श्री दसाम ग्रंथ

पान - 98


ਭਾਜਿ ਦੈਤ ਇਕ ਸੁੰਭ ਪੈ ਗਇਓ ਤੁਰੰਗਮ ਡਾਰਿ ॥੨੦੩॥
भाजि दैत इक सुंभ पै गइओ तुरंगम डारि ॥२०३॥

मग राक्षसांपैकी एक घोड्यावर वेगाने सुंभाकडे गेला.203.

ਆਨਿ ਸੁੰਭ ਪੈ ਤਿਨ ਕਹੀ ਸਕਲ ਜੁਧ ਕੀ ਬਾਤ ॥
आनि सुंभ पै तिन कही सकल जुध की बात ॥

युद्धात घडलेली सर्व घटना त्यांनी सुंभला सांगितली.

ਤਬ ਭਾਜੇ ਦਾਨਵ ਸਭੈ ਮਾਰਿ ਲਇਓ ਤੁਅ ਭ੍ਰਾਤ ॥੨੦੪॥
तब भाजे दानव सभै मारि लइओ तुअ भ्रात ॥२०४॥

त्याला सांगून ����जेव्हा देवीने तुझ्या भावाचा वध केला, तेव्हा सर्व राक्षस पळून गेले.���204.,

ਸ੍ਵੈਯਾ ॥
स्वैया ॥

स्वय्या,

ਸੁੰਭ ਨਿਸੁੰਭ ਹਨਿਓ ਸੁਨਿ ਕੈ ਬਰ ਬੀਰਨ ਕੇ ਚਿਤਿ ਛੋਭ ਸਮਾਇਓ ॥
सुंभ निसुंभ हनिओ सुनि कै बर बीरन के चिति छोभ समाइओ ॥

जेव्हा सुंभला निसुंभच्या मृत्यूची बातमी कळली तेव्हा त्या पराक्रमी योद्ध्याच्या रागाला पारावार उरला नाही.

ਸਾਜਿ ਚੜਿਓ ਗਜ ਬਾਜ ਸਮਾਜ ਕੈ ਦਾਨਵ ਪੁੰਜ ਲੀਏ ਰਨ ਆਇਓ ॥
साजि चड़िओ गज बाज समाज कै दानव पुंज लीए रन आइओ ॥

प्रचंड क्रोधाने भरलेल्या, त्याने हत्ती आणि घोड्यांची सर्व सामग्री सजवली आणि आपल्या सैन्याच्या तुकड्या घेऊन तो रणांगणात उतरला.

ਭੂਮਿ ਭਇਆਨਕ ਲੋਥ ਪਰੀ ਲਖਿ ਸ੍ਰਉਨ ਸਮੂਹ ਮਹਾ ਬਿਸਮਾਇਓ ॥
भूमि भइआनक लोथ परी लखि स्रउन समूह महा बिसमाइओ ॥

त्या भयावह शेतात प्रेत व रक्त साचलेले पाहून तो अचंबित झाला.

ਮਾਨਹੁ ਸਾਰਸੁਤੀ ਉਮਡੀ ਜਲੁ ਸਾਗਰ ਕੇ ਮਿਲਿਬੇ ਕਹੁ ਧਾਇਓ ॥੨੦੫॥
मानहु सारसुती उमडी जलु सागर के मिलिबे कहु धाइओ ॥२०५॥

उगवणारी सरस्वती सागराला भेटायला धावत आहे असे वाटले.205.

ਚੰਡ ਪ੍ਰਚੰਡਿ ਸੁ ਕੇਹਰਿ ਕਾਲਿਕਾ ਅਉ ਸਕਤੀ ਮਿਲਿ ਜੁਧ ਕਰਿਓ ਹੈ ॥
चंड प्रचंडि सु केहरि कालिका अउ सकती मिलि जुध करिओ है ॥

भयंकर चंडी, सिंह कालिका इतर शक्तींनी मिळून हिंसक युद्ध पुकारले आहे.

