖੈਹੈ ॥੩੩॥
तब मेरो उर मै सर खैहै ॥३३॥

'जेव्हा राजा शिकार करण्यात व्यस्त असेल, तेव्हा माझा बाण त्याच्या छातीत घुसेल.' (33)

ਤਾ ਕੋ ਕਾਲੁ ਨਿਕਟ ਜਬ ਆਯੋ ॥
ता को कालु निकट जब आयो ॥

जेव्हा पुन्नूचा कॉल जवळ आला

ਪੁੰਨੂ ਸਾਹ ਸਿਕਾਰ ਸਿਧਾਯੋ ॥
पुंनू साह सिकार सिधायो ॥

कालांतराने राजा पुन्नू शिकारीसाठी निघाला.

ਜਬ ਗਹਿਰੇ ਬਨ ਬੀਚ ਸਿਧਾਰਿਯੋ ॥
जब गहिरे बन बीच सिधारियो ॥

जेव्हा (तो) दाट अंबाडाजवळ पोहोचला

ਤਨਿ ਧਨੁ ਬਾਨ ਸਤ੍ਰੁ ਤਬ ਮਾਰਿਯੋ ॥੩੪॥
तनि धनु बान सत्रु तब मारियो ॥३४॥

जेव्हा तो घनदाट जंगलाजवळ आला तेव्हा शत्रूने त्याच्यावर बाण फेकले.(34)