श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 616


ਜੋ ਹੁਤੀ ਜਗ ਅਰੁ ਬੇਦ ਰੀਤਿ ॥
जो हुती जग अरु बेद रीति ॥

याग्यसंस्कारः वेदसंस्कारश्च यः आसीत्,

ਸੋ ਕਰੀ ਸਰਬ ਨ੍ਰਿਪ ਲਾਇ ਪ੍ਰੀਤਿ ॥
सो करी सरब न्रिप लाइ प्रीति ॥

सर्वान् वैदिकपरम्परान् भक्त्या चकार च

ਭੂਆ ਦਾਨ ਦਾਨ ਰਤਨਾਦਿ ਆਦਿ ॥
भूआ दान दान रतनादि आदि ॥

भूमिदानेन रत्नादिदानेन च

ਤਿਨ ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਲਿਨੇ ਸੁਵਾਦ ॥੧੬॥
तिन भाति भाति लिने सुवाद ॥१६॥

भूमिरत्नादिविषये विविधानि दानानि च दत्तवान्।16।

ਕਰਿ ਦੇਸ ਦੇਸ ਇਮਿ ਨੀਤਿ ਰਾਜ ॥
करि देस देस इमि नीति राज ॥

(एवं) देशे देशे स्वराजनीतिं स्थापितवान्

ਬਹੁ ਭਾਤਿ ਦਾਨ ਦੇ ਸਰਬ ਸਾਜ ॥
बहु भाति दान दे सरब साज ॥

सः सर्वेषु देशेषु स्वनीतीः प्रचारितवान्, विविधप्रकारस्य उपहारं च दानं कृतवान्

ਹਸਤਾਦਿ ਦਤ ਬਾਜਾਦਿ ਮੇਧ ॥
हसतादि दत बाजादि मेध ॥

(सः राजा) गजादिदानं कृतवान्

ਤੇ ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਕਿਨੇ ਨ੍ਰਿਪੇਧ ॥੧੭॥
ते भाति भाति किने न्रिपेध ॥१७॥

सः गजान् इत्यादीन् दानं कृतवान्। अश्वमेधयज्ञं च विविधं च कृतवान्। १७.

ਬਹੁ ਸਾਜ ਬਾਜ ਦਿਨੇ ਦਿਜਾਨ ॥
बहु साज बाज दिने दिजान ॥

(सः) ब्राह्मणेभ्यः बहून् अश्वान् यन्त्रैः दत्तवान्

ਦਸ ਚਾਰੁ ਚਾਰੁ ਬਿਦਿਆ ਸੁਜਾਨ ॥
दस चारु चारु बिदिआ सुजान ॥

अष्टादशविज्ञानज्ञानयुक्तेभ्यः ब्राह्मणेभ्यः षट्शास्त्रपाठकेभ्यः सः अनेकानि अलङ्कृतानि अश्वाः दानं कृतवान्।

ਖਟ ਚਾਰ ਸਾਸਤ੍ਰ ਸਿੰਮ੍ਰਿਤ ਰਟੰਤ ॥
खट चार सासत्र सिंम्रित रटंत ॥

(यो) चत्वारि वेदानि षट् शास्त्राणि स्मृतानि च पठन्।

ਕੋਕਾਦਿ ਭੇਦ ਬੀਨਾ ਬਜੰਤ ॥੧੮॥
कोकादि भेद बीना बजंत ॥१८॥

ये च विविधवाद्यवादनकुशलाः ॥१८॥

ਘਨਸਾਰ ਘੋਰਿ ਘਸੀਅਤ ਗੁਲਾਬ ॥
घनसार घोरि घसीअत गुलाब ॥

कपूरं (कफूरं) गुलाबे (अर्के) विलीनं कृत्वा घर्षितम्

ਮ੍ਰਿਗ ਮਦਿਤ ਡਾਰਿ ਚੂਵਤ ਸਰਾਬ ॥
म्रिग मदित डारि चूवत सराब ॥

तस्मिन् समये चन्दनगुलाबं घर्षणं कृत्वा कस्तूरीमद्यं च निर्मितम्

ਕਸਮੀਰ ਘਾਸ ਘੋਰਤ ਸੁਬਾਸ ॥
कसमीर घास घोरत सुबास ॥

केसर ('काश्मीर घास') गन्धस्य कृते पिष्टः आसीत् ।

ਉਘਟਤ ਸੁਗੰਧ ਮਹਕੰਤ ਅਵਾਸ ॥੧੯॥
उघटत सुगंध महकंत अवास ॥१९॥

तस्य राज्ञः शासनकाले सर्वेषां जनानां निवासस्थानानि काश्मीरीतृणगन्धं विसृजन्ति स्म।१९।