ਦਾਨਵ ਸੈਨ ਹਤੀ ਇਨਹੂੰ ਸਭ ਇਉ ਕਹਿ ਕੈ ਮਨਿ ਕੋਪ ਭਰਿਓ ਹੈ ॥
दानव सैन हती इनहूं सभ इउ कहि कै मनि कोप भरिओ है ॥

"त्यांनी सर्व राक्षसांच्या सैन्याचा वध केला आहे," असे म्हणत सुंभचे मन क्रोधाने भरले.

ਬੰਧੁ ਕਬੰਧ ਪਰਿਓ ਅਵਲੋਕ ਕੈ ਸੋਕ ਕੈ ਪਾਇ ਨ ਆਗੈ ਧਰਿਓ ਹੈ ॥
बंधु कबंध परिओ अवलोक कै सोक कै पाइ न आगै धरिओ है ॥

एका बाजूला भावाच्या मृतदेहाची धड बघून आणि दु:खात एक पाऊलही पुढे जाऊ शकले नाही.

ਧਾਇ ਸਕਿਓ ਨ ਭਇਓ ਭਇ ਭੀਤਹ ਚੀਤਹ ਮਾਨਹੁ ਲੰਗੁ ਪਰਿਓ ਹੈ ॥੨੦੬॥
धाइ सकिओ न भइओ भइ भीतह चीतह मानहु लंगु परिओ है ॥२०६॥

तो इतका घाबरला होता की तो वेगाने पुढे जाऊ शकत नव्हता, बिबट्या लंगडा झाला आहे असे वाटत होते.206.

ਫੇਰਿ ਕਹਿਓ ਦਲ ਕੋ ਜਬ ਸੁੰਭ ਸੁ ਮਾਨਿ ਚਲੇ ਤਬ ਦੈਤ ਘਨੇ ॥
फेरि कहिओ दल को जब सुंभ सु मानि चले तब दैत घने ॥

जेव्हा सुंभने आपल्या सैन्याला आज्ञा दिली तेव्हा अनेक राक्षसांनी आज्ञा पाळत पुढे कूच केली.

ਗਜਰਾਜ ਸੁ ਬਾਜਨ ਕੇ ਅਸਵਾਰ ਰਥੀ ਰਥੁ ਪਾਇਕ ਕਉਨ ਗਨੈ ॥
गजराज सु बाजन के असवार रथी रथु पाइक कउन गनै ॥

मोठमोठे हत्ती आणि घोडे, रथ, रथावरील योद्धे आणि पायी चालणारे योद्धे कोण मोजू शकेल?

ਤਹਾ ਘੇਰ ਲਈ ਚਹੂੰ ਓਰ ਤੇ ਚੰਡਿ ਮਹਾ ਤਨ ਕੇ ਤਨ ਦੀਹ ਬਨੈ ॥
तहा घेर लई चहूं ओर ते चंडि महा तन के तन दीह बनै ॥

त्यांनी चंडीला चारही बाजूंनी वेढा घातला.

ਮਨੋ ਭਾਨੁ ਕੋ ਛਾਇ ਲਇਓ ਉਮਡੈ ਘਨ ਘੋਰ ਘਮੰਡ ਘਟਾਨਿ ਸਨੈ ॥੨੦੭॥
मनो भानु को छाइ लइओ उमडै घन घोर घमंड घटानि सनै ॥२०७॥

असे वाटत होते की वाहणाऱ्या गर्विष्ठ आणि गर्जना करणाऱ्या गडद ढगांनी सूर्य व्यापला आहे.207.,

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

डोहरा,

ਚਹੂੰ ਓਰਿ ਘੇਰੋ ਪਰਿਓ ਤਬੈ ਚੰਡ ਇਹ ਕੀਨ ॥
चहूं ओरि घेरो परिओ तबै चंड इह कीन ॥

चाडीला चारही बाजूंनी वेढा पडला तेव्हा तिने असे केले:,

ਕਾਲੀ ਸੋ ਹਸਿ ਤਿਨ ਕਹੀ ਨੈਨ ਸੈਨ ਕਰਿ ਦੀਨ ॥੨੦੮॥
काली सो हसि तिन कही नैन सैन करि दीन ॥२०८॥