ਸੰਗੀਤ ਪਾਧਰੀ ਛੰਦ ॥
संगीत पाधरी छंद ॥

SANGET PADRI STANZA

ਤਾਗੜਦੰ ਤਾਲ ਬਾਜਤ ਮੁਚੰਗ ॥
तागड़दं ताल बाजत मुचंग ॥

चलनी, मुचङ, बेना, २.

ਬੀਨਾ ਸੁ ਬੈਣ ਬੰਸੀ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ॥
बीना सु बैण बंसी म्रिदंग ॥

अय्यर-ढोल-आदीनां धुनयः श्रूयते स्म

ਡਫ ਤਾਲ ਤੁਰੀ ਸਹਿਨਾਇ ਰਾਗ ॥
डफ ताल तुरी सहिनाइ राग ॥

डमरी, कंसिया, तुरी, शेह्नै वादनेन रागः निर्मितः आसीत्

ਬਾਜੰਤ ਜਾਨ ਉਪਨਤ ਸੁਹਾਗ ॥੨੦॥
बाजंत जान उपनत सुहाग ॥२०॥

ताबोर्स्, क्लारियन्, क्लारिओनेट् इत्यादिनां प्रियध्वनयः। श्रुताः अपि आसन्।2o.

ਕਹੂੰ ਤਾਲ ਤੂਰ ਬੀਨਾ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ॥
कहूं ताल तूर बीना म्रिदंग ॥

केचन चेन, तुर, बेना, मृदङ्ग, २.

ਡਫ ਝਾਝ ਢੋਲ ਜਲਤਰ ਉਪੰਗ ॥
डफ झाझ ढोल जलतर उपंग ॥

क्वचित् तत्र वेस् धुनः ढोल, लायर इत्यादीनां तथा क्वचित् ताबोर, नूपुर, ढोल,संगीतचक्षुषः इत्यादिनां ध्वनिः। श्रूयते स्म

ਜਹ ਜਹ ਬਿਲੋਕ ਤਹ ਤਹ ਸੁਬਾਸ ॥
जह जह बिलोक तह तह सुबास ॥

यत्र यत्र पश्यसि तत्र गन्धः अस्ति ।

ਉਠਤ ਸੁਗੰਧ ਮਹਕੰਤ ਅਵਾਸ ॥੨੧॥
उठत सुगंध महकंत अवास ॥२१॥

गन्धभावः सर्वत्र आसीत् अनेन उदयेन गन्धेन,सर्वं धाम सुगन्धि इव आसीत्।21।

ਹਰਿ ਬੋਲ ਮਨਾ ਛੰਦ ॥
हरि बोल मना छंद ॥

हरिबोल्मना स्तन्जा

ਮਨੁ ਰਾਜ ਕਰ੍ਯੋ ॥
मनु राज कर्यो ॥

(यथा) राजा मनुः राज्यं कृतवान्

ਦੁਖ ਦੇਸ ਹਰ੍ਯੋ ॥
दुख देस हर्यो ॥

देशस्य दुःखं च अपहृतवान्।

ਬਹੁ ਸਾਜ ਸਜੇ ॥
बहु साज सजे ॥

(देशे) अनेकानि वस्तूनि अलङ्कृतानि आसन्

ਸੁਨਿ ਦੇਵ ਲਜੇ ॥੨੨॥
सुनि देव लजे ॥२२॥

मनुः शासनं कुर्वन् जनदुःखं दूरीकृतवान् सः च एतावत् उत्तमः आसीत् यत् तस्य अनुमोदनं श्रुत्वा देवाः अपि लज्जां अनुभवन्ति स्म।22।

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕੇ ਮਨੁ ਰਾਜਾ ਕੋ ਰਾਜ ਸਮਾਪਤੰ ॥੧॥੫॥
इति स्री बचित्र नाटके मनु राजा को राज समापतं ॥१॥५॥