ती हसली आणि कालीला म्हणाली आणि डोळ्यांनी इशारा करत म्हणाली.208.,

ਕਬਿਤੁ ॥
कबितु ॥

कबित,

ਕੇਤੇ ਮਾਰਿ ਡਾਰੇ ਅਉ ਕੇਤਕ ਚਬਾਇ ਡਾਰੇ ਕੇਤਕ ਬਗਾਇ ਡਾਰੇ ਕਾਲੀ ਕੋਪ ਤਬ ਹੀ ॥
केते मारि डारे अउ केतक चबाइ डारे केतक बगाइ डारे काली कोप तब ही ॥

जेव्हा चंडीने कालीला इशारा केला तेव्हा तिने अनेकांना मारले, अनेकांना चावले आणि अनेकांना दूर फेकून दिले.

ਬਾਜ ਗਜ ਭਾਰੇ ਤੇ ਤੋ ਨਖਨ ਸੋ ਫਾਰਿ ਡਾਰੇ ਐਸੇ ਰਨ ਭੈਕਰ ਨ ਭਇਓ ਆਗੈ ਕਬ ਹੀ ॥
बाज गज भारे ते तो नखन सो फारि डारे ऐसे रन भैकर न भइओ आगै कब ही ॥

तिने नखे फाडून टाकले, बरेच मोठे हत्ती आणि घोडे, असे युद्ध केले गेले जे यापूर्वी केले गेले नव्हते.

ਭਾਗੇ ਬਹੁ ਬੀਰ ਕਾਹੂੰ ਸੁਧ ਨ ਰਹੀ ਸਰੀਰ ਹਾਲ ਚਾਲ ਪਰੀ ਮਰੇ ਆਪਸ ਮੈ ਦਬ ਹੀ ॥
भागे बहु बीर काहूं सुध न रही सरीर हाल चाल परी मरे आपस मै दब ही ॥

पुष्कळ योद्धे पळून गेले, त्यांपैकी कोणालाच त्याच्या शरीराचे भान राहिले नाही, इतका कोलाहल झाला आणि त्यांपैकी बरेच जण एकमेकांच्या दाबाने मरण पावले.

ਪੇਖਿ ਸੁਰ ਰਾਇ ਮਨਿ ਹਰਖ ਬਢਾਇ ਸੁਰ ਪੁੰਜਨ ਬੁਲਾਇ ਕਰੈ ਜੈਜੈਕਾਰ ਸਬ ਹੀ ॥੨੦੯॥
पेखि सुर राइ मनि हरख बढाइ सुर पुंजन बुलाइ करै जैजैकार सब ही ॥२०९॥

राक्षसाचा वध होताना पाहून देवांचा राजा इंद्र त्याच्या मनात खूप प्रसन्न झाला आणि त्याने सर्व देवतांना बोलावून विजयाचा जयजयकार केला.209.

ਕ੍ਰੋਧਮਾਨ ਭਇਓ ਕਹਿਓ ਰਾਜਾ ਸਭ ਦੈਤਨ ਕੋ ਐਸੋ ਜੁਧੁ ਕੀਨੋ ਕਾਲੀ ਡਾਰਿਯੋ ਬੀਰ ਮਾਰ ਕੈ ॥
क्रोधमान भइओ कहिओ राजा सभ दैतन को ऐसो जुधु कीनो काली डारियो बीर मार कै ॥

राजा सुंभ अतिशय क्रोधित झाला आणि त्याने सर्व राक्षसांना सांगितले: "त्या कालीने युद्ध केले आहे तिने माझ्या योद्ध्यांना मारले आहे आणि पाडले आहे."

ਬਲ ਕੋ ਸੰਭਾਰਿ ਕਰਿ ਲੀਨੀ ਕਰਵਾਰ ਢਾਰ ਪੈਠੋ ਰਨ ਮਧਿ ਮਾਰੁ ਮਾਰੁ ਇਉ ਉਚਾਰ ਕੈ ॥
बल को संभारि करि लीनी करवार ढार पैठो रन मधि मारु मारु इउ उचार कै ॥

आपले सामर्थ्य परत मिळवून, सुंभने आपली तलवार आणि ढाल हातात धरली आणि ‘मार, मार’ असे ओरडत तो रणांगणात उतरला.

ਸਾਥ ਭਏ ਸੁੰਭ ਕੇ ਸੁ ਮਹਾ ਬੀਰ ਧੀਰ ਜੋਧੇ ਲੀਨੇ ਹਥਿਆਰ ਆਪ ਆਪਨੇ ਸੰਭਾਰ ਕੈ ॥
साथ भए सुंभ के सु महा बीर धीर जोधे लीने हथिआर आप आपने संभार कै ॥

महान धैर्याचे महान वीर आणि योद्धे, त्यांची मुद्रा घेऊन, सुंभ सोबत.,

ਐਸੇ ਚਲੇ ਦਾਨੋ ਰਵਿ ਮੰਡਲ ਛਪਾਨੋ ਮਾਨੋ ਸਲਭ ਉਡਾਨੋ ਪੁੰਜ ਪੰਖਨ ਸੁ ਧਾਰ ਕੈ ॥੨੧੦॥
ऐसे चले दानो रवि मंडल छपानो मानो सलभ उडानो पुंज पंखन सु धार कै ॥२१०॥

भुते सूर्याला आच्छादित करण्यासाठी उडणाऱ्या टोळांच्या झुंडीप्रमाणे कूच करतात. 210.,

ਸ੍ਵੈਯਾ ॥
स्वैया ॥

स्वय्या,

ਦਾਨਵ ਸੈਨ ਲਖੈ ਬਲਵਾਨ ਸੁ ਬਾਹਨਿ ਚੰਡਿ ਪ੍ਰਚੰਡ ਭ੍ਰਮਾਨੋ ॥
दानव सैन लखै बलवान सु बाहनि चंडि प्रचंड भ्रमानो ॥

राक्षसांची शक्तीमान शक्ती पाहून चंडीने सिंहाच्या तोंडावर चटकन फिरवले.

ਚਕ੍ਰ ਅਲਾਤ ਕੀ ਬਾਤ ਬਘੂਰਨ ਛਤ੍ਰ ਨਹੀ ਸਮ ਅਉ ਖਰਸਾਨੋ ॥
चक्र अलात की बात बघूरन छत्र नही सम अउ खरसानो ॥

डिस्क, वारा, छत आणि ग्राइंडस्टोन देखील इतक्या वेगाने फिरू शकत नाहीत.

ਤਾਰਿਨ ਮਾਹਿ ਸੁ ਐਸੋ ਫਿਰਿਓ ਜਨ ਭਉਰ ਨਹੀ ਸਰਤਾਹਿ ਬਖਾਨੋ ॥
तारिन माहि सु ऐसो फिरिओ जन भउर नही सरताहि बखानो ॥

सिंह त्या रणांगणात अशा प्रकारे फिरला आहे की वावटळ देखील त्याच्याशी स्पर्धा करू शकत नाही.

ਅਉਰ ਨਹੀ ਉਪਮਾ ਉਪਜੈ ਸੁ ਦੁਹੂੰ ਰੁਖ ਕੇਹਰਿ ਕੇ ਮੁਖ ਮਾਨੋ ॥੨੧੧॥
अउर नही उपमा उपजै सु दुहूं रुख केहरि के मुख मानो ॥२११॥

सिंहाचा चेहरा त्याच्या शरीराच्या दोन्ही बाजूंचा विचार केला जाऊ शकतो याशिवाय दुसरी कोणतीही तुलना होऊ शकत नाही. 211.,

ਜੁਧੁ ਮਹਾ ਅਸੁਰੰਗਨਿ ਸਾਥਿ ਭਇਓ ਤਬ ਚੰਡਿ ਪ੍ਰਚੰਡਹਿ ਭਾਰੀ ॥
जुधु महा असुरंगनि साथि भइओ तब चंडि प्रचंडहि भारी ॥

त्या वेळी शक्तिशाली चंडीने राक्षसांच्या प्रचंड जमावाने मोठे युद्ध केले होते.

ਸੈਨ ਅਪਾਰ ਹਕਾਰਿ ਸੁਧਾਰਿ ਬਿਦਾਰਿ ਸੰਘਾਰਿ ਦਈ ਰਨਿ ਕਾਰੀ ॥
सैन अपार हकारि सुधारि बिदारि संघारि दई रनि कारी ॥

बेहिशेबी सैन्याला आव्हान देत, शिस्तबद्ध आणि जागृत करून, कालीने रणांगणात त्याचा नाश केला होता.

ਖੇਤ ਭਇਓ ਤਹਾ ਚਾਰ ਸਉ ਕੋਸ ਲਉ ਸੋ ਉਪਮਾ ਕਵਿ ਦੇਖਿ ਬਿਚਾਰੀ ॥
खेत भइओ तहा चार सउ कोस लउ सो उपमा कवि देखि बिचारी ॥

तेथे चारशे कोसपर्यंत युद्ध झाले आणि त्याची कल्पना कवीने अशी केली आहे:

ਪੂਰਨ ਏਕ ਘਰੀ ਨ ਪਰੀ ਜਿ ਗਿਰੇ ਧਰਿ ਪੈ ਥਰ ਜਿਉ ਪਤਝਾਰੀ ॥੨੧੨॥
पूरन एक घरी न परी जि गिरे धरि पै थर जिउ पतझारी ॥२१२॥

शरद ऋतूतील पानांप्रमाणे (झाडांच्या) पृथ्वीवर राक्षस पडले होते तेव्हा फक्त एक घारी (लहान कालावधी) पूर्ण झाली नव्हती. 212.,

ਮਾਰਿ ਚਮੂੰ ਚਤੁਰੰਗ ਲਈ ਤਬ ਲੀਨੋ ਹੈ ਸੁੰਭ ਚਮੁੰਡ ਕੋ ਆਗਾ ॥
मारि चमूं चतुरंग लई तब लीनो है सुंभ चमुंड को आगा ॥

जेव्हा सैन्याच्या चारही तुकड्या मारल्या गेल्या तेव्हा सुंभने चंडीच्या प्रगतीस अडथळा आणण्यासाठी पुढे कूच केले.

ਚਾਲ ਪਰਿਓ ਅਵਨੀ ਸਿਗਰੀ ਹਰ ਜੂ ਹਰਿ ਆਸਨ ਤੇ ਉਠਿ ਭਾਗਾ ॥
चाल परिओ अवनी सिगरी हर जू हरि आसन ते उठि भागा ॥

त्यावेळी संपूर्ण पृथ्वी हादरली आणि शिव उठला आणि आपल्या चिंतनाच्या आसनावरून पळून गेला.

ਸੂਖ ਗਇਓ ਤ੍ਰਸ ਕੈ ਹਰਿ ਹਾਰਿ ਸੁ ਸੰਕਤਿ ਅੰਕ ਮਹਾ ਭਇਓ ਜਾਗਾ ॥
सूख गइओ त्रस कै हरि हारि सु संकति अंक महा भइओ जागा ॥

शिवाच्या गळ्यातील साप भितीने कोमेजला होता, त्याच्या अंतःकरणात मोठ्या भीतीने तो थरथरत होता.