बचितारनाटके राजा मनुशासनवर्णनान्त।

ਅਥ ਪ੍ਰਿਥੁ ਰਾਜਾ ਕੋ ਰਾਜ ਕਥਨੰ ॥
अथ प्रिथु राजा को राज कथनं ॥

अधुना पृथुराजस्य शासनवर्णनम् आरभ्यते।

ਤੋਟਕ ਛੰਦ ॥
तोटक छंद ॥

तोटक स्तन्जा

ਕਹੰ ਲਾਗ ਗਨੋ ਨ੍ਰਿਪ ਜੌਨ ਭਏ ॥
कहं लाग गनो न्रिप जौन भए ॥

यावन्तः राजानः आसन्, कियत् दूरं मया तान् गणनीयम्।

ਪ੍ਰਭੁ ਜੋਤਹਿ ਜੋਤਿ ਮਿਲਾਇ ਲਏ ॥
प्रभु जोतहि जोति मिलाइ लए ॥

कति राजानः कति च ये भगवता प्रकाशे विलीनाः आसन्। कियत्पर्यन्तं मया तान् वर्णयितव्याः।

ਪੁਨਿ ਸ੍ਰੀ ਪ੍ਰਿਥਰਾਜ ਪ੍ਰਿਥੀਸ ਭਯੋ ॥
पुनि स्री प्रिथराज प्रिथीस भयो ॥

ततः पृथिव्याः राजा अभवत्,

ਜਿਨਿ ਬਿਪਨ ਦਾਨ ਦੁਰੰਤ ਦਯੋ ॥੨੩॥
जिनि बिपन दान दुरंत दयो ॥२३॥

ततः पृथुः पृथिवीपतिः ब्राह्मणेभ्यः महतीं दानं दत्तवान्।23।

ਦਲੁ ਲੈ ਦਿਨ ਏਕ ਸਿਕਾਰ ਚੜੇ ॥
दलु लै दिन एक सिकार चड़े ॥

(राजा) एकदा मृगयाम् अयच्छत् सैन्येन सह

ਬਨਿ ਨਿਰਜਨ ਮੋ ਲਖਿ ਬਾਘ ਬੜੇ ॥
बनि निरजन मो लखि बाघ बड़े ॥

एकस्मिन् दिने निर्जनवने महतीं सिंहं दृष्ट्वा तेषां आक्रमणार्थं स्वसैन्येन सह मृगयाम् अगच्छत्

ਤਹ ਨਾਰਿ ਸੁਕੁੰਤਲ ਤੇਜ ਧਰੇ ॥
तह नारि सुकुंतल तेज धरे ॥

तत्र शकुन्तला नाम तेजः (सौन्दर्यम्) धारयति स्म ।

ਸਸਿ ਸੂਰਜ ਕੀ ਲਖਿ ਕ੍ਰਾਤਿ ਹਰੇ ॥੨੪॥
ससि सूरज की लखि क्राति हरे ॥२४॥

तत्र शकुन्तला नाम स्त्रियः सूर्यस्य तेजोऽपि मन्दीकृता।।२४।।

ਹਰਿ ਬੋਲ ਮਨਾ ਛੰਦ ॥
हरि बोल मना छंद ॥

हरिबोल्मना स्तन्जा

ਤਹ ਜਾਤ ਭਏ ॥
तह जात भए ॥

(राजा) तत्र गतः।

ਮ੍ਰਿਗ ਘਾਤ ਕਏ ॥
म्रिग घात कए ॥

मृगया मृगः ।

ਇਕ ਦੇਖਿ ਕੁਟੀ ॥
इक देखि कुटी ॥

(तत्र) बालिकां दृष्टवान्,

ਜਨੁ ਜੋਗ ਜੁਟੀ ॥੨੫॥
जनु जोग जुटी ॥२५॥

मृगं हत्वा निर्जनं कुटीरं दृष्ट्वा राजा तत्र गतः ॥२५॥

ਤਹ ਜਾਤ ਭਯੋ ॥
तह जात भयो ॥

(राजा) तस्मिन् (कुटीरम्) प्रविष्टवान् ।

ਸੰਗ ਕੋ ਨ ਲਯੋ ॥
संग को न लयो ॥

न कञ्चित् स्वेन सह नयतु।