ਲਾਗ ਰਹਿਓ ਲਪਟਾਇ ਗਰੇ ਮਧਿ ਮਾਨਹੁ ਮੁੰਡ ਕੀ ਮਾਲ ਕੋ ਤਾਗਾ ॥੨੧੩॥
लाग रहिओ लपटाइ गरे मधि मानहु मुंड की माल को तागा ॥२१३॥

शिवाच्या गळ्याला चिकटलेला तो साप कवटीच्या माळाच्या तारासारखा दिसतो.213.,

ਚੰਡਿ ਕੇ ਸਾਮੁਹਿ ਆਇ ਕੈ ਸੁੰਭ ਕਹਿਓ ਮੁਖਿ ਸੋ ਇਹ ਮੈ ਸਭ ਜਾਨੀ ॥
चंडि के सामुहि आइ कै सुंभ कहिओ मुखि सो इह मै सभ जानी ॥

चंडीच्या समोर येताच दैत्य सुंभ तोंडातून उच्चारला: मला हे सर्व कळले आहे.

ਕਾਲੀ ਸਮੇਤ ਸਭੈ ਸਕਤੀ ਮਿਲਿ ਦੀਨੋ ਖਪਾਇ ਸਭੈ ਦਲੁ ਬਾਨੀ ॥
काली समेत सभै सकती मिलि दीनो खपाइ सभै दलु बानी ॥

कली आणि इतर शक्तींसह तू माझ्या सैन्याच्या सर्व भागांचा नाश केला आहेस.

ਚੰਡਿ ਕਹਿਓ ਮੁਖ ਤੇ ਉਨ ਕੋ ਤੇਊ ਤਾ ਛਿਨ ਗਉਰ ਕੇ ਮਧਿ ਸਮਾਨੀ ॥
चंडि कहिओ मुख ते उन को तेऊ ता छिन गउर के मधि समानी ॥

त्यावेळी चंडीने तिच्या महिन्यापासून काली आणि इतर शक्तींना हे शब्द उच्चारले: माझ्यामध्ये विलीन व्हा आणि त्याच क्षणी ते सर्व चंडीमध्ये विलीन झाले.

ਜਿਉ ਸਰਤਾ ਕੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕੇ ਬੀਚ ਮਿਲੇ ਬਰਖਾ ਬਹੁ ਬੂੰਦਨ ਪਾਨੀ ॥੨੧੪॥
जिउ सरता के प्रवाह के बीच मिले बरखा बहु बूंदन पानी ॥२१४॥

वाफेच्या प्रवाहातील पावसाच्या पाण्याप्रमाणे.214.,

ਕੈ ਬਲਿ ਚੰਡਿ ਮਹਾ ਰਨ ਮਧਿ ਸੁ ਲੈ ਜਮਦਾੜ ਕੀ ਤਾ ਪਰਿ ਲਾਈ ॥
कै बलि चंडि महा रन मधि सु लै जमदाड़ की ता परि लाई ॥

युद्धात चनादीने खंजीर घेऊन राक्षसावर जोरदार प्रहार केला.

ਬੈਠ ਗਈ ਅਰਿ ਕੇ ਉਰ ਮੈ ਤਿਹ ਸ੍ਰਉਨਤ ਜੁਗਨਿ ਪੂਰਿ ਅਘਾਈ ॥
बैठ गई अरि के उर मै तिह स्रउनत जुगनि पूरि अघाई ॥

ते शत्रूच्या छातीत घुसले, व्हॅम्प्स त्याच्या रक्ताने पूर्णपणे तृप्त झाले.

ਦੀਰਘ ਜੁਧ ਬਿਲੋਕ ਕੈ ਬੁਧਿ ਕਵੀਸ੍ਵਰ ਕੇ ਮਨ ਮੈ ਇਹ ਆਈ ॥
दीरघ जुध बिलोक कै बुधि कवीस्वर के मन मै इह आई ॥

ते भयंकर युद्ध पाहून कवीने त्याची अशी कल्पना केली आहे